228. Idāni
P0.129V0.15 sampayogavippayogapadaṃ bhājetuṃ rūpakkhandhotiādi āraddhaṃ .
Tattha yaṃ labbhati yañca na labbhati taṃ sabbaṃ pucchāya gahitaṃ .
Vissajjane pana yaṃ na labbhati , taṃ natthīti paṭikkhittaṃ .
Catūhi sampayogo , catūhi vippayogo ;
sabhāgo visabhāgoti hi vacanato catūhi arūpakkhandheheva sabhāgānaṃ ekasantānasmiṃ ekakkhaṇe uppannānaṃ arūpakkhandhānaṃyeva aññamaññaṃ sampayogo labbhati .
Rūpadhammānaṃ pana rūpena nibbānena vā , nibbānassa ca rūpena saddhiṃ sampayogo nāma natthi .
Tathā rūpanibbānānaṃ arūpakkhandhehi , visabhāgā hi te tesaṃ .
Yathā ca arūpakkhandhānaṃ rūpanibbānehi , evaṃ bhinnasantānehi nānākkhaṇikehi arūpadhammehipi saddhiṃ natthiyeva .
Tepi hi tesaṃ santānakkhaṇavisabhāgatāya visabhāgāyeva .
Ayaṃ pana visabhāgatā saṅgahaṭṭhena virujjhanato saṅgahanaye natthi .
Gaṇanūpagamattañhi saṅgahaṭṭho .
Sampayoganaye pana atthi , ekuppādatādilakkhaṇañhi sampayogaṭṭhoti .Evamettha yassa ekadhammenapi sampayogalakkhaṇaṃ na yujjhati , tassa pucchāya saṅgahaṃ katvāpi natthīti paṭikkhepo kato .
Yassa vippayogalakkhaṇaṃ yujjati , tassa vippayogo dassito .
Yāni pana padāni sattasu viññāṇadhātūsu ekāyapi avippayutte rūpena nibbānena vā missakadhamme dīpenti , tāni sabbathāpi idha na yujjantīti na gahitāni .
Tesaṃ idamuddānaṃ –
‘‘ Dhammāyatanaṃ
M0.15 dhammadhātu , dukkhasaccañca jīvitaṃ ;
Saḷāyatanaṃ nāmarūpaṃ , cattāro ca mahābhavā .
‘‘ Jātijarā ca maraṇaṃ , tikesvekūnavīsati ;
Gocchakesu ca paññāsa , aṭṭha cūḷantare padā .
‘‘ Mahantare pannarasa , aṭṭhārasa tato pare ;
Tevīsa padasataṃ etaṃ , sampayoge na labbhatī ’’ ti .
DhammāyatanañhiP0.130 rūpanibbānamissakattā tasmiṃ apariyāpannena viññāṇenapi na sakkā sampayuttantiV0.16 vattuṃ .
Yasmā panettha vedanādayo viññāṇena sampayuttā , tasmā vippayuttantipi na sakkā vattuṃ .
Sesesupi eseva nayo .
Evaṃ sabbatthāpi etāni na yujjantīti idha na gahitāni .
Sesāni khandhādīni yujjantīti tāni gahetvā ekekavasena ca samodhānena ca pañhavissajjanaṃ kataṃ .Tesu pañhesu , paṭhame – ekenāyatanenāti manāyatanena .
Kehicīti dhammāyatanadhammadhātupariyāpannehi vedanāsaññāsaṅkhārehi .
229. Dutiye – tīhīti pucchitaṃ pucchitaṃ ṭhapetvā sesehi .
Kehici sampayuttoti vedanākkhandho saññāsaṅkhārehi .
Itarepi attānaṃ ṭhapetvā itarehi .
Kehici vippayuttoti rūpanibbānehi .
Evaṃ sabbattha rūpassa vippayoge dhammāyatanadhammadhātūsu arūpaṃ , arūpassa vippayoge rūpaṃ daṭṭhabbaṃ .
Tatiyapañho uttānatthova .
231. Catutthe –
‘ katihi khandhehī ’ tiādiṃ avatvā sampayuttanti natthīti vuttaṃ .
Taṃ pana khandhādīnaṃyeva vasena veditabbaṃ .
Paratopi evarūpesu pañhesu eseva nayo .
Ādipañhasmiñhi sarūpato dassetvā parato pāḷi saṃkhittā .
Iminā nayena sabbattha atthayojanā veditabbā .
Yattha pana nātipākaṭā bhavissati , tattha naṃ pākaṭaṃ katvāva gamissāma .
234. Soḷasahi dhātūhīti cakkhuviññāṇadhātu tāva attānaṃ ṭhapetvā chahi viññāṇadhātūhi , dasahi ca rūpadhātūhi .
Sesāsupi eseva nayo .
235. Tīhi
M0.16 khandhehīti saṅkhārakkhandhaṃ ṭhapetvā sesehi .
Ekāya dhātuyāti manoviññāṇadhātuyā .
Samudayamaggānañhi aññāya dhātuyā sampayogo natthi .Ekena khandhenāti saṅkhārakkhandhena .
Ekenāyatanenāti dhammāyatanena .
Ekāya
P0.131 dhātuyāti dhammadhātuyā .
Etesu hi taṃ saccadvayaṃ kehici sampayuttaṃ . 238. Sukhindriyādipañhe – tīhīti saññāsaṅkhāraviññāṇehi .
Ekāya dhātuyāti kāyaviññāṇadhātuyā , manoviññāṇadhātuyā ca .
Chahi dhātūhīti kāyaviññāṇadhātuvajjāhi .
245. Rūpabhavapañhe – sabbesampi arūpakkhandhānaṃ arūpāyatanānañca atthitāya na kehicīti
V0.17 vuttaṃ .
Ghānajivhākāyaviññāṇadhātūnaṃ pana natthitāya tīhi dhātūhi vippayuttoti vuttaṃ . 256. Adhimokkhapañhe – dvīhi dhātūhīti manodhātumanoviññāṇadhātūhi .
Pannarasahīti sesāhi dasahi rūpadhātūhi , pañcahi ca cakkhuviññāṇādīhi .
257. Kusalapañhe – kusalehi catunnampi khandhānaṃ gahitattā sampayogo paṭikkhitto .
258. Vedanāttikapañhe – ekena khandhenāti vedanākkhandheneva .
Ekādasahīti kāyaviññāṇadhātuyā saddhiṃ rūpadhātūhi .
Pannarasahīti cakkhusotaghānajivhāviññāṇadhātumanodhātūhi ceva rūpadhātūhi ca .
Anupādinnaanupādāniyapañhe – chahīti manoviññāṇadhātuvajjāhi .
Savitakkasavicārapañhe – pannarasahīti pañcahi viññāṇehi saddhiṃ rūpadhātūhi .
Avitakkavicāramattapañhe – ekena khandhenātiādi saṅkhārakkhandhavaseneva veditabbaṃ .
Dutiyajjhānavicārañhi ṭhapetvā sesā avitakkavicāramattā nāma .
Pītiṃ ṭhapetvā sesā pītisahagatā .
Tattha vicāro vicārena , pīti ca pītiyā na sampayuttāti saṅkhārakkhandhadhammāyatanadhammadhātūsu kehici sampayuttā nāma .
Soḷasahīti dhammadhātumanoviññāṇadhātuvajjāheva .
Avitakkaavicārapañhe
P0.132M0.17 – ekāya dhātuyāti manodhātuyā .
Sukhasahagatā upekkhāsahagatā ca vedanāttike vuttāva .
Dassanenapahātabbā dayo kusalasadisāva . 262. Nevavipākanavipākadhammadhammapañhe – pañcahīti cakkhuviññāṇādīhi .
271. Parittārammaṇaṃ vipākadhammasadisaṃ .
Mahaggatārammaṇā dayo kusalasadisāva .
Ekāya dhātuyāti dhammadhātuyā .
Kehicīti ye tattha parittārammaṇā na honti , tehi .
Dhammadhātu pana parittārammaṇānaṃ channaṃ cittuppādānaṃ vasena catūhi khandhehi saṅgahitattā paṭhamapaṭikkhepameva bhajati .
Paccuppannārammaṇā dayo parittārammaṇasadisāva
V0.18 .
Hetu ādayo samudayasadisāva .
Sahetukā ceva na ca hetū pi pītisahagatasadisāva .
Tathā parāmāsasampayuttā .
Anupādinnā anuppannasadisāva .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Sampayogavippayogapadavaṇṇanā .
7. Sattamanayo sampayuttenavippayuttapadavaṇṇanā 273. Anuppannesu – pañcahi dhātūhīti cakkhuviññāṇādīhi .
Tāni hi ekantena uppādidhammabhūtāneva , uppannakoṭṭhāsampi pana bhajanti .