Pulliṅga
47.‘‘ Jinavacanayuttaṃ
M0.55 hī ’’ ti sabbatthādhikāro .Liṅgañca nipaccate .
Dhātuppaccayavibhattivajjitamatthayuttaṃ saddarūpaṃ liṅgaṃ nāma , jinavacanayoggaṃ liṅgaṃ idha ṭhapīyati nipphādīyati ca .
48. Buddhaiti
M0.56 ṭhite –Tato ca vibhattiyo .
Tasmā liṅgā parā vibhattiyo honti .
Cakārena tāsaṃ ekavacanādipaṭhamādisaññā ca .
‘‘ Si yo aṃ yo nā hi sa naṃ smā hi sa naṃ smiṃ sū ’’ ti vibhattiyo .
Si yo iti paṭhamā , aṃ yo iti dutiyā , nā hi iti tatiyā , sa naṃ iti catutthī , smā hi iti pañcamī , sa naṃ iti chaṭṭhī , smiṃ su iti sattamī .
Liṅgatthe paṭhamā .
Yo
M0.59 kammakattādivattantaramappatto sassarūpaṭṭho suddho , so liṅgattho nāma , tassābhidhānamatte paṭhamāvibhatti hoti .Tassāpaniyame ekamhi vattabbe ekavacanaṃ si , vuccate nenetivacanaṃ , ekassatthassa vacanaṃ ekavacanaṃ .
Evaṃ bahuvacanaṃ .
Atotveva .
So .
Akārantā
M0.60 parassa sissa o hoti .Saralopo mādesappaccayādimhi saralope tu pakati .
Aṃādīsu paresu sarassa lopo hoti , tasmiṃ kate tu kvacādinā asavaṇṇe patte pakati hoti .
Naye
M0.61 paraṃ yutte .Evamupari saralopādi .
Buddho .
Bahumhi vattabbe bahuvacanaṃ yo .
Ato vātveva .
Sabbayonīnamāe .
Akārantā paresaṃ paṭhamadutiyāyonīnaṃ yathāsaṅkhyaṃ āe vā honti .
Buddhā .
Vāti kiṃ .
Aggayo .
49. Liṅgatthe
M0.62 paṭhamātveva .Ālapane ca .
Abhimukhīkaraṇamālapanaṃ , tadadhike liṅgatthe paṭhamā hoti .
‘‘ Ālapane si gasañño ’’ ti sissa gasaññā .
Geitveva .
Akārā pitādyantānamā .
Ge pare akāro pitusatthuattarājādīnamanto ca āttaṃ yāti .
‘‘ Ākāro vā ’’ ti ge pare ākārassa rasso vā .
Sesato lopaṃ gasīpi .
So siṃ syā ca sakhāto gassevātyādiniddiṭṭhehaññe avaṇṇivaṇṇuvaṇṇokārantā sesā , tehi pare gasī lupyante .
He - buddha , buddhā .
Yo - buddhā .
50. Kammatthe dutiyā .
Yaṃ
M0.63 karoti , taṃ kammaṃ nāma .Tattha dutiyā hoti .
Aṃbuddhaṃ .
Yossa e-buddhe .
51. Tatiyātveva .
Kattari ca .
Yo karoti , sa kattā nāma .
Tattha tatiyā hoti .
Nā .
Ato nena .
Akārā paro nā enaṃ yāti .
Buddhena .
Hi .
Suhisvakāro e .
Suhisu
M0.64 paresvakārassa e hoti .Smāhisminnaṃ mhābhimhi vā .
Sabbasaddehi paresaṃ smāhisminnaṃ yathāsaṅkhyaṃ mhābhimhiiccete vā honti .
Buddhebhi , buddhehi .
52. Karaṇe tatiyā .
Yena
M0.65 vā kayirate , taṃ karaṇaṃ nāma .Tattha tatiyā hoti .
Sabbaṃ kattusamaṃ .
53. Sampadāne catutthī .
Yassa dātukāmo rocate , dhārayate vā , taṃ sampadānaṃ nāma .
Tattha catutthī hoti .
Sa .
Ato vātveva .
Āya catutthekavacanassa tu .
Akārā parassa catutthekavacanassa āyo vā hoti .
Buddhāya .
‘‘ Sāgamo
M0.66 se ’’ ti se sakārāgamo .Buddhassa .
Naṃ .
Dīghantveva .
Sunaṃhisu ca .
Sunaṃhisu paresu sarādīnaṃ dīgho hoti .
Casaddena kvaci na .
Buddhānaṃ .
54. Apādāne pañcamī .
Yasmādapeti , bhayamādatte vā , tadapādānaṃ nāma , tattha pañcamī hoti .
Smā .
Ato āetveva .
55. Smāsminnaṃ vā .
Akārā paresaṃ smāsminnaṃ āe vā honti .
Buddhā , buddhamhā , buddhasmā .
Buddhebhi , buddhehi .
56. Sāmismiṃ chaṭṭhī .
Yassa
M0.67 vā pariggaho , taṃ sāmī nāma .Tattha chaṭṭhī hoti .
Buddhassa .
Buddhānaṃ .
57. Okāse sattamī .
Yodhāro , tamokāsaṃ nāma .
Tattha sattamī hoti .
Smiṃ-buddhe , buddhamhi , buddhasmiṃ .
Su-buddhesu .
58.
Buddho buddha sukhaṃ dadāti sarato buddhaṃ tato dukkaraṃ ,
Kiṃ buddhena mahiddhayopi munayo buddhena jātāsukhī ;
Buddhasseva manaṃ dade padamahaṃ buddhā labheyyāccutaṃ ,
Buddhassiddhi na kiṃ kare bhavabhave bhattyatthu buddhe mama .
59. Ito
M0.68 paraṃ tatiyāpañcamīnañca catutthīchaṭṭhīnañca sarūpattā pañcamīchaṭṭhiyo bhīyo upekkhante . 60. Atta , si .
Brahmattasakharājādito tveva .
Syā ca .
Brahmādito sissa ā hoti .
Attā .
‘‘ Yonamāno ’’ ti brahmādito yonaṃ ānottaṃ .
Attāno .
61. He - atta , attā .
Yo , attāno .
62.‘‘ Brahmattasakharājādito
M0.69 amānan ’’ ti brahmādito aṃvacanassa ānaṃ vā hoti .Attānaṃ , attaṃ .
Attāno .
63. Attena , attanā .
Pakkhe-jinavacanānurodhena enābhāvo .
‘‘ Attānto
M0.70 hismimanattaṃ ’’ ti himhi attantassa ano .Attanehi .
Evaṃ karaṇe .
64.‘‘ Sassa no ’’ ti nokāro .
Attano .
Attānaṃ .
65. Amhatumhantu rājabrahmattasakha satthupitādīhi smā nāva .
Amhādito smā nā iva hoti .
Attanā .
66.‘‘ Tato sminnī ’’ ti smino ni .
Attani .
‘‘ Anattan ’’ ti bhāvaniddesena sumhi ca ano .
Attanesu .
67. Rājā
M0.71 attāva .Nā .
Savibhattissa rājassetveva .
Nāmhi raññā vā .
Nāmhi savibhattissa rājasaddassa raññā vā hoti .
Raññā , rājena .
Rājassa rāju sunaṃhisu ca .
Sunaṃ hisu paresu rājassa rāju hoti , cakārena kvaci na .
‘‘ Sunaṃhisu
M0.72 ceti ’’ dīghe - rājūbhi , rājūhi , rājebhi , rājehi . 68. Savibhattissetyadhikāro .
‘‘ Rājassa rañño rājino se ’’ ti se rañño rājino honti .
Rañño , rājino .
‘‘ Raññaṃ namhi vā ’’ ti namhi raññaṃ vā .
Raññaṃ , rājūnaṃ , rājānaṃ .
69. Smāssanātulyattā-nāmhi
M0.73 raññā vā .Raññā , rājamhā , rājasmā .
70.‘‘ Smimhi raññe rājinī ’’ ti smimhi raññe rājini honti .
Raññe , rājini .
Rājūsu , rājesu .
71. Guṇavantu , si .
Savibhattissa ntussetveva .
‘‘ Ā simhī ’’ ti simhi savibhattissa ntussa ā .
Guṇavā .
Yomhi paṭhametveva .
Ntussa nto .
Paṭhame yomhi savibhattissa ntussa ntokāro hoti .
Guṇavanto .
Sunaṃhisu attaṃtveva .
Ntussanto yosu ca .
Sunaṃhisu , yosu , cakārena aññesupi paresu ntussanto attaṃ yāti .
Guṇavantā .
72. Savibhattissetyadhikāro
M0.74 .Aṃitveva .
Avaṇṇo ca ge .
Ge pare savibhattissa ntussa aṃaā honti .
Heguṇavaṃ , guṇava , guṇavā .
Yo - guṇavanto , guṇavantā .
73. Attaṃ – guṇavantaṃ .
Guṇavante .
74.‘‘ Totitā
M0.75 sasmiṃ nāsvī ’’ ti savibhattissa ntussa nāmhi tā , se tokāro , smimhiti ca vā .Guṇavatā , guṇavantena .
Guṇavantebhi , guṇavantehi .
75. Guṇavato , guṇavantassa .
‘‘ Namhi taṃ vā ’’ ti namhi ntussa taṃ vā .
Guṇavataṃ , guṇavantānaṃ .
Smā nāva .
76. Guṇavati , guṇavante , guṇavantamhi , guṇavantasmiṃ , guṇavantesu .
77. Gacchanta , si .
‘‘ Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo an ’’ ti ntasaddassa aṃvā , silopo .
Gacchaṃ , sissa o – gacchanto .
Gacchantādīnaṃ ntasaddotveva .
Sesesuntuva .
Vuttaṃ hitvā sesesu gacchantādīnaṃ ntasaddo ntu iva daṭṭhabbo .
Gacchanto , gacchantāiccādi .
Sesaṃ guṇavantusamaṃ .
78. Gacchantādayo
M0.77 nāma antappaccayantā . 79. Aggi , silopo .
‘‘ Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā ’’ ti ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yathāsaṅkhyaṃ jhalasaññā .
Jhalato vātveva .
Ghapato ca yonaṃ lopo .
Ghapajhalato yonaṃ lopo vā hoti .
Yosu katanikāralopesu dīghaṃ .
Kato nikāro lopo ca yesaṃ tesu yosu sarānaṃ dīgho hoti .
Aggī .
Pakkhe-attantveva .
Yo svakatarasso jho .
Yosu akatarasso jho attaṃ yāti .
Aggayo .
Tathālapane .
80. Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehi .
Jhalapato aṃ mo ca binduṃ yanti .
Aggiṃ .
Aggī , aggayo .
81. Agginā .
Dīghe-aggībhi , aggīhi .
82.‘‘ Jhalato sassa no vā ’’ ti sassa nottaṃ vā .
Aggino , aggissa .
Aggīnaṃ .
83.‘‘ Jhalato ce ’’ ti smāssa nā .
Agginā .
84. Aggimhi , aggismiṃ .
Aggīsu .
85. Ādi aggīva .
Smiṃno pana ‘‘ ādito o ce ’’ ti aṃ , o ca vā .
Ādi , ādo , ādimhi , ādismiṃ .
Ādīsu .
86. Daṇḍī
M0.79 , si .‘‘ Agho rassa ’’ mādinā rasse sampatte ‘‘ na sismimanapuṃsakānī ’’ ti simhi anapuṃsakānaṃ na rasso .
Silopo , daṇḍī , yolope – daṇḍī .
Pakkhe –
Agho rassamekavacanayosvapi ca .
Ekavacanayosu jhalapā rassaṃ yanti .
Jhato katarassātveva .
Yonaṃ no .
Katassā jhato yonaṃ nottaṃ hoti .
Daṇḍino .
87.‘‘ Jhalapā rassan ’’ ti ge pare jhalapānaṃ rasso .
Hedaṇḍi .
Daṇḍī , daṇḍino .
88. Vā
M0.80 aṃitveva .‘‘ Naṃ jhato katarassā ’’ ti aṃiccassa naṃ vā .
Daṇḍinaṃ , daṇḍiṃ .
Daṇḍī , daṇḍino .
89. Daṇḍinā .
Daṇḍībhi , daṇḍīhi .
90. Daṇḍino , daṇḍissa .
Daṇḍīnaṃ .
91. Jhato katarassātveva .
‘‘ Sminnī ’’ ti smino ni .
Daṇḍini .
Daṇḍīsu .
92. Bhikkhu , silopo .
Vā yonaṃtveva .
‘‘ Lato vo kāro ce ’’ ti lato yonaṃ vottaṃ vā .
Attaṃ akatarassotveva .
Vevosu lo ca .
Vevosu akatarasso lo attaṃ yāti .
Bhikkhavo , pakkhe – yolopa dīghā .
Bhikkhū .
93. He-bhikkhu .
‘‘ Akatarassā lato yvālapanassa vevo ’’ ti ālapane yossa vevokārā , attaṃ .
Bhikkhave , bhikkhavo , bhikkhū .
94. Bhikkhuṃ .
Bhikkhavo , bhikkhū .
Sesaṃ aggīva .
95. Evaṃ jantu .
Jantū , jantavo .
‘‘ Lato
M0.81 vokāro ce ’’ tīha kāraggahaṇena yonaṃ nottaṃ , cakārena kvaci vononamabhāvova viseso .Jantuno , jantuyo .
96. Satthu , si .
‘‘ Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ce ’’ ti satthādyantassa ā , silopo ca .
Satthā .
Satthupitādīnantyadhikāro .
Aññesvārattaṃ .
Sitoññesu satthādyantassa āro hoti .
Tato yonamo tu .
Tato ārato yonaṃ o hoti .
Satthāro .
97. He-sattha , satthā .
Satthāro .
98. Satthāraṃ .
Satthāre , satthāro .
99.‘‘ Nā ā ’’ ti ārato nāssa ā .
Satthārā .
Satthārebhi , satthārehi .
100. U sasmiṃ salopo ca .
Se
M0.82 satthādyantassa u hoti salopo ca vā .Satthu , satthuno , satthussa .
‘‘ Vā namhī ’’ ti namhi āro vā .
Satthārānaṃ .
‘‘ Satthunāttañce ’’ ti namhi satthādyantassa attaṃ vā .
Dīghesatthānaṃ .
101.‘‘ Tato smimī ’’ ti ārato smino i .
‘‘ Āro rassamīkāre ’’ ti imhi ārassa rasso .
Satthari .
Satthāresu .
Evaṃ nattādi .
102. Pitā
M0.83 sattheva .‘‘ Pitādīnamasimhī ’’ ti sitoññesu ārassa rassova viseso .
Pitaro .
Namhi – pitūnantipi hoti .
Evaṃ bhātuppabhutayo .
103. Abhibhū .
Rasse-abhibhuvo .
Yolopeabhibhū .
Sesaṃ bhikkhūva , rassova viseso .
104. Evaṃ
M0.84 sabbaññū .Pubbeva yonaṃ nokāro ca .
Sabbaññuno , sabbaññū .
105. Go .
Gāvaitveva .
‘‘ Yosu ce ’’ ti gosaddokārassa āvo ,‘‘ tato yonamo tu ’’ tīha tusaddena yonaṃ o .
Gāvo .
Tathālapane .
106. Avamhi ca .
Amhi pare gosaddokārassa āvaavā honti , casaddena hinaṃvajjitesu sesesupi .
107.‘‘ Āvassu vā ’’ ti amhi āvantassa uttaṃ vā , gāhvaṃ , gāvaṃ , gavaṃ .
Yo-gāvo .
Gāvena , gavena .
Gobhi , gohi .
108.‘‘ Gāva se ’’ ti se ossa āvo .
Gāvassa , gavassa .
‘‘ Tato na ’’ mādo cakārena naṃiccassa aṃ , ossa avo ca .
Gavaṃ .
109.‘‘ Suhināsu
M0.85 ce ’’ tīha cakārena gossa gu ca .Dvitte-gunnaṃ , gonaṃ .
Gāvā , gavā , gāvamhā , gavamhā , gāvasmā , gavasmā .
Gobhi , gohi .
110. Gāve , gave , gāvamhi , gavamhi , gāvasmiṃ , gavasmiṃ .
Gāvesu , gavesu , gosu .
Pulliṅgā .