问题
选择版本
Dhātukathāpāḷi
Dhātukathāpāḷi

6. Sampayogavippayogapadaniddeso

作者: _System_commentary_ @ Administrator

228. IdāniP0.129V0.15 sampayogavippayogapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhotiādi āraddhaṃ . Tattha yaṃ labbhati yañca na labbhati taṃ sabbaṃ pucchāya gahitaṃ . Vissajjane pana yaṃ na labbhati , taṃ natthīti paṭikkhittaṃ . Catūhi sampayogo , catūhi vippayogo ; sabhāgo visabhāgoti hi vacanato catūhi arūpakkhandheheva sabhāgānaṃ ekasantānasmiṃ ekakkhaṇe uppannānaṃ arūpakkhandhānaṃyeva aññamaññaṃ sampayogo labbhati . Rūpadhammānaṃ pana rūpena nibbānena vā , nibbānassa ca rūpena saddhiṃ sampayogo nāma natthi . Tathā rūpanibbānānaṃ arūpakkhandhehi , visabhāgā hi te tesaṃ . Yathā ca arūpakkhandhānaṃ rūpanibbānehi , evaṃ bhinnasantānehi nānākkhaṇikehi arūpadhammehipi saddhiṃ natthiyeva . Tepi hi tesaṃ santānakkhaṇavisabhāgatāya visabhāgāyeva . Ayaṃ pana visabhāgatā saṅgahaṭṭhena virujjhanato saṅgahanaye natthi . Gaṇanūpagamattañhi saṅgahaṭṭho . Sampayoganaye pana atthi , ekuppādatādilakkhaṇañhi sampayogaṭṭhoti .
Evamettha yassa ekadhammenapi sampayogalakkhaṇaṃ na yujjhati , tassa pucchāya saṅgahaṃ katvāpi natthīti paṭikkhepo kato . Yassa vippayogalakkhaṇaṃ yujjati , tassa vippayogo dassito . Yāni pana padāni sattasu viññāṇadhātūsu ekāyapi avippayutte rūpena nibbānena vā missakadhamme dīpenti , tāni sabbathāpi idha na yujjantīti na gahitāni . Tesaṃ idamuddānaṃ – ‘‘ DhammāyatanaṃM0.15 dhammadhātu , dukkhasaccañca jīvitaṃ ; Saḷāyatanaṃ nāmarūpaṃ , cattāro ca mahābhavā . ‘‘ Jātijarā ca maraṇaṃ , tikesvekūnavīsati ; Gocchakesu ca paññāsa , aṭṭha cūḷantare padā . ‘‘ Mahantare pannarasa , aṭṭhārasa tato pare ; Tevīsa padasataṃ etaṃ , sampayoge na labbhatī ’’ ti . DhammāyatanañhiP0.130 rūpanibbānamissakattā tasmiṃ apariyāpannena viññāṇenapi na sakkā sampayuttantiV0.16 vattuṃ . Yasmā panettha vedanādayo viññāṇena sampayuttā , tasmā vippayuttantipi na sakkā vattuṃ . Sesesupi eseva nayo . Evaṃ sabbatthāpi etāni na yujjantīti idha na gahitāni . Sesāni khandhādīni yujjantīti tāni gahetvā ekekavasena ca samodhānena ca pañhavissajjanaṃ kataṃ .
Tesu pañhesu , paṭhame – ekenāyatanenāti manāyatanena .
Kehicīti dhammāyatanadhammadhātupariyāpannehi vedanāsaññāsaṅkhārehi .
229. Dutiye – tīhīti pucchitaṃ pucchitaṃ ṭhapetvā sesehi .
Kehici sampayuttoti vedanākkhandho saññāsaṅkhārehi . Itarepi attānaṃ ṭhapetvā itarehi .
Kehici vippayuttoti rūpanibbānehi . Evaṃ sabbattha rūpassa vippayoge dhammāyatanadhammadhātūsu arūpaṃ , arūpassa vippayoge rūpaṃ daṭṭhabbaṃ . Tatiyapañho uttānatthova .
231. Catutthe – ‘ katihi khandhehī ’ tiādiṃ avatvā sampayuttanti natthīti vuttaṃ . Taṃ pana khandhādīnaṃyeva vasena veditabbaṃ . Paratopi evarūpesu pañhesu eseva nayo . Ādipañhasmiñhi sarūpato dassetvā parato pāḷi saṃkhittā . Iminā nayena sabbattha atthayojanā veditabbā . Yattha pana nātipākaṭā bhavissati , tattha naṃ pākaṭaṃ katvāva gamissāma .
234. Soḷasahi dhātūhīti cakkhuviññāṇadhātu tāva attānaṃ ṭhapetvā chahi viññāṇadhātūhi , dasahi ca rūpadhātūhi . Sesāsupi eseva nayo .
235. TīhiM0.16 khandhehīti saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā sesehi . Ekāya dhātuyāti manoviññāṇadhātuyā . Samudayamaggānañhi aññāya dhātuyā sampayogo natthi .
Ekena khandhenāti saṅkhārakkhandhena . Ekenāyatanenāti dhammāyatanena . EkāyaP0.131 dhātuyāti dhammadhātuyā . Etesu hi taṃ saccadvayaṃ kehici sampayuttaṃ .
238. Sukhindriyādipañhe – tīhīti saññāsaṅkhāraviññāṇehi . Ekāya dhātuyāti kāyaviññāṇadhātuyā , manoviññāṇadhātuyā ca .
Chahi dhātūhīti kāyaviññāṇadhātuvajjāhi .
245. Rūpabhavapañhe – sabbesampi arūpakkhandhānaṃ arūpāyatanānañca atthitāya na kehicītiV0.17 vuttaṃ . Ghānajivhākāyaviññāṇadhātūnaṃ pana natthitāya tīhi dhātūhi vippayuttoti vuttaṃ .
256. Adhimokkhapañhe – dvīhi dhātūhīti manodhātumanoviññāṇadhātūhi .
Pannarasahīti sesāhi dasahi rūpadhātūhi , pañcahi ca cakkhuviññāṇādīhi .
257. Kusalapañhe – kusalehi catunnampi khandhānaṃ gahitattā sampayogo paṭikkhitto .
258. Vedanāttikapañhe – ekena khandhenāti vedanākkhandheneva . Ekādasahīti kāyaviññāṇadhātuyā saddhiṃ rūpadhātūhi .
Pannarasahīti cakkhusotaghānajivhāviññāṇadhātumanodhātūhi ceva rūpadhātūhi ca .
Anupādinnaanupādāniyapañhe – chahīti manoviññāṇadhātuvajjāhi . Savitakkasavicārapañhe – pannarasahīti pañcahi viññāṇehi saddhiṃ rūpadhātūhi . Avitakkavicāramattapañhe – ekena khandhenātiādi saṅkhārakkhandhavaseneva veditabbaṃ . Dutiyajjhānavicārañhi ṭhapetvā sesā avitakkavicāramattā nāma . Pītiṃ ṭhapetvā sesā pītisahagatā . Tattha vicāro vicārena , pīti ca pītiyā na sampayuttāti saṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātūsu kehici sampayuttā nāma . Soḷasahīti dhammadhātumanoviññāṇadhātuvajjāheva . AvitakkaavicārapañheP0.132M0.17 – ekāya dhātuyāti manodhātuyā . Sukhasahagatā upekkhāsahagatā ca vedanāttike vuttāva . Dassanenapahātabbā dayo kusalasadisāva .
262. Nevavipākanavipākadhammadhammapañhe – pañcahīti cakkhuviññāṇādīhi .
271. Parittārammaṇaṃ vipākadhammasadisaṃ . Mahaggatārammaṇā dayo kusalasadisāva .
Ekāya dhātuyāti dhammadhātuyā . Kehicīti ye tattha parittārammaṇā na honti , tehi . Dhammadhātu pana parittārammaṇānaṃ channaṃ cittuppādānaṃ vasena catūhi khandhehi saṅgahitattā paṭhamapaṭikkhepameva bhajati .
Paccuppannārammaṇā dayo parittārammaṇasadisāvaV0.18 . Hetu ādayo samudayasadisāva . Sahetukā ceva na ca hetū pi pītisahagatasadisāva . Tathā parāmāsasampayuttā . Anupādinnā anuppannasadisāva . Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti . Sampayogavippayogapadavaṇṇanā . 7. Sattamanayo sampayuttenavippayuttapadavaṇṇanā
273. Anuppannesu – pañcahi dhātūhīti cakkhuviññāṇādīhi . Tāni hi ekantena uppādidhammabhūtāneva , uppannakoṭṭhāsampi pana bhajanti .