[360]10. Suyonandījātakavaṇṇanā
Vāti gandho timirānan ti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi .
Tañhi satthā ‘‘ saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccan ’’ ti vutte ‘‘ kiṃ disvā ’’ ti vatvā ‘‘ alaṅkatamātugāman ’’ ti vutte ‘‘ mātugāmo nāmesa bhikkhu na sakkā rakkhituṃ , porāṇakapaṇḍitā supaṇṇabhavane katvā rakkhantāpi rakkhituṃ nāsakkhiṃsū ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte bārāṇasiyaṃ tambarājā nāma rajjaṃ kāresi .
Tassa suyonandī nāma aggamahesī ahosi uttamarūpadharā .
Tadā bodhisatto supaṇṇayoniyaṃ nibbatti , tasmiṃ kāle nāgadīpo sedumadīpo nāma ahosi .
Bodhisatto tasmiṃ dīpe supaṇṇabhavane vasati .
So bārāṇasiṃ gantvā tambarājena saddhiṃ māṇavakavesena jūtaṃ kīḷati .
Tassa rūpasampattiṃ disvā paricārikā ‘‘ amhākaṃ raññā saddhiṃ evarūpo nāma māṇavako jūtaṃ kīḷatī ’’ ti suyonandiyā ārocesuṃ .
Sā sutvā taṃ daṭṭhukāmā hutvā ekadivasaṃ alaṅkaritvā jūtamaṇḍalaṃ āgantvā paricārikānaṃ
P3.188 antare ṭhitā naṃ olokesi .Sopi deviṃ olokesi .
Dvepi aññamaññaṃ paṭibaddhacittā ahesuṃ .
Supaṇṇarājā attano ānubhāvena nagare vātaṃ samuṭṭhāpesi , gehapatanabhayena rājanivesanā manussā nikkhamiṃsu .
So attano ānubhāvena andhakāraṃ katvā deviṃ
V3.161 gahetvā ākāsena āgantvā nāgadīpe attano bhavanaṃ pāvisiM3.174 suyonandiyā gataṭṭhānaṃ jānantā nāma nāhesuṃ .So tāya saddhiṃ abhiramamāno gantvā raññā saddhiṃ jūtaṃ kīḷati .
Rañño pana saggo nāma gandhabbo atthi , so deviyā gataṭṭhānaṃ ajānanto taṃ gandhabbaṃ āmantetvā ‘‘ gaccha , tāta , gandhabba sabbaṃ thalajalapathaṃ anuvicaritvā deviyā gataṭṭhānaṃ passā ’’ ti uyyojesi .
So paribbayaṃ gahetvā dvāragāmato paṭṭhāya vicinanto kurukacchaṃ pāpuṇi .
Tadā kurukacchavāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ gacchanti .
So te upasaṅkamitvā ‘‘ ahaṃ gandhabbo nāvāya vetanaṃ khaṇḍetvā tumhākaṃ gandhabbaṃ karissāmi , mampi nethā ’’ ti āha .
Te ‘‘ sādhū ’’ ti tampi āropetvā nāvaṃ vissajjesuṃ .
Te sukhapayātāya nāvāya taṃ pakkositvā ‘‘ gandhabbaṃ no karohī ’’ ti āhaṃsu .
‘‘ Ahaṃ ce gandhabbaṃ kareyyaṃ , mayi pana gandhabbaṃ karonte macchā calissanti , atha vo nāvo bhijjissatī ’’ ti .
‘‘ Manussamatte gandhabbaṃ karonte macchānaṃ calanaṃ nāma natthi , karohī ’’ ti .
‘‘ Tena hi mā mayhaṃ kujjhitthā ’’ ti vīṇaṃ mucchitvā tantissarena gītassaraṃ , gītassarena tantissaraṃ anatikkamitvā gandhabbaṃ akāsi .
Tena saddena sammattā hutvā macchā caliṃsu .
Atheko makaro uppatitvā nāvāya patanto nāvaṃ bhindi .
Saggo phalake nipajjitvā yathāvātaṃ gacchanto nāgadīpe supaṇṇabhavanassa nigrodharukkhassa santikaṃ pāpuṇi .
Suyonandīpi devī supaṇṇarājassa jūtaṃ kīḷituṃ gatakāle vimānā otaritvā
P3.189 velante vicarantī saggaṃ gandhabbaṃ disvā sañjānitvā ‘‘ kathaṃ āgatosī ’’ ti pucchi .So sabbaṃ kathesi .
‘‘ Tena hi mā bhāyī ’’ ti taṃ assāsetvā bāhāhi pariggahetvā vimānaṃ āropetvā sayanapiṭṭhe nipajjāpetvā samassatthakāle dibbabhojanaṃ datvā dibbagandhodakena nhāpetvā dibbavatthehi acchādetvā dibbagandhapupphehi alaṅkaritvā puna dibbasayane nipajjāpesi .
Evaṃ divasaṃ pariggahamānā supaṇṇarañño āgamanavelāya paṭicchādetvā gatakāle tena saddhiṃ kilesavasena abhirami .
Tato māsaddhamāsaccayena bārāṇasivāsino vāṇijā dārudakagahaṇatthāya tasmiṃ dīpe nigrodharukkhamūlaṃ sampattā .
So tehi saddhiṃ nāvaṃ abhiruyha bārāṇasiṃ
M3.175 gantvā rājānaṃ disvāva tassa jūtakīḷanavelāya vīṇaṃ gahetvā rañño gandhabbaṃ karonto paṭhamaṃ gāthamāha – 55.
‘‘ Vāti gandho timirānaṃ , kusamuddo ca ghosavā ;
Dūre ito suyonandī , tamba kāmā tudanti man ’’ ti .
Tattha
V3.162 timirānan ti timirarukkhapupphānaṃ .Taṃ kira nigrodhaṃ parivāretvā timirarukkhā atthi , te sandhāyevaṃ vadati .
Kusamuddoti khuddakasamuddo .
Ghosavāti mahāravo .
Tasseva nigrodhassa santike samuddaṃ sandhāyevamāha .
Itoti imamhā nagarā .
Tambāti rājānaṃ ālapati .
Atha vā tambakāmāti tambena kāmitakāmā tambakāmā nāma .
Te maṃ hadaye vijjhantīti dīpeti .
Taṃ sutvā supaṇṇo dutiyaṃ gāthamāha –
56.
‘‘ Kathaṃ samuddamatari , kathaṃ addakkhi sedumaṃ ;
Kathaṃ tassā ca tuyhañca , ahu sagga samāgamo ’’ ti .
Tattha seduman ti sedumadīpaṃ .
Tato
P3.190 saggo tisso gāthā abhāsi – 57.
‘‘ Kurukacchā payātānaṃ , vāṇijānaṃ dhanesinaṃ ;
Makarehi abhidā nāvā , phalakenāhamaplaviṃ .
58.
‘‘ Sā maṃ saṇhena mudunā , niccaṃ candanagandhinī ;
Aṅgena uddharī bhaddā , mātā puttaṃva orasaṃ .
59.
‘‘ Sā maṃ annena pānena , vatthena sayanena ca ;
Attanāpi ca mandakkhī , evaṃ tamba vijānahī ’’ ti .
Tattha sā maṃ saṇhena mudunāti evaṃ phalakena tīraṃ uttiṇṇaṃ maṃ samuddatīre vicarantī sā disvā ‘‘ mā bhāyī ’’ ti saṇhena mudunā vacanena samassāsetvāti attho .
Aṅgenāti bāhuyugaḷaṃ idha ‘‘ aṅgenā ’’ ti vuttaṃ .
Bhaddāti dassanīyā pāsādikā .
Sā maṃ annenāti sā maṃ etena annādinā
M3.176 santappesīti attho .Attanāpi cāti na kevalaṃ annādīheva , attanāpi maṃ abhiramentī santappesīti dīpeti .
Mandakkhīti mandadassanī , mudunā ākārena olokanasīlāti
V3.163 vuttaṃ hoti .‘‘ Mattakkhī ’’ tipi pāṭho , madamattehi viya akkhīhi samannāgatāti attho .
Evaṃ tambāti evaṃ tambarāja jānāhīti .
Supaṇṇo gandhabbassa kathentasseva vippaṭisārī hutvā ‘‘ ahaṃ supaṇṇabhavane vasantopi rakkhituṃ nāsakkhiṃ , kiṃ me tāya dussīlāyā ’’ ti taṃ ānetvā rañño paṭidatvā pakkāmi , tato paṭṭhāya puna nāgacchīti .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi , saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi .
Tadā rājā ānando ahosi , supaṇṇarājā pana ahameva ahosinti .
Suyonandījātakavaṇṇanā dasamā .
Maṇikuṇḍalavaggo paṭhamo .