[394]9. Vaṭṭakajātakavaṇṇanā
Paṇītan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolabhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Tañhi satthā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu lolo ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , bhante ’’ ti vutte ‘‘ na kho bhikkhu idāneva lolo , pubbepi tvaṃ loloyeva , lolatāya pana bārāṇasiyaṃ hatthigavāssapurisakuṇapehi
V3.274 atitto ‘ ito uttaritaraṃ labhissāmī ’ ti araññaṃ paviṭṭhosī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṭṭakayoniyaṃ nibbattitvā araññe lūkhatiṇabījāhāro vasi .
Tadā bārāṇasiyaṃ eko lolakāko hatthikuṇapādīhi atitto ‘‘ ito uttaritaraṃ labhissāmī ’’ ti araññaṃ pavisitvā phalāphalaṃ khādanto bodhisattaṃ
M3.294 disvā ‘‘ ayaṃ vaṭṭako ativiya thūlasarīro , madhuraṃ gocaraṃ khādati maññe , etassa gocaraṃ pucchitvā taṃ khāditvā ahampi thūlo bhavissāmī ’’ ti cintetvā bodhisattassa uparibhāge sākhāya nilīyitvā bodhisattaṃ pucchi ‘‘ bho vaṭṭaka , kiṃ nāma paṇītāhāraṃ bhuñjasi , thūlasarīro ahosī ’’ ti ?Bodhisatto
P3.313 tena pucchito tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha – 128.
‘‘ Paṇītaṃ bhuñjase bhattaṃ , sappitelañca mātula ;
Atha kena nu vaṇṇena , kiso tvamasi vāyasā ’’ ti .
Tattha bhattan ti manussānaṃ bhojananiyāmena paṭiyāditabhattaṃ .
Mātulāti taṃ piyasamudācārena ālapati .
Kisoti appamaṃsalohito .
Tassa vacanaṃ sutvā kāko tisso gāthā abhāsi –
129.
‘‘ Amittamajjhe vasato , tesu āmisamesato ;
Niccaṃ ubbiggahadayassa , kuto kākassa daḷhiyaṃ .
130.
‘‘ Niccaṃ ubbegino kākā , dhaṅkā pāpena kammunā ;
Laddho piṇḍo na pīṇeti , kiso tenasmi vaṭṭaka .
131.
‘‘ Lūkhāni tiṇabījāni , appasnehāni bhuñjasi ;
Atha kena nu vaṇṇena , thūlo tvamasi vaṭṭakā ’’ ti .
Tattha daḷhiyan ti evarūpassa mayhaṃ kākassa kuto daḷhībhāvo , kuto thūlanti attho .
Ubbeginoti
V3.275 ubbegavanto .Dhaṅkāti kākānameva nāmaṃ .
Pāpena kammunā laddhoti kākena manussasantakavilumpanasaṅkhātena pāpena kammena laddho piṇḍo .
Na pīṇetīti na tappeti .
Tenasmīti tena kāraṇenāhaṃ kiso asmi .
Appasnehānīti mandojāni .
Idaṃ kāko bodhisattaṃ ‘‘ paṇītabhojanaṃ khādatī ’’ ti saññī hutvāpi vaṭṭakānaṃ gahitagocaraṃ pucchanto āha .
Taṃ sutvā bodhisatto attano thūlabhāvakāraṇaṃ kathento imā gāthā abhāsi –
132.
‘‘ Appicchā
M3.295 appacintāya , adūragamanena ca ;Laddhāladdhena yāpento , thūlo tenasmi vāyasa .
133.
‘‘ Appicchassa hi posassa , appacintasukhassa ca ;
Susaṅgahitamānassa , vuttī susamudānayā ’’ ti .
Tattha appicchāti āhāresu appicchatāya nittaṇhatāya , kevalaṃ sarīrayāpanavaseneva āhārāharaṇatāyāti attho .
Appacintāyāti ‘‘ ajja kahaṃ āhāraṃ
P3.314 labhissāmi , sve kahan ’’ ti evaṃ āhāracintāya abhāvena .Adūragamanena cāti ‘‘ asukasmiṃ nāma ṭhāne madhuraṃ labhissāmī ’’ ti cintetvā avidūragamanena ca .
Laddhāladdhenāti lūkhaṃ vā hotu paṇītaṃ vā , yaṃ laddhaṃ , teneva .
Thūlo tenasmīti tena catubbidhena kāraṇena thūlo asmi .
Vāyasāti kākaṃ ālapati .
Appacintasukhassāti āhāracintārahitānaṃ appacintānamariyānaṃ sukhaṃ assatthīti appacintasukho , tassa tādisena sukhena samannāgatassa .
Susaṅgahitamānassāti ‘‘ ettakaṃ bhuñjitvā jīrāpetuṃ sakkhissāmī ’’ ti evaṃ suṭṭhu saṅgahitāhāramānassa .
Vuttī susamudānayāti evarūpassa puggalassa jīvitavutti sukhena sakkā samudānetuṃ susamudānayā sunibbattiyā .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne lolabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Tadā kāko lolabhikkhu ahosi , vaṭṭako pana ahameva ahosinti .
Vaṭṭakajātakavaṇṇanā navamā .