6. Aṭṭhakanāgarasuttaṃ
16. Ekaṃ samayaṃ āyasmā ānando vesāliyaṃ viharati beluvagāmake [ veḷuvagāmake ( syā . kaṃ . ka .)].
Tena kho pana samayena dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro pāṭaliputtaṃ anuppatto hoti kenacideva karaṇīyena .
Atha
M3.543 kho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro yena kukkuṭārāmo yena aññataro bhikkhu tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā taṃ bhikkhuṃ etadavoca –
‘‘ kahaṃ nu kho , bhante , āyasmā ānando etarahi viharati ?
Dassanakāmā hi mayaṃ , bhante , āyasmantaṃ ānandan ’’ ti .
‘‘ Eso , gahapati , āyasmā ānando vesāliyaṃ viharati beluvagāmake ’’ ti .
Atha kho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro pāṭaliputte taṃ karaṇīyaṃ tīretvā yena vesālī beluvagāmako yenāyasmā ānando tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ ānandaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ
P5.343 ānandaṃ etadavoca –‘‘ atthi nu kho , bhante ānanda , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto , yattha bhikkhuno
T5.372 appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṃ vā cittaṃ vimuccati , aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṃV3.309 gacchanti , ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī ’’ ti ?‘‘ Atthi kho , gahapati , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto , yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṃ vā cittaṃ vimuccati , aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṃ gacchanti , ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī ’’ ti .
‘‘ Katamo pana , bhante ānanda , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto , yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṃ vā cittaṃ vimuccati , aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṃ gacchanti , ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī ’’ ti ?
‘‘ Idha , gahapati , bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .
So iti paṭisañcikkhati –
‘ idampi kho paṭhamaṃ jhānaṃ abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ , tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti pajānāti .
So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti ;
no ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti , teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .
Ayampi kho , gahapati , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena
T5.373M3.544 ekadhammo sammadakkhāto , yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṃ vā cittaṃ vimuccati , aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṃ gacchanti , ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇāti .‘‘ Puna
P5.344 caparaṃ , gahapati , bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ … pe … tatiyaṃ jhānaṃ … pe … catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati .So iti paṭisañcikkhati –
‘ idampi kho catutthaṃ jhānaṃ abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci
V3.310 abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti pajānāti .So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti ;
no ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti , teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .
Ayampi kho , gahapati , tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ekadhammo sammadakkhāto , yattha bhikkhuno appamattassa ātāpino pahitattassa viharato avimuttaṃ vā cittaṃ vimuccati aparikkhīṇā vā āsavā parikkhayaṃ gacchanti , ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇāti .
‘‘ Puna caparaṃ , gahapati , bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .
Iti uddhamadho
T5.374 tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .So iti paṭisañcikkhati –
‘ ayampi kho mettā cetovimutti abhisaṅkhatā abhisañcetayitā ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti pajānāti .
So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti ;
no ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti , teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .
Ayampi kho , gahapati , tena bhagavatā jānatā … pe .
P5.345 … ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇāti .‘‘ Puna caparaṃ , gahapati , bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā … pe … muditāsahagatena cetasā … pe … upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati
M3.545 tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ .Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati .
So iti paṭisañcikkhati –
‘ ayampi kho upekkhācetovimutti abhisaṅkhatā abhisañcetayitā ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti
T5.375 pajānāti .So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti ;
no ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti , teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .
Ayampi kho
V3.311 , gahapati , tena bhagavatā jānatā … pe … ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇāti .‘‘ Puna caparaṃ , gahapati , bhikkhu sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘ ananto ākāso ’ ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati .
So iti paṭisañcikkhati –
‘ ayampi kho ākāsānañcāyatanasamāpatti abhisaṅkhatā abhisañcetayitā ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti pajānāti .
So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti ;
no ce āsavānaṃ
P5.346 khayaṃ pāpuṇāti , teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .Ayampi kho , gahapati , tena bhagavatā jānatā … pe … ananuppattaṃ
T5.376 vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇāti .‘‘ Puna caparaṃ , gahapati , bhikkhu sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ anantaṃ viññāṇan ’ ti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati … pe … sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘ natthi kiñcī ’ ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati .
So iti paṭisañcikkhati –
‘ ayampi kho ākiñcaññāyatanasamāpatti abhisaṅkhatā abhisañcetayitā ’.
‘ Yaṃ kho pana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ tadaniccaṃ nirodhadhamman ’ ti pajānāti .
So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti ;
no ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti , teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā .
Ayampi
M3.546 kho , gahapati , tena bhagavatā jānatā … pe … ananuppattaṃ vā anuttaraṃ yogakkhemaṃ anupāpuṇātī ’’ ti .Evaṃ vutte dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro āyasmantaṃ ānandaṃ etadavoca –
‘‘ seyyathāpi , bhante ānanda , puriso ekaṃ nidhimukhaṃ gavesanto sakideva [ sabbatthapi evameva dissati ] ekādasa nidhimukhāni adhigaccheyya ;
evamevaṃ kho ahaṃ , bhante , ekaṃ amatadvāraṃ gavesanto sakideva ekādasa amatadvārāni [ ekādasannaṃ amatadvārānaṃ ( sabbattha ) ma . ni .2.21 passitabbaṃ ] alatthaṃ sevanāya [ savanāya ( syā .) sī . pī . majjhimapaṇṇāsakadutiyasuttepi , bhāvanāya ( ma . ni .2.21)].
Seyyathāpi , bhante , purisassa agāraṃ ekādasa dvāraṃ .
So
P5.347 tasmiṃV3.312 agāre āditteT5.377 ekamekenapi dvārena sakkuṇeyya attānaṃ sotthiṃ kātuṃ ;evamevaṃ kho ahaṃ , bhante , imesaṃ ekādasannaṃ amatadvārānaṃ ekamekenapi amatadvārena sakkuṇissāmi attānaṃ sotthiṃ kātuṃ .
Ime hi nāma , bhante , aññatitthiyā ācariyassa ācariyadhanaṃ pariyesissanti .
Kiṃ [ kimaṅgaṃ ( ma . ni .2.21)] panāhaṃ āyasmato ānandassa pūjaṃ na karissāmī ’’ ti !
Atha kho dasamo gahapati aṭṭhakanāgaro vesālikañca pāṭaliputtakañca bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi .
Ekamekañca bhikkhuṃ paccekaṃ dussayugena acchādesi , āyasmantañca ānandaṃ ticīvarena .
Āyasmato ānandassa pañcasataṃ vihāraṃ kārāpesīti .
Chaṭṭhaṃ .