4. Evaṃ sotujanaṃ savane niyojetvā yathāpaṭiññātaṃ uttaravinicchayaṃ dassetumāha ‘‘ methunan ’’ tiādi .‘‘ Kati āpattiyo ’’ ti ayaṃ diṭṭhasaṃsandanā , adiṭṭhajotanā , vimaticchedanā , anumati , kathetukamyatāpucchāti pañcannaṃ pucchānaṃ kathetukamyatāpucchā .Tisso āpattiyo phuseti tassā saṅkhepato vissajjanaṃ .
5. Evaṃ gaṇanāvasena dassitānaṃ ‘‘ bhave ’’ tiādi sarūpato dassanaṃ .
Khetteti tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ allokāse tilabījamattepi padese .
Methunaṃ paṭisevantassa pārājikaṃ bhaveti sambandho .
‘‘ Thullaccayan ’’ ti vuttanti yojanā .
‘‘ Yebhuyyakkhāyite ’’ ti idaṃ nidassanamattaṃ , upaḍḍhakkhāyitepi thullaccayassa heṭṭhā vuttattā .
Vaṭṭakate mukhe aphusantaṃ aṅgajātaṃ pavesentassa dukkaṭaṃ vuttanti yojanā .
6.‘‘ Adinnaṃ
M2.405 ādiyanto ’’ tiādayopi vuttanayāyeva . 7. Pañcamāsagghane vāpīti porāṇakassa nīlakahāpaṇassa catutthabhāgasaṅkhāte pañcamāse , tadagghanake vā .
Adhike vāti atirekapañcamāsake vā tadagghanake vā .
Adinne pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññatarena avahaṭe parājayo hotīti attho .
Māse vā ūnamāse vā tadagghanake vā dukkaṭaṃ .
Tato majjheti pañcamāsakato majjhe .
Pañca māsā samāhaṭā , pañcannaṃ māsānaṃ samāhāroti vā pañcamāsaṃ , pañcamāsaṃ agghatīti pañcamāsagghanaṃ , pañcamāsañca pañcamāsagghanañca pañcamāsagghanaṃ , ekadesasarūpekasesoyaṃ , tasmiṃ .
Māse vāti etthāpi māso ca māsagghanakañca māsamāsagghanakoti vattabbe ‘‘ māse ’’ ti ekadesasarūpekaseso , uttarapadalopo ca daṭṭhabbo .
‘‘ Pañcamāsagghane ’’ ti sāmaññena vuttepi porāṇakassa nīlakahāpaṇasseva catutthabhāgavasena pañcamāsaniyamo
V2.317 kātabbo .Tathā hi bhagavatā dutiyapārājikaṃ paññāpentena bhikkhūsu pabbajitaṃ purāṇavohārikamahāmattaṃ bhikkhuṃ ‘‘ kittakena vatthunā rājā māgadho seniyo bimbisāro coraṃ gahetvā hanati vā bandhati vā pabbājeti vā ’’ ti pucchitvā tena ‘‘ pādena vā pādārahena vā ’’ ti vutte teneva pamāṇena adinnaṃ ādiyantassa paññattaṃ .
Aṭṭhakathāyañca –
‘‘ Pañcamāsako pādoti pāḷiṃ ulliṅgitvā ‘ tadā rājagahe vīsatimāsako kahāpaṇo hoti , tasmā
M2.406 pañcamāsako pādo ’.Etena lakkhaṇena sabbajanapadesu kahāpaṇassa catuttho bhāgo ‘ pādo ’ ti veditabbo .
So ca kho porāṇakassa nīlakahāpaṇassa vasena , na itaresaṃ dudradāmakādīnaṃ .
Tena hi pādena atītā buddhāpi pārājikaṃ paññapesuṃ , anāgatāpi paññapessanti .
Sabbabuddhānañhi pārājikavatthumhi vā pārājike vā nānattaṃ natthi , imāneva cattāri pārājikavatthūni , imāneva cattāri pārājikāni , ito ūnaṃ vā atirekaṃ vā natthi .
Tasmā bhagavāpi dhaniyaṃ vigarahitvā pādeneva dutiyapārājikaṃ paññapento ‘ yo pana bhikkhu adinnaṃ theyyasaṅkhātan ’ tiādimāhā ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.88) vuttaṃ .
Sāratthadīpaniyañca –
‘‘ Catuttho bhāgo pādoti veditabboti imināva sabbajanapadesu kahāpaṇasseva vīsatimo bhāgomāsakoti idañca vuttameva hotīti daṭṭhabbaṃ .
Porāṇasatthānurūpaṃ lakkhaṇasampannā uppāditā nīlakahāpaṇāti veditabbā .
Dudradāmena uppādito dudradāmako .
So kira nīlakahāpaṇassa tibhāgaṃ agghatī ’ ti vatvā ‘ yasmiṃ padese nīlakahāpaṇā na santi , tatthāpi nīlakahāpaṇavaseneva paricchedo kātabbo .
Kathaṃ ?
Nīlakahāpaṇānaṃ vaḷañjanaṭṭhāne ca avaḷañjanaṭṭhāne ca samānaagghavasena pavattamānaṃ bhaṇḍaṃ nīlakahāpaṇena samānagghaṃ gahetvā tassa catutthabhāgagghanakaṃ nīlakahāpaṇassa pādagghanakanti paricchinditvā vinicchayo kātabbo ’’ ti ( sārattha . ṭī .2.88) ayamatthova vutto .
Ettha
M2.407 kahāpaṇaṃ nāma karontā suvaṇṇenapi karonti rajatenapi tambenapi suvaṇṇarajatatambamissakenapiV2.318 .Tesu kataraṃ kahāpaṇaṃ nīlakahāpaṇanti ?
Keci tāva ‘‘ suvaṇṇakahāpaṇan ’’ ti .
Keci ‘‘ missakakahāpaṇan ’’ ti .
Tattha ‘‘ suvaṇṇakahāpaṇan ’’ ti vadantānaṃ ayamadhippāyo – pārājikavatthunā pādena sabbattha ekalakkhaṇena bhavitabbaṃ , kāladesaparibhogādivasena agghanānattaṃ pādasseva bhavitabbaṃ .
Bhagavatā hi dhammikarājūhi hananabandhanapabbājanānurūpeneva adinnādāne pārājikaṃ paññattaṃ , na itarathā .
Tasmā esā sabbadā sabbattha abyabhicārīti suvaṇṇamayassa kahāpaṇassa catutthena pādena bhavitabbanti .
‘‘ Missakakahāpaṇan ’’ ti vadantānaṃ pana ayamadhippāyo –
Aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ Tadā rājagahe vīsatimāsako kahāpaṇo hoti , tasmā pañcamāsako pādo .
Etena lakkhaṇena sabbajanapadesu kahāpaṇassa catuttho bhāgo ‘ pādo ’ ti veditabbo .
So ca kho porāṇakassa nīlakahāpaṇassa vasena , na itaresaṃ dudradāmakādīnan ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.88)–
Vuttattā , sāratthadīpaniyañca –
‘‘ Porāṇasatthānurūpaṃ lakkhaṇasampannā uppāditā nīlakahāpaṇāti veditabbā ’’ ti ( sārattha . ṭī .2.88)–
Vuttattā ca ‘‘ vinayavinicchayaṃ patvā garuke ṭhātabban ’’ ti vacanato ca missakakahāpaṇoyeva nīlakahāpaṇo .
Tattheva hi porāṇasatthavihitaṃ lakkhaṇaṃ dissati .
Kathaṃ ?
Pañca
M2.408 māsā suvaṇṇassa , tathā rajatassa , dasa māsā tambassāti ete vīsati māse missetvā bandhanatthāya vīhimattaṃ lohaṃ pakkhipitvā akkharāni ca hatthiādīnamaññatarañca rūpaṃ dassetvā kato niddosattā nīlakahāpaṇo nāma hotīti .Sikkhābhājanavinicchaye ca kesuci potthakesu ‘‘ pādo nāma pañca māsā suvaṇṇassā ’’ ti purimapakkhavādīnaṃ
V2.319 matena pāṭho likhito .Kesuci potthakesu dutiyapakkhavādīnaṃ matena ‘‘ pañca māsā hiraññassā ’’ ti pāṭho likhito .
Sīhaḷabhāsāya porāṇakehi likhitāya sāmaṇerasikkhāya pana –
‘‘ Porāṇakassa nīlakahāpaṇassāti vutta aṭṭhakathā vacanassa , porāṇake ratanasuttābhidhānakasutte vuttakahāpaṇalakkhaṇassa ca anurūpato ‘ suvaṇṇarajatatambāni missetvā uṭṭhāpetvā katakahāpaṇaṃ kahāpaṇaṃ nāmā ’ ti ca ‘ sāmaṇerānamupasampannānañca adinnādānapārājikavatthumhi ko viseso ’ ti pucchaṃ katvā ‘ sāmaṇerānaṃ dasikasuttenāpi pārājiko hoti , upasampannānaṃ pana suvaṇṇassa vīsativīhimattenā ’’ ti –
Ca viseso dassito .
Taṃ pana suvaṇṇamāsakavasena aḍḍhatiyamāsakaṃ hoti , pañcamāsakena ca bhagavatā pārājikaṃ paññattaṃ .
Tasmā tassa yathāvuttalakkhaṇassa kahāpaṇassa sabbadesesu alabbhamānattā sabbadesasādhāraṇena tassa missakakahāpaṇassa pañcamāsapādagghanakena suvaṇṇeneva pārājikavatthumhi niyamite sabbadesavāsīnaṃ upakārāya hotīti evaṃ suvaṇṇeneva pārājikavatthuparicchedo kato .
Ayameva niyamo
M2.409 sīhaḷācariyavādehi sāroti gahito .Tasmā sikkhāgarukehi sabbattha pesalehi vinayadharehi ayameva vinicchayo sārato paccetabbo .
Honti cettha –
‘‘ Hemarajatatambehi , satthe niddiṭṭhalakkhaṇaṃ ;
Ahāpetvā kato vīsa-māso nīlakahāpaṇo .
Hemapādaṃ sajjhupādaṃ , tambapādadvayañhi so ;
Missetvā rūpamappetvā , kātuṃ satthesu dassito .
‘ Elā ’ ti vuccate doso , niddosattā tathīrito ;
Tassa pādo suvaṇṇassa , vīsavīhagghano mato .
Yasmiṃ
V2.320 pana padese so , na vattati kahāpaṇo ;Vīsasovaṇṇavīhagghaṃ , tappādagghanti vediyaṃ .
Vīsasovaṇṇavīhagghaṃ , thenentā bhikkhavo tato ;
Cavanti sāmaññaguṇā , iccāhu vinayaññuno ’’ ti .
9. Opātan ti āvāṭaṃ .
Dukkhe jāteti yojanā .
10. Uttariṃ dhamman ti ettha ‘‘ uttarimanussadhamman ’’ ti vattabbe niruttinayena majjhapadalopaṃ , niggahītāgamañca katvā ‘‘ uttariṃ dhamman ’’ ti vuttaṃ .
Uttarimanussānaṃ jhāyīnañceva ariyānañca dhammaṃ uttarimanussadhammaṃ .
Attupanāyikan ti attani taṃ upaneti ‘‘ mayi atthī ’’ ti samudācaranto , attānaṃ vā tattha upaneti ‘‘ ahaṃ ettha sandissāmī ’’ ti samudācarantoti attupanāyiko , taṃ attupanāyikaṃ , evaṃ katvā vadantoti sambandho .
11. Pariyāyeti ‘‘ yo te vihāre vasati , so bhikkhu arahā ’’ tiādinā ( pari .287) pariyāyabhaṇane .
Ñāteti yaṃ
M2.410 uddissa bhaṇati , tasmiṃ viññumhi manussajātike acirena ñāte .No ceti no ce jānāti .
Iti uttare līnatthapakāsaniyā
Pārājikakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .