228. Idāni
P0.129V0.15 sampayogavippayogapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhotiādi āraddhaṃ .
Tattha yaṃ labbhati yañca na labbhati taṃ sabbaṃ pucchāya gahitaṃ .
Vissajjane pana yaṃ na labbhati , taṃ natthīti paṭikkhittaṃ .
Catūhi sampayogo , catūhi vippayogo ;
sabhāgo visabhāgoti hi vacanato catūhi arūpakkhandheheva sabhāgānaṃ ekasantānasmiṃ ekakkhaṇe uppannānaṃ arūpakkhandhānaṃyeva aññamaññaṃ sampayogo labbhati .
Rūpadhammānaṃ pana rūpena nibbānena vā , nibbānassa ca rūpena saddhiṃ sampayogo nāma natthi .
Tathā rūpanibbānānaṃ arūpakkhandhehi , visabhāgā hi te tesaṃ .
Yathā ca arūpakkhandhānaṃ rūpanibbānehi , evaṃ bhinnasantānehi nānākkhaṇikehi arūpadhammehipi saddhiṃ natthiyeva .
Tepi hi tesaṃ santānakkhaṇavisabhāgatāya visabhāgāyeva .
Ayaṃ pana visabhāgatā saṅgahaṭṭhena virujjhanato saṅgahanaye natthi .
Gaṇanūpagamattañhi saṅgahaṭṭho .
Sampayoganaye pana atthi , ekuppādatādilakkhaṇañhi sampayogaṭṭhoti .Evamettha yassa ekadhammenapi sampayogalakkhaṇaṃ na yujjhati , tassa pucchāya saṅgahaṃ katvāpi natthīti paṭikkhepo kato .
Yassa vippayogalakkhaṇaṃ yujjati , tassa vippayogo dassito .
Yāni pana padāni sattasu viññāṇadhātūsu ekāyapi avippayutte rūpena nibbānena vā missakadhamme dīpenti , tāni sabbathāpi idha na yujjantīti na gahitāni .
Tesaṃ idamuddānaṃ –
‘‘ Dhammāyatanaṃ
M0.15 dhammadhātu , dukkhasaccañca jīvitaṃ ;
Saḷāyatanaṃ nāmarūpaṃ , cattāro ca mahābhavā .
‘‘ Jātijarā ca maraṇaṃ , tikesvekūnavīsati ;
Gocchakesu ca paññāsa , aṭṭha cūḷantare padā .
‘‘ Mahantare pannarasa , aṭṭhārasa tato pare ;
Tevīsa padasataṃ etaṃ , sampayoge na labbhatī ’’ ti .
DhammāyatanañhiP0.130 rūpanibbānamissakattā tasmiṃ apariyāpannena viññāṇenapi na sakkā sampayuttantiV0.16 vattuṃ .
Yasmā panettha vedanādayo viññāṇena sampayuttā , tasmā vippayuttantipi na sakkā vattuṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Evaṃ sabbatthāpi etāni na yujjantīti idha na gahitāni .
Sesāni khandhādīni yujjantīti tāni gahetvā ekekavasena ca samodhānena ca pañhavissajjanaṃ kataṃ .Tesu pañhesu , paṭhame – ekenāyatanenāti manāyatanena .
Kehicīti dhammāyatanadhammadhātupariyāpannehi vedanāsaññāsaṅkhārehi .
229. Dutiye – tīhīti pucchitaṃ pucchitaṃ ṭhapetvā sesehi .
Kehici sampayuttoti vedanākkhandho saññāsaṅkhārehi .
Itarepi attānaṃ ṭhapetvā itarehi .
Kehici vippayuttoti rūpanibbānehi .
Evaṃ sabbattha rūpassa vippayoge dhammāyatanadhammadhātūsu arūpaṃ , arūpassa vippayoge rūpaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tatiyapañho uttānatthova .