ဟိ၊ မှန်။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ ဇာတာတိ၊ ဟူသော။ ဝစနံ၊ သည်။ မဂ္ဂေ၊ မဂ်ကြောင့်။ ဇာတတံ၊ ဖြစ်သည်၏အဖြစ်ကို။ ဒီပေတိ။ စ၊ သည်သာမကသေး။ အမဂ္ဂေ၊ မဂ်မဟုတ်သော ကံအစရှိသော အခြားတရားကြောင့်။ ဇာယမာနာနိ၊ ကုန်သော။ ကမ္မဇာဒီနိ၊ ကမ္မဇအစရှိသော ရုပ်တို့သည်။ မဂ္ဂက္ခဏေ၊ ၌။ ဇာတဝေါဟာရံ၊ ဖြစ်ကုန်၏ဟူသော ဝေါဟာရကို။ န အရဟန္တိ။ (ကသ္မာ)၊ တေသံ၊ ထိုကမ္မဇ အစရှိသော ရုပ်တို့၏။ တဿ၊ ထိုမဂ်၏။ သောတာပတ္တိမဂ္ဂက္ခဏေ၊ ၌။ သဟဇာတပစ္စယတာ ဘာဝတော၊ သဟဇာတပစ္စည်း၏ အဖြစ်၏မရှိခြင်းကြောင့်တည်း။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ မဂ္ဂက္ခဏေ၊ ၌။ တံ သဟဇာတဓမ္မေသု၊ ထိုမဂ်နှင့်တကွဖြစ်သော တရားတို့တွင်။ ထပေတဗ္ဗံ၊ ခြွင်းချန်ထိုက်သောတရားကို။ (ယုံမှားဖွယ်ရှိသည့် အတွက်ခြွင်းချန်ထိုက်သော စိတ္တဇရုပ် တရားကို။) ထပေတုံ၊ ခြွင်းချန်ခြင်းငှာ။ ထပေတွာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံတိ (ဓမ္မသေနာပတိနာ)ဝုတ္တံ။

ပန၊ ဆက်။ ဣဓ၊ ဤဓမ္မယမက၌။ ကုသလာဒိဓမ္မာ၊ တို့သည်။ ယဿ၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏ (သန္တာန်၌) ၎င်း။ ယတ္ထ၊ အကြင်ဘုံ၌၎င်း။ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဖြစ်လည်းဖြစ်ကုန်၏။ နိရုဇ္ဈန္တိ စ၊ ချုပ်လည်းချုပ်ကုန်၏။ တဿ ပုဂ္ဂလဿ၊ ၏၎င်း။ တသ္မိံ စ ဩကာသေ၊ ထိုဘုံ၌၎င်း။ ဥပ္ပါဒနိရောဓာနံ၊ ဖြစ်ကုန်ချုပ်ကုန်သော။ အဗျာကတဓမ္မာနံ၊ တို့၏။ ကုသလာဒိ ပဋိဗဒ္ဓတာ၊ ကုသိုလ်အစရှိသည်တို့နှင့် ဆက်စပ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကို၎င်း။ အပ္ပဋိဗဒ္ဓတာစ၊ မဆက်စပ်ကုန်သည်၏အဖြစ်ကို၎င်း။ အာမဌာ၊ သုံးသပ်အပ်ကုန်ပြီ။ [ပဋိဗဒ္ဓတာဖြင့် ဥပ္ပါဒကိုပြသည်၊ အပ္ပဋိဗဒ္ဓတာဖြင့် နိရောဓကိုပြသည်။] စ၊ ဆက်။ ကမ္မဇာဒိရူပံ၊ သည်။ အဗျာကတံ၊ အဗျာကတ တရားသည်။ န န ဟောတိ၊ မဖြစ်မဟုတ် ဖြစ်သည်သာ။ တသ္မာ၊ ကြောင့်။ သန္နိဋ္ဌာနေန၊ သန္နိဋ္ဌာန်ပုဒ်ဖြင့်။ ဂဟိတဿ၊ သော။ ပုဂ္ဂလဿ၊ ၏ (သန္တာန်၌) ၎င်း။ ဩကာသေ ဝါ၊ ၌၎င်း။ ဥပ္ပါဒနိရောဓေသု၊ တို့သည်။ ဝိဇ္ဇမာနေသု၊ ထင်ရှားရှိကုန်လေသော်။ အဗျာကတာနံ၊ တို့၏။ တေ၊ ထိုဥပ္ပါဒနိရောဓတို့ကို။ ဝေဒိတဗ္ဗာ။ (ဥပ္ပါဒနိရောဓေသု၊ တို့သည်။) အဝိဇ္ဇမာနေသု၊ သော်။ ပဋိသေဓေတဗ္ဗာ၊ တားမြစ်ထိုက်ကုန်၏။ စ၊ ဆက်။‌ အဗျာကတာ၊ တို့သည်။ အစိတ္တပ္ပဋိဗဒ္ဓါ၊ စိတ်နှင့်မဆက်စပ်ကုန်။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ ဧတ္ထ၊ ဤအဗျာကတာစ ဟူသောအဖြေ၌။ န ဂဟိတာ။ ဣတိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ။ (ကသ္မာ) နိရောဓသမာပန္နာနံ၊ နိရောဓသမာပန္န ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏၎င်း။ အသညသတ္တာနံ၊ တို့၏၎င်း။ ဥပ္ပါဒနိရောဓဝစနတော၊ ဖြစ်ခြင်း ချုပ်ခြင်းကို ဟောတော်မူခြင်းကြောင့်တည်း။ ဣတိ၊ ကြောင့်။ (တဉ္စ၊ ထိုဝဇိရဗုဒ္ဓိထေရ်၏ စကားသည်လည်း။ တထာ၊ ဖြင့်။ န ဟောတိ)။

၇၉။ **ဧကာဝဇ္ဇနေန ဧကာဝဇ္ဇနေနံ။ ပေ။ ဝုတ္တံ။ ။ မဂ္ဂဝီထိ ကျသောအခါ ထိုဝီထိ၌ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းဖြစ်၏။ ထိုမနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတခုကြောင့် ပရိကမ်, ဥပစာ, အနုလုံ, ဝေါဒါန်, အရဟတ္တမဂ်စိတ်တို့ဖြစ်ကြ၏။ ထိုတွင် "ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ အဂ္ဂမဂ္ဂံ ပဋိလဘိဿန္တိ" အရ တိုက်ရိုက်ယူရလျှင် အရဟတ္တမဂ်၏ရှေ့က ဝေါဒါန်(ဂေါတြဘူ) တခုသာရ၏။ သို့သော် "အကုသလာ ဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇိဿန္တိ။ နောစ တေသံ ကုသလာ ဓမ္မာ နုပ္ပဇ္ဇန္တိ" ဟူသော လက္ခဏာအရ အကုသိုလ်မဖြစ်လတ္တံ့ခြင်း, ကုသိုလ်၏ ဥပါဒ်ခြင်းအားဖြင့် လက္ခဏာတူသော ဝေါဒါန်ရှေ့က ပရိကမ်, ဥပစာ, အနုလုံကိုလည်း ယူဖို့ရန် "တတော ဩရိမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေပိ ဧတံ လက္ခဏံ လဗ္ဘတေဝ" ဟု အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုသည်။ ဥပ္ပန္နဿာတိ၊ ဟူ၍။ (သင်္ဂဟကာရေန) ဝုတ္တံ။ ပန၊ ထိုသို့ပင်ဆိုအပ်ပါသော်လည်း။ နာနာဝဇ္ဇနေနပိ နာနာဝဇ္ဇနေနာပိ။ ပေ။ ဣဒံ လက္ခဏံ လဗ္ဘတေဝ။ ။ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းအမျိုးမျိုးဟု ဆိုသဖြင့် အဂ္ဂမဂ္ဂဝီထိ တဝီထိသာမက ထိုဝီထိ၏ရှေ့၌ကုသိုလ်ဇော ဝီထိအတော်များစွာ ဖြစ်နေလျှင် ထိုဇောစိတ်များ၏ ဥပါဒ်ခဏ၌လည်း အကုသိုလ်မဖြစ်လတ္တံ့, ကုသိုလ်ဖြစ်ဆဲ ဟူသော ဤလက္ခဏာကို ရနိုင်သည်သာ။ ၊ မတူထူးခြားကွဲပြားသော အာဝဇ္ဇန်းကြောင့်လည်း။ တတော၊ ထိုဧကာဝဇ္ဇန အရဟတ္တမဂ္ဂဝီထိမှ။ ပုရိမတရဇဝနဝီထီသု၊ သာ၍ရှေး၌ဖြစ်သောဇောဝီထိတို့၌။ ဥပ္ပန္နဿ၊ ဖြစ်သောကုသိုလ်စိတ်၏။ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ၊ ၌။ တေသံ။ ပေ။ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ၊ ဟူသော။ ဣဒံလက္ခဏံ၊ ကို။ လဗ္ဘတေဝ၊ ရအပ်သည်သာ။ တသ္မာ တသ္မာ။ ပေ။ ဒီပိတံ။ ။ ထိုသို့ ဤလက္ခဏာကို ရနိုင်သောကြောင့် ဤလက္ခဏာဖြင့် "သဗ္ဗံ။ ပေ။ ဒီပိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ နာနာဝဇ္ဇနဖြစ်သော ရှေ့ဇောဝီထိတို့၌ ပါသော ကုသိုလ်အားလုံးကိုပင် ပြအပ်ပြီး ဖြစ်သည်ဟုမှတ်ပါ။ [ဤဝါကျ၌ "ဧတေနေဝ ကုသလာနာဂတဘာဝပရိယောသာနေန၊ ကုသိုလ်၏ အနာဂတ်အဖြစ်၏ အဆုံးဟူသည် အရဟတ္တမဂ်စိတ်၏ ရှေ့ကနဝေါဒါန်စိတ်တည်း။ ထိုစိတ်ဖြင့် ထိုရှေ့က နာနာဝဇ္ဇနဝီထိတို့တွင် ပါဝင်သော ကုသိုလ်စိတ်အားလုံး၏ ဥပါဒ်ခဏတို့ကိုလည်း ထိုသမာနလက္ခဏာအဖြစ်ကြောင့် ပင်ပြအပ်ပြီးဖြစ်သည်-ဟူလို။] ၊ ကြောင့်။ ဧတေနလက္ခဏေန၊ အားဖြင့်။ သမာနလက္ခဏံ၊ တူသော လက္ခဏာရှိသော။ သဗ္ဗံ၊ အလုံးစုံသော ကုသိုလ်စိတ်သည်။ ဝါ၊ ကို။ ယဿ။ ပေ။ ဥပ္ပါဒက္ခဏေတိ၊ ဟူသော။ ဧတေနေဝ ကုသလာနာဂတဘာဝပရိယောသာနေန၊ ဤကုသိုလ်၏ အနာဂတ်အဖြစ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ဂေါတြဘူစိတ်ဖြင့်ပင်။ တာယ ဧဝ သမာန လက္ခဏတာယ၊ ထို တူသောလက္ခဏာရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့်ပင်။ ဒိပိတံ ဟောတိ။ ဣတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ။

၁ဝဝ။ ပဉ္စဝေါကာရေ။ ပေ။ နိရုဇ္ဈန္တီတိ ဝ စနေန နိရုဇ္ဈန္တီတိဝစနေန။ ပေ။ ဝိညာယတိ။ ။ ပဉ္စဝေါကာရဘုံဝယ် အကုသိုလ်နှင့် အဗျာကတတို့ တပြိုင်နက် ချုပ်နိုင်ရာ အစဆုံးစိတ်ကိုရှာလျှင် ဘဝနိကန္တိကလောဘဇောစိတ်ကိုတွေ့ရ၏။ ထိုစိတ်၏ ဘင်ခဏ၌ အကုသိုလ်စိတ်လည်းချုပ်၏။ ပဋိသန္ဓေစိတ်နှင့် အတူဖြစ်သော ကမ္မဇရုပ်အဗျာကတလည်းချုပ်၏။ ထို့ကြောင့် "ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော သောဠသမံ-ဘဝနိကန္တိစိတ္တံဟောတိ" ဟု ဖွင့်သည်။ ဤနည်း၌ "ပဋိသန္ဓိတော" ဟု အဝဓိ(အပါဒါန်)ကိုမရိယာဒ(ပိုင်းခြားသော အဝဓိ) ဟု မှတ်ပါ။ သောဠသမကိုတွက်ရာ၌ ပဋိသန္ဓေမပါ။ ပဋိသန္ဓေစိတ်ကို အပိုင်းအခြားအဖြစ်ဖြင့် ချန်၍တွက်မှ ပဋိသန္ဓေနှင့်တကွ တစ်ဆယ့်ခုနှစ်ချက်ပြည့်၍ အဗျာကတရုပ်တို့ အကုသိုလ်ဇောနှင့် ပြိုင်၍ ချုပ်နိုင်သည်။ [သို့သော် ဘဝင်ကား ၁၄-ကြိမ်သာ ဖြစ်ခွင့်ရှိတော့၏။ ဘာ့ကြောင့်နည်း။ ဘဝင်နောက်၌ မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းစိတ် ဖြစ်ရသေးသောကြောင့်တည်း။] ၊ ဖြင့်။ ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော၊ မှ။ သောဠသမံ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက်မြောက်သော။ ဝါ၊ တနည်း။ တတော တတော ပရံပိဝါ။ ပေ။ ။ တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက်စိတ်မှ နောက်၌ ဘာနိကန္တိဇော ဖြစ်၏ဟု တနည်းပြ၏။ ဤနည်း၌ ပဋိသန္ဓိစိတ္တတော" ဟူသောအပါဒါန်ကို (သူ့အပေါ်၌ လွှမ်းမိုးသော၊ ပဋိသန္ဓေစိတ်ကိုပါယူရသော) အဘိဝိဓိအပါဒါန်ဟုမှတ်ပါ။ ပဋိသန္ဓေစိတ်မှ စ၍ ဘဝင် (၁၄) မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်းတိုင်အောင် (၁၆)ကြိမ်ဖြစ်ပြီးလျှင် ထို့နောက် ဘဝနိကန္တိကဇော ဖြစ်၏။ တချို့က "ရုပ်သက်သည် စိတ္တက္ခဏ (၁၆)ချက်သာရှိ၏" ဟု ယူကြ၏။ ထိုအယူအတိုင်း ဆိုလျှင် ဤဒုတိယဝါဒကို ပယ်ရလိမ့်မည်။ ၊ ထိုတစ်ဆယ့်ခြောက်ချက်မြောက်စိတ်မှ။ ပရံပိ၊ နောက်၌လည်း။ ဘဝနိကန္တိစိတ္တံ၊ သည်။ ဟောတိ။ တတော၊ ထိုတစ်ဆယ်ခြောက်ချက်မြောက်စိတ်မှ။ ဝါ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်ချက်နောက်ဘဝနိကန္တိ စိတ်မှ။ ဩရံ၊ အတွင်း၌။ (ဘဝနိကန္တိ စိတ္တံ၊ သည်။) န (ဟောတိ)။ ဣတိ ဝိညာယတိ။ ဣတိ၊ အပြီးတည်း။