3. Pariññāvāravaṇṇanā
435-482.
Lokiyaabyākatehīti phaladhammanibbānavinimuttehi abyākatehi .
Tāni upādāyāti tāni lokiyaabyākatāni upādāya .
Taṃsamānagatikānaṃ manindriyādīnaṃ ‘‘ so vedanākkhandhaṃ parijānātīti ?
Āmantā ’’ tiādinā ( yama .1. khandhayamaka .206) vedanākkhandhādīnaṃ viya pariññeyyatā vuttā .
Yañhi parijānitabbaṃ , tadeva parijānātītiādinā vuttaṃ .
Evamaviparīte atthe siddhepi codako ‘‘ missakattā ’’ ti ettha labbhamānaṃ lesaṃ gahetvā codeti ‘‘ yadi pariññeyyamissakattā ’’ tiādinā .
Tassattho – yathā idha pariññeyyamissakānaṃ pariññeyyatā vuttā , evamaññatthāpi sā tesaṃ vattabbā , tathā bhāvetabbamissakānaṃ bhāvetabbatāti .
Tenāha ‘‘ kasmā dhammayamake ’’ tiādi .
Kusalākusalesu bhāvanāpahānābhiniveso hoti , yena vuttaṃ ‘‘ so taṃ akusalaṃ pajahati , kusalaṃ bhāvetī ’’ tiādi .
Na abyākatabhāvan ti ekena yathā phassadvārato viya viññāṇadvārato kusalādīnaṃ uppattipariyāyo , evaṃ vedanākkhandhādīnaṃ viya na abyākatādīnaṃ pariññeyyatāpariyāyoti dasseti .
Kusalākusalabhāvena aggahitāti samudayasabhāvena aggahitāti attho .
Kusalākusalāpīti kusalākusalabhāvāpi samānā .
Bhāvetabbapahātabbabhāvehi
M0.221 vināpi hoti , yo na maggasamudayasaccapakkhiyo .Yathā ‘‘ aniccaṃ rūpan ’’ ti ettha ‘‘ aniccameva rūpaṃ , na niccan ’’ ti paṭiyogivinivattanameva eva-kārena karīyati , na tassa dukkhānattatādayo nivāritā honti , evaṃ ‘‘ pahātabbamevā ’’ ti ettha eva-saddena paṭiyogibhūtaṃ appahātabbameva nivattīyati , na tato aññavisesāti dassento āha ‘‘ etena pahātabbamevā ’’ tiādi .
Bhāvetabbabhāvo
V0.225 eva tassa aññindriyassa gahito ukkaṃsagativijānanato .‘‘ Parato likhitabbaṃ uppaṭipāṭiyā likhitan ’’ ti kasmā vuttaṃ .
Dve puggalāti hi ādi anulome āgataṃ uddhaṭaṃ , cakkhundriyaṃ na parijānātītiādi pana paṭilome .
Domanassindriyaṃ na pajahanti nāmāti idaṃ ‘‘ no ca domanassindriyaṃ pajahantī ’’ ti pāḷipadassa atthavacanaṃ .
Yaṃ pana ‘‘ cakkhundriyamūlakaṃ atikkamitvā domanassindriyamūlake idaṃ vuttan ’’ ti vuttaṃ , paṭilome āgataṃ sandhāya vuttattā taṃ na yuttaṃ , na taṃ aṭṭhakathācariyā paṭhamaṃ āgataṃ padaṃ laṅghitvā tādisasseva pacchā āgatapadassa atthavaṇṇanaṃ karonti .
Padānukkamato eva hi aṭṭhakathāyaṃ atthavaṇṇanā āraddhā , pariyosāpitā ca , tasmā anupaṭipāṭiyāva likhitaṃ , na uppaṭipāṭiyāti daṭṭhabbaṃ ‘‘ dve puggalā ’’ tiādikassa anulome āgatassa uddhaṭattā .
Etthāti etasmiṃ pariññāvāre .
Cha puggalāti puthujjanena saddhiṃ yāva anāgāmimaggaṭṭhā cha puggalā .
Abhinditvā gahito tattha bhabbābhabbānaṃ kiccavisesassa aggahitattā .
Yattha pana sati puthujjanaggahaṇasāmaññe bhabbānaṃ kiccaṃ gahitaṃ , yattha ca abhabbānaṃ , tattha te eva bhinditvā vuttā hontīti dassento ‘‘ ye ca puthujjanā maggaṃ paṭilabhissanti , ye ca puthujjanā maggaṃ na paṭilabhissantī ’’ ti ca ādimāha .
Arahāti ariyo , ayameva vā pāṭho .
Paṭhamamaggaphalasamaṅgīti purimamaggaphalasamaṅgī .
Itaroti arahā .
Evaṃ puggalabhedaṃ ñatvāti idha puthujjano so ca abhabboti gahito , idha bhabbo idha ariyā , ye ca paṭhamamaggaphalasamaṅgino yāva aggamaggaphalasamaṅginoti evaṃ yathāvuttaṃ puggalavibhāgaṃ ñatvā .
Tattha tatthāti tesaṃ dve puthujjanā aṭṭha ariyāti imesaṃ yathāvuttapuggalānaṃ bhedato abhedato ca gahaṇavasena āgate tasmiṃ tasmiṃ pāṭhapadese .
Sanniṭṭhānenāti sanniṭṭhānapadavasena , nicchayavaseneva vā .
Niddhāretvāti
M0.222 nīharitvā .Vissajjanaṃ yojetabban ti vissajjanavasena pavattapāḷiyā yathāvuttaatthadassanena sambandhato vibhāvetabboti .
Pariññāvāravaṇṇanā niṭṭhitā .
Indriyayamakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Yamakapakaraṇa-anuṭīkā samattā .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa