Ekuttaranayakathāvaṇṇanā

424. Ito paran ti ito samuṭṭhānavinicchayakathāya paraṃ .

Paran ti uttamaṃ .

Ekuttaraṃ nayan ti ekekaaṅgātirekatāya ekuttarasaṅkhātaṃ ekakadukādinayaṃ .

425-7.

Ke āpattikarā dhammā … pe … kā cādesanagāminīti ekekapañhavasena uttānatthoyeva .

428. Samuṭṭhānānīti ādikoM2.467 vissajjanasaṅkhāto uttaravādo .

Tattha samuṭṭhānāni … pe … dīpitāti yasmā etesaṃ vasena puggalo āpattiṃ karoti āpajjati , tasmā ‘‘ āpattikarā ’’ ti vuttā .

429. Tatthāti tāsu āpattīsu .

Lahukāti lahukena vinayakammena visujjhanato lahukā .

Garukena vinayakammena visujjhanato saṅghādisesāpatti , kenaci ākārena anāpattibhāvaṃ upanetuṃ asakkuṇeyyato pārājikāpatti ca garukāpatti nāma , tā pana lahukāsu vuttāsu tabbipariyāyato ñātuṃ sakkāti vissajjane visuṃ na vuttā .

431. Duṭṭhuṃ kucchitabhāvaṃ paramajegucchaṃ nindanīyabhāvaṃ ulati gacchatīti duṭṭhullaṃ , pārājikasaṅghādisesaṃ .

Tenāha ‘‘ duvidhāpatti ādito ’’ ti .

432. PañcānantariyasaṃyuttātiV2.369 mātughātakapitughātakaarahantaghātakehi āpannā manussaviggahapārājikāpatti ca lohituppādakasaṅghabhedakānaṃ abhabbatāhetukā kāyavacīdvārappavattā akusalacetanāsaṅkhātā pārājikā ca anantarameva apāyuppattihetutāya ime pañca anantarasaṃyuttā nāma .

Tā pana micchattaniyatesu antogadhattā ‘‘ niyatā ’’ ti vuttā .

Parivāre ( pari .321) pana aññepi antarāyikādī bahū ekakā dassitā , te pana ganthabhīrukajanānuggahena ācariyena idha na dassitā .

Atthikehi parivāre yeva ( pari .321) gahetabbā .

Ettha ca sattapi āpattiyo sañcicca vītikkantā saggantarāyañceva mokkhantarāyañca karontīti antarāyikā .

Ajānantena vītikkantā pana paṇṇattivajjāpatti neva saggantarāyaṃ , na mokkhantarāyaṃM2.468 karotīti anantarāyikā .

Antarāyikaṃ āpannassapi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminito vuṭṭhāya suddhipattassa , sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitassa ca avārito saggamaggamokkhamaggoti .

Ekakakathāvaṇṇanā .

435. Addhavihīno nāma ūnavīsativasso .

Aṅgavihīno nāma hatthacchinnādibhedo .

Vatthuvipanno nāma paṇḍako , tiracchānagato , ubhatobyañjanako ca .

Avasesā theyyasaṃvāsakādayo aṭṭha abhabbaṭṭhānappattā dukkaṭakārino nāma , imasmiṃyeva attabhāve dukkaṭena attano kammena abhabbaṭṭhānappattāti attho .

Aparipuṇṇoti aparipuṇṇapattacīvaro .

No yācatīti upasampannaṃ na yācati .

Paṭisiddhāti ‘‘ dve puggalā na upasampādetabbā ’’ tiādinā ( pari .322) vāritā .

436. Haveti ekaṃsatthe nipāto .

Laddhasamāpattissa bhikkhuno dīpitā āpatti atthi have attheva .

No laddhasamāpattissāti aladdhasamāpattissa dīpitā āpatti atthevāti yojanā .

437. Bhūtassāti attani santassa uttarimanussadhammassa .

Abhūtārocanāpattīti catutthapārājikāpatti .

Asamāpattilābhino niddiseti yojanā .

438.‘‘ AtthiV2.370 saddhammasaṃyuttā ’’ tiādīsu atthi -saddo paccattekavacanantehi paccekaṃ yojetabbo .

439. Padasodhammamūlādīti ādi -saddena ‘‘ uttarichappañcavācādhammadesanā ’’ ti āpattīnaṃ gahaṇaṃ .

440. BhogetiM2.469 paribhoge .

‘‘ Saparikkhārasaṃyutā ’’ ti idañca nidassanamattaṃ .

‘‘ Pattacīvarānaṃ nissajjane , kiliṭṭhacīvarānaṃ adhovane , malaggahitapattassa apacane ’’ ti evamādikā ayuttaparibhogā āpattiyopi sakaparikkhārasaṃyuttāyeva .

441. Mañcapīṭhādin ti ādi -saddena bhisiādīnaṃ gahaṇaṃ .

Ajjhokāsattharepi cāti ajjhokāse atthare attharāpane sati .

Anāpucchāva gamaneti anāpucchitvā vā gamane .

Vā -saddena anuddharitvā vā anuddharāpetvā vā gamanaṃ saṅgaṇhāti .

Parasantakasaṃyutāti paraparikkhārapaṭibaddhā .

443.‘‘ Sikharaṇīsī ’’ ti yaṃ vacanaṃ saccaṃ , taṃ bhaṇato garukaṃ duṭṭhullavācāsaṅghādiseso siyāti yojanā .

445. Garukāpattīti uttarimanussadhammapārājikāpatti .

Bhūtassārocaneti bhūtassa uttarimanussadhammassa anupasampannassa ārocane .

Saccaṃ vadatoti saccaṃ vacanaṃ vadantassa .

Lahukāti pācittiyāpatti .

447. Vikopetun ti vaggakaraṇena vikopetuṃ .

Hatthapāsaṃ jahan ti antosīmāya eva hatthapāsaṃ jahanto , hatthapāsaṃ jahitvā ekamantaṃ nisīdantoti attho .

Phuseti bhūmigato phuseyya .

448. Vehāsakuṭiyā upari āhaccapādakaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdanto vehāsagatoV2.371 āpajjatīti yojanā .

Sace taṃ bhūmiyaṃ paññapetvā nisajjeyya , na āpajjeyya .

Tena vuttaṃ ‘‘ na bhūmito ’’ ti .

449. Pavisantoti ārāmaṃ pavisanto .

Nikkhaman ti tato eva nikkhamanto .

Tan ti ārāmaṃ .

450. VattamapūretvānātiM2.470 sīsato chattāpanayanaṃ , pādato upāhanāmuñcanavattaṃ akatvā .

Nikkhaman ti bahi nikkhamanto chattupāhanaṃ dhārentopi na āpajjati .

451.‘‘ Nikkhamanto ’’ ti idaṃ ‘‘ nikkhaman ’’ ti etassa atthapadaṃ .

Pavisaṃ na cāti yaṃ ārāmaṃ sandhāya gato , taṃ pavisanto na āpajjeyya .

453. Yā kāci bhikkhunī atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyantī āpattiṃ āpajjatīti yojanā .

457. Vattaṃ panattanoti yaṃ attano netthāravattaṃ vuttaṃ , so taṃ asamādiyantova āpajjati nāmāti yojanā .

460. Itarassa ācariyassa , tathā saddhivihārikassa ca .

462. Dadamānoti pārivattakaṃ vinā dadamāno .

463. Mudūti mudupiṭṭhiko .

‘‘ Lambīādino ’’ ti padacchedo .

Ādi -saddena ‘‘ hatthena upakkamitvā asuciṃ mocentassa , ūrunā aṅgajātaṃ pellantassa , attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodantiyā bhikkhuniyā āpattī ’’ ti evamādīnaṃ saṅgaho .

Attāti ettha nissitāti uttarapadalopo , vibhattilopo ca niruttilakkhaṇena daṭṭhabbo .

Sesāti methunadhammakāyasaṃsaggapahāradānādīsu vuttāpatti .

Paranissitāti paraṃ nissāya āpajjitabbāti attho .

465.‘‘ NaV2.372 , bhikkhave , ovādo na gahetabbo ’’ ti vacanato ovādaṃ na gaṇhanto na paṭiggaṇhanto vajjataṃ āpajjati nāma .

470. AruṇuggetiM2.471 aruṇuggamane .

Naaruṇuggameti aruṇuggamanato aññasmiṃ kāle .

471. Ekarattātikkame chārattātikkame sattāhātikkame dasāhātikkameti yojanā .

Ādi -saddena māsādīnaṃ saṅgaho .

Vuttamāpattin ti sabbattha nissaggiye pācittiyāpattiṃ .

‘‘ Āpajjati aruṇuggame ’’ ti padacchedo .

473. Parasantakaṃ rukkhalatādiṃ theyyāya chindantassa pārājikaṃ , chindantassa pācittimattaṃ hotīti āha ‘‘ bhūtagāmaṃ chindanto pārājikañca pācittiñca phuse ’’ ti .

475. Chādento panāti ettha ‘‘ kā āpattī ’’ ti seso .

Tatra āha ‘‘ āpattiṃ chādento naro āpajjatī ’’ ti .

Acchinnoti acchinnacīvaro .

Nacchādentoti tiṇena vā paṇṇena vā sākhābhaṅgādinā yena kenaci attano hirikopinaṃ appaṭicchādento .

Yathāha –

‘‘ tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbaṃ , na tveva naggena āgantabbaṃ .

Yo āgaccheyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( pārā .517).

476. Kusacīrādin ti ādi -saddena vākacīraphalakacīrādīnaṃ titthiyadhajānaṃ gahaṇaṃ .

Dhārento koci āpajjatīti seso .

Tatrāha –

‘‘ kusacīrādīni dhārento dhārento āpajjatī ’’ ti ( pari . aṭṭha .322).

477. Yaṃ nissaṭṭhapattaṃ ‘‘ ayaṃ te bhikkhu patto yāvabhedanāya dhāretabbo ’’ ti dinnaṃ , taṃ sakkaccaṃ adhārento caM2.472 dosavā hoti āpajjati āpattiṃ .

Sacittakācittakadukassa saññāvimokkhadukaṃ yathākkamaṃ pariyāyoti āha ‘‘ sacittakadukan ’’ tiādi .

Dukakathāvaṇṇanā .

478. YāV2.373 āpatti nāthe tiṭṭhante hoti , no parinibbute , sā āpatti atthi .

Yā āpatti nāthe parinibbute hoti , na tu tiṭṭhante , sāpi atthi .

Yā āpatti nāthe tiṭṭhantepi hoti parinibbutepi , sā āpatti atthīti yojanā .

479. Sā katamāti āha ‘‘ ruhiruppādanāpattī ’’ tiādi .

Tattha theramāvusavādena , vadato parinibbuteti ‘‘ yathā kho panānanda , etarahi bhikkhū aññamaññaṃ āvusovādena samudācaranti , na kho mamaccayena evaṃ samudācaritabbaṃ … pe … navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘ bhante ’ ti vā ‘ āyasmā ’ ti vā samudācaritabbo ’’ ti ( dī . ni .2.216) vacanato theraṃ āvusovādena samudācaraṇapaccayā āpattiṃ parinibbute bhagavati āpajjati , no tiṭṭhanteti attho .

481. Kathaṃ kāleyeva āpatti siyā , na vikāle .

Kathaṃ vikāleyeva āpatti siyā , kāle na siyā .

Kathaṃ kāle ceva vikāle cāti ubhayattha siyāti pañhe .

482. Yathākkamaṃ vissajjento āha ‘‘ bhuñjato ’’ tiādi .

483. Avasesaṃ pana sabbaṃ āpattiṃ kālavikālesu sabbadā āpajjati , tattha ca saṃsayo natthīti yojanā .

484.‘‘ AtthāpattiM2.473 rattiṃ āpajjati , no divā , atthāpatti divā āpajjati , no rattiṃ , atthāpatti rattiñceva āpajjati divā cā ’’ ti ( pari .323) vuttaṃ tikaṃ dassetumāha ‘‘ rattimevā ’’ tiādi .

486. Atthāpatti dasavasso āpajjati , no ūnadasavasso , sā kathaṃ siyā .

Atthāpatti ūnadasavasso āpajjati , no dasavasso , sā kathaṃ hoti .

Atthāpatti dasavassopi āpajjati ūnadasavassopīti ubhayatthapi āpatti kathaṃ hotīti yojanā .

487. TatthaV2.374 vissajjanamāha ‘‘ upaṭṭhāpetī ’’ tiādi .

‘‘ Bālo ’’ ti etassa hi atthapadaṃ ‘‘ abyatto ’’ ti .

488. Ūnadasavasso evaṃ ‘‘ ahaṃ paṇḍito ’’ ti parisaṃ gaṇhati , tathā āpattiṃ āpajjatīti yojanā .

‘‘ Dasavasso ūno ’’ ti padacchedo .

Dasavasso , ūnadasavasso cāti ubhopete parisupaṭṭhāpanāpattito aññaṃ āpattiṃ āpajjatīti yojanā .

Ettha ca ‘‘ āpajjante ’’ ti vattabbe gāthābandhavasena na-kāralopo .

489. Kathaṃ kāḷe āpattiṃ āpajjati , na juṇhe , kathaṃ juṇhe āpattiṃ āpajjati , na kāḷasmiṃ , kathaṃ kāḷe ca juṇhe cāti ubhayatthapi āpajjatīti yojanā .

490. Vissajjanamāha ‘‘ vassan ’’ tiādi .

‘‘ Āpajjate appavārento ’’ ti padacchedo .

Juṇheti purimapakkhe .

Kāḷaketi aparapakkhe .

491. Avipattināti catubbidhavipattirahitattā avipattinā bhagavatā paññattaṃ .

Avasesan ti vassaṃ anupagamanāpattiyā ca pavāraṇāpattiyā ca avasesaṃ sabbaṃ āpattiṃ .

492. VassūpagamanaṃM2.474 kāḷe kappati , juṇhe no kappati , pavāraṇā juṇhe kappati , kāḷe no kappati , sesaṃ anuññātaṃ sabbaṃ saṅghakiccaṃ kāḷe ca juṇhe cāti ubhayatthapi kappatīti yojanā .

493. Atthāpatti hemante hoti , itarautudvaye gimhānavassānasaṅkhāte na hoti , atthāpatti gimheyeva hoti , na sesesu vassānahemantasaṅkhātesu , atthāpatti vasse hoti , no itaradvaye hemantagimhasaṅkhāteti yojanā .

494-6.

Sā tividhāpi āpatti katamāti āha ‘‘ dine pāṭipadakkhāte ’’ tiādi .

Tattha dine … pe … puṇṇamāsiyāti aparakattikapuṇṇamāsiyā kāḷapakkhapāṭipadadivase paccuddharitvāV2.375 vikappetvā ṭhapitaṃ pana taṃ vassasāṭikacīvaraṃ sace hemante nivāseti , hemante āpajjatīti yojanā .

Pacchimeti ettha sāmivacanappasaṅge bhummaṃ .

Pacchimassa kattikassa yasmiṃ puṇṇame divase vassikasāṭikacīvaraṃ paccuddharitabbaṃ , tasmiṃ divase taṃ apaccuddharitvāva pāṭipade aruṇaṃ uṭṭhāpento apaccuddharaṇapaccayā āpatti hemanteyeva āpajjati , itare gimhānavassānautudvaye na āpajjatīti kurundaṭṭhakathāyaṃ ( pari . aṭṭha .323) niddiṭṭhanti yojanā .

‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , vassikasāṭikaṃ vassānaṃ catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) vutta pāḷiyā kurundaṭṭhakathāvacanassa avirujjhanato ‘‘ tampi suvuttan ’’ ti ( pari . aṭṭha .323) samantapāsādikāya vuttattā ‘‘ hemante āpajjatī ’’ ti vacanassa ubhayampi attho hotīti gahetabbaṃ .

497. GimhānamāsānaṃM2.475 sambandhini gimhike utumhi .

Māsato atireko atirekamāsoti katvā atirekamāso kālo sesoti vattabbe kāle .

Pariyesantoti aññātikaappavāritaṭṭhānato satuppādakaraṇena vassikasāṭikaṃ pariyesanto ca atirekamāso sesoti katvā nivāsento ca gimhe āpattiṃ āpajjati .

‘‘ Na tu eva itarautudvaye ’’ ti padacchedo .

Gimhe pariyesanto purimamāsattaye āpajjatīti katvā nivāsento aḍḍhamāsādhike gimhamāsattaye āpajjati .

Nissandehe ‘‘ gimhānaṃ pacchimamāsato purimesu sattasu māsesū ’’ ti vuttaṃ , tadayuttaṃ ‘‘ gimhāneyeva āpajjatī ’’ ti gimhāpattiyā dassitattā ,‘‘ itarautudvaye ’’ ti paṭisiddhattā ca .

Ettha ca gāthāya pariyesanāpattiyāyeva dassanaṃ nidassanamattanti katvā nivāsanāpattiyā ca gimheyeva sambhavoti sāpi dassitā .

498. Idha pana imasmiṃ sāsane yo bhikkhu vassikasāṭikacīvare vijjamāne naggo kāyaṃ ovassāpeti , so have ekaṃsena vasse vassānautumhi āpajjatīti yojanā .

499.‘‘ Atthāpatti saṅgho āpajjati , na gaṇo na puggalo , atthāpatti gaṇo āpajjati , na saṅgho na puggalo , atthāpatti puggalo āpajjati , na saṅgho na gaṇo ’’ ti ( pari .323) vuttattikaṃ dassetumāha ‘‘ āpajjati hi saṅghovā ’’ tiādi .

500. KathamāpajjatītiV2.376 āha ‘‘ adhiṭṭhānan ’’ tiādi .

Adhiṭṭhānan ti adhiṭṭhānuposathaṃ karonto pārisuddhiuposathaṃ vāti sambandho .

Idha attano yathāpattamuposathaṃ akatvāM2.476 apattauposathakaraṇaṃ āpajjitabbāpattidassanassa adhippetattā , attakaraṇadosassa visuṃ visuṃ vakkhamānattā ca na gaṇo na ca puggaloti ettha adhiṭṭhānaṃ karonto puggalo ca pārisuddhiṃ karonto gaṇo ca nāpajjatīti yathālābhayojanā kātabbā .

Yathākkamaṃ yojanaṃ karomīti vipariyāyavikappo na kātabbo .

Evamuparipi vipariyāyavipakkhaṃ katvā yathālābhayojanāva kātabbā .

501.‘‘ Uposathan ’’ ti idaṃ ‘‘ suttuddesamadhiṭṭhānan ’’ ti padehi paccekaṃ yojetabbaṃ .

502. Suttuddesaṃ karonto vāti ettha vā -saddena pārisuddhiṃ gaṇhāti .

Suttuddesaṃ , pārisuddhiṃ vā uposathaṃ karonto puggalo āpattiṃ āpajjati , suttuddesaṃ karonto saṅgho ca nāpajjati , pārisuddhiṃ karonto gaṇo ca na āpajjatīti yojanā .

503. Kathaṃ pana gilānova āpattiṃ āpajjati , na agilāno , kathaṃ agilānova āpattiṃ āpajjati , no gilāno , kathaṃ gilāno ca agilāno ca ubhopi āpajjantīti yojanā .

504. Yo pana akallako gilāno aññena pana bhesajjena atthe sati tadaññaṃ tato aññaṃ bhesajjaṃ viññāpeti , so āpajjati pācittiyāpattinti yojanā .

505. Bhesajjena atthe avijjamānepi sace bhesajjaṃ viññāpeti , agilānova viññattipaccayā āpattiṃ āpajjati .

Sesaṃ pana āpattiṃ gilānaagilānā ubhopi āpajjanti .

506. AtthāpattiM2.477 antova āpajjati , na bahiddhā , tathā atthāpatti bahi eva āpajjati , na anto , atthāpatti anto , bahiddhāti ubhayatthapi āpajjatīti yojanā .

507. KevalaṃV2.377 antoyeva āpajjatīti yojanā .

508. Mañcādin ti saṅghikamañcādiṃ .

509.‘‘ Antosīmāya eva āpattin ’’ ti padacchedo .

Kathaṃ antosīmāya eva āpattiṃ āpajjati , neva bahisīmāya āpattiṃ āpajjati , kathaṃ bahisīmāya eva āpattiṃ āpajjati , no antosīmāya āpattiṃ āpajjati , kathaṃ antosīmāya ca bahisīmāya cāti ubhayatthapi āpajjatīti yojanā .

510. Sachattupāhano bhikkhūti chattupāhanasahito āgantuko bhikkhu .

Pavisanto tapodhanoti āgantukavattaṃ adassetvā saṅghārāmaṃ pavisanto .

511.‘‘ Upacārassa atikkame ’’ ti padacchedo .

512. Sesaṃ sabbaṃ āpattiṃ antosīmāya ca bahisīmāya ca āpajjatīti yojanā .

Ettha ca kiñcāpi vassacchedāpattiṃ bahisīmāgato āpajjati , bhikkhunīārāmapavesanāpattiṃ antosīmāya āpajjati , tadubhayaṃ pana āgantukagamikavattabhedāpattīhi ekaparicchedanti upalakkhaṇato eteneva viññāyatīti visuṃ na vuttanti gahetabbaṃ .

Evaṃ sabbattha īdisesu ṭhānesu vinicchayo veditabbo .

Tikakathāvaṇṇanā .

515. Vacīdvārikamāpattin tiM2.478 musāvādapesuññaharaṇādivasena vacīdvāre āpajjitabbāpattiṃ .

Paravācāya sujjhatīti saṅghamajjhe ekavācikāya tiṇavatthārakakammavācāya sujjhati .

516. Vajjameva vajjatā , taṃ , pācittiyanti attho .

518-9.

TaṃV2.378 desetvā visujjhantoti taṃ desetvā visuddho honto .

Yāvatatiyakaṃ panāti yāvatatiyena samanubhāsanakammena āpannaṃ saṅghādisesāpattiṃ pana .

Parivāsādīti ādi -saddena mānattamūlāyapaṭikassanaabbhānāni gahitāni .

522. Kāyadvārikamāpattin ti kāyadvārena āpajjitabbaṃ pahāradānādiāpattiṃ .

523. Kāyeneva visujjhatīti tiṇavatthārakaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ dento visujjhati .

526. Yo sutto āpattiṃ āpajjati , so kathaṃ paṭibuddho visujjhati .

Yo paṭibuddhova āpanno , so kathaṃ sutto sujjhatīti yojanā .

528. Sagāraseyyakādin ti mātugāmena sahaseyyādiāpattiṃ .

529. Jaggantoti jāgaranto niddaṃ vinodento .

531. Paṭibuddhoti aniddāyanto .

532. Acittoti ‘‘ sikkhāpadaṃ vītikkamissāmī ’’ ti cittā bhāvena acitto .

535. Sacittakāpattin tiM2.479 vikālabhojanādiāpattiṃ .

Tiṇavatthāre sayanto niddāyanto tiṇavatthārakakamme kariyamāne ‘‘ imināhaṃ kammena āpattito vuṭṭhāmī ’’ ti cittarahito vuṭṭhahanto acittako visujjhati .

536. Pacchimaṃ tu padadvayan ti –

‘‘ Āpajjitvā acittova , acittova visujjhati ;

Āpajjitvā sacittova , sacittova visujjhatī ’’ ti .

–

PadadvayaṃV2.379 .

Amissetvāti acittasacittapadehi evameva missaṃ akatvā .

Etthāti purimapadadvaye .

Vuttānusārenāti vuttanayānusārena .

539. Kammatoti samanubhāsanakammato .

540. Āpajjitvā akammatoti samanubhāsanakammaṃ vināva āpajjitvā .

541. Samanubhāsane āpajjitabbaṃ saṅghādisesāpattiṃ samanubhāsana māha kāraṇūpacārena .

542. Avasesan ti musāvādapācittiyādikaṃ .

543. Visujjhati asammukhāti saṅghassa asammukhā visujjhati .

Idañca sammukhāvinayena ceva paṭiññātakaraṇena ca samentaṃ āpattādhikaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ .

Tattha puggalasammukhatāya sabbhāvepi saṅghassa asammukhatāya āpajjati vā visujjhati vāti ‘‘ asammukhā ’’ ti vuttaṃ .

551.‘‘ Acittakacatukkaṃ ajānantacatukkan ’’ ti kusalattikaphassapañcakādivohāro viya ādipadavasena vutto .

552-3.

AtthāpattiM2.480 āgantuko āpajjati , na cetaro āvāsiko āpajjati , atthāpatti āvāsikova āpajjati , na cetaro āgantuko āpajjati , atthāpatti āgantuko ca āvāsiko ca te ubhopi āpajjanti , ubho sesaṃ na āpajjanti atthīti yojanā .

555. Itaroti āvāsiko .

Āvāsavattan ti āvāsikena āgantukassa kātabbavattaṃ .

Āvāsīti āvāsiko .

556. Na cevāgantukoti taṃ āvāsikavattaṃ akaronto āgantuko na ceva āpajjatiV2.380 .

Sesaṃ kāyavacīdvārikaṃ āpattiṃ .

Ubhopi āgantukaāvāsikā .

Bhikkhubhikkhunīnaṃ asādhāraṇaṃ āpattiṃ na āpajjanti .

557. Vatthunānattatāti vītikkamanānattatā .

Āpattinānattatāti pārājikādīnaṃ sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ aññamaññanānattatā .

563.‘‘ Pārājikānaṃ … pe … nānabhāvo ’’ ti idaṃ nidassanamattaṃ saṅghādisesānaṃ aniyatādīhi vatthunānatāya ceva āpattinānatāya ca labbhamānattā .

565. Ayameva vinicchayoti na kevalaṃ pārājikāpattīsuyeva sādhāraṇāpattiyo ekato ca visuñca āpajjantānaṃ yathāvuttavinicchayo , atha kho avasesasādhāraṇāpattiyopi vuttanayena āpajjati , ayameva vinicchayo yojetabbo .

577. Ādiyanto gaṇhanto .

Payojentoti gaṇhāpento .

579. ŪnakaṃM2.481 pādaṃ … pe … lahuṃ phuseti thullaccayaṃ , dukkaṭañca sandhāyāha .

580. Eteneva upāyena , sesakampi padattayan ti yo ayaṃ paṭhamavinicchaye vuttanayo , eteneva nayena ūnapādaṃ ādiyanto lahukāpattiṃ āpajjati , pādaṃ vā atirekapādaṃ vā gahaṇatthaṃ āṇāpento garuṃ pārājikāpattiṃ āpajjati , pādaṃ vā atirekapādaṃ vā gaṇhanto ca gahaṇatthāya āṇāpento ca garuke pārājikāpattiyaṃyeva tiṭṭhati , ūnapādaṃ gaṇhanto ca gahaṇatthāya āṇāpento ca lahuke thullaccaye , dukkaṭe vā tiṭṭhatīti evaṃ sesakampi imaṃ padattayaṃ .

Atthasambhavatoyevāti yathāvuttassa atthassa sambhavavaseneva .

581-2.

Kathaṃ kāleyeva āpatti siyā , no vikāle , vikāleyeva āpatti siyā , na ca kāle , atthāpatti kāle ca pakāsitā vikāle ca , atthāpatti neva kāle ca pakāsitā neva vikāle cāti yojanā .

586-7.

KāleV2.381 paṭiggahitaṃ kiṃ kāle kappati vikāle tu no kappati , vikāle gahitaṃ kiṃ vikāle kappati , no kāle kappati , kāle ca vikāle ca paṭiggahitaṃ kiṃ nāma kāle ca vikāle ca kappati , kāle ca vikāle ca paṭiggahitaṃ kiṃ nāma kāle ca vikāle ca na kappati , vada bhadramukhāti yojanā .

589. Vikāleyeva kappati , aparajju kālepi na kappatīti yojanā .

592. Kuladūsanakammādin ti ādi -saddena abhūtārocanarūpiyasaṃvohāraviññattikuhanādīnaṃ saṅgaho .

593-4.

KatamāM2.482 āpatti paccantimesu desesu āpajjati , na majjhime , katamā āpatti majjhime pana desasmiṃ āpajjati , na ca paccantimesu , katamā āpatti paccantimesu ceva desesu āpajjati majjhime ca , katamā āpatti paccantimesu ceva desesu na āpajjati na majjhime cāti yojanā .

596.‘‘ So guṇaṅguṇupāhanan ’’ ti padacchedo .

So bhikkhūti attho .

599. Evaṃ ‘‘ āpajjati , nāpajjatī ’’ ti padavasena paccantimacatukkaṃ dassetvā ‘‘ neva kappati , na kappatī ’’ ti padavasena dassetumāha ‘‘ paccantimesū ’’ tiādi .

601. Vuttan ti ‘‘ gaṇena pañcavaggenā ’’ tiādigāthāya heṭṭhā vuttaṃ .

603. Evaṃ vattun ti ‘‘ na kappatī ’’ ti vattuṃ .

Pañcaloṇādikan ti ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , loṇānī ’’ tiādi .

608. Anuññātaṭṭhānassa anto no āpajjati , taṃ atikkamanto bahiyeva ca āpajjatīti yojanā .

612. SekkhapaññattītiV2.382 sekhiyapaññatti .

613. Agaṇāti adutiyā .

Ettha hi ekāpi gaṇo nāma .

614. Ubhayatthapi asādhāraṇamāpattin ti bhikkhunīnaṃ niyatāpaññatti veditabbā .

616. GilānoM2.483 ca nāpajjati , agilāno ca nāpajjatīti evaṃ ubhopi nāpajjantīti yojanā .

Tikādīsu dassitānaṃ padānaṃ catukkādidassanavasena punappunaṃ gahaṇaṃ .

618.‘‘ Āpajjati agilānovā ’’ ti padacchedo .

Catukkakathāvaṇṇanā .

620.‘‘ Garuthullaccayan ’’ ti vattabbe ‘‘ garun ’’ ti niggahītāgamo .

621. Pañca kathinānisaṃsā heṭṭhā vuttāyeva .

626. Aggisatthanakhakkantan ti aggisatthanakhehi akkantaṃ phuṭṭhaṃ , pahaṭanti attho .

Abījan ti nobījaṃ .

Ubbaṭṭabījakan ti nibbaṭṭabījakaṃ .

628. Pavāraṇāpīti paṭikkhepapavāraṇāpi .

Odanādīhīti ādi -saddena sattukummāsamacchamaṃsānaṃ gahaṇaṃ .

Kāyādigahaṇenāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā gahaṇena .

‘‘ Dātukāmābhihāro ca , hatthapāseraṇakkhaman ’’ ti imehi catūhi aṅgehi saddhiṃ tesaṃ dvinnamekaṃ gahetvā paṭiggahaṇā pañceva honti .

629-30.

Vinayaññukasmin ti vinayadhare puggale .

Sakañca sīlan ti attano pātimokkhasaṃvarasīlañca .

Surakkhitaṃ hotīti āpattānāpattikappiyākappiyānaṃ vijānantatāya asevitabbaṃ pahāya sevitabbaṃyeva sevanavasena suṭṭhu rakkhitaṃ hoti .

Kukkuccamaññassa nirākarotītiV2.383 aññassa sabrahmacārino kappiyākappiyavisaye uppannaṃ kukkuccaṃ nivāreti .

Visārado bhāsati saṅghamajjheti kappiyākappiyānaṃM2.484 vinicchayakathāya uppannāya nirāsaṅko nibbhayo voharati .

Veribhikkhūti attapaccatthike puggale .

Dhammassa ceva ṭhitiyā pavattoti ‘‘ vinayo nāma sāsanassa āyu , vinaye ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hotī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ; dī . ni . aṭṭha .1. paṭhamamahāsaṅgītikathā ; khu . pā . aṭṭha .5. maṅgalasuttavaṇṇanā ; theragā . aṭṭha .1.251) vacanato saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hoti .

Tasmā kāraṇā .

Tattha vinayaññubhāve .

Dhīro paññavā bhikkhu .

Pañcakakathāvaṇṇanā .

631-2.

Chaḷabhiññenāti cha abhiññā etassāti chaḷabhiñño , tena .

Atikkantapamāṇaṃ mañcapīṭhaṃ , atikkantapamāṇaṃ nisīdanañca tathā atikkantapamāṇaṃ kaṇḍuppaṭicchādivassasāṭikacīvarañca sugatassa cīvare pamāṇikacīvaranti cha .

633-4.

Aññāṇañca kukkuccañca aññāṇakukkuccā , tehi , aññāṇatāya ceva kukkuccapakatatāya cāti vuttaṃ hoti .

Viparītāya saññāya kappiye akappiyasaññāya , akappiye kappiyasaññāya .

Tattha kathaṃ alajjitāya āpajjati ?

Akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ).

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ Sañcicca āpattiṃ āpajjati ;

Āpattiṃ parigūhati ;

Agatigamanañca gacchati ;

Ediso vuccati alajjī puggalo ’’ ti .( pari .359);

Kathaṃ aññāṇatāya āpajjati ?

Aññāṇapuggalo mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti , kattabbaṃ virādheti .

Evaṃ aññāṇatāya āpajjati .

KathaṃM2.485V2.384 kukkuccapakatatāya āpajjati ?

Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ pucchitvā kappiyaṃ ce , kattabbaṃ siyā , akappiyaṃ ce , na kattabbaṃ , ayaṃ pana ‘‘ vaṭṭatī ’’ ti madditvā vītikkamatiyeva .

Evaṃ kukkuccapakatatāya āpajjati .

Kathaṃ kappiye akappiyasaññāya āpajjati ?

Sūkaramaṃsaṃ ‘‘ acchamaṃsan ’’ ti khādati , kāle vikālasaññāya bhuñjati .

Evaṃ kappiye akappiyasaññāya āpajjati .

Kathaṃ akappiye kappiyasaññāya āpajjati ?

Acchamaṃsaṃ ‘‘ sūkaramaṃsan ’’ ti khādati , vikāle kālasaññāya bhuñjati .

Evaṃ akappiye kappiyasaññāya āpajjati .

Kathaṃ satisammosāya āpajjati ?

Sahaseyyacīvaravippavāsādīni satisammosāya āpajjati .

635-8.

‘‘ Bhikkhunā upaṭṭhapetabbo ’’ ti padacchedo .

Dhammacakkhunāti pātimokkhasaṃvarasīlasaṅkhāto paṭipattidhammova cakkhu etassāti dhammacakkhu , tena chahi aṅgehi yuttena dhammacakkhunā pana bhikkhunā upasampādanā kātabbā , nissayo ceva dātabbo , sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti yojanā .

Āpattiṃ jānāti , anāpattiṃ jānāti , garuṃ āpattiṃ jānāti , lahuṃ āpattiṃ jānātīti yojanā .

Assa bhikkhuno ubhayāni pātimokkhāni vitthārā svāgatāni bhavanti , atthato suvibhattāni bhavanti , suttaso anubyañjanaso suvinicchitāni bhavanti , dasavasso vā hoti , atirekadasavasso vāti yojanā .

Chakkakathāvaṇṇanā .

639. SattaM2.486 sāmīciyo vuttāti ‘‘ so ca bhikkhu anabbhito , te ca bhikkhū gārayhā , ayaṃ tattha sāmīci , yuñjantāyasmanto sakaṃ , mā vo sakaṃ vinassāti ayaṃ tattha sāmīci , ayaṃ te bhikkhu patto yāva bhedanāya dhāretabboti , ayaṃ tattha sāmīci , tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ , ayaṃ tattha sāmīci , aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabbaṃ , ayaṃ tattha sāmīci , yassa bhavissati , so harissatīti , ayaṃ tattha sāmīcī ’’ tiV2.385 cha sāmīciyo bhikkhupātimokkhevuttā ,‘‘ sā ca bhikkhunī anabbhitā , tā ca bhikkhuniyo gārayhā , ayaṃ tattha sāmīcī ’’ ti bhikkhunipātimokkhe vuttāya saddhiṃ satta sāmīciyo vuttā .

Satteva samathāpi cāti sammukhāvinayādisamathāpi satteva vuttā .

Paññattāpattiyo sattāti pārājikādayo paññattāpattiyo satta vuttā .

Sattabojjhaṅgadassināti satisambojjhaṅgādayo satta bojjhaṅge yāthāvato passantena bhagavatā .

Sattakakathāvaṇṇanā .

640-1.

Idha kuladūsako bhikkhu ājīvasseva kāraṇā pupphena , phalena , cuṇṇena , mattikāya , dantakaṭṭhehi , veḷuyā , vejjikāya , jaṅghapesanikenāti imehi aṭṭhahi ākārehi kulāni dūsetīti yojanā .

‘‘ Pupphenā ’’ tiādinā pupphādinā dānameva upalakkhaṇato dasseti .

Pupphenāti pupphadānenāti attho gahetabbo .

Pupphadānādayo kuladūsane vuttā .

642-5.

‘‘ Aṭṭhadhānatirittāpi , atirittāpi aṭṭhadhā ’’ tidvīsu aṭṭhakesu aṭṭha anatiritte tāva dassetumāha ‘‘ akappiyakatañcevā ’’ tiādiM2.487 .

Gilānānatirittakanti niddiṭṭhā ime aṭṭheva anatirittakā ñeyyāti yojanā .

Akappiyakatādayo pavāraṇasikkhāpadakathāvaṇṇanāya vuttā .

646. Ñātañattisūti ñātadukkaṭaṃ , ñattidukkaṭañca .

Paṭisāvaneti paṭissave .

Aṭṭhadukkaṭānaṃ vinicchayo dutiyapārājikakathāvaṇṇanāya vutto .

648-9.

Ehibhikkhūpasampadāti yasakulaputtādīnaṃ ‘‘ ehi bhikkhū ’’ ti vacanena bhagavatā dinnaupasampadā .

Saraṇagamanena cāti paṭhamabodhiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaupasampadā .

Pañhābyākaraṇovādāti sopākassa pañhābyākaraṇopasampadā , mahākassapattherassa dinnaovādapaṭiggahaṇopasampadā ca .

Garudhammapaṭiggahoti mahāpajāpatiyā gotamiyā anuññātagarudhammapaṭiggahaṇopasampadā .

Ñatticatutthena kammenāti idāni bhikkhuupasampadā .

Aṭṭhavācikāti bhikkhunīnaṃ santike ñatticatutthena kammena , bhikkhūnaṃ santike ñatticatutthena kammenāti aṭṭhahi kammavācāhi bhikkhunīnaṃV2.386 upasampadā aṭṭhavācikā nāma .

Dūtena bhikkhunīnan ti aḍḍhakāsiyā gaṇikāya anuññātā bhikkhunīnaṃ dūtena upasampadā .

650. Suddhadiṭṭhināti suṭṭhu savāsanakilesānaṃ pahānena parisuddhā samantacakkhusaṅkhātā diṭṭhi etassāti suddhadiṭṭhi , tena samantacakkhunā sammāsambuddhena .

651. Pāpicchā nāma asantaguṇasambhāvanicchā .

652-3.

NaM2.488 ca majjapo siyāti majjapo na siyā majjaṃ pivanto na bhaveyya , majjaṃ na piveyyāti attho .

Abrahmacariyāti ( a . ni . aṭṭha .2.3.71) aseṭṭhacariyato methunā virameyya .

Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojanan ti uposathaṃ upavuttho rattibhojanañca divāvikālabhojanañca na bhuñjeyya .

Na ca gandhamācareti gandhañca na vilimpeyya .

Mañce chamāyaṃ va sayetha santhateti kappiyamañce vā sudhādiparikammakatāya bhūmiyā vā tiṇapaṇṇapalālādīni santharitvā kate santhate vā sayethāti attho .

Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathan ti etaṃ pāṇātipātādīni asamācarantena upavutthaṃ uposathaṃ aṭṭhahaṅgehi samannāgatattā ‘‘ aṭṭhaṅgikan ’’ ti vadanti .

Dukkhantagunāti vaṭṭadukkhassa antaṃ amatamahānibbānaṃ gatena pattena buddhena pakāsitanti yojanā .

654. Bhikkhunovādakabhikkhuno aṭṭhaṅgāni bhikkhunovādakathāvaṇṇanāya dassitāneva .

Aṭṭhakakathāvaṇṇanā .

655. Bhojanāni paṇītāni nava vuttānīti paṇītāni hi bhojanasikkhāpade vuttāni .

Dasasu akappiyamaṃsesu manussamaṃsavajjitāni nava maṃsāni khādantassa dukkaṭaṃ niddiṭṭhanti yojanā .

656. Pātimokkha … pe … paridīpitāti bhikkhūnaṃ pañcuddesā , bhikkhunīnaṃ aniyatuddesehi vinā cattāroti uddesā nava dīpitā .

Uposathā navevāti divasavasena tayo , kārakavasenaV2.387 tayo , karaṇavasena tayoti nava uposathā .

Etthāti imasmiṃ sāsane .

Saṅgho navahi bhijjatīti navahi puggalehi saṅgho bhijjatīti yojanā .

Yathāha –

‘‘ EkatoM2.489 , upāli , cattāro honti , ekato cattāro , navamo anussāveti , salākaṃ gāheti ‘ ayaṃ dhammo , ayaṃ vinayo , idaṃ satthusāsanaṃ , imaṃ gaṇhatha , imaṃ rocethā ’ ti .

Evampi kho , upāli , saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca .

Navannaṃ vā , upāli , atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā ’’ ti ( cūḷava .351).

Navakakathāvaṇṇanā .

657. Dasa akkosavatthūni vakkhati .

Dasa sikkhāpadāni pākaṭāneva .

Manussamaṃsādīni dasa akappiyamaṃsāni heṭṭhā vuttāneva .

Sukkāni ve dasāti nīlādīni dasa sukkāni .

659. Rañño antepurappavesane dasa ādīnavā evaṃ pāḷipāṭhena veditabbā –

‘‘ Dasayime , bhikkhave , ādīnavā rājantepurappavesane .

Katame dasa ?

Idha , bhikkhave , rājā mahesiyā saddhiṃ nisinno hoti , tatra bhikkhu pavisati , mahesī vā bhikkhuṃ disvā sitaṃ pātukaroti , bhikkhu vā mahesiṃ disvā sitaṃ pātukaroti , tattha rañño evaṃ hoti ‘ addhā imesaṃ kataṃ vā karissanti vā ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , paṭhamo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rājā bahukicco bahukaraṇīyo aññataraṃ itthiṃ gantvā na sarati , sā tena gabbhaṃ gaṇhāti , tattha rañño evaṃ hoti ‘ na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena , siyā nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , dutiyo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ PunaM2.490V2.388 caparaṃ , bhikkhave , rañño antepure aññataraṃ ratanaṃ nassati , tattha rañño evaṃ hoti ‘ na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena , siyā nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , tatiyo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rañño antepure abbhantarā guyhamantā bahiddhā sambhedaṃ gacchanti , tattha rañño evaṃ hoti ‘ na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena , siyā nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , catuttho ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rañño antepure pitā vā puttaṃ pattheti , putto vā pitaraṃ pattheti , tesaṃ evaṃ hoti ‘ na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena , siyā nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , pañcamo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rājā nīcaṭṭhāniyaṃ ucce ṭhāne ṭhapeti , yesaṃ taṃ amanāpaṃ , tesaṃ evaṃ hoti ‘ rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho , siyā nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , chaṭṭho ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rājā uccaṭṭhāniyaṃ nīce ṭhāne ṭhapeti , yesaṃ taṃ amanāpaṃ , tesaṃ evaṃ hoti ‘ rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho , siyā nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , sattamo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rājā akāle senaṃ uyyojeti , yesaṃ taṃ amanāpaṃ , tesaṃ evaṃ hoti ‘ rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho , siyā nuM2.491 kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , aṭṭhamo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rājā kāle senaṃ uyyojetvā antarāmaggato nivattāpeti , yesaṃ taṃ amanāpaṃ , tesaṃ evaṃ hoti ‘ rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho , siyāV2.389 nu kho pabbajitassa kamman ’ ti .

Ayaṃ , bhikkhave , navamo ādīnavo rājantepurappavesane .

‘‘ Puna caparaṃ , bhikkhave , rañño antepuraṃ hatthisammaddaṃ assasammaddaṃ rathasammaddaṃ rajanīyāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni , yāni na pabbajitassa sāruppāni , ayaṃ , bhikkhave , dasamo ādīnavo rājantepurappavesane .

Ime kho , bhikkhave , dasa ādīnavā rājantepurappavesane ’’ ti ( a . ni .10.45; pāci .497).

Tattha ca pitā vā puttaṃ patthetīti puttaṃ māretumicchatīti attho .

Eseva nayo putto pitaraṃ patthetīti .

Hatthisammaddan ti hatthīnaṃ sammaddo saṃsaṭṭho etthāti hatthisammaddaṃ .

Evaṃ ‘‘ assasammaddan ’’ tiādīsupi .

Dasākārehīti –

‘‘ Āpattinukkhittamanantarāya-

Pahuttatāyo tathasaññitā ca ;

Chādetukāmo atha chādanāti ;

Channā dasaṅgeharuṇuggamamhīti .

–

Gahitehi dasahi aṅgehi .

660. Dasa kammapathā puññāti pāṇātipātāveramaṇiādayo dasa kusalakammapathā .

Apuññāpi tathā dasāti pāṇātipātādayoM2.492 dasa akusalakammapathāva .

Dasa dānavatthūni vakkhati .

Daseva ratanāni cāti –

‘‘ Muttā maṇī veḷuriyā ca saṅkhā ;

Silā pavāḷaṃ rajatañca hemaṃ ;

LohītakañcāpiV2.390 masāragallā ;

Dasseti dhīro ratanāni jaññā ’’ ti .

–

Niddiṭṭhāni dasa ratanāni .

662. Munindena avandiyā dasa puggalā dīpitāti yojanā .

Kathaṃ ?

‘‘ Dasayime , bhikkhave , avandiyā .

Pure upasampannena pacchā upasampanno avandiyo , anupasampanno avandiyo , nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo , mātugāmo avandiyo , paṇḍako avandiyo , pārivāsiko avandiyo , mūlāyapaṭikassanāraho avandiyo , mānattāraho avandiyo , mānattacāriko avandiyo , abbhānāraho avandiyo .

Ime kho , bhikkhave , dasa avandiyā ’’ ti ( cūḷava .312).

663-4.

Sosānikan ti susāne chaḍḍitaṃ .

Pāpaṇikan ti āpaṇadvāre chaḍḍitaṃ .

Undūrakkhāyitan ti undūrehi khāyitaṃ pariccattaṃ pilotikaṃ .

Gokhāyitā dīsupi eseva nayo .

Thūpacīvarikan ti balikammatthāya vammike parikkhipitvā pariccattavatthaṃ .

Ābhisekiyan ti rājūnaṃ abhisekamaṇḍape pariccattavatthaṃ .

Gatapaccāgatañcāti susānagatamanussehi paccāgantvā nahāyitvā chaḍḍitaṃ pilotikaṃ .

665. Sabbanīlādayo vuttā , dasa cīvaradhāraṇāti ‘‘ sabbanīlakāni cīvarāni dhārentīti vuttavasena dasā ’’ ti ( pari . aṭṭha .330) kurundiyaṃ vuttaṃ .

Ettha imasmiṃ dasake saṃkaccikāya vā udakasāṭikāyaM2.493 vā saddhiṃ ticīvarāni nāmena adhiṭṭhitāni nava cīvarāni ‘‘ dasacīvaradhāraṇā ’’ ti vuttāni .

Yathāha –

‘‘ navasu kappiyacīvaresu udakasāṭikaṃ vā saṃkaccikaṃ vā pakkhipitvā dasāti vuttan ’’ ti ( pari . aṭṭha .330).

Dasakakathāvaṇṇanā .

666. Paṇḍakādayo ekādasa abhabbapuggalā pana upasampāditāpi anupasampannā hontīti yojanā .

667.‘‘ Akappiyā ’’ tiV2.391 vuttā pattā ekādasa bhavantīti yojanā .

Dārujena pattenāti dārumayena pattena .

Ratanubbhavāti ratanamayā dasa pattā ekādasa bhavantīti yojanā .

Dārujena cāti ettha ca -saddena tambalohamayapattassa saṅgaho .

Yathāha ‘‘ ekādasa pattāti tambalohamayena vā dārumayena vā saddhiṃ dasaratanamayā ’’ ti .

Idha ratanaṃ nāma muttādidasaratanaṃ .

668. Akappiyā pādukā ekādasa hontīti yojanā .

Yathāha ‘‘ ekādasa pādukāti dasa ratanamayā , ekā kaṭṭhapādukā .

Tiṇapādukamuñjapādukapabbajapādukādayo pana kaṭṭhapādukasaṅgahameva gacchantī ’’ ti .

669-70.

Atikhuddakā atimahantāti yojanā .

Khaṇḍanimittakā chāyānimittakāti yojanā .

Bahiṭṭhena sammatāti sīmāya bahi ṭhitena sammatā .

Nadiyaṃ , jātassare , samudde vā tathā sammatāti yojanā .

Sīmāya sambhinnā sīmāya ajjhotthaṭā sīmāti yojanā .

Imā ekādasa asīmāyo siyunti yojanā .

671. EkādasevaM2.494 pathavī kappiyā , ekādaseva pathavī akappiyāti yojanā .

Tattha ekādasa kappiyapathavī nāma suddhapāsāṇā , suddhasakkharā , suddhakathalā , suddhamarumbā , suddhavālukā , yebhuyyenapāsāṇā , yebhuyyenasakkharā , yebhuyyenakathalā , yebhuyyenamarumbā , yebhuyyenavālukāti imā dasa daḍḍhāya pathaviyā vā catumāsovaṭṭhakapaṃsupuñjena vā mattikāpuñjena vā saddhiṃ ekādasa .

‘‘ Appapaṃsukā , appamattikā ’’ ti ( pāci .86) aparāpi pathaviyo vuttā , tā yebhuyyenapāsāṇādīsu pañcasuyeva saṅgahitā .

Ekādasa akappiyapathavī nāma ‘‘ suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālukā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā , adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī .

Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho , ayampi vuccati jātapathavī ’’ ti ( pāci .86) vuttā ekādasa .

GaṇṭhikāV2.392 kappiyā vuttā , ekādasa ca vīdhakāti ettha kappiyā gaṇṭhikā vidhakā ca ekādasa vuttāti yojanā .

Te pana –

‘‘ Veḷudantavisāṇaṭṭhi-kaṭṭhalākhāphalāmayā ;

Saṅkhanābhimayā sutta-naḷalohamayāpi ca ;

Vidhā kappanti kappiyā , gaṇṭhiyo cāpi tammayā ’’ ti .

–

Imāya gāthāya saṅgahitāti veditabbā .

674-5.

Ukkhittassānuvattikā bhikkhunī ubhinnaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ vasā saṅghādisesesu aṭṭha yāvatatiyakāti imeM2.495 ekādasa yāvatatiyakāti pakāsitāti yojanā .

676. Nissayassa paṭippassaddhiyo dasekāva ekādaseva vuttāti yojanā .

Chadhācariyato vuttāti –

‘‘ Pakkante pakkhasaṅkante , vibbhante cāpi nissayo ;

Maraṇāṇattupajjhāya-samodhānehi sammatī ’’ ti .

–

Ācariyato chadhā nissayapaṭippassaddhiyo vuttā .

Upajjhāyā tu pañcadhāti tāsu upajjhāyasamodhānaṃ vinā avasesāhi pañcadhā upajjhāyapaṭippassaddhiyo vuttāti ime ekādasa .

Ekādasakakathāvaṇṇanā .

677. Teraseva dhutaṅgānīti paṃsukūlikaṅgādīni dhutaṅgāni teraseva honti .

Paramāni ca cuddasāti ‘‘ dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ , māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ , santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ , chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ , navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārāpetvā chabbassāni dhāretabbaṃV2.393 chabbassaparamatā dhāretabbaṃ , tiyojanaparamaṃ sahatthā haritabbāni , dasāhaparamaṃ atirekapatto dhāretabbo , sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni , chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabbaṃ , catukkaṃsaparamaṃ , aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ , dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbaṃ , aṭṭhaṅgulaparamaṃ mañcapaṭipādakaṃ , aṭṭhaṅgulaparamaṃ dantakaṭṭhan ’’ ti iti imāni cuddasa paramāni .

Soḷaseva tu ‘‘ jānan ’’ ti paññattānīti ‘‘ jānan ’’ ti evaṃ vatvā paññattāni soḷasa .

Te evaṃ veditabbā – jānaṃ saṅghikaṃM2.496 lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya , jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya , jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā , jānaṃ bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjeyya , jānaṃ āsādanāpekkho , bhuttasmiṃ pācittiyaṃ , jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyya , jānaṃ yathādhammaṃ nihaṭādhikaraṇaṃ puna kammāya ukkoṭeyya , jānaṃ duṭṭhullaṃ āpattiṃ paṭicchādeyya , jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampādeyya , jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya , jānaṃ tathāvādinā bhikkhunā akatānudhammena , jānaṃ tathānāsitaṃ samaṇuddesaṃ , jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya , jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannaṃ bhikkhuniṃ nevattanā paṭicodeyya , jānaṃ coriṃ vajjhaṃ viditaṃ anapaloketvā , jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyyāti .

678. Idha imasmiṃ sāsane yo bhikkhu anuttaraṃ sauttaraṃ uttarapakaraṇena sahitaṃ sakalampi vinayavinicchayaṃ jānāti , mahattare ativipule anuttare uttaravirahite uttame vinayanaye vinayāgate āpattianāpattigarukalahukakappiyaakappiyādivinicchayakamme .

Atha vā vinayanaye vinayapiṭake pavattamāno so bhikkhu niruttaro bhavati paccatthikehi vattabbaṃ uttaraṃ atikkamitvā ṭhito , seṭṭho vā bhavati , tassa ceva paresañca saṃsayo na kātabboti yojanā .

Jānatīti gāthābandhavasena rasso .

Iti uttare līnatthapakāsaniyā

Ekuttaranayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .

Sedamocanakathāvaṇṇanā

679. SuṇataṃM2.497V2.394 suṇantānaṃ bhikkhūnaṃ paṭubhāvakarā vinayavinicchaye paññākosallasādhikā tatoyeva varā uttamā .

Sedamocanagāthāyoti atthapaccatthikānaṃ , sāsanapaccatthikānañca vissajjetumasakkuṇeyyabhāvena cintayantassa khinnasarīrā sede mocentīti sedamocanā .

Atthānugatapañhā upālittherena ṭhapitā pañhagāthāyo , tappaṭibaddhā vissajjanagāthāyo ca ito paraṃ vakkhāmīti yojanā .

681. Kabandhaṃ nāma asīsaṃ urasi jātaakkhimukhasarīraṃ .

Yathāha –

‘‘ asīsakaṃ kabandhaṃ , yassa ure akkhīni ceva mukhañca hotī ’’ ti ( pari . aṭṭha .479).

Mukhena karaṇabhūtena .

Katvāti sevitvā .

682. Tassa bhikkhuno kathaṃ pārājiko siyā pārājikadhammo kathaṃ siyā .

684. Kiñcīti pādaṃ vā pādārahaṃ vā parasantakaṃ .

Parañca na samādapeti ‘‘ amukassa itthannāmaṃ bhaṇḍaṃ avaharāhī ’’ ti paraṃ na āṇāpeyya .

685. Parassa kiñci nādiyantoti sambandho .

Āṇattiñcāti ca -saddena saṃvidhānaṃ , saṅketañca saṅgaṇhāti .

686. Garukaṃ bhaṇḍan ti pādagghanakabhāvena garubhaṇḍaṃ .

‘‘ Parikkhāran ’’ ti etassa visesanaṃ .

Parassa parikkhāran ti parasantakaṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ .

692. Manussuttarike dhammeti uttarimanussadhammavisaye .

Katikaṃ katvānāti ‘‘ evaṃ nisinne evaṃ ṭhite evaṃ gamane atthaṃM2.498 āvikarotī ’’ tiādiṃ katvā .

Sambhāvanādhippāyoti ‘‘ arahā ’’ ti gahetvā mahāsambhāvanaṃ karotīti adhippāyo hutvā .

Atikkamati ceti tathā kataṃ katikaṃ atikkamati ce , tathārūpaṃ nisajjaṃ vā ṭhānaṃ vā gamanaṃ vā karotīti attho .

CutotiV2.395 tathārūpaṃ nisajjādiṃ disvā kenaci manussajātikena ‘‘ arahā ’’ ti taṅkhaṇe ñāte so puggalo pārājikaṃ āpajjati .

693. Ekavatthukā kathaṃ bhaveyyunti yojanā .

694. Itthiyāti ekissā itthiyā .

Paṭipajjantoti ekakkhaṇe aññena purisena vuttasāsanaṃ vatvā , iminā ca ‘‘ paṭiggaṇhāti , vīmaṃsatī ’’ ti aṅgadvayassa purimasiddhataṃ dīpeti imassa paccāharaṇakatañca .

Kāyasaṃsaggaṃ samāpajjitvā duṭṭhullaṃ vatvā attakāmapāricariyāya vaṇṇaṃ bhaṇanto .

695. Yathāvuttaṃ vattaṃ acaritvāti bhagavatā vuttaṃ parivāsādivattaṃ acaritvā .

696. Bhikkhunīhi asādhāraṇasikkhāpadattā āha ‘‘ natthi saṅghādisesatā ’’ ti .

697. Yena kuddho pasaṃsitoti ettha ‘‘ nindito cā ’’ ti seso .

698. Titthiyānaṃ vaṇṇamhi bhaññamāne yo kujjhati , so ārādhakoti yojanā , paritosito pasaṃsitoti adhippāyo .

Titthiyapubbo imasmiṃ sāsane pabbajjaṃ labhitvā titthiyānaṃ vaṇṇasmiṃ bhaññamāne sutvā sace kuppati anattamanaṃ karoti , ārādhako saṅghārādhako saṅghaṃ paritosento hoti , sambuddhassa vaṇṇasmiṃ bhaññamāne yadi kujjhati , ninditoti yojanā .

Ettha sambuddhassāti upalakkhaṇaṃ .

701. GahetvātiM2.499 paṭiggahetvā .

751.‘‘ Na rattacitto ’’ tiādinā purimānaṃ tiṇṇaṃ pārājikānaṃ vītikkamacittuppādamattassāpi abhāvaṃ dīpeti .

Maraṇāyāti ettha ‘‘ manussajātikassā ’’ ti idaṃ pārājikapakaraṇatova labbhati .

Tassāti kiñci dentassa .

Tan ti tathā dīyamānaṃ .

752.‘‘ Parājayo ’’ tiV2.396 idaṃ abhabbapuggalesu saṅghabhedakassa antogadhattā vuttaṃ .

Salākaggāhenāpi saṅghaṃ bhindanto saṅghabhedakova hoti .

753. Addhayojane yaṃ tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ ekaṃ cīvaraṃ nikkhipitvānāti yojanā .

754. Suppatiṭṭhitanigrodhasadise rukkhamūlake ticīvaraṃ nikkhipitvā addhayojane aruṇaṃ uṭṭhāpentassāti yojanā .

755. Kāyikā nānāvatthukāyo sambahulā āpattiyo apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe kathaṃ phuseti yojanā .

757. Vācasikā na kāyikā nānāvatthukāyo sambahulā āpattiyo apubbaṃ acarimaṃ ekakkhaṇe kathaṃ phuseti yojanā .

758. Vinayanasattheti vinayapiṭake .

Tassa bhikkhussa .

759.‘‘ Itthiyā ’’ tiādīsu sahatthe karaṇavacanaṃ .

Itthiyā vā purisena vā paṇḍakena vā nimittake methunaṃ na sevanto na paṭisevanto methunapaccayā cutoti yojanā .

760. KāyasaṃsaggoyevaM2.500 kāyasaṃsaggatā , taṃ āpannā .

Aṭṭhavatthukaṃ chejjan ti evaṃnāmakaṃ pārājikaṃ .

762. Samaye piṭṭhisaññiteti gimhānaṃ pacchimamāsassa paṭhamadivasato yāva hemantassa paṭhamadivaso , etthantare sattamāsamatte piṭṭhisaññite samaye .

‘‘ Mātuyāpi cā ’’ ti vattabbe ‘‘ mātarampi cā ’’ ti vuttaṃ .

Soyeva vā pāṭho .

764.‘‘ Avassutahatthato hi piṇḍaṃ gahetvā ’’ ti iminā saṅghādisesassa vatthumāha , lasuṇan tiV2.397 pācittiyassa vatthuṃ , manussamaṃsan ti thullaccayavatthuṃ , akappamaññan ti dukkaṭavatthuṃ .

Akappamaññan ti ettha ‘‘ maṃsan ’’ ti seso .

‘‘ Sabbe ekato ’’ ti padacchedo .

Ekatoti ettha ‘‘ madditvā ’’ ti seso , akappiyamaṃsehi saddhiṃ ekato madditvā khādatīti attho .

Sabbametaṃ ‘‘ gahetvā , madditvā , khādatī ’’ ti kiriyānaṃ kammavacanaṃ .

Manussamaṃsañcāti ettha ca -saddo paccekaṃ yojetabbo hoti .

Tassāti bhikkhuniyā .

Saṅghādisesapācittiyadukkaṭapāṭidesanīyathullaccayāni ekakkhaṇe honti .

765.‘‘ Puggalo eko ’’ ti padacchedo .

Dvepi ca puṇṇavassāti paripuṇṇavīsativassā ca dve sāmaṇerā .

Ekāva tesaṃ pana kammavācāti tesaṃ ubhinnaṃ sāmaṇerānaṃ ekena ācariyena ekāva upasampadakammavācā katā .

Ekassāti ekassāpi sāmaṇerassa .

Kamman ti upasampadakammaṃ .

Na rūhateti na sampajjati , kimettha kāraṇaṃ , vada bhaddamukhāti adhippāyo .

766. Mahiddhikesūti dvīsu sāmaṇeresu .

Sace pana eko kesaggamattampi ākāsago ākāsaṭṭho hotiM2.501 , ākāsagatasseva kataṃ taṃ upasampada kammaṃ neva rūhati neva sampajjati , bhūmigatassa rūhatīti yojanā .

767. Iddhiyā ākāse ṭhitena saṅghena bhūmigatassa sāmaṇerassa upasampadakammaṃ na kātabbaṃ .

Yadi karoti , kuppatīti yojanā .

Idañca sabbakammānaṃ sādhāraṇalakkhaṇaṃ .

Yathāha –

‘‘ saṅghenāpi ākāse nisīditvā bhūmigatassa kammaṃ na kātabbaṃ .

Sace karoti , kuppatī ’’ ti ( pari . aṭṭha .481).

768. Vatthaṃ kappakatañca na hoti , rattañca na hoti , kesakambalādi akappiyañca hoti , nivatthassa panāpatti taṃ pana nivatthassa bhikkhuno āpatti hoti .

Anāpatti kathaṃ siyā , vada bhaddamukhāti yojanā .

769. Ettha etasmiṃ akappiyavatthudhāraṇe tannimittaṃ .

Acchinnacīvarassa bhikkhuno anāpatti siyāti yojanā .

‘‘ Kiñcipī ’’ tiādinā vuttamevatthaṃ samattheti .

Assa acchinnacīvarassaV2.398 bhikkhussa akappiyaṃ nāma kiñcipi cīvaraṃ na vijjati , tasmā anāpattīti adhippāyo .

770. Kutopi ca purisassa hatthato bhojanassa kiñci na gaṇhati , bhojanato kiñcipi sayampi kassaci purisassa na deti , tathāpi garukaṃ vajjaṃ saṅghādisesāpattiṃ upeti āpajjati , taṃ kathamāpajjati , tvaṃ yadi vinaye kusalo asi , me mayhaṃ vada etaṃ kāraṇaṃ kathehīti yojanā .

Haveti nipātamattaṃ .

771. Yā pana bhikkhunī aññāya bhikkhuniyā ‘‘ iṅgha , ayye , yaṃ te eso purisapuggalo deti khādanīyaṃ vā ’’ tiādinā ( pāci .705) saṅghādisesamātikāya vuttanayena uyyojitā avassutamhā purisapuggalā yaṃ kiñci bhojanaṃ ādāya paṭiggahetvāM2.502 sace bhuñjati , sā tathā bhuñjantī yāya uyyojitā bhuñjati , tassā uyyojikāya dhīrā vinayadharā paṇḍitā saṅghādisesaṃ kathayanti tassā uyyojitāya bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādisesaṃ vadantīti yojanā .

Yathāha –

‘‘ tassā hi bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādiseso hotī ’’ ti ( pari . aṭṭha .481).

772. Taṃ kathaṃ yadi bujjhasi jānāsi , sādhukaṃ brūhi kathehīti yojanā .

773. Niseviteti tāya uyyojitāya bhikkhuniyā tassa purisapuggalassa hatthato paṭiggahite tasmiṃ dantapone paribhutte uyyojikā lahuvajjaṃ āpajjatīti attho .

775.‘‘ Ukkhittako ’’ ti iminā āpattivajjamāha .

Yathāha –

‘‘ tena hi saddhiṃ vinayakammaṃ natthi , tasmā so saṅghādisesaṃ āpajjitvā chādento vajjaṃ na phusatī ’’ ti .

776. Sappāṇappāṇajan ti sappāṇake ca appāṇake ca jātaṃ .

Neva jaṅgaman ti pādehi bhūmiyaṃ neva carantaṃ .

Na vihaṅgaman ti ākāse pakkhaṃ pasāretvā na carantaṃ .

Dvijan ti dvīhi paccayehi , dvikkhattuṃ vā jātattā dvijaṃ .

Kantan ti manoharaṃ .

Akantan ti amanoharaṃ .

777. SappāṇajoV2.399 saddo cittajo vutto , appāṇajo utujo saddo vutto , so pana dvīheva paccayehi jātattā ‘‘ dvijo ’’ ti matoti yojanā .

778.‘‘ Vinaye ’’ tiādigāthā vaṇṇitatthāyeva .

Iti uttare līnatthapakāsaniyā

Sedamocanakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .