2. Puravaggavaṇṇanā
198. Chakkaṃ nagare .
‘‘ Paṭṭanañca adhiṭṭhānaṃ , nagaraṃ puṭabhedanaṃ ;
Thiyo pū nagarī pūriyo , ṭhānīyaṃ kabbaṭaṃ puṭan ’’ ti .
Hi silokapariyāyesu vopālito .
‘‘ Vicittadevāyatanaṃ
M0.148 , pāsādāpaṇamandiraṃ ;Nagaraṃ dassaye vidvā , rājamaggopasobhitan ’’ ti [ cintāmaṇiṭīkā 1.2.1].
–
Nagaralakkhaṇaṃ .
Pu pālane , pura pālaneti ca , punāti pureti ca rakkhati paracakkā duggatāyāti puraṃ , ro , a ca , pura aggagamanetipi dhātvattho .
Nagā pāsādādayo assa santi nagaraṃ , ro .
Vā kārena nagara saddassa pulliṅgattaṃ samuccinoti [ nagariyo vā pattanaṃ ( amara 1.2.1) pakkhe pattanasāhacariyā napuṃsakattaṃ .( cintāmaṇiṭīkā 1.2.1)], pura saddassāpītyācariyā .
Akutobhayattā ṭhānāya hitaṃ ṭhānīyaṃ , īyo .
Paṇikānaṃ puṭā bhijjante atrāti puṭabhedanaṃ .
Niccanivāsanaṭṭhānaṃ dassetvā itaraṃ dassetumāha ‘‘ thiya ’’ miccādi .
Rājā tiṭṭhati etthāti rājaṭhānī , yu , nadādi , niccanivāsanaṭṭhānepi ‘‘ caturāsītinagarasahassāni kusavatīrājaṭhānīpamukhānī ’’ tyādīsu [ dī . ni .2.263].
Dārukkhandhādīhi ā samantato varanti parikkhipīyanti etthāti khandhāvāro , patthanattho vara dhātu ā pubbattā parikkhipanattho hoti .
Pañcakaṃ nagare ,‘‘ khandhāvāro ’’ ti pana ekameva aciranivāsanaṭṭhānassa nāmaṃ .
199. Mūlapurā aññatra mūlapuraṃ vajjetvā yaṃ puramatthi yojanavitthiṇṇapākārādiparikkhittaṃ , taṃ mūlapurassa taruṭṭhāniyassa sākhāsadisattā sākhānagaraṃ nāma .
200-201.
Sāddhapajjadvayena
M0.149 mūlapurassa nāmāni .Vānarasīsaṃ , taṃsaṇṭhāno vā pāsāṇo ettha atthīti ‘‘ vānarasīsan ’’ ti vattabbe va ssa ba ttaṃ , vaṇṇavipariyayaṃ , dīghaṃ , ṇa ttaṃ , sa ssa lopañca katvā ‘‘ bārāṇasī ’’ ti vuttaṃ .
Savatthassa isino nivāsanaṭṭhānattā sāvatthi , sabbaṃ dhanamettha atthīti vā sāvatthi [ ma . ni . aṭṭha .1.14], sabbassa sāvo , dhanavācako attha saddo , i .
Tikkhattuṃ visālībhūtattā vesālī , assatthutthe ī .
Mathi hiṃsāyaṃ , ilo , assittaṃ , mithilā .
Alaṃ bhūsanametthāti āḷavī , vī , ḷa ttañca .
Kusa avhāne ,‘‘ khādatha pivathā ’’ tyādīhi dasahi saddehi kosanti etthāti kosambī , bo , nadādi , kusambarukkhavantatāya vā kosambī , kusambassa isino assamato avidūre māpitattāti eke [ udā . aṭṭha .35; ma . ni . ṭī .1.14;2.284].
Uggaṃ ripuṃ jayati yattha , sā ujjenī , yu , nadādi .
Takka ūhe , ūho ūnapūraṇaṃ , takkanaṃ takko , so sīlaṃ sabhāvo yattha sā takkasīlā , yo hi purisakārena ūno , so tattha gantvā tamūnaṃ pūretīti .
Cama adane , po , campā .
Sānaṃ dhanānaṃ ākaraṃ uppattiṭṭhānaṃ sākaro , so eva sāgalaṃ .
Saṃsumārasaṇṭhāno giri etthāti saṃsumāragiraṃ , saṃsumāro gāyati etassa māpitakāleti vā saṃsumāragiraṃ , ge sadde , iro .
Rājūnameva ādhipaccavasena pariggahitabbattā rājagahaṃ .
Ādikāle kapilanāmassa isino nivāsanaṭṭhānattā kapilavatthu , pumanapuṃsake .
Sāko rājūnaṃ yuddhādīsu satti sañjātā etthāti sāketaṃ ,‘‘ sāko sattimhi bhūpāle , dumadīpantaresu ce ’’ ti nānatthasaṅgahe .
Sañjātatthe ito , sāko nāma rājā , dumo vā ettha ādikāle sañjātoti vā sāketaṃ .
Indaṃ paramissariyabhāvaṃ pāpuṇanti etthāti indapattaṃ , indo vā
M0.150 sakko devarājā , so patto etthāti indapattaṃ .Ukkaṃ dhārayati etassa māpitakāleti ukkaṭṭhā , vaṇṇavikāro .
Yassa māpitaṭṭhāne pāṭalīnāmako eko taruṇarukkho atthīti taṃ pāṭaliputtakaṃ , atha vā paṭali nāma eko gāmaṇī , tassa putto ettha vasatiādikāleti pāṭaliputtakaṃ .
Cetiyaraṭṭhe uttamattā cetuttaraṃ ,‘‘ jetuttaran ’’ ti pāṭhe pana vaṇṇavikāro , verijayaṭṭhānattā jetañca taṃ uttamattā uttarañceti vā jetuttaraṃ .
Yassa māpitakāle dīpo dippati , taṃ saṅkassaṃ , kāsa dittiyaṃ , dvittaṃ , sammā kasanti etthāti vā saṅkassaṃ , kasa vilekhane , yassa māpitakāle nimittamolokentā brāhmaṇā kusahatthaṃ naraṃ passitvā māpenti , taṃ kusināraṃ .
Ādi nā mathura [ madhura , mādhura ( ka .)] pāsāṇapurasoṇikādayopyanekapuravisesā saṅgahitā .
202. Catukkaṃ abbhantaragāmamagge .
Rathassa hitā racchā , pabbajjādi .
Visayante pakāsayante vikkayena dabbāni yassaṃ , sā visikhā , vi pubbo si sevāyaṃ , kho , visanti etthāti vā visikhā , visa pavesane , kho .
Rathassa hitā rathikā , iko .
Vī gamane , thi , vīthi .
Anibbiddhā racchantarena majjhe anibbiddhā racchā byūho nāma .
Byūheti sampiṇḍeti jane aññatra gantumappadānavasenāti byūho , ūha sampiṇḍane vi pubbattā .
Na nibbijjhate racchantarenāti anibbiddho , vidha sampahāre , a .
Nibbiddhā racchantarena racchā patho , addhīti ca vuccati .
Patha gamane , patho .
Ada gamane , ti , addhi .
203. Catukkaṃ
M0.151 caccare .Catunnaṃ pathānaṃ samāhāro catukkaṃ , cara gatibhakkhanesu , caro , ra ssa co , caccaraṃ , aṅgaṇavācako cāyaṃ .
Dvinnaṃ , catunnaṃ vā maggānaṃ sandhi maggasandhi .
Siṅgha ghāyane , āṭako .
Dvayaṃ vappassopari iṭṭhakādiracite veṭhane .
Vappaṃ nāma dugganagare parikhāmattikaṃ kūṭaṃ [ kuṭiṃ ( ka .)] katvā gohi , hatthīhi ca vimaddāpetvā tiṃsahatthappamāṇaṃ pākārassa heṭṭhimatalaṃ , tathā hatthasataṃ tato uddharitvā paṃsunā vappaṃ kāraye , tassopari pākāranti , pakubbanti tanti pākāro , samantato karīyateti vā pākāro , akattari ca kārake saññāyaṃ ṇo , rassassa dīghatā .
Vu saṃvaraṇe , vuṇotīti varaṇo , yu , rāgamo ca .
‘‘ Sālo ’’ tipi pākārassa nāmaṃ .
Dvayaṃ rājabhavanasāmaññe .
Sabbagehānaṃ visesena pakāsanato uddāpo , dīpa pakāsane , īssākāro .
Saṅgamma karonti tanti upakārikā , ṇvu .
Ke paccaye thīkatākārapare pubbo a kāro dīghaṃ [ kātanta 2.2.65], akā desopi hi ‘‘ ko ’’ ti vuccati , yathā devadatto ‘‘ datto ’’ ti .
Ka paccayo vā .
204. Dvayaṃ gehādino mattikeṭṭhakādimayabhittiyaṃ .
Kuṭa chedane , kuṭati chindati magganti kuṭṭaṃ .
Bhidi dvidhākaraṇe , ti ,
M0.152 bhitti .Gunnaṃ vācānaṃ puraṃ gopuraṃ .
Dvārasamīpe kato koṭṭhako dvārakoṭṭhako , kusa akkose , ṭhako , koṭṭhakoti gehaviseso .
Dvayaṃ indakhīle .
Isa icchāyaṃ , esa gavesane vā , iko .
Indassa sakkassa khīlo kaṇṭako indakhīlo .
Dvayaṃ dvārapassopasālāyaṃ ’ hamyādipiṭṭhe ca vātakuṭikāyaṃ .
Aḍḍa atikkamahiṃsāsu , a .
Ālaka paccaye aṭṭālako .
205. Upari mālādiyuttaṃ sobhanathambhadvayamubhayato nikhanitvā yaṃ bahidvāraṃ kappīyate , taṃ toraṇaṃ .
Tura vāraṇe , yu , thavantā vā raṇantyatrāti toraṇaṃ , tu abhitthave .
Raṇa saddattho , vaṇṇavikāro .
Dvārassa bahi bahidvāraṃ .
Pari samantato khaññateti parikhā .
Dīghabhāvena yuttā dīghikā .
206-207.
Saduma ntaṃ gehe .
Manda modanathutijaḷattesu , mandante yatthāti mandiraṃ , iro .
Sīdanti tatthāti sadanaṃ , yu .
Sada
M0.153 visaraṇagatyāvasānesu .Na gacchantīti agā , thambhādayo , te rāti gaṇhātīti agāraṃ .
Rassassa dīghatte āgāraṃ .
Ci caye , nicīyate chādīyateti nikāyo , ya mhi ci ssa kā deso nipātanā .
Lī silesane , ṇo , nilayo , ālayo ca .
Vasa nivāse , āvasantyatrāti āvāso , ṇo .
Bhū sattāyaṃ , bhavantyatrāti bhavanaṃ .
Visanti tanti vesmaṃ , mo .
Kita nivāse , adhikaraṇe yu , niketanaṃ .
Nivisanti , nivasanti vā yatra , taṃ nivesanaṃ .
Ghara secane , gharati kilesametthāti gharaṃ , gayhatīti vā gharaṃ , ṇo .
Gaha ssa gharā deso .
Gaṇhāti purisena ānītaṃ dhananti gahaṃ .
Adhikaraṇe tho , āvasatho .
Sara gaticintāhiṃsāsu , saranti cintenti ettha subhāsubhakammāni , sarati vā sūriyasantāpādikanti saraṇaṃ .
Si sevāyaṃ , ṇo , patissayo .
Uca samavāye , okaṃ .
Sala gamane ,‘‘ itthiyamatiyavo vā ’’ ti a , sālā , sara dhātumhi sati la ttameva viseso .
Ci caye , kammani ṇo , cayo .
Kuṭa chedane , i .
Vasa nivāse , ti .
Upadhassa e tte gehaṃ .
Sada dhātumhā umo , sadumaṃ .
Dvayaṃ mukharahitadevakulasadise yaññāyatane .
Cita pūjāyaṃ , kammani iyo .
Yata yatane , āyatanti vāyamanti ettha phalakāmāti āyatanaṃ , atha vā āyantīti āyāni , tāni tanotīti āyatanaṃ , phalakārakantyattho .
Ettha tu saddo samāgatānaṃ dvinnaṃ pubbāparagamanattho .
‘‘ Cetiyāyatanāni cā ’’ tipi pāṭho .
208. Dvayaṃ devānaṃ , narapatīnañca iṭṭhakādimaye bhavane .
Aññassāpi sādisyā .
Pasīdanti nayanamanānyatrāti pāsādo .
Yu
M0.154 missane , po , dīgho ca , dīghavidhānasāmatthiyā o ttābhāvo .Dvayaṃ rājato aññesaṃ dhanīnaṃ byavahārakādīnaṃ bhavane .
Muṇḍo chadanametassa , na pāsādassa viyāti muṇḍacchado , dvittaṃ .
Hara haraṇe , yo , ya mhi mi āgamo ca .
Duggapuradvāre vā , yattha katthaci vā mattikādimaye gajakumbhamhi yo yūpo pāsādo patiṭṭhito , so hatthinakho nāma , hatthisseva nakho yassāti hatthinakho , nakha saddena vā nakhasahito pāsādo gayhate .
209. Supaṇṇassa garuḷassa vaṅkena pakkhena sadisachadanaṃ gehaṃ suvaṇṇavaṅkacchadanaṃ .
Vaṅka gamane .
Ekapasseyeva chadanato aḍḍhayogo .
Ekeneva kūṭena yutto anekakoṇo patissayaviseso māḷo nāma , vaṭṭākārena katasenāsananti keci .
Mā māne , ḷo , māḷo .
Caturasso patissayaviseso pāsādo nāma , āyatacaturassapāsādoti keci .
210. Santehi bhāti dibbatīti sabhāyaṃ , sabhā ca , purime ya paccayo , santa ssa sā deso tūbhayatra .
Maṇḍā raviraṃsayo , te pivati nāsayatīti maṇḍapo , vā saddena maṇḍapa padassa
M0.155 pulliṅgattaṃ samuccinoti , janānaṃ ālayo sannipātaṭṭhānaṃ janālayo .Āsanatthāya katā sālā āsanasālā .
Paṭikkamanti etthāti paṭikkamanaṃ , kamu padavikkhepe , adhikaraṇe yu .
211. Jinassa vāsabhūtaṃ bhavanaṃ gandhakuṭi nāma , dibbagandhehi paribhāvitā kuṭi gandhakuṭi .
Tikaṃ pākaṭṭhāne .
Rasāni santyassaṃ rasavatī , pacanaṃ pāko , tassa ṭhānaṃ pākaṭṭhānaṃ .
Mahantāni bahūni asitabbāni santettha mahānasaṃ , asa bhakkhane , yu , vaṇṇavipariyayo .
212. Suvaṇṇakārādisippīnaṃ kammasālā āvesanaṃ .
Āvisantyasmiṃ āvesanaṃ , yu .
Pānamandiraṃ surāpānatthaṃ katamandiraṃ soṇḍā nāma , kattabbākattabbaṃ vicāretvā attanā icchitavatthukāraṇā sabbaṃ deyyadhammaṃ sanontīti soṇḍā , sana dāne , tanādi .
Ḍo , assottaṃ , vaṇṇavikāro ca , tesaṃ esā vasati soṇḍā .
Pāna saddasannidhānā surāsoṇḍāyevidha gahitā .
Vaccassa gūthassa visajjanaṭṭhānaṃ vaccaṭṭhānaṃ .
Vaccassa visajjanaṭṭhānā kuṭi vaccakuṭi .
Munīnaṃ isīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ assamo nāma , ā kodhaṃ samenti etthāti assamo , ā bhuso samenti ettha rāgādayoti vā assamo .
213. Tikaṃ
M0.156 paṇyavikkayasālāyaṃ .Paṇa byavahāre , paṇitabbāti paṇyā , vatthādayo , te ettha vikkiṇantīti paṇyavikkayo , kī dabbavinimaye , so eva sālā gehanti paṇyavikkayasālā .
Āpaṇayante byavaharante asminti āpaṇo , ṇo .
Paṇyānaṃ vikkayāya nīyamānānaṃ vīthi pantho paṇyavīthikā .
Vasa acchādane , to , udakaṃ vasitaṃ acchādanaṃ katamanenāti udosito , vassottaṃ , bhaṇḍaṭṭhapanassa sālā bhaṇḍasālā .
Kamu padavikkhepe , caṅkamatyatrāti caṅkamanaṃ , caṅkamo ca , dvittādi .
214. Jalanti etthāti jantā , jala dittiyaṃ , anto ,‘‘ itthiyamatiyavo vā ’’ ti a , ā , la lopo , janetyatra agginti vā jantā , jana janane , anto , sā eva gharaṃ jantāgharaṃ .
Aggino sālā aggisālā .
Pā pivane , papivantyassanti papā , a .
Pānīyaṭṭhā sālā pānīyasālā , sā eva pānīyasālikā .
Gasa gamane , bho , sa ssa bo .
Avati rakkhatīti ovarako , aro , sakatthe ko , assottañca .
Vasanaṃ vāso , tadatthaṃ agāraṃ vāsāgāraṃ .
Sayati etthāti sayanī , yu , nadādi , sā eva gahaṃ sayaniggahaṃ .
215. Catukkaṃ
M0.157 rājitthāgāre , tadatthiyato [ tadaṭṭhiyato ( ka .)] upacārena rājitthīsupi .Rājitthīnamagāraṃ itthāgāraṃ .
Avarundhīyante rājitthiyo anenāti orodho , rudha āvaraṇe .
Suddhā kāmāpagamattā parisuddhā rakkhakā ante samīpe yassāti suddhanto .
Ante abbhantare puraṃ gehaṃ antepuraṃ , purassa anteti vā antepuraṃ .
‘‘ Antopuran ’’ tipi pāṭho .
Raññaṃ rājūnaṃ asabbavisayaṭṭhānaṃ sabbehyasādhāraṇaṭṭhānaṃ ‘‘ kacchantaran ’’ ti mataṃ kathitaṃ , yaṃ ‘‘ pamadavanan ’’ ti vuccati , pamadavanaṃ nāma upakārikāsannihitaṃ vā purasannihitaṃ vā antepurocitaṃ , yatra antepurasahito eva rājā viharati , nāññajanappaveso [ amara 14.3].
Pamadānaṃ vanaṃ pamadavanaṃ .
Nipātanā yā kārānaṃ [ īkāra ākārānanti attho ] itthigatānaṃ rasso kvacītirasso .
Kacchassa pakoṭṭhassa antaraṃ abbhantaraṃ kacchantaraṃ .
Pakoṭṭhaṃ nāma abbhantaradvāraṃ .
216. Dvayaṃ iṭṭhakādiracite ārohane .
Upānena saha vattateti sopāno , sopānaṃ vā napuṃsakepi .
Ārūyhate yena taṃ ārohanaṃ , yu , ruha janane .
Dvayaṃ kaṭṭhādiracitāyaṃ .
Nicchayena sayanti pākārādikametāyāti nisseṇī , si sevāyaṃ , ṇī , nadādi .
Uddhamārohate etāyāti adhirohiṇī , sā saddo dvinnampi itthiliṅgattaṃ joteti .
217. Pañcakaṃ
M0.158 jālake .Vātaṃ pivatīti vātapānaṃ .
Gavaṃ akkhi gavakkho , samāsantattā a , saññāsaddato pulliṅgattaṃ , akkhi sadde vā , gavaṃ akkhi gavakkhīti viggaho .
Jala dittiyaṃ , jālaṃ .
Sīharūpayuttaṃ pañjaraṃ sīhapañjaraṃ .
Ālokānaṃ ātapānaṃ pavisanaṭṭhānaṃ sandhi chiddanti ālokasandhi , ālokīyanti etenāti āloko , so eva sandhīti vā ālokasandhi .
Dvayaṃ laṅgiyaṃ .
Lagi gatyattho , a , nadādi .
Pari punappunaṃ gamanāgamanavasena hantīti paligho , ṇo .
Kapirūpamatthakattā kapisīso .
Aggaḷaṃ nāma kavāṭako [ kavāṭaphalavidhāraṇo ( ka .)], tassa thambho aggaḷatthambho ,‘‘ aggaḷaṃ tīsu kallole , daṇḍe cāntakavāṭesū ’’ ti rabhaso , itthiyamato ā paccayo , aggaḷā .
Nissesato abbati vassodakamanenāti nibbaṃ , abba gatihiṃsāsu .
Chaddassa chadanassa koṭi heṭṭhimāvasānaṃ chaddakoṭi , tassaṃ .
218. Tikaṃ gehacchadane .
Chādeti etenāti chadanaṃ , chada saṃvaraṇe , curādi .
Paṭa gamane ,‘‘ paṭyādīhyalan ’’ ti alo .
Chādeti etenāti chaddaṃ , dvittādi .
Tikaṃ
M0.159 gehaṅgaṇe .Aja gatimhi , iro , ajiraṃ .
Cara gatibhakkhanesu , caro .
Aṅga gamane , karaṇādhikaraṇesu yu , vaṇṇavikāro , ṇa ttaṃ .
Pañcakaṃ gehadvārato bahipakoṭṭhake , vīthiyaṃ dvārapiṇḍake ca .
Alindo tvaññapiṇḍakepicchate .
Paṭhamaṃ hananti gacchanti etthāti paghāṇo , paghaṇo ca , hana ssa ghaṇā deso .
Ali sakhā indo etthāti alindo ,‘‘ gehekadese alindo , paghāṇo paghaṇobhave ’’ ti [ cintāmaṇiṭīkā 12.12] amaramālāyaṃ .
Ālindo , dīghādi .
Padhānaṃ mukhaṃ pamukhaṃ , gehassa hi catūsu mukhesu tadeva padhānaṃ , yattha sādhujanāpi āgantukāpi nisīdanti .
Dvāraṃ bandhati pidahati etthāti dvārabandhanaṃ .
219. Dvayaṃ dvārabāhāyaṃ .
Pīṭhāni lohavikatiādīhi saṅghaṭīyanti etthāti pīṭhasaṅghāṭakaṃ , pīṭhehi saṅghaṭīyatīti vā pīṭhasaṅghāṭakaṃ , ghaṭa ghaṭane .
Dvibhāgena bāhāsadisattā bāhā , dvārassa bāhā dvārabāhā .
‘‘ Kapāṭaṃ , kavāṭan ’’ tipi dvārabāhāya nāmāni , kaṃ vātaṃ pāṭayati , vāṭayati ceti kammani ṇo , itthiyaṃ kapāṭī .
Dvayaṃ gehādīnaṃ kūṭe .
Kuṭa chedane , kammani ṇo .
Naya gamanattho , ke sīse nayatīti kaṇṇīkā , ṇvu , i ttaṃ , ṇa ttañca .
220. Dvayaṃ
M0.160 dvāre .Dve arantyatrāti dvāraṃ , dujjane vārayantyasmā rakkhakāti vā dvāraṃ , u lopo .
Paṭiharanti apanenti etasmā rakkhakā aññātanti paṭiharo , paṭipakkhe harati etasmāti vā paṭiharo , rassassa dīghatte paṭihāro .
Catukkaṃ ummāre , yaṃ ‘‘ dvārapiṇḍikā ’’ ti vuccati .
Ura gatimhi , māro karaṇe .
Dehaṃ neti pavesenāti dehanī ,‘‘ dehalī ’’ tipi pāṭho , dehaṃ lāti pavesenāti dehalī .
Ila gatimhi , ṇvu .
Indo eva pādaṃ khipati etthāti indakhīlo , khipa peraṇe .
Pa ssa lopo , atha vā iṃ gamanaṃ dadātīti indo , dvāraṃ , tattha ṭhapito khīlo kaṇṭakoti indakhīlo , vegagabhighātanato hi so khīlo viya hoti .
Thambha paṭibandhane , thambho , dhāretīti vā thambho , dhara dharaṇe , rambha paccayo , vaṇṇavikāro ca .
Thu abhitthave , uṇo , yu vā , dhāretīti vā thūṇo , yu , ralopo , assū .
Aḍḍhendupāsāṇe addhacandākāre pāsāṇe paṭikā saddo vattati .
Paṭa gatiyaṃ , ṇvu .
Itthikatākārapare ke assittaṃ .
Gaji sadde , ṇvu , assittaṃ , bindāgamo ca .
Isa icchāyaṃ , ṭhako .
221. Valabhīti
M0.161 cūḷā ,‘‘ sikhāyaṃ valabhī cūḷe ’’ ti ruddo [ rassantā ca , sikhāyaṃ vaḷabhiyaṃ cūḷeti ruddo ( cintāmaṇiṭīkā 12.15)].Tacchādane dārumhi kaṭṭhe gopānasī matā .
Vaṅketi dāruvisesanaṃ .
Gaṃ vassodakaṃ , sūriyādikiraṇañca pivanti vināsayanti abbhantaramappavesanavasenāti gopānā , iṭṭhakādayo , tāni sinonti bandhanti etthāti gopānasī .
Sodhādigehesu chekapakkhāvāsatthaṃ yo bahi kariya kaṭṭhekadeso ṭhapīyate , so viṭaṅko .
Kapote pālayatīti kapotapālikā , kammani ṇvu .
Ṭaki nivāsagatīsu .
Vino pakkhino ṭaṅkanti etthāti viṭaṅko .
Ṇo .
222. Dvayaṃ kuñcikāchidde .
Kuñcikāya vivaraṃ chiddaṃ kuñcikāvivaraṃ .
Tāḷassa pavesanaṭṭhānabhūto chiggaḷo chiddaṃ tāḷacchiggaḷo .
Tikaṃ kuñcikāyaṃ .
Kuñca koṭilye , ṇvu .
Tāyati rakkhatīti tālo .
Alo , talati tiṭṭhati etenāti vā tālo , tala patiṭṭhāyaṃ .
Avāpurati vivarati yenāti avāpuraṇaṃ , vara saṃvaraṇe , yu , va ssa po , uttaṃ , upasaggassa dīghatā ca ,‘‘ apārutā tesaṃ amatassa
M0.162 dvārā ’’ ti [ dī . ni .2.71; ma . ni .1.283] vacanato pura , pāra saṃvaraṇetipi dhātvatthaṃ paṭhanti .Ava pubbo vu saṃvaraṇetipi dhātvatthe pana sati va ssa rattaṃ , upasaggassa dīghatā ca ,‘‘ apārutā , saṅghāṭiṃ pārupitvā ’’ tyādīsu pana pa kāravaṇṇāgamena siddho .
Vida lābhe , i mhi vedikā , sakatthe ko .
Itarattha i yeva .
223. Saṅghāṭā dayo mandiraṅgā gehaṅgavisesā .
Sammā ghaṭenti ettha gopānasyādayoti saṅghāṭo , pubbapacchimadakkhiṇuttarāyāmavasena thambhānamupari ṭhito kaṭṭhaviseso , te pana pubbapacchimayāmā tayo kaṭṭhā , dakkhiṇuttarayāmā pana heṭṭhimaparicchedato tayo kaṭṭhā , ukkaṭṭhaparicchedena pana pañcasattanavādayopi .
Dvinnaṃ pakkhānaṃ apatanatthaṃ bandhanato pāso viyāti pakkhapāso .
Tulati saṅghāṭesu patiṭṭhatīti tulā , tala patiṭṭhāyaṃ , assuttaṃ , pakkhānaṃ vā samavāhitabhāvakaraṇato tulayati mināti etāyāti tulā , tula ummāne .
Tikaṃ sammajjaniyaṃ .
Muji sodhane , yu .
Majja saṃsuddhiyaṃ , yu .
Sudha suddhiyaṃ , sabbatra karaṇe yu .
224. Tikaṃ saṅkārachaḍḍanappadese .
Kaṭa chaḍḍanamaddanesu , saṅkaṭanti etthāti saṅkaṭīraṃ , īro ,‘‘ saṅkaṭo ’’ ti vā saṅkāro vuccati , taṃ īrayanti khipanti etthāti saṅkaṭīraṃ , īra khepe .
Saṅkārassa ṭhānaṃ saṅkāraṭṭhānaṃ .
Saṅkāraṃ kaṭati
M0.163 chaḍḍeti etthāti saṅkārakūṭaṃ , assū , sakatthe ko .Catukkaṃ sammajjaniyā nirākate [ nirassate ( ka .)] thusādimhi .
Nānāvidhe saṅkāre rāsīkaraṇavasena kacati bandhati etenāti kaco , so ettha icchitabboti kacavaro , vara icchāyaṃ .
Ucchiṭṭho kalāpo samūho uklāpo , ka ssākāralopo .
Nānāvidhehi tiṇādīhi saṅkarīyate missīkarīyateti saṅkāro , ṇo .
Avakarotipyatra .
Avakarīyate nirassateti , a .
‘‘ Sammajjo majjanī ceva , saṅkāro ’ vakaro mato ’’ ti halāyudho .
Kasa vilekhane , ambu .
225. Gharādibhūmi gharakhettavihārādīnaṃ yo bhūmippadeso vatthu nāma , taṃ napuṃsake , vasanti etthāti vatthu , ratthu .
Gasa madane , gasanti etthāti gāmo , mo .
Saṃvasantyatrāti saṃvasatho , atho .
Pākaṭo khyāto gāmo , so nigamo nāma , atireko gāmo nigamo , bhusattho ni , saññāsaddattā rasso .
Upabhuñjitabbabhogamanussādīhi ()[( ibhyo )(?)] vaḍḍhito adhiko gāmo nigamatopi adhikatarattā ‘‘ adhibhū ’’ ti īrito kathito , adhiko bhavatīti adhibhū .
226. Dvayaṃ
M0.164 gāmādipariyantabhāge .Si bandhane , mo .
Paricchinditvā ādīyateti mariyādā , pa ssa mo .
Dvayaṃ ābhīrakuṭiyaṃ [ ghoso ābhīrapallī siyā ( amara 12.20)].
Ghu sadde , ghosantyatrāti ghoso .
Gopālānaṃ gāmo gopālagāmako , sakatthe ko .
Puravaggavaṇṇanā niṭṭhitā .