1. Nissayavaggo
1. Kimatthiyasuttaṃ
1.[ a . ni .10.1] Evaṃ
V3.279M3.515 me sutaṃ – ekaṃT5.335 samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme .Atha
P5.311 kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kimatthiyāni , bhante , kusalāni sīlāni kimānisaṃsānī ’’ ti ?
‘‘ Avippaṭisāratthāni kho , ānanda , kusalāni sīlāni avippaṭisārānisaṃsānī ’’ ti .
‘‘ Avippaṭisāro
V3.280 pana , bhante , kimatthiyo kimānisaṃso ’’?‘‘ Avippaṭisāro kho , ānanda , pāmojjattho pāmojjānisaṃso ’’.
‘‘ Pāmojjaṃ pana , bhante , kimatthiyaṃ kimānisaṃsaṃ ’’?
‘‘ Pāmojjaṃ kho , ānanda , pītatthaṃ pītānisaṃsaṃ ’’.
‘‘ Pīti pana , bhante , kimatthiyā kimānisaṃsā ’’?
‘‘ Pīti kho , ānanda , passaddhatthā passaddhānisaṃsā ’’.
‘‘ Passaddhi pana , bhante , kimatthiyā kimānisaṃsā ’’?
‘‘ Passaddhi kho , ānanda , sukhatthā sukhānisaṃsā ’’.
‘‘ Sukhaṃ pana , bhante , kimatthiyaṃ kimānisaṃsaṃ ’’?
‘‘ Sukhaṃ kho , ānanda , samādhatthaṃ samādhānisaṃsaṃ ’’.
‘‘ Samādhi
M3.516 pana , bhante , kimatthiyo kimānisaṃso ’’?‘‘ Samādhi kho , ānanda , yathābhūtañāṇadassanattho yathābhūtañāṇadassanānisaṃso ’’
T5.336 .‘‘ Yathābhūtañāṇadassanaṃ pana , bhante , kimatthiyaṃ kimānisaṃsaṃ ’’?
‘‘ Yathābhūtañāṇadassanaṃ kho , ānanda , nibbidatthaṃ nibbidānisaṃsaṃ ’’.
‘‘ Nibbidā , pana , bhante , kimatthiyā kimānisaṃsā ’’?
‘‘ Nibbidā kho , ānanda , virāgatthā virāgānisaṃsā
P5.312 ’’.‘‘ Virāgo pana , bhante , kimatthiyo kimānisaṃso ’’?
‘‘ Virāgo kho , ānanda , vimuttiñāṇadassanattho vimuttiñāṇadassanānisaṃso .
‘‘ Iti kho , ānanda , kusalāni sīlāni avippaṭisāratthāni avippaṭisārānisaṃsāni , avippaṭisāro
V3.281 pāmojjattho pāmojjānisaṃso , pāmojjaṃ pītatthaṃ pītānisaṃsaṃ , pīti passaddhatthā passaddhānisaṃsā , passaddhi sukhatthā sukhānisaṃsā , sukhaṃ samādhatthaṃ samādhānisaṃsaṃ , samādhi yathābhūtañāṇadassanattho yathābhūtañāṇadassanānisaṃso , yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthaṃ nibbidānisaṃsaṃ , nibbidā virāgatthā virāgānisaṃsā , virāgo vimuttiñāṇadassanattho vimuttiñāṇadassanānisaṃso .Iti kho , ānanda , kusalāni sīlāni anupubbena aggāya parentī ’’ ti .
Paṭhamaṃ .
2. Cetanākaraṇīyasuttaṃ
2.[ a . ni .10.2]‘‘ Sīlavato , bhikkhave , sīlasampannassa na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ avippaṭisāro me uppajjatū ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ sīlavato sīlasampannassa avippaṭisāro uppajjati .
‘‘ Avippaṭisārissa , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ pāmojjaṃ me uppajjatū ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ avippaṭisārissa pāmojjaṃ uppajjati .
‘‘ Pamuditassa , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ pīti me uppajjatū ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ pamuditassa pīti uppajjati .
‘‘ Pītimanassa , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ kāyo me
T5.337 passambhatū ’ ti .Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ pītimanassa kāyo passambhati .
‘‘ Passaddhakāyassa
M3.517 , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –‘ sukhaṃ vediyāmī ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ passaddhakāyo sukhaṃ vediyati .
‘‘ Sukhino , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ cittaṃ me samādhiyatū ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ sukhino cittaṃ samādhiyati .
‘‘ Samāhitassa
V3.282 , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –‘ yathābhūtaṃ jānāmi passāmī ’ ti .
Dhammatā esā
P5.313 , bhikkhave , yaṃ samāhito yathābhūtaṃ jānāti passati .‘‘ Yathābhūtaṃ , bhikkhave , jānato passato na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ nibbindāmī ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ nibbindati .
‘‘ Nibbinnassa , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ virajjāmī ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ nibbinno virajjati .
‘‘ Virattassa , bhikkhave , na cetanāya karaṇīyaṃ –
‘ vimuttiñāṇadassanaṃ sacchikaromī ’ ti .
Dhammatā esā , bhikkhave , yaṃ viratto vimuttiñāṇadassanaṃ sacchikaroti .
‘‘ Iti kho , bhikkhave , virāgo vimuttiñāṇadassanattho vimuttiñāṇadassanānisaṃso , nibbidā virāgatthā virāgānisaṃsā , yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthaṃ nibbidānisaṃsaṃ , samādhi yathābhūtañāṇadassanattho yathābhūtañāṇadassanānisaṃso , sukhaṃ samādhatthaṃ samādhānisaṃsaṃ , passaddhi sukhatthā sukhānisaṃsā , pīti passaddhatthā passaddhānisaṃsā , pāmojjaṃ pītatthaṃ pītānisaṃsaṃ , avippaṭisāro pāmojjattho pāmojjānisaṃso , kusalāni sīlāni avippaṭisāratthāni avippaṭisārānisaṃsāni .
Iti kho , bhikkhave , dhammā dhamme
T5.338 abhisandenti , dhammā dhamme paripūrenti apārā pāraṃ gamanāyā ’’ ti .Dutiyaṃ .
3. Paṭhamaupanisāsuttaṃ
3.[ a . ni .5.24;10.3]‘‘ Dussīlassa , bhikkhave , sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro .
Avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṃ hoti pāmojjaṃ .
Pāmojje asati pāmojjavipannassa hatūpanisā hoti pīti .
Pītiyā asati pītivipannassa hatūpanisā hoti passaddhi .
Passaddhiyā asati
M3.518 passaddhivipannassa hatūpanisaṃP5.314 hoti sukhaṃ .Sukhe asati sukhavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi .
Sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ .
Yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpanisā
V3.283 hoti nibbidā .Nibbidāya asati nibbidāvipannassa hatūpaniso hoti virāgo .
Virāge asati virāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .
‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , rukkho sākhāpalāsavipanno .
Tassa papaṭikāpi na pāripūriṃ gacchati , tacopi … pheggupi … sāropi na pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , dussīlassa sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṃ hoti pāmojjaṃ … pe … vimuttiñāṇadassanaṃ .
‘‘ Sīlavato , bhikkhave , sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṃ hoti pāmojjaṃ , pāmojje sati pāmojjasampannassa upanisasampannā hoti pīti , pītiyā sati pītisampannassa upanisasampannā hoti passaddhi , passaddhiyā sati passaddhisampannassa upanisasampannaṃ hoti sukhaṃ , sukhe sati sukhasampannassa upanisasampanno
T5.339 hoti sammāsamādhi , sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ , yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampannā hoti nibbidā , nibbidāya sati nibbidāsampannassa upanisasampanno hoti virāgo , virāge sati virāgasampannassa upanisasampannaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .‘‘ Seyyathāpi , bhikkhave , rukkho sākhāpalāsasampanno .
Tassa papaṭikāpi pāripūriṃ gacchati , tacopi … pheggupi … sāropi pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , bhikkhave , sīlavato sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṃ hoti … pe … vimuttiñāṇadassanan ’’ ti .
Tatiyaṃ .
4. Dutiyaupanisāsuttaṃ
4. Tatra
M3.519P5.315 kho āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi –‘‘ āvuso bhikkhave ’’ ti [ bhikkhavoti ( sī . syā . pī .) evaṃ sabbattha a . ni .10.4].
‘‘ Āvuso ’’ ti kho te bhikkhū āyasmato sāriputtassa paccassosuṃ .
Āyasmā sāriputto etadavoca –
‘‘ Dussīlassa
V3.284 , āvuso , sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṃ hoti pāmojjaṃ , pāmojje asati pāmojjavipannassa hatūpanisā hoti pīti , pītiyā asati pītivipannassa hatūpanisā hoti passaddhi , passaddhiyā asati passaddhivipannassa hatūpanisaṃ hoti sukhaṃ , sukhe asati sukhavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi , sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ , yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpanisā hoti nibbidāT5.340 , nibbidāya asati nibbidāvipannassa hatūpaniso hoti virāgo , virāge asati virāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .‘‘ Seyyathāpi , āvuso , rukkho sākhāpalāsavipanno .
Tassa papaṭikāpi na pāripūriṃ gacchati , tacopi … pheggupi … sāropi na pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , āvuso , dussīlassa sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṃ hoti pāmojjaṃ … pe … vimuttiñāṇadassanaṃ .
‘‘ Sīlavato , āvuso , sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṃ hoti pāmojjaṃ , pāmojje sati pāmojjasampannassa upanisasampannā hoti pīti , pītiyā sati pītisampannassa upanisasampannā hoti passaddhi , passaddhiyā sati passaddhisampannassa upanisasampannaṃ hoti sukhaṃ , sukhe sati sukhasampannassa upanisasampanno hoti sammāsamādhi , sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ , yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampannā hoti nibbidā , nibbidāya sati nibbidāsampannassa
M3.520P5.316 upanisasampanno hoti virāgo , virāge sati virāgasampannassa upanisasampannaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .‘‘ Seyyathāpi , āvuso , rukkho sākhāpalāsasampanno .
Tassa papaṭikāpi pāripūriṃ gacchati , tacopi … pheggupi … sāropi pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , āvuso , sīlavato sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre
T5.341 sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṃ hoti pāmojjaṃ … pe … vimuttiñāṇadassanan ’’ ti .Catutthaṃ .
5. Tatiyaupanisāsuttaṃ
5.[ a . ni .10.5] Tatra
V3.285 kho āyasmā ānando bhikkhū āmantesi … pe …‘‘ dussīlassa , āvuso , sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṃ hoti pāmojjaṃ , pāmojje asati pāmojjavipannassa hatūpanisā hoti pīti , pītiyā asati pītivipannassa hatūpanisā hoti passaddhi , passaddhiyā asati passaddhivipannassa hatūpanisaṃ hoti sukhaṃ , sukhe asati sukhavipannassa hatūpaniso hoti sammāsamādhi , sammāsamādhimhi asati sammāsamādhivipannassa hatūpanisaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ , yathābhūtañāṇadassane asati yathābhūtañāṇadassanavipannassa hatūpanisā hoti nibbidā , nibbidāya asati nibbidāvipannassa hatūpaniso hoti virāgo , virāge asati virāgavipannassa hatūpanisaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .‘‘ Seyyathāpi , āvuso , rukkho sākhāpalāsavipanno .
Tassa papaṭikāpi na pāripūriṃ gacchati , tacopi … pheggupi … sāropi na pāripūriṃ gacchati .
Evamevaṃ kho , āvuso , dussīlassa sīlavipannassa hatūpaniso hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre asati avippaṭisāravipannassa hatūpanisaṃ hoti pāmojjaṃ … pe … vimuttiñāṇadassanaṃ .
‘‘ Sīlavato , āvuso , sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṃ hoti pāmojjaṃ , pāmojje sati pāmojjasampannassa
P5.317 upanisasampannā hoti pīti , pītiyā sati pītisampannassa upanisasampannāT5.342 hoti passaddhi , passaddhiyā sati passaddhisampannassa upanisasampannaṃ hoti sukhaṃ , sukhe sati sukhasampannassaM3.521 upanisasampanno hoti sammāsamādhi , sammāsamādhimhi sati sammāsamādhisampannassa upanisasampannaṃ hoti yathābhūtañāṇadassanaṃ , yathābhūtañāṇadassane sati yathābhūtañāṇadassanasampannassa upanisasampannā hoti nibbidā , nibbidāya sati nibbidāsampannassa upanisasampanno hoti virāgo , virāge sati virāgasampannassa upanisasampannaṃ hoti vimuttiñāṇadassanaṃ .‘‘ Seyyathāpi , āvuso , rukkho sākhāpalāsasampanno .
Tassa papaṭikāpi pāripūriṃ gacchati
V3.286 , tacopi … pheggupi … sāropi pāripūriṃ gacchati .Evamevaṃ kho , āvuso , sīlavato sīlasampannassa upanisasampanno hoti avippaṭisāro , avippaṭisāre sati avippaṭisārasampannassa upanisasampannaṃ hoti pāmojjaṃ … pe … vimuttiñāṇadassanan ’’ ti .
Pañcamaṃ .
6. Byasanasuttaṃ
6.‘‘ Yo so , bhikkhave , bhikkhu akkosako paribhāsako ariyūpavādo sabrahmacārīnaṃ , ṭhānametaṃ avakāso yaṃ so ekādasannaṃ byasanānaṃ aññataraṃ byasanaṃ nigaccheyya .
Katamesaṃ ekādasannaṃ ?
Anadhigataṃ nādhigacchati , adhigatā parihāyati , saddhammassa na vodāyanti , saddhammesu vā adhimāniko hoti , anabhirato vā brahmacariyaṃ carati , aññataraṃ vā saṃkiliṭṭhaṃ
P5.318 āpattiṃ āpajjati , sikkhaṃ vā paccakkhāya hīnāyāvattati , gāḷhaṃ vā rogātaṅkaṃ phusati , ummādaṃ vā pāpuṇāti cittakkhepaṃ vā , sammūḷho kālaṃ karoti , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjati – yo so , bhikkhave , bhikkhu akkosako paribhāsako ariyūpavādo sabrahmacārīnaṃ , ṭhānametaṃ avakāso yaṃ so imesaṃ ekādasannaṃ byasanānaṃ aññataraṃ byasanaṃ nigaccheyya .[() etthantare pāṭho sī . syā . kaṃ . pī . potthakesu na dissati ]‘‘ Yo so , bhikkhave , bhikkhu akkosako paribhāsako ariyūpavādo sabrahmacārīnaṃ , aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ so ekādasannaṃ byasanānaṃ aññataraṃ byasanaṃ na nigaccheyya .
Katamesaṃ
M3.522 ekādasannaṃ ?Anadhigataṃ nādhigacchati , adhigatā parihāyati , saddhammassa na vodāyanti , saddhammesu vā adhimāniko hoti , anabhirato vā brahmacariyaṃ carati , aññataraṃ vā saṃkiliṭṭhaṃ āpattiṃ āpajjati , sikkhaṃ vā paccakkhāya hīnāyāvattati , gāḷhaṃ vā rogātaṅkaṃ phusati , ummādaṃ vā pāpuṇāti cittakkhepaṃ vā , sammūḷho kālaṃ karoti , kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ
T5.343 nirayaṃ upapajjati – yo so , bhikkhave , bhikkhu akkosako paribhāsako ariyūpavādo sabrahmacārīnaṃ , aṭṭhānametaṃ anavakāso yaṃ so imesaṃ ekādasannaṃ byasanānaṃ aññataraṃ byasanaṃ na nigaccheyyā ’’ ti .Chaṭṭhaṃ .
7. Saññāsuttaṃ
7. Atha
V3.287 kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Siyā nu kho , bhante , bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa , na āpasmiṃ āposaññī assa , na tejasmiṃ tejosaññī assa , na vāyasmiṃ vāyosaññī assa , na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa , na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa , na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa , na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa , na idhaloke idhalokasaññī assa , na paraloke paralokasaññī assa , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa ;
saññī ca pana assāti ?
‘‘ Siyā , ānanda , bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa , na āpasmiṃ āposaññī assa , na tejasmiṃ tejosaññī assa , na vāyasmiṃ vāyosaññī assa , na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa , na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa , na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī
T5.344 assa , na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa , na idhaloke idhalokasaññī assaM3.523 , na paraloke paralokasaññīP5.319 assa , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa ;saññī ca pana assā ’’ ti .
‘‘ Yathā kathaṃ pana , bhante , siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa , na āpasmiṃ āposaññī assa , na tejasmiṃ tejosaññī assa , na vāyasmiṃ vāyosaññī assa , na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa , na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī assa , na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī
V3.288 assa , na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa , na idhaloke idhalokasaññī assa , na paraloke paralokasaññī assa , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa , saññī ca pana assāti .‘‘ Idhānanda , bhikkhu evaṃsaññī hoti –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ , yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan ’ ti .
Evaṃ kho , ānanda , siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa , na āpasmiṃ āposaññī assa , na tejasmiṃ tejosaññī assa , na vāyasmiṃ vāyosaññī assa , na ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññī assa , na viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññī
T5.345 assa , na ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññī assa , na nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññī assa , na idhaloke idhalokasaññī assa , na paraloke paralokasaññī assa , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa , saññī ca pana assā ’’ ti .Atha kho āyasmā ānando bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ
P5.320 katvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca –
‘‘ Siyā
M3.524 nu kho , āvuso sāriputta , bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa … pe … yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa , saññī pana assāti .‘‘ Siyā , āvuso ānanda , bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa … pe … yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa , saññī ca pana assā ’’ ti .
‘‘ Yathā kathaṃ panāvuso sāriputta , siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ
V3.289 pathavisaññī assa … pe … yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assaT5.346 , saññī ca pana assā ’’ ti ?‘‘ Idha , āvuso ānanda , bhikkhu evaṃsaññī hoti –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ , yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan ’ ti .
Evaṃ kho , āvuso ānanda , siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā neva pathaviyaṃ pathavisaññī assa … pe … yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi na saññī assa , saññī ca pana assā ’’ ti .
‘‘ Acchariyaṃ , āvuso , abbhutaṃ , āvuso !
Yatra hi nāma satthu ceva sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na viggayhissati , yadidaṃ aggapadasmiṃ !
Idānāhaṃ , āvuso , bhagavantaṃ upasaṅkamitvā
P5.321 etamatthaṃ apucchiṃ .Bhagavāpi me etehi akkharehi etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṃ byākāsi , seyyathāpi āyasmā sāriputto .
Acchariyaṃ , āvuso , abbhutaṃ , āvuso , yatra hi nāma satthu ceva sāvakassa ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati samessati na viggayhissati , yadidaṃ aggapadasmin ’’ ti !
Sattamaṃ .
8. Manasikārasuttaṃ
8. Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ Siyā
M3.525 nu kho , bhante , bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā na cakkhuṃ manasi kareyya , na rūpaṃ manasi kareyya , na sotaṃ manasi kareyya , na saddaṃ manasi kareyya , naT5.347 ghānaṃ manasi kareyya , na gandhaṃ manasi kareyya , na jivhaṃ manasi kareyya , na rasaṃ manasi kareyya , na kāyaṃ manasi kareyya , na phoṭṭhabbaṃ manasi kareyya , na pathaviṃ manasi kareyya , na āpaṃ manasi kareyya , na tejaṃ manasi kareyya , na vāyaṃ manasi kareyya , na ākāsānañcāyatanaṃ manasiV3.290 kareyya , na viññāṇañcāyatanaṃ manasi kareyya , na ākiñcaññāyatanaṃ manasi kareyya , na nevasaññānāsaññāyatanaṃ manasi kareyya , na idhalokaṃ manasi kareyya , na paralokaṃ manasi kareyya , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi na manasi kareyya ;manasi ca pana kareyyā ’’ ti ?
‘‘ Siyā , ānanda , bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā na cakkhuṃ manasi kareyya , na rūpaṃ manasi kareyya , na sotaṃ manasi kareyya , na saddaṃ manasi kareyya , na ghānaṃ manasi kareyya , na gandhaṃ manasi kareyya , na jivhaṃ manasi kareyya , na rasaṃ manasi kareyya , na kāyaṃ manasi kareyya , na phoṭṭhabbaṃ manasi kareyya , na pathaviṃ manasi kareyya , na āpaṃ manasi kareyya , na tejaṃ manasi
P5.322 kareyya , na vāyaṃ manasi kareyya , na ākāsānañcāyatanaṃ manasi kareyya , na viññāṇañcāyatanaṃ manasi kareyya , na ākiñcaññāyatanaṃ manasi kareyya , na nevasaññānāsaññāyatanaṃ manasi kareyya , na idhalokaṃ manasi kareyya , na paralokaṃ manasi kareyya , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi na manasi kareyya ;manasi ca pana kareyyā ’’ ti .
‘‘ Yathā kathaṃ pana , bhante , siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā na cakkhuṃ manasi kareyya , na rūpaṃ manasi kareyya … yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ
T5.348 anuvicaritaṃ manasā , tampi na manasi kareyya ;manasi ca pana kareyyā ’’ ti ?
‘‘ Idhānanda , bhikkhu evaṃ manasi karoti –
‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ , yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānan ’ ti .
Evaṃ kho , ānanda , siyā bhikkhuno tathārūpo samādhipaṭilābho yathā na cakkhuṃ manasi kareyya , na rūpaṃ manasi kareyya … pe … yampidaṃ
M3.526 diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi na manasi kareyya ;manasi ca pana kareyyā ’’ ti .
Aṭṭhamaṃ .
9. Saddhasuttaṃ
9. Ekaṃ samayaṃ bhagavā nātike viharati giñjakāvasathe
P5.323 .Atha kho āyasmā saddho yena
V3.291 bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ saddhaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ Ājānīyajhāyitaṃ kho , saddha , jhāya ;
mā khaḷuṅkajhāyitaṃ [ ājānīyajjhāyitaṃ kho saddha jhāyatha , mā khaḷuṅkajjhāyitaṃ ( sī . pī .)].
Kathañca , khaḷuṅkajhāyitaṃ hoti ?
Assakhaḷuṅko hi
T5.349 , saddha , doṇiyā baddho [ bandho ( syā . ka .)]‘ yavasaṃ yavasan ’ ti jhāyati .Taṃ kissa hetu ?
Na hi , saddha , assakhaḷuṅkassa doṇiyā baddhassa evaṃ hoti –
‘ kiṃ nu kho maṃ ajja assadammasārathi kāraṇaṃ kāressati , kimassāhaṃ [ kammassāhaṃ ( ka .)] paṭikaromī ’ ti .
So doṇiyā baddho ‘ yavasaṃ yavasan ’ ti jhāyati .
Evamevaṃ kho , saddha , idhekacco purisakhaḷuṅko araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti .
So kāmarāgaṃyeva antaraṃ katvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati avajjhāyati , byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati … thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati … uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati … vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena , uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti .
So vicikicchaṃyeva antaraṃ katvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati
P5.324 avajjhāyati .So pathavimpi nissāya jhāyati , āpampi nissāya jhāyati , tejampi nissāya jhāyati , vāyampi nissāya jhāyati , ākāsānañcāyatanampi nissāya jhāyati , viññāṇañcāyatanampi nissāya jhāyati , ākiñcaññāyatanampi nissāya jhāyati , nevasaññānāsaññāyatanampi nissāya jhāyati , idhalokampi nissāya jhāyati , paralokampi nissāya jhāyati , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi nissāya jhāyati .
Evaṃ kho , saddha , purisakhaḷuṅkajhāyitaṃ hoti .
‘‘ Kathañca
M3.527 , saddhaT5.350 , ājānīyajhāyitaṃ hoti ?Bhadro hi , saddha , assājānīyo doṇiyā baddho na ‘ yavasaṃ yavasan ’ ti jhāyati .
Taṃ kissa hetu ?
Bhadrassa hi , saddha , assājānīyassa doṇiyā baddhassa evaṃ hoti –
‘ kiṃ nu kho maṃ ajja assadammasārathi kāraṇaṃ kāressati , kimassāhaṃ paṭikaromī ’ ti .
So doṇiyā baddho na ‘ yavasaṃ yavasan ’ ti jhāyati .
Bhadro hi , saddha , assājānīyo yathā iṇaṃ yathā bandhaṃ yathā jāniṃ yathā kaliṃ evaṃ patodassa ajjhoharaṇaṃ samanupassati .
Evamevaṃ kho , saddha , bhadro purisājānīyo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati na kāmarāgaparetena , uppannassa ca kāmarāgassa
V3.292 nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati … na thinamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati … na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati … na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena , uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti .So neva pathaviṃ nissāya jhāyati , na āpaṃ nissāya jhāyati , na tejaṃ nissāya jhāyati , na vāyaṃ nissāya jhāyati , na ākāsānañcāyatanaṃ nissāya jhāyati , na viññāṇañcāyatanaṃ nissāya jhāyati , na ākiñcaññāyatanaṃ nissāya jhāyati , na nevasaññānāsaññāyatanaṃ nissāya jhāyati , na idhalokaṃ
P5.325 nissāya jhāyati , na paralokaṃ nissāya jhāyati , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi nissāya na jhāyati ;jhāyati ca pana .
Evaṃ
T5.351 jhāyiñca pana , saddha , bhadraṃ purisājānīyaṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti –‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Yassa te nābhijānāma , yampi nissāya jhāyasī ’’ ti .
Evaṃ vutte āyasmā saddho bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ kathaṃ jhāyī pana , bhante , bhadro purisājānīyo [ purisājānīyo jhāyati , so ( sī . syā . pī .), purisājānīyo , so ( ka .)] neva pathaviṃ nissāya jhāyati , na āpaṃ nissāya jhāyati , na tejaṃ nissāya jhāyati , na vāyaṃ nissāya jhāyati , na ākāsānañcāyatanaṃ nissāya jhāyati , na viññāṇañcāyatanaṃ nissāya jhāyati , na ākiñcaññāyatanaṃ nissāya jhāyati , na nevasaññānāsaññāyatanaṃ nissāya jhāyati , na idhalokaṃ nissāya jhāyati
M3.528 , na paralokaṃ nissāya jhāyati , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi nissāya na jhāyati ;jhāyati ca pana ?
Kathaṃ jhāyiñca pana , bhante , bhadraṃ purisājānīyaṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti –
‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Yassa te nābhijānāma , yampi nissāya jhāyasī ’’ ti .
‘‘ Idha , saddha , bhadrassa purisājānīyassa pathaviyaṃ pathavisaññā vibhūtā hoti , āpasmiṃ āposaññā
V3.293 vibhūtā hoti , tejasmiṃ tejosaññā vibhūtā hoti , vāyasmiṃ vāyosaññā vibhūtā hoti , ākāsānañcāyatane ākāsānañcāyatanasaññāT5.352 vibhūtā hoti , viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññā vibhūtāP5.326 hoti , ākiñcaññāyatane ākiñcaññāyatanasaññā vibhūtā hoti , nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññā vibhūtā hoti , idhaloke idhalokasaññā vibhūtā hoti , paraloke paralokasaññā vibhūtā hoti , yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tatrāpi saññā vibhūtā hoti .Evaṃ jhāyī kho , saddha , bhadro purisājānīyo neva pathaviṃ nissāya jhāyati … pe … yampidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā , tampi nissāya na jhāyati ;
jhāyati ca pana .
Evaṃ jhāyiñca pana , saddha , bhadraṃ purisājānīyaṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti –
‘‘ Namo te purisājañña , namo te purisuttama ;
Yassa te nābhijānāma , yampi nissāya jhāyasī ’’ ti .
navamaṃ ;
10. Moranivāpasuttaṃ
10. Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati moranivāpe paribbājakārāme .
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi –
‘‘ bhikkhavo ’’ ti .
‘‘ Bhadante ’’ ti
T5.353 te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ .Bhagavā etadavoca –
‘‘ Tīhi , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .
Katamehi tīhi ?
Asekhena sīlakkhandhena , asekhena samādhikkhandhena
M3.529 , asekhena paññākkhandhena – imehi , kho , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .‘‘ Aparehipi , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .
Katamehi tīhi
V3.294 ?Iddhipāṭihāriyena , ādesanāpāṭihāriyena , anusāsanīpāṭihāriyena – imehi kho , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho
P5.327 hoti , accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .‘‘ Aparehipi , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .
Katamehi tīhi ?
Sammādiṭṭhiyā , sammāñāṇena , sammāvimuttiyā – imehi kho , bhikkhave , tīhi dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .
‘‘ Dvīhi
T5.354 , bhikkhave , dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .Katamehi dvīhi ?
Vijjāya , caraṇena – imehi kho , bhikkhave , dvīhi dhammehi samannāgato bhikkhu accantaniṭṭho hoti accantayogakkhemī accantabrahmacārī accantapariyosāno seṭṭho devamanussānaṃ .
Brahmunā pesā , bhikkhave , sanaṅkumārena gāthā bhāsitā –
‘‘ Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ , ye gottapaṭisārino ;
Vijjācaraṇasampanno , so seṭṭho devamānuse ’’ ti [ dī . ni .1.277; saṃ . ni .1.182;2.245].
‘‘ Sā kho panesā , bhikkhave , sanaṅkumārena gāthā bhāsitā subhāsitā , no dubbhāsitā ;
atthasaṃhitā
P5.328 , no anatthasaṃhitā ;anumatā mayā .
Ahampi , bhikkhave , evaṃ vadāmi –
‘‘ Khattiyo
M3.530 seṭṭho janetasmiṃ , ye gottapaṭisārino ;Vijjācaraṇasampanno , so seṭṭho devamānuse ’’ ti .
dasamaṃ ;
Nissayavaggo [ nissāyavaggo ( syā . kaṃ .)] paṭhamo .
Tassuddānaṃ –
Kimatthiyā
V3.295 cetanā tayo , upanisā byasanena ca ;Dve saññā manasikāro , saddho moranivāpakanti .