[330]10. Sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā
Sīlaṃ
M3.92 kireva kalyāṇan ti idaṃ satthā jetavane viharanto sīlavīmaṃsakabrāhmaṇaṃ ārabbha kathesi .Dvepi vatthūni heṭṭhā kathitāneva .
Idha pana bodhisatto bārāṇasirañño purohito ahosi .
So attano sīlaṃ vīmaṃsanto tīṇi divasāni heraññikaphalakato kahāpaṇaṃ gaṇhi .
Taṃ ‘‘ coro ’’ ti gahetvā rañño dassesuṃ .
So rañño santike ṭhito –
117.
‘‘ Sīlaṃ kireva kalyāṇaṃ , sīlaṃ loke anuttaraṃ ;
Passa ghoraviso nāgo , sīlavāti na haññatī ’’ ti .
–
Imāya paṭhamagāthāya sīlaṃ vaṇṇetvā rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā pabbajituṃ gacchati .
Athekasmiṃ divase sūnāpaṇato seno maṃsapesiṃ gahetvā ākāsaṃ pakkhandi .
Tamaññe sakuṇā parivāretvā pādanakhatuṇḍakādīhi paharanti .
So taṃ dukkhaṃ sahituṃ asakkonto maṃsapesiṃ chaḍḍesi , aparo gaṇhi .
Sopi tatheva viheṭhiyamāno chaḍḍesi , athañño gaṇhi .
Evaṃ yo yo gaṇhi , taṃ taṃ sakuṇā anubandhiṃsu .
Yo yo chaḍḍesi , so so sukhito ahosi .
Bodhisatto taṃ disvā ‘‘ ime kāmā nāma maṃsapesūpamā , ete gaṇhantānaṃyeva dukkhaṃ , vissajjentānaṃ sukhan ’’ ti cintetvā dutiyaṃ gāthamāha –
118.
‘‘ Yāvadevassahū
V3.86 kiñci , tāvadeva akhādisuṃ ;Saṅgamma kulalā loke , na hiṃsanti akiñcanan ’’ ti .
Tassattho
P3.101 – yāvadeva assa senassa ahu kiñci mukhena gahitaṃ maṃsakhaṇḍaṃ , tāvadeva naṃ imasmiṃ loke kulalā samāgantvā akhādiṃsu .Tasmiṃ pana vissaṭṭhe tamenaṃ akiñcanaṃ nippalibodhaṃ pakkhiṃ sesapakkhino na hiṃsantīti .
So nagarā nikkhamitvā antarāmagge ekasmiṃ gāme sāyaṃ ekassa gehe nipajji .
Tattha pana piṅgalā nāma dāsī ‘‘ asukavelāya āgaccheyyāsī ’’ ti ekena purisena saddhiṃ saṅketamakāsi .
Sā sāmikānaṃ pāde
M3.93 dhovitvā tesu nipannesu tassāgamanaṃ olokentī ummāre nisīditvā ‘‘ idāni āgamissati , idāni āgamissatī ’’ ti paṭhamayāmampi majjhimayāmampi vītināmesi .Paccūsasamaye pana ‘‘ na so idāni āgamissatī ’’ ti chinnāsā hutvā nipajjitvā niddaṃ okkami .
Bodhisatto idaṃ kāraṇaṃ disvā ‘‘ ayaṃ dāsī ‘ so puriso āgamissatī ’ ti āsāya ettakaṃ kālaṃ nisinnā , idānissa anāgamanabhāvaṃ ñatvā chinnāsā hutvā sukhaṃ supati .
Kilesesu hi āsā nāma dukkhaṃ , nirāsabhāvova sukhan ’’ ti cintetvā tatiyaṃ gāthamāha –
119.
‘‘ Sukhaṃ nirāsā supati , āsā phalavatī sukhā ;
Āsaṃ nirāsaṃ katvāna , sukhaṃ supati piṅgalā ’’ ti .
Tattha phalavatīti yassā āsāya phalaṃ laddhaṃ hoti , sā tassa phalassa sukhatāya sukhā nāma .
Nirāsaṃ katvānāti anāsaṃ katvā chinditvā pajahitvāti attho .
Piṅgalāti esā piṅgaladāsī idāni sukhaṃ supatīti .
So punadivase tato gāmā araññaṃ pavisanto araññe ekaṃ tāpasaṃ jhānaṃ appetvā nisinnaṃ disvā ‘‘ idhaloke ca paraloke ca jhānasukhato uttaritaraṃ sukhaṃ nāma natthī ’’ ti cintetvā catutthaṃ gāthamāha –
120.
‘‘ Na samādhiparo atthi , asmiṃ loke paramhi ca ;
Na paraṃ nāpi attānaṃ , vihiṃsati samāhito ’’ ti .
Tattha
V3.87P3.102 na samādhiparoti samādhito paro añño sukhadhammo nāma natthīti .So araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññā uppādetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā purohito ahameva ahosin ’’ ti .
Sīlavīmaṃsajātakavaṇṇanā dasamā .
Kuṭidūsakavaggo tatiyo .