2. Niddesavaṇṇanā
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
1. Khandhapadavaṇṇanā
6.‘‘ Abhiññeyyadhammabhāvena
M0.10V0.11 vuttā cattāro khandhā hontī ’’ tiādinā ,‘‘ rūpakkhandho abhiññeyyo ’’ tiādinā ca abhiññātalakkhaṇavisayāti āha ‘‘ sabhāvato abhiññātānan ’’ ti .Pariññeyyatādīti ādi -saddena pahātabbasacchikātabbabhāvetabbatā saṅgayhati .
Adhipatiyādīti adhipatipaccayabhāvaupaṭṭhānapadahanādīni .
Saccādiviseso viyāti dukkhasaccādipariyāyo abhiññeyyapīḷanaṭṭhādiviseso viya .
Evañca katvāti nayamukhamātikāya abhiññeyyanissayena vuccamānattā eva .
Tesaṃ rūpadhammānaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ khandhabhāvena viya rūpakkhandhabhāvena sabhāgatā hoti , na vedanākkhandhādibhāvenāti saṅgahalakkhaṇamāha .
Itīti tasmā , yasmā rūpadhammā aññamaññaṃ rūpakkhandhabhāvena sabhāgā , tasmāti attho .
Rūpakkhandhabhāvasaṅkhātena rūpakkhandhabhāvena atthamukheneva gahaṇe .
Saddadvārena pana gahaṇe rūpakkhandhavacanasaṅkhātena vā rūpakkhandhavacanavacanīyatāsaṅkhātena .
Idāni tamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ rūpakkhandhoti hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Purimenāti rūpakkhandhena .
Saññākkhandhamūlakātiādīsu ‘‘ purimena yojiyamāne ’’ tiādiṃ ānetvā yathārahaṃ yojetabbaṃ .
Abhedato pañcakapucchāvissajjanaṃ khandhapadaniddese sabbapacchimamevāti āha ‘‘ bhedato pañcakapucchāvissajjanānantaran ’’ ti .
Āyatanapadādivaṇṇanā
40. Yadipi
V0.12 ekakepi sadisaṃ vissajjanaṃ vissajjanaṃ samudayamaggasaccānaṃ ‘‘ samudayasaccaṃ ekena khandhena … pe … maggasaccaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ , catūhi khandhehi ekādasahi āyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitan ’’ ti ( dhātu .41) niddiṭṭhattā .Etthāti etasmiṃ indriyapadaniddese
M0.11 .Cakkhusotacakkhusukhindriyadukānan ti cakkhusotadukaṃ cakkhusukhindriyadukanti etesaṃ dukānaṃ .
Cakkhusotasukhindriyānañhi ‘‘ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ , catūhi khandhehi ekādasahi āyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitan ’’ ti ekake sadisaṃ vissajjanaṃ .
Cakkhusotindriyadukassa pana ‘‘ cakkhundriyañca sotindriyañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā , catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā ’’ ti ,‘‘ cakkhundriyañca sukhindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā , tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā ’’ ti cakkhusukhindriyadukassa ca asadisaṃ vissajjanaṃ .
Nāpi dukehi tikassāti cakkhusotacakkhusukhindriyādidukehi cakkhusotasukhindriyāditikassa nāpi sadisaṃ vissajjanaṃ .
Idhāti saccapadaniddese .
Tikena cāti dukkhasamudayamaggāditikena ca .
‘‘ Pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā , na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā ’’ ti sadisaṃ vissajjanaṃ .
6. Paṭiccasamuppādavaṇṇanā
61. Avijjāvacanenāti ‘‘ avijjāpaccayā saṅkhārā ’’ ti ettha avijjāggahaṇena .
Visesanaṃ na kattabbaṃ ,‘‘ sabbampi viññāṇan ’’ ti vattabbanti adhippāyo .
Tattha kāraṇamāha ‘‘ kusalādīnampī ’’ tiādinā .
Vissajjanāsadisena sabbaviññāṇādisaṅgahaṇato .
Tesan ti viññāṇādipadānaṃ .
Idhāti imasmiṃ paṭhamanaye .
Akammajānampi saṅgahitatā viññāyati saddāyatanassapi gahitattā .
71. Jāyamāna … pe … mānānan ti jāyamānādiavatthānaṃ dhammānaṃ .
Jāyamānādibhāvamattattāti nibbattanādiavatthāmattabhāvato .
Vinibbhujjitvāti avatthābhāvato vinibbhogaṃ katvā .
Paramatthato avijjamānāni , sabhāvamattabhūtānīti paramatthadhammānaṃ avatthābhāvamattabhūtāni
V0.13 .Aparamatthasabhāvānipi rūpadhammassa nibbattiādibhāvato ruppanabhāvena gayhanti .
Tato ‘‘ rūpakkhandhassa sabhāgāni , arūpānaṃ pana jātijarāmaraṇānī ’’ ti ānetvā yojanā .
Ekekabhūtānīti yathā ekasmiṃ rūpakalāpe jātiādīni ekekāniyeva honti , evaṃ ekasmiṃ arūpakalāpepīti vuttaṃ .
Tenāha
M0.12 ‘‘ rūpakalāpajātiādīni viyā ’’ tiādi .Anubhavanasañjānanavijānanakiccānaṃ vedanādīnaṃ nibbattiādibhūtānipi jātiādīni tathā na gayhantīti āha ‘‘ vediyana … pe … agayhamānānī ’’ ti .
Tena vedanākkhandhādīhi jātiādīnaṃ saṅgahābhāvamāha .
‘‘ Jāti , bhikkhave , aniccā saṅkhatā ’’ tiādivacanato jātiādīnampi saṅkhatapariyāyo atthīti saṅkhatābhisaṅkharaṇakiccena saṅkhārakkhandhena tesaṃ saṅgahoti vuttaṃ ‘‘ saṅkhatā … pe … sabhāgānī ’’ ti .
Teneva ca saṅkhārakkhandhassa anekantaparamatthakiccatā veditabbā .
Tathā duvidhānīti vuttappakārena rūpārūpadhammānaṃ nibbattiādibhāvena dvippakārāni .
Tenāti yathāvuttasabhāgatthena .
Tehi khandhādīhīti rūpakkhandhasaṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātūhi .
Paṭhamanayasaṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā niṭṭhitā .