Ganthārambhavaṇṇanā
Dhātukathāpakaraṇadesanāya
M0.1V0.1 desadesakaparisāpadesā vuttappakārā evāti kālāpadesaṃ dassento ‘‘ dhātukathāpakaraṇaṃ desento ’’ tiādimāha .‘‘ Tasseva anantaraṃ adesayī ’’ ti hi iminā vibhaṅgānantaraṃ dhātukathā desitāti tassā desanākālo apadiṭṭho hoti .
Ye pana ‘‘ vibhaṅgānantaraṃ
V0.2 kathāvatthupakaraṇaṃ desitan ’’ ti vadanti , tesaṃ vādaṃ paṭikkhipanto ‘‘ vibhaṅgānantaraṃ … pe … dassetun ’’ ti āha .‘‘ Kāmā te paṭhamā senā ’’ tiādivacanato ( su . ni .438; mahāni .28; cūḷani . nandamāṇavapucchāniddesa 47) kilesaviddhaṃsanampi devaputtamārassa balavidhamananti sakkā vattuṃ ,‘‘ appavattikaraṇavasena kilesābhisaṅkhāramārānan ’’ ti pana vuccamānattā khantibalasaddhābalādiānubhāvena ussāhaparisābalabhañjanameva devaputtamārassa balaviddhaṃsanaṃ daṭṭhabbaṃ .
Visayātikkamanaṃ kāmadhātusamatikkamo .
Samudayappahānapariññāvasenāti pahānābhisamayapariññābhisamayānaṃ vasena .
Nanu cetaṃ pañcannaṃ mārānaṃ bhañjanaṃ sāvakesupi labbhatevāti codanaṃ manasi katvā āha ‘‘ parūpanissayarahitan ’’ tiādi .
Vīrassa bhāvo vīriyanti katvā vuttaṃ ‘‘ mahāvīriyoti mahāvīro ’’ ti .
Mahāvīriyatā ca paripuṇṇavīriyapāramitāya caturaṅgasamannāgatavīriyādhiṭṭhānena
M0.2 anaññasādhāraṇacatubbidhasammappadhānasampattiyā ca veditabbā .Tato eva hissa vīriyāhānisiddhipīti .
Khandhādike dhamme adhiṭṭhāya nissāya visayaṃ katvā abhidhammakathā pavattāti āha ‘‘ abhidhammakathādhiṭṭhānaṭṭhena vā ’’ ti .
Tesaṃ kathanatoti tesaṃ khandhādīnaṃ kathābhāvato .
Etena atthavisesasannissayo byañjanasamudāyo pakaraṇanti vuttaṃ hoti .
Atha vā dhātuyo kathīyanti ettha , etena vāti dhātukathā , tathāpavatto byañjanatthasamudāyo .
Yadi evaṃ sattannampi pakaraṇānaṃ dhātukathābhāvo āpajjatīti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ yadipī ’’ tiādi .
Tattha sātisayan ti savisesaṃ vicittātirekavasena anavasesato ca desanāya pavattattā .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ sabbāpi dhammasaṅgaṇī dhātukathāya mātikā ’’ ti ( dhātu .5).
Tenevāha ‘‘ ekadesakathanameva hi aññattha katan ’’ ti .
Idāni sāsane yesu dhātu-saddo niruḷho , tesaṃ vasena aññehipi asādhāraṇaṃ imassa pakaraṇassa dhātukathābhāvaṃ dassento ‘‘ khandhāyatanadhātūhi vā ’’ tiādimāha .
Tattha tatthāti khandhāyatanadhātūsu .
Mahanto pabhedānugato visayo etāsanti mahāvisayā , dhātuyo , na khandhāyatanāni appatarapadattā .
Yena vā sabhāvena dhammā saṅgahāsaṅgahasampayogavippayogehi uddesaniddese labhanti , so sabhāvo dhātu .
Sā dhātu idha sātisayaṃ desitāti savisesaṃ dhātuyā kathanato idaṃ pakaraṇaṃ ‘‘ dhātukathā ’’ ti vuttaṃ .
Sabhāvattho hi ayaṃ dhātu-saddo ‘‘ dhātuso , bhikkhave
V0.3 , sattā saṃsandantī ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .2.98) viya .Dhātubhedan ti dhātuvibhāgaṃ .
Pakaraṇanti vacanaseso .
Kuto pakaraṇa-saddo labbhatīti āha ‘‘ sattannaṃ pakaraṇānaṃ kamena vaṇṇanāya pavattattā ’’ ti .
Tena yojanaṃ katvāti tena pakaraṇa-saddena ‘‘ dhātukathāva pakaraṇaṃ dhātukathāpakaraṇan ’’ ti yojanaṃ katvā .
Taṃ dīpanan ti taṃ dhātukathāpakaraṇassa atthadīpanaṃ , atthadīpanākārena pavattaṃ vaṇṇanaṃ .
‘‘ Atthaṃ dīpayissāmī ’’ ti vatvā ‘‘ taṃ suṇāthā ’’ ti vadanto sotadvārānusārena tattha upadhāraṇe niyojetīti āha ‘‘ taṃdīpanavacanasavanena upadhārethāti attho ’’ ti .
Ganthārambhavaṇṇanā niṭṭhitā .