‘‘ sabbe khattiyā āgacchantu , sabbe brāhmaṇā , sabbe vessā , sabbe suddā āgacchantu ’’,‘‘ yā cāvuso visākha , sammāvācā , yo ca sammākammanto , yo ca sammāājīvo , ime dhammā sīlakkhandhe saṅgahitā ’’ ti ayaṃ jātisaṅgaho nāma .
‘‘ Ekajātikā āgacchantū ’’ ti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbepi jātiyā ekasaṅgahaṃ gatā .
‘‘ Sabbe kosalakā āgacchantu , sabbe māgadhakā , sabbe bhārukacchakā āgacchantu ’’,‘‘ yo cāvuso visākha , sammāvāyāmo ;
yā ca sammāsati , yo ca sammāsamādhi , ime dhammāP0.116 samādhikkhandhe saṅgahitā ’’ ti ( ma . ni .1.462) ayaṃ sañjātisaṅgaho nāma .
‘‘ Ekaṭṭhāne jātā saṃvaḍḍhā āgacchantū ’’ ti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbepi sañjātiṭhānena nivutthokāsena ekasaṅgahaṃ gatā .
P0.116 samādhikkhandhe saṅgahitā ’’ ti ( ma . ni .1.462) ayaṃ sañjātisaṅgaho nāma .
‘‘ Ekaṭṭhāne jātā saṃvaḍḍhā āgacchantū ’’ ti vuttaṭṭhāne viya hi idha sabbepi sañjātiṭhānena nivutthokāsena ekasaṅgahaṃ gatā .‘‘ Sabbe hatthārohā āgacchantu , sabbe assārohā , sabbe rathikā āgacchantu ’’,‘‘ yā cāvuso visākha , sammādiṭṭhi , yo ca sammāsaṅkappo , ime dhammā paññākkhandhe saṅgahitā ’’ ti ( ma . ni .1.462) ayaṃ kiriyāsaṅgaho nāma .
Sabbeva hete attano kiriyākaraṇena ekasaṅgahaṃ gatā .
‘‘ Cakkhāyatanaṃ katamakkhandhagaṇanaṃ gacchatīti ?
Rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchatī ’’ ti .
Hañci cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati , tena vata re vattabbe –
‘ cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhena saṅgahitan ’’ ti ( kathā .471), ayaṃV0.4 gaṇanasaṅgaho nāma .
Ayamidha adhippeto .
Tappaṭipakkhena asaṅgaho veditabbo .
Tesaṃ vikappato saṅgahitena asaṅgahitādīni .
Ekuppādekanirodhaekavatthukaekārammaṇatāvasena sampayogo , tappaṭipakkhato vippayogo .
Tesaṃ vikappato sampayuttena vippayuttādīni .
Tadubhayasaṃsaggavikappato saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttantiādīni .
Pañcakkhandhātiādīni pana khandhavibhaṅgādīsu vuttanayeneva veditabbāni .
Phassā dayo panettha sanniṭṭhānavasena vuttasabbacittuppādasādhāraṇato vuttāti .
Mātikāvaṇṇanā .
2. Niddesavaṇṇanā
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
1. Khandhapadavaṇṇanā
V0.4 gaṇanasaṅgaho nāma .
Ayamidha adhippeto .
Tappaṭipakkhena asaṅgaho veditabbo .
Tesaṃ vikappato saṅgahitena asaṅgahitādīni .
Ekuppādekanirodhaekavatthukaekārammaṇatāvasena sampayogo , tappaṭipakkhato vippayogo .
Tesaṃ vikappato sampayuttena vippayuttādīni .
Tadubhayasaṃsaggavikappato saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttantiādīni .
Pañcakkhandhātiādīni pana khandhavibhaṅgādīsu vuttanayeneva veditabbāni .
Phassā dayo panettha sanniṭṭhānavasena vuttasabbacittuppādasādhāraṇato vuttāti .
Mātikāvaṇṇanā .
2. Niddesavaṇṇanā
1. Paṭhamanayo saṅgahāsaṅgahapadavaṇṇanā
1. Khandhapadavaṇṇanā 6. Idāni
M0.4 pañcakkhandhādivasena nikkhittamātikaṃ ‘ saṅgaho asaṅgaho ’ tiādīhi nayamātikāpadehi saddhiṃ yojetvā dassetuṃ rūpakkhandho katihi khandhehītiādināP0.117 nayena niddesavāro āraddho .
Tattha yasmā ‘‘ saṅgaho asaṅgahotiādikāya nayamātikāya ‘‘ tīhi saṅgaho , tīhi asaṅgaho ’’ ti nayamukhamātikā ṭhapitā , tasmā rūpakkhandhādīnaṃ saṅgahaṃ dassetuṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhīti tīṇi khandhāyatanadhātupadāneva uddhaṭāni .
‘ Cattāri saccānī ’ tiādīsu ekampi na parāmaṭṭhaṃ .Yasmā ca ‘‘ sabhāgo visabhāgo ’’ ti evaṃ lakkhaṇamātikā ṭhapitā , tasmā imassa pañhassa vissajjane rūpakkhandho ekena khandhenātiādi vuttaṃ .
Sabhāgā hi tassa ete khandhādayoti .
Tattha ekena khandhenāti rūpakkhandheneva .
Yañhi kiñci rūpaṃ rūpakkhandhasabhāgattā rūpakkhandhotveva saṅgahaṃ gacchatīti rūpakkhandheneva gaṇitaṃ , taṃ rūpakkhandheneva paricchinnaṃ .
Ekādasahāyatanehīti manāyatanavajjehi .
Sabbopi hi rūpakkhandho dasāyatanāni dhammāyatanekadeso ca hoti , tasmā ekādasahāyatanehi gaṇito
V0.5 , paricchinno .
Ekādasahi dhātūhīti sattaviññāṇadhātuvajjāhi ekādasahi etāsu hi apariyāpannaṃ rūpaṃ nāma natthi .Asaṅgahanayaniddese katihi asaṅgahitoti saṅkhepeneva pucchā katā .
Vissajjane panassa yasmā rūpakkhandhassa visabhāgā cattāro arūpakkhandhā , ekaṃ manāyatanaṃ , satta viññāṇadhātuyo ;
tasmā catūhi khandhehītiādi vuttaṃ .
Iminā nayena sabbapadesu saṅgahāsaṅgaho veditabbo .
Imasmiṃ pana khandhaniddese –
‘‘ rūpakkhandho katihi khandhehī ’’ tiādimhi tāva ekamūlake saṅgahanaye sarūpeneva dassitā pañca pucchā , pañca vissajjanāni .
Asaṅgahanaye saṅkhepena dassitā pañca pucchā , pañca vissajjanāni .
Iminā upāyena dukamūlakādīsupi pucchāvissajjanāni
P0.118 veditabbāni .
Rūpakkhandhamūlakāyeva cettha dukatikacatukkā dassitā .
Pañcake pana ‘‘ rūpakkhandhoM0.5 ca … pe … viññāṇakkhandho cā ’’ ti evaṃ bhedato ca ,‘‘ pañcakkhandhā katihi khandhehī ’’ ti evaṃ abhedato cāti dvidhā pucchāvissajjanāni katāni .
Evaṃ pāḷinayo veditabboti .
2. Āyatanapadādivaṇṇanā