Issues
เลือกเวอร์ชัน
Abhidhānappadīpikāṭīkā

2. Saṃkiṇṇavaggavaṇṇanā

ผู้แต่ง: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Saṃkiṇṇavaggavaṇṇanā

758. PubbasmiṃM0.490 kaṇḍadvaye buddhādīni nāmāni samānatthāni pakaraṇena nibaddhāni , asmimpi kaṇḍe sobhanādīni visesananāmāni , samayādīnyanekatthāni , cirassamādīni ca abyayāni pakaraṇeneva nibaddhāni , idāni pana pubbavaggesu vitthārabhayā ye na nibaddhā , taṃsaṅgahatthaṃ , taṃsamayānupālanatthañca saṃkiṇṇamārabhate ‘‘ ñe yya ’’ miccādinā .
Tassattho – ihāpi saṃkiṇṇavaggepi kvāpi katthaci kriyādīsu paccayatthavasena ā paccayādīnaṃ itthiliṅgādibhāvajotakassa sabhāvassa vasena liṅgaṃ itthiliṅgādikaṃ ñeyyanti .
Ca kārena bhiyyo rūpantarādipariggahopi .
Ihāti ca upalakkhaṇaṃ , vaggantaresupi paccayatthavasena liṅgādinicchayasambhavato .
Kattabbato kriyā , kara karaṇe , ṇyo , i kārā ga mo , assi , vaṇṇavipariyaye kriyā , kriyampi , ririya paccaye kiriyaṃ , kiriyāpi .
Ramma paccaye kammaṃ .
Tikaṃ cittopasame .
Samu upasame , ti , santi .
Tha mhi samatho .
A mhi samo .
Tikaṃ kāyopasame .
Damu upasame .
Tha mhi damatho .
Ti mhi danti .
Cittopasamepyete .
Suddhakammani vattaṃ bhavati .
Vatta vattane , vatta samādāne vā vattaṃ , asītimahāvattādi .
Āsaṅgavacanaṃ āsattavacanaṃ saddasarūpaṃ parāyaṇaṃ nāma vuttaṃ , tañca tīsu .
Paraṃ āyanaṃ āyatto tāṇaṃ parāyaṇaṃ , kammāsatto iccattho , sākalyavacane tu pārāyaṇaṃ , pāraṃ pariyantaṃ ayanti gacchanti kassaci anenāti pārāyaṇaṃ , yu , ṇa ttaṃ , yathā – nāmapārāyaṇaṃ , dhātupārāyaṇaṃ .
759. TikaṃM0.491 dvidhābhāve .
Bhidi dvidhākaraṇe , ṇo .
Dara vidāraṇe .
Phuṭa vikasane , phuṭa bhedane vā , yu .
Dvayaṃ tappane .
Tapa pīṇane , yu .
Pī tappane , yu , kiyādi , na ssa ṇa ttaṃ .
Avanampi , ava pālane , dittiyañca anekatthattā .
Dvayaṃ sāpe .
Kusa avhāne , bhedane ca , yu .
Sanja saṅge , abhisaṅgo .
Tikaṃ yācanāyaṃ .
Bhikkha yācane , yu .
Yāca yācane .
Attha yācane .
Addanopyatra , adda gatimhi , yācane ca .
760. Nimittarahitaṃ yadicchā nāma , yā yā icchā adhippāyo yadicchā nāma .
Seritāpi .
Tikaṃ āpucchane , āpucchanañca gamanāgamanādisamaye suhajja bandhavādīnamāliṅgana cumbanasvāgatapiyavacanārogyapucchanagamanānuññādinā ānandanaṃ .
Puccha pucchane , āpucchanaṃ .
Nanda samiddhiyaṃ , ānandanaṃ .
Sabhāja pītidassanesu , sabhāja pītivacanesu vā , curādi , yu , sabhājanaṃ .
Dvayaṃ naye .
Ñāyanti yenāti ñāyo , ākārantānamāyo .
Nyāyopi , nissesato ayati yena nyāyo .
Nī naye , ayā deso , nayo .
DvayaṃM0.492 vuddhimhi .
Phā vuddhimhi , phāya vuddhiyaṃ vā , ya lopo , ti , phāti , nāriyaṃ .
Vaddha vaddhane , ti , da lopo , dhaḍhabhahehi dhaḍhā ca , assu , vuddhi , vuḍḍhipi .
761. Kilama hāsakkhaye , tho , kilamatho .
Yu mhi kilamanaṃ .
Sū pāṇipasave , pasavanaṃ pasavo , ti mhi pasūti .
Kasa gatiyaṃ hiṃsāyañca , niggahītāgamo , ukkaṃso , kasa vilekhane vā .
Atisayo vutto .
Bhusā dayo pamāṇātisayavasena vuttā , ukkaṃso guṇātisayavasena vutto , atisayo pana ubhayavasenāti ubhayatra niddiṭṭhānaṃ bhedo .
Tikaṃ jayane .
Jayanaṃ jayo , yu , jayanaṃ .
Ti mhi jiti , nārī .
762. Bandhana ntāni dve dve nāmāni .
Vasa kantiyaṃ .
Kamu kantiyaṃ , ti .
Vidha vedhane , byathane ca anekatthattā , a , ikārassa yā deso , byadho , vedho .
Gaha upādāne nibandhane ca , gaho , gāho ca .
Vara āvaraṇe , varo .
Vu saṃvaraṇe , ti , vuti .
Paca pāke , itthiyamatiyavo vā , a .
Pacanaṃ pāko , ṇo .
Dvayaṃ āhvāne .
Hu dānādanahabyappadānesu , ṇo , havo .
Ti mhi huti .
Dvayaṃ anubhavane .
Vida ñāṇe , ṇo , vedoM0.493 .
Vida vedanākhyānanivāsesu , curādi , yu , vedanaṃ , vā kāro vedanā saddassa napuṃsakattāpekkho .
763. Dvayaṃ dhanādijāniyaṃ .
Jara vayohānimhi , yu , jīraṇaṃ , assī .
Hā cāge , yu , nadādi , rasso , ha ssa jo , jāni .
Tā pālane , yu , ṇa ttaṃ .
Dvayaṃ pamāṇe .
Mā māne , ti , pamiti .
A mhi pamā .
Dvayaṃ saṃyoge .
Silisa āliṅgane .
Saṃ pubbo dhā dhāraṇe , i , sandhanaṃ sandhi .
Dvayaṃ khaye .
Khi khaye , ṇo , isse , e aya , khayo .
Ci caye , apa pubbo khaye .
Dvayaṃ sadde .
Ru sadde , ṇo , vuddhyādeso .
Raṇa sadde .
A , raṇo .
764. Gada byattiyaṃ vācāyaṃ , ṇo , a ca , nigādo , nigado ca .
Dvayaṃ made .
Mada ummāde , mādo , mado ca .
Si bandhane , ti , siti .
Tikaṃ ākāre .
Ākaraṇaṃ ākāro , anekatthattā mukhavaṅkādyaṅgavikāro vā , iṅgati jānātīti vā yena ākāro .
Iṅga gamanattho , to , a ca , iṅgitaṃ , iṅgo ca .
Atthassa dhanassa apagamo vināso byayo nāma .
Byaya cittasamussagge .
765. DvayaṃM0.494 antarāye .
Cutipaṭisandhīnamantare ayatīti antarāyo .
Paṭipakkhavasena ūhati pavattatīti paccūho , atha vā kāriyasiddhi antaraṃ byavadhānaṃ ayati gamayatīti antarāyo .
Paccūhanti vinihantīti paccūho .
Vikaraṇaṃ aññathā bhavananti vikāro , vikati ca , kara karaṇe , ṇo , ti ca .
Dvayaṃ sabhāvavigame .
Silisa āliṅgane , pavi pubbo taṃsabhāvavigame , vigato dhuro sadisabhāvo yasmāti vidhuro ,‘‘ vidhuraṃ pavisilese , klivañca vikale tisū ’’ ti [ cintāmaṇiṭīkā 22.20] rabhaso .
Vidha vidhāne vā , uro .
Dvayaṃ āsane .
Visa pavesane , upavesanaṃ .
Āsa upavesane , āsanaṃ .
766. Tipādaṃ adhippāye .
Cittamadhyāgantvā sayatīti ajjhāsayo .
Anamipubbe āsayo .
Adhipayati citteti adhippāyo , ṇo , paya gamane .
Citte abhisandhāyatīti abhisandhi , dvīsu .
Bhavati citteti bhāvo , ṇo .
Adhimuccanaṃ citte adhiṭṭhānaṃ adhimutti , nārī .
Chando taṇhāyampi vutto .
Dvayaṃ ādīnave .
Doso paṭighe vutto .
Ā bhuso dīnaṃ vāyati gamayatīti ādīnavo , dīna duggatabhāve , vo , vī gamane ca .
767. DvayaṃM0.495 ānisaṃse .
Saṃsa hiṃsāthutīsu , ānisaṃso amukhyaphale , mukhyaphale ca , tathā guṇo .
Guṇa pakāsane , pakāseti kāraṇanti guṇo , gaṇa saṅkhyāne vā , assu , guṇo .
Dvayaṃ majjhe .
Maja suddhiyaṃ , jho .
Vi pubbe vemajjhaṃ .
Dvayaṃ taruṇasūriyaṭṭhāne .
Ahassa majjho majjhaho , so eva majjhanhiko , ha ssa nho [ moggallāna 3.110 suttaṃ passitabbaṃ ].
Ahassa majjho majjhanho , majjhanto pi .
Dvayaṃ nānattāyaṃ .
Vigatā mattā sadisappamāṇaṃ etena hetubhūtena vemattaṃ .
Nānameva nānatā , nāna saddo punnapuṃsake , abyaye tu nānā .
768. Dvayaṃ niddāpaṭikkhepe .
Jāgara niddakkhaye , jāgarameva jāgariyo .
Dvayaṃ jalādīnamavicchannāyaṃ santatiyaṃ .
Vaha tismā ṇo , pavāho .
Vatu āvattane , ti , pavatti .
Tikaṃ vitthāre .
Asu khepane , ṇo , byāso .
Pa pubbo pañca vitthāre .
Thara santharaṇe , pā dipubbo ca vitthāre .
Tikaṃ saṃyame .
Yamu uparame , ṇo , yāmo .
Itaresu a .
769. DvayaṃM0.496 gattānaṃ maddane .
‘‘ Sambāhano ’ ṅgamaddako ’’ ti vopālito , saṃ pubbo vāha payatane , maddane vā , yu .
Madda maddane .
Dvayaṃ nānārammaṇādīsu visappane .
Sara gamane , ṇa .
Sappa gamane , yu , visappanaṃ .
Dvayaṃ paricaye .
Thu abhitthave .
Ci caye .
Tikaṃ saṅgame .
Mila silesane , ṇo , sakatthe ko , melako .
Sanja saṅge , ṇo .
Saṃ pubbā gami to a .
770. Sannikaṭṭhamhi samīpe sannidhi saddo , sannidhānaṃ sannidhi , pume , ṭhapanepyayaṃ .
Nasa adassane , ṇo .
Disa pekkhane , yu , dissādeso , issattaṃ .
Tikaṃ dhaññādīnaṃ lavane .
Lū chedane , a .
Ṇa mhi abhilāvo .
Yu mhi lavanaṃ .
Dvayaṃ khaṇappattiyaṃ .
Pa pubbo thu abhitthave .
Sara gamane , avasaro .
Samāti dve tulyatthā .
771. CatukkaṃM0.497 pariyosāne .
Sā tanukaraṇe , yu , osānaṃ .
Pari pubbo pariyosānaṃ .
Ukkaṃsātisayā pakaṭṭhepyuttā .
Dvayaṃ saṇṭhāne .
Visa pavesane , sanniveso .
Ṭhā gatinivattiyaṃ , yu , saṇṭhānaṃ .
Dvayaṃ abbhantaravācakaṃ pāṭipadikaṃ .
Atha vā abhi bandhane , aro , dhātvatthānuvattako abhi , abbhantaraṃ .
Abbhābhāve antaraṃ .
772. Tikaṃ pāṭihāriye .
Hi gatimhi , paṭito hissa heraṇa hīraṇa , pāṭiheraṃ , pāṭihīraṃ .
Yadādinā hāriyañca , pāṭihāriyaṃ , atha vā paṭipakkhe haratīti pāṭihīraṃ , ṇo , assī .
E kārādese pāṭiheraṃ .
Ṇya mhi pāṭihāriyaṃ , vihatupakkilesena paccāharitabbaṃ pavattetabbanti pāṭihīran tiādipi kātabbaṃ .
Dvayaṃ kattabbamatte .
Kara mhā ricca , kiccaṃ , avassaṃ kātabbepi .
Anīya paccaye karaṇīyaṃ .
Dvayaṃ pupphādinā udakādīnaṃ paribhāvane .
Sundaraṃ karīyate yenāti saṅkhāro , ṇo , kharā deso .
Vasa nivāse , yu , vāsanā , kilesādīnaṃ sattivisesepi .
Sā hi kusalāpi atthi akusalāpi abyākatāpi , tathā pahātabbāpiM0.498 atthi appahātabbāpi .
Tattha yā kusalābyākatā , na sā pahātabbā .
Yā pana akusalā , sā sukhumataratāya bhagavatoyeva ariyamaggena pahātabbā , nāññesaṃ .
Evaṃ sante ariyānampi apāyūpapatti siyāti ?
Na siyā , sabbesameva ariyānaṃ apāyūpapattihetukāya vāsanāya pahīnattā .
Duvidhā hi akusalā vāsanā kāyavacīpayogahetubhūtā ca apāyūpapattihetubhūtā ca .
Tattha purimā bhagavatoyeva ariyamaggena pahātabbā , itarā sabbesampi ariyamaggenāti , tasmā yaṃ vuttaṃ ‘‘ buddhāva savāsane kilese pajahituṃ sakkonti , nāññe ’’ ti , taṃ kāyavacīpayogahetubhūtaṃ vāsanaṃ sandhāya vuttaṃ , netaranti niṭṭhametthāvagantabbaṃ .
773. Tikaṃ dhaññādīnaṃ pūtakaraṇe .
Pū pavane , yu .
A paccaye pavo .
Ṇa mhi nippāvo .
Dvayaṃ tasare .
Tasa ubbege , aro .
Suttena veṭhanaṃ suttaveṭhanaṃ .
Dvayaṃ duggasañcāre .
Saṅkamyate yenāti saṅkamo .
Sañcaranti anenāti sañcāro , duggassa sañcāro duggasañcāro .
Dvayaṃ paṭhamārambhe .
Paṭhamaṃ kamo pakkamo , upakkamo ca .
774. Tikaṃ pāṭhe .
Paṭha viyattiyaṃ vācāyaṃ , ṇo , pāṭho .
Ni pubbe nipāṭho , a mhi nipaṭho .
Dvayaṃ apaharitādino vatthunoM0.499 anvesane .
Ci caye , cayanamatra anvesanaṃ .
Magga anvesane , curādi , yu , ete dve apume , saṃvikkhanaṃpyatra .
Catukkaṃ āliṅgane .
Liṅga gatyattho .
Sanja saṅge .
Silisa āliṅgane .
Guha saṃvaraṇe , yu , parirambhopyatra .
Rambha sadde .
775. Catukkaṃ ālokane .
Loka dassane .
Jhe cintāyaṃ .
Ikkha dassanaṅkesu .
Disa pekkhane , sabbatra bhāve yu .
Catukkaṃ nirākaraṇe .
Disa pekkhane .
Asu khepane , nirasanaṃ .
Pati ā pubbo khā kathane .
Kara karaṇe , itthiyamatiyavo vā , ti .
776. Pañcakaṃ vipariyaye .
Vipari pubbo asu khepane , ṇo , vipallāso .
Aññena pakārena bhavanaṃ aññathābhāvo .
Vipari pubbo aya gamane , vipariyayo .
Asu khepane , vipariyāso .
Tikaṃ atikkame .
Atikkamanaṃ atikkamo .
Atikkamma patanaṃ atipāto .
Aya gamane , upaccayo .
Saṃkiṇṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .