5. Cūḷakuṇālavaggo

[341]1. Kaṇḍarījātakavaṇṇanā

NarānamārāmakarāsūtiV3.113 imassa jātakassa vitthārakathā kuṇālajātake ( jā .2.21. kuṇālajātaka ) āvi bhavissati .

Kaṇḍarījātakavaṇṇanā paṭhamā .

[342]2. Vānarajātakavaṇṇanā

AsakkhiṃP3.133 vata attānan ti idaṃ satthā veḷuvane viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi .

Vatthu ( jā . aṭṭha .2.2. susumārajātakavaṇṇanā ) heṭṭhā vitthāritameva .

Atīte pana bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese kapiyoniyaṃ nibbattitvā vayappatto gaṅgātīre vasi .

Athekā antogaṅgāyaṃ saṃsumārī bodhisattassa hadayamaṃse dohaḷaṃ uppādetvāM3.122 saṃsumārassa kathesi .

So ‘‘ taṃ kapiṃ udake nimujjāpetvā māretvā hadayamaṃsaṃ gahetvā saṃsumāriyā dassāmī ’’ ti cintetvā mahāsattaṃ āha –

‘‘ ehi , samma , antaradīpake phalāphale khādituṃ gacchāmā ’’ ti .

‘‘ Kathaṃ , samma , ahaṃ gamissāmī ’’ ti .

‘‘ Ahaṃ taṃ mama piṭṭhiyaṃ nisīdāpetvā nessāmī ’’ ti .

So tassa cittaṃ ajānanto laṅghitvā piṭṭhiyaṃ nisīdi .

Saṃsumāro thokaṃ gantvā nimujjituṃ ārabhi .

Atha naṃ vānaro ‘‘ kiṃkāraṇā , bho , maṃ udake nimujjāpesī ’’ ti āha .

‘‘ Ahaṃ taṃ māretvā tava hadayamaṃsaṃ mama bhariyāya dassāmī ’’ ti .

‘‘ Dandha tvaṃ mama hadayamaṃsaṃ ure atthīti maññasī ’’ ti ?

‘‘ Atha kahaṃ te ṭhapitan ’’ ti ?

‘‘ Etaṃ udumbare olambantaṃ na passasī ’’ ti ?

‘‘ Passāmi , dassasi pana me ’’ ti .

‘‘ Āma , dassāmī ’’ ti .

Saṃsumāro dandhatāya taṃ gahetvā nadītīre udumbaramūlaṃ gato .

Bodhisatto tassa piṭṭhito laṅghitvā udumbararukkhe nisinno imā gāthā abhāsi –

161.

‘‘ AsakkhiṃV3.114 vata attānaṃ , uddhātuṃ udakā thalaṃ ;

Na dānāhaṃ puna tuyhaṃ , vasaṃ gacchāmi vārija .

162.

‘‘ Alametehi ambehi , jambūhi panasehi ca ;

Yāni pāraṃ samuddassa , varaṃ mayhaṃ udumbaro .

163.

‘‘ Yo ca uppatitaṃ atthaṃ , na khippamanubujjhati ;

Amittavasamanveti , pacchā ca anutappati .

164.

‘‘ YoP3.134 ca uppatitaṃ atthaṃ , khippameva nibodhati ;

Muccate sattusambādhā , na ca pacchānutappatī ’’ ti .

Tattha asakkhiṃ vatāti samattho vata ahosiṃ .

Uddhātun ti uddharituṃ .

Vārijāti saṃsumāraṃ ālapati .

Yāni pāraṃ samuddassāti gaṅgaṃ samuddanāmenālapanto ‘‘ yāni samuddassa pāraṃ gantvā khāditabbāni , alaṃ tehī ’’ ti vadati .

Pacchā ca anutappatīti uppannaṃ atthaṃ khippaṃ ajānanto amittavasaṃ gacchati , pacchā ca anutappati .

Iti so catūhi gāthāhi lokiyakiccānaṃ nipphattikāraṇaṃ kathetvā vanasaṇḍameva pāvisi .

SatthāM3.123 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā saṃsumāro devadatto ahosi , vānaro pana ahameva ahosin ’’ ti .

Vānarajātakavaṇṇanā dutiyā .

[343]3. Kuntinījātakavaṇṇanā

Avasimha tavāgāreti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño gehe nivutthaṃ kuntinīsakuṇikaṃ ārabbha kathesi .

Sā kira rañño dūteyyahārikā ahosi .

Dve potakāpissā atthi , rājā taṃ sakuṇikaṃ ekassa rañño paṇṇaṃ gāhāpetvā pesesi .

Tassā gatakāleV3.115 rājakule dārakā te sakuṇapotake hatthehi parimaddantā māresuṃ .

Sā āgantvā te potake mate passantī ‘‘ kena me puttakā māritā ’’ ti pucchi .

‘‘ Asukena ca asukena cā ’’ ti .

Tasmiñca kāle rājakule posāvanikabyaggho atthi kakkhaḷo pharuso , bandhanabalena tiṭṭhati .

Atha te dārakā taṃ byagghaṃ dassanāya agamaṃsu .

Sāpi sakuṇikā tehi saddhiṃ gantvā ‘‘ yathā imehi mama puttakā māritā , tatheva ne karissāmī ’’ ti te dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipi , byaggho murāmurāpetvā khādi .

Sā ‘‘ idāni me manoratho paripuṇṇo ’’ ti uppatitvā himavantameva gatā .

Taṃ kāraṇaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , rājakule kira asukā nāma kuntinīP3.135 sakuṇikā ye hissā potakā māritā , te dārake byagghassa pādamūle khipitvā himavantameva gatā ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesā attano potakaghātake dārake gahetvā byagghassa pādamūle khipitvā himavantameva gatā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ bodhisatto dhammena samena rajjaṃ kāresi .

Tassa nivesane ekā kuntinī sakuṇikā dūteyyahārikāti sabbaṃ purimasadisameva .

Ayaṃ pana viseso .

Ayaṃ kuntinī byagghena dārake mārāpetvāM3.124 cintesi ‘‘ idāni na sakkā mayā idha vasituṃ , gamissāmi , gacchantī ca pana rañño anārocetvā na gamissāmi , ārocetvāva gamissāmī ’’ ti .

Sā rājānaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ ṭhitā ‘‘ sāmi , tumhākaṃ pamādena mama puttake dārakā māresuṃ , ahaṃ kodhavasikā hutvā te dārake paṭimāresiṃ , idāni mayā idha vasituṃ na sakkā ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –

165.

‘‘ Avasimha tavāgāre , niccaṃ sakkatapūjitā ,

Tvameva dānimakari , handa rāja vajāmahan ’’ ti .

Tattha tvameva dānimakarīti maṃ paṇṇaṃ gāhāpetvā pesetvā attano pamādena mama piyaputtake arakkhanto tvaññeva idāni etaṃ mama domanassakāraṇaṃ akari .

Handāti vavassaggatthe nipāto .

Rājāti bodhisattaṃ ālapati .

Vajāmahan ti ahaṃ himavantaṃ gacchāmīti .

Taṃ sutvā rājā dutiyaṃ gāthamāha –

166.

‘‘ YoV3.116 ve kate paṭikate , kibbise paṭikibbise ;

Evaṃ taṃ sammatī veraṃ , vasa kuntini māgamā ’’ ti .

Tassattho – yo puggalo parena kate kibbise attano puttamāraṇādike dāruṇe kamme kate puna attano tassa puggalassa paṭikate paṭikibbise ‘‘ paṭikataṃP3.136 mayā tassā ’’ ti jānāti .

Evaṃ taṃ sammatī veran ti ettakena taṃ veraṃ sammati vūpasantaṃ hoti , tasmā vasa kuntini māgamāti .

Taṃ sutvā kuntinī tatiyaṃ gāthamāha –

167.

‘‘ Na katassa ca kattā ca , metti sandhīyate puna ;

Hadayaṃ nānujānāti , gacchaññeva rathesabhā ’’ ti .

Tattha na katassa ca kattā cāti katassa ca abhibhūtassa upapīḷitassa puggalassa , idāni vibhattivipariṇāmaṃ katvā yo kattā tassa cāti imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ puna mittabhāvo nāma na sandhīyati na ghaṭīyatīti attho .

Hadayaṃ nānujānātīti tena kāraṇena mama hadayaṃM3.125 idha vāsaṃ nānujānāti .

Gacchaññeva rathesabhāti tasmā ahaṃ mahārāja gamissāmiyevāti .

Taṃ sutvā rājā catutthaṃ gāthamāha –

168.

‘‘ Katassa ceva kattā ca , metti sandhīyate puna ;

Dhīrānaṃ no ca bālānaṃ , vasa kuntini māgamā ’’ ti .

Tassattho – katassa ceva puggalassa , yo ca kattā tassa metti sandhīyate puna , sā pana dhīrānaṃ , no ca bālānaṃ .

Dhīrānañhi metti bhinnāpi puna ghaṭīyati , bālānaṃ pana sakiṃ bhinnā bhinnāva hoti , tasmā vasa kuntini māgamāti .

Sakuṇikā ‘‘ evaṃ santepi na sakkā mayā idha vasituṃ sāmī ’’ ti rājānaṃ vanditvā uppatitvā himavantameva gatā .

SatthāV3.117 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā kuntinīyeva etarahi kuntinī ahosi , bārāṇasirājā pana ahameva ahosin ’’ ti .

Kuntinījātakavaṇṇanā tatiyā .

[344]4. Ambajātakavaṇṇanā

YoP3.137 nīliyaṃ maṇḍayatīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ ambagopakattheraṃ ārabbha kathesi .

So kira mahallakakāle pabbajitvā jetavanapaccante ambavane paṇṇasālaṃ kāretvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto vicarati , attano sambandhamanussānampi deti .

Tasmiṃ bhikkhācāraṃ paviṭṭhe ambacorakā ambāni pātetvā khāditvā ca gahetvā ca gacchanti .

Tasmiṃ khaṇe catasso seṭṭhidhītaro aciravatiyaṃ nhāyitvā vicarantiyo taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu .

Mahallako āgantvā tā disvā ‘‘ tumhehi me ambāni khāditānī ’’ ti āha .

‘‘ Bhante , mayaṃ idāneva āgatā , na tumhākaṃ ambāni khādāmā ’’ ti .

‘‘ Tena hi sapathaṃ karothā ’’ ti ?

‘‘ Karoma , bhante ’’ ti sapathaṃ kariṃsu .

Mahallako tā sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesi .

Tassa taṃ kiriyaṃ sutvā bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃM3.126 samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko kira mahallako attano vasanakaṃ ambavanaṃ paviṭṭhā seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesī ’’ ti .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa ambagopako hutvā catasso seṭṭhidhītaro sapathaṃ kāretvā lajjāpetvā vissajjesī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto sakkattaṃ kāresi .

Tadā eko kūṭajaṭilo bārāṇasiṃ upanissāya nadītīre ambavane paṇṇasālaṃ māpetvā ambe rakkhanto patitāni ambapakkāni khādanto sambandhamanussānampi dento nānappakārena micchājīvena jīvikaṃ kappento vicarati .

Tadā sakko devarājā ‘‘ ke nu kho loke mātāpitaro upaṭṭhahanti , kule jeṭṭhāpacayanakammaṃ karonti , dānaṃ denti , sīlaṃ rakkhanti , uposathakammaṃ karonti , ke pabbajitā samaṇadhamme yuttapayuttā viharanti , ke anācāraṃ carantī ’’ ti lokaṃ volokento imaṃ ambagopakaṃP3.138 anācāraṃ kūṭajaṭilaṃ disvā ‘‘ ayaṃ kūṭajaṭilo kasiṇaparikammādiṃ attano samaṇadhammaṃ pahāya ambavanaṃV3.118 rakkhanto vicarati , saṃvejessāmi nan ’’ ti tassa gāmaṃ bhikkhāya paviṭṭhakāle attano ānubhāvena ambe pātetvā corehi vilumbite viya akāsi .

Tadā bārāṇasito catasso seṭṭhidhītaro taṃ ambavanaṃ pavisiṃsu .

Kūṭajaṭilo tā disvā ‘‘ tumhehi me ambāni khāditānī ’’ ti palibuddhi .

‘‘ Bhante , mayaṃ idāneva āgatā , na te ambāni khādāmā ’’ ti .

‘‘ Tena hi sapathaṃ karothā ’’ ti ?

‘‘ Katvā ca pana gantuṃ labhissāmā ’’ ti ?

‘‘ Āma , labhissathā ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti tāsu jeṭṭhikā sapathaṃ karontī paṭhamaṃ gāthamāha –

169.

‘‘ Yo nīliyaṃ maṇḍayati , saṇḍāsena vihaññati ;

Tassa sā vasamanvetu , yā te ambe avāharī ’’ ti .

Tassattho – yo puriso palitānaṃ kāḷavaṇṇakaraṇatthāya nīlaphalādīni yojetvā kataṃ nīliyaṃ maṇḍayati , nīlakesantare ca uṭṭhitaṃM3.127 palitaṃ uddharanto saṇḍāsena vihaññati kilamati , tassa evarūpassa mahallakassa sā vasaṃ anvetu , tathārūpaṃ patiṃ labhatu , yā te ambe avāharīti .

Tāpaso ‘‘ tvaṃ ekamantaṃ tiṭṭhāhī ’’ ti vatvā dutiyaṃ seṭṭhidhītaraṃ sapathaṃ kāresi .

Sā sapathaṃ karontī dutiyaṃ gāthamāha –

170.

‘‘ Vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā , ūnatiṃsaṃva jātiyā ;

Tādisā pati mā laddhā , yā te ambe avāharī ’’ ti .

Tassattho – nāriyo nāma pannarasasoḷasavassikakāle purisānaṃ piyā honti .

Yā pana tava ambāni avāhari , sā evarūpe yobbane patiṃ alabhitvā jātiyā vīsaṃ vā pañcavīsaṃ vā ekena dvīhi ūnatāya ūnatiṃsaṃ vā vassāni patvā tādisā paripakkavayā hutvāpi patiṃ mā laddhāti .

Tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya tatiyā tatiyaṃ gāthamāha –

171.

‘‘ DīghaṃV3.119P3.139 gacchatu addhānaṃ , ekikā abhisārikā ;

Saṅkete pati mā adda , yā te ambe avāharī ’’ ti .

Tassattho – yā te ambe avāhari , sā patiṃ patthayamānā tassa santikaṃ abhisaraṇatāya abhisārikā nāma hutvā ekikā adutiyā gāvutadvigāvutamattaṃ dīghaṃ addhānaṃ gacchatu , gantvāpi ca tasmiṃ asukaṭṭhānaṃ nāma āgaccheyyāsīti kate saṅkete taṃ patiṃ mā addasāti .

Tāyapi sapathaṃ katvā ekamantaṃ ṭhitāya catutthā catutthaṃ gāthamāha –

172.

‘‘ Alaṅkatā suvasanā , mālinī candanussadā ;

Ekikā sayane setu , yā te ambe avāharī ’’ ti .

– sā uttānatthāyeva ;

Tāpaso ‘‘ tumhehi atibhāriyā sapathā katā , aññehi ambāni khāditāni bhavissanti , gacchatha dāni tumhe ’’ ti tā uyyojesi .

Sakko bheravarūpārammaṇaṃ dassetvā kūṭatāpasaṃ tato palāpesi .

SatthāM3.128 imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā kūṭajaṭilo ayaṃ ambagopako mahallako ahosi , catasso seṭṭhidhītaro etāyeva , sakko pana ahameva ahosin ’’ ti .

Ambajātakavaṇṇanā catutthā .

[345]5. Rājakumbhajātakavaṇṇanā

Vanaṃ yadaggi dahatīti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ alasabhikkhuṃ ārabbha kathesi .

So kira sāvatthivāsī kulaputto sāsane uraṃ datvā pabbajitvāpi alaso ahosi uddesaparipucchāyonisomanasikāravattapaṭivattādīhi paribāhiro nīvaraṇābhibhūto .

Nisinnaṭṭhānādīsu iriyāpathesu tathā eva hoti .

Tassa taṃ ālasiyabhāvaṃ ārabbha bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ āvuso , asuko nāma bhikkhu evarūpe niyyānikasāsane pabbajitvāV3.120 ālasiyo kusīto nīvaraṇābhibhūto viharatī ’’ tiP3.140 .

Satthā āgantvā ‘‘ kāya nuttha , bhikkhave , etarahi kathāya sannisinnā ’’ ti pucchitvā ‘‘ imāya nāmā ’’ ti vutte ‘‘ na , bhikkhave , idāneva , pubbepesa ālasiyoyevā ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa amaccaratanaṃ ahosi , bārāṇasirājā ālasiyajātiko ahosi .

Bodhisatto ‘‘ rājānaṃ pabodhessāmī ’’ ti ekaṃ upamaṃ upadhārento vicarati .

Athekadivasaṃ rājā uyyānaṃ gantvā amaccagaṇaparivuto tattha vicaranto ekaṃ rājakumbhaṃ nāma ālasiyaṃ passi .

Tathārūpā kira ālasiyā sakaladivasaṃ gacchantāpi ekadvaṅgulamattameva gacchanti .

Rājā taṃ disvā ‘‘ vayassa ko nāma so ’’ ti bodhisattaṃ pucchi .

Mahāsatto ‘‘ rājakumbho nāmesa , mahārāja , ālasiyo .

Evarūpo hi sakaladivasaṃ gacchantopi ekaṅguladvaṅgulamattameva gacchatī ’’ ti vatvā tena saddhiṃ sallapanto ‘‘ ambho , rājakumbha , tumhākaṃ dandhagamanaṃ imasmiṃ araññe dāvaggimhi uṭṭhite kiṃ karothā ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –

173.

‘‘ VanaṃM3.129 yadaggi dahati , pāvako kaṇhavattanī ;

Kathaṃ karosi pacalaka , evaṃ dandhaparakkamo ’’ ti .

Tattha yadaggīti yadā aggi .

Pāvako kaṇhavattanīti aggino vevacanaṃ .

Pacalakāti taṃ ālapati .

So hi calanto calanto gacchati , niccaṃ vā pacalāyati , tasmā ‘‘ pacalako ’’ ti vuccati .

Dandhaparakkamoti garuvīriyo .

Taṃ sutvā rājakumbho dutiyaṃ gāthamāha –

174.

‘‘ Bahūni rukkhachiddāni , pathabyā vivarāni ca ;

Tāni ce nābhisambhoma , hoti no kālapariyāyo ’’ ti .

Tassattho – paṇḍita , amhākaṃ ito uttarigamanaṃ nāma natthi .

Imasmiṃ pana araññe rukkhachiddāni pathaviyaṃ vivarāni ca bahūni .

Yadi tāni na pāpuṇāma , hoti no kālapariyāyoti maraṇameva no hotīti .

TaṃP3.141 sutvā bodhisatto itarā dve gāthā abhāsi –

175.

‘‘ YoV3.121 dandhakāle tarati , taraṇīye ca dandhati ;

Sukkhapaṇṇaṃva akkamma , atthaṃ bhañjati attano .

176.

‘‘ Yo dandhakāle dandheti , taraṇīye ca tārayi ;

Sasīva rattiṃ vibhajaṃ , tassattho paripūratī ’’ ti .

Tattha dandhakāleti tesaṃ tesaṃ kammānaṃ saṇikaṃ kattabbakāle .

Taratīti turitaturito vegena tāni kammāni karoti .

Sukkhapaṇṇaṃvāti yathā vātātapasukkhaṃ tālapaṇṇaṃ balavā puriso akkamitvā bhañjeyya , tattheva cuṇṇavicuṇṇaṃ kareyya , evaṃ so attano atthaṃ vuddhiṃ bhañjati .

Dandhetīti dandhayati dandhakātabbāni kammāni dandhameva karoti .

Tārayīti turitakātabbāni kammāni turitova karoti .

Sasīva rattiṃ vibhajan ti yathā cando juṇhapakkhaṃ rattiṃ jotayamāno kāḷapakkharattito rattiṃ vibhajanto divase divase paripūrati , evaṃ tassa purisassa attho paripūratīti vuttaṃ hoti .

RājāM3.130 bodhisattassa vacanaṃ sutvā tato paṭṭhāya analaso jāto .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā rājakumbho ālasiyabhikkhu ahosi , paṇḍitāmacco pana ahameva ahosin ’’ ti .

Rājakumbhajātakavaṇṇanā pañcamā .

[346]6. Kesavajātakavaṇṇanā

Manussindaṃ jahitvānāti idaṃ satthā jetavane viharanto vissāsabhojanaṃ ārabbha kathesi .

Anāthapiṇḍikassa kira gehe pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhabhattaṃ hoti , gehaṃ niccakālaṃP3.142 bhikkhusaṅghassa opānabhūtaṃ kāsāvapajjotaṃ isivātapaṭivātaṃ .

Athekadivasaṃ rājā nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto seṭṭhino nivesane bhikkhusaṅghaṃ disvā ‘‘ ahampi ariyasaṅghassa nibaddhaṃ bhikkhaṃ dassāmī ’’ ti vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ nibaddhaṃ bhikkhaṃ paṭṭhapesi .

Tato paṭṭhāya rājanivesane nibaddhaṃ bhikkhā diyyati , tivassikagandhasālibhojanaṃ paṇītaṃ .

Vissāsenapi sinehenapi sahatthā dāyakā natthi , rājayutte dāpesi .

Bhikkhū nisīditvāV3.122 bhuñjituṃ na icchanti , nānaggarasabhattaṃ gahetvā attano attano upaṭṭhākakulaṃ gantvā taṃ bhattaṃ tesaṃ datvā tehi dinnaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā bhuñjanti .

Athekadivasaṃ rañño bahuṃ phalāphalaṃ āhariṃsu .

Rājā ‘‘ saṅghassa dethā ’’ ti āha .

Manussā bhattaggaṃ gantvā ekabhikkhumpi adisvā ‘‘ eko bhikkhupi natthī ’’ ti rañño ārocesuṃ .

‘‘ Nanu velāyeva tāvā ’’ ti ?

‘‘ Āma , velā , bhikkhū pana tumhākaṃ gehe bhattaṃ gahetvā attano attano vissāsikānaṃ upaṭṭhākānaṃ gehaṃ gantvā tesaṃ datvā tehi dinnaṃ lūkhaṃ vā paṇītaṃ vā bhuñjantī ’’ ti .

Rājā ‘‘ amhākaṃ bhattaṃ paṇītaṃ , kena nu kho kāraṇena abhutvā aññaṃ bhuñjanti , satthāraṃ pucchissāmī ’’ ti cintetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pucchi .

Satthā ‘‘ mahārāja , bhojanaṃ nāma vissāsaparamaṃ , tumhākaṃM3.131 gehe vissāsaṃ paccupaṭṭhāpetvā sinehena dāyakānaṃ abhāvā bhikkhū bhattaṃ gahetvā attano attano vissāsikaṭṭhāne paribhuñjanti .

Mahārāja , vissāsasadiso añño raso nāma natthi , avissāsikena dinnaṃ catumadhurampi hi vissāsikena dinnaṃ sāmākabhattaṃ na agghati .

Porāṇakapaṇḍitāpi roge uppanne raññā pañca vejjakulāni gahetvā bhesajje kāritepi roge avūpasante vissāsikānaṃ santikaṃ gantvā aloṇakaṃ sāmākanīvārayāguñceva udakamattasittaṃ aloṇakapaṇṇañca paribhuñjitvā nirogā jātā ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāsiraṭṭhe brāmhaṇakule nibbatti ,‘‘ kappakumāro ’’ tissaP3.143 nāmaṃ akaṃsu .

So vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggaṇhitvā aparabhāge isipabbajjaṃ pabbaji .

Tadā kesavo nāma tāpaso pañcahi tāpasasatehi parivuto gaṇasatthā hutvā himavante vasati .

Bodhisatto tassa santikaṃ gantvā pañcannaṃ antevāsikasatānaṃ jeṭṭhantevāsiko hutvā vihāsi , kesavatāpasassa hitajjhāsayo sasineho ahosi .

Te aññamaññaṃ ativiya vissāsikā ahesuṃ .

Aparabhāge kesavo te tāpase ādāya loṇambilasevanatthāya manussapathaṃ gantvā bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ bhikkhāya pavisitvā rājadvāraṃ agamāsi .

Rājā isigaṇaṃ disvā pakkosāpetvā antonivesane bhojetvā paṭiññaṃ gahetvā uyyāne vasāpesi .

Atha vassāratte atikkante kesavo rājānaṃ āpucchi .

Rājā ‘‘ bhante , tumhe mahallakā , amhe tāva upanissāya vasatha , daharatāpase himavantaṃ pesethā ’’ ti āha .

So ‘‘ sādhū ’’ ti jeṭṭhantevāsikena saddhiṃ te himavantaṃ pesetvā sayaṃ ekakova ohiyi .

Kappo himavantaṃ gantvā tāpasehi saddhiṃ vasi .

KesavoV3.123 kappena vinā vasanto ukkaṇṭhitvā taṃ daṭṭhukāmo hutvā niddaṃ na labhati , tassa niddaṃ alabhantassa sammā āhāro na pariṇāmaṃ gacchati , lohitapakkhandikā ahosi , bāḷhā vedanā vattanti .

Rājā pañca vejjakulāni gahetvā tāpasaṃ paṭijaggi , rogo na vūpasammati .

Kesavo rājānaṃ āha ‘‘ mahārāja , kiṃ mayhaṃ maraṇaṃ icchatha , udāhu arogabhāvan ’’ tiM3.132 ?

‘‘ Arogabhāvaṃ , bhante ’’ ti .

‘‘ Tena hi maṃ himavantaṃ pesethā ’’ ti .

‘‘ Sādhu , bhante ’’ ti rājā nāradaṃ nāma amaccaṃ pakkāsāpetvā ‘‘ nārada , amhākaṃ bhadantaṃ gahetvā vanacarakehi saddhiṃ himavantaṃ yāhī ’’ ti pesesi .

Nārado taṃ tattha netvā paccāgamāsi .

Kesavassapi kappe diṭṭhamatteyeva cetasikarogo vūpasanto , ukkaṇṭhā paṭippassambhi .

Athassa kappo aloṇakena adhūpanenaP3.144 udakamattasittapaṇṇena saddhiṃ sāmākanīvārayāguṃ adāsi , tassa taṅkhaṇaññeva lohitapakkhandikā paṭippassambhi .

Puna rājā nāradaṃ pesesi ‘‘ gaccha kesavassa tāpasassa pavattiṃ jānāhī ’’ ti .

So gantvā taṃ arogaṃ disvā ‘‘ bhante , bārāṇasirājā pañca vejjakulāni gahetvā paṭijagganto tumhe aroge kātuṃ nāsakkhi , kathaṃ te kappo paṭijaggī ’’ ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –

177.

‘‘ Manussindaṃ jahitvāna , sabbakāmasamiddhinaṃ ;

Kathaṃ nu bhagavā kesī , kappassa ramati assame ’’ ti .

Tattha manussindan ti manussānaṃ indaṃ bārāṇasirājānaṃ .

Kathaṃ nu bhagavā kesīti kena nu kho upāyena ayaṃ amhākaṃ bhagavā kesavatāpaso kappassa assame ramatīti .

Evaṃ aññehi saddhiṃ sallapanto viya kesavassa abhiratikāraṇaṃ pucchi .

Taṃ sutvā kesavo dutiyaṃ gāthamāha –

178.

‘‘ Sādūni ramaṇīyāni , santi vakkhā manoramā ;

Subhāsitāni kappassa , nārada ramayanti man ’’ ti .

Tattha vakkhāti rukkhā .

Pāḷiyaṃ pana ‘‘ rukkhā ’’ tveva likhitaṃ .

Subhāsitānīti kappena kathitāni subhāsitāni maṃ ramayantīti attho .

EvañcaV3.124 pana vatvā ‘‘ evaṃ maṃ abhiramāpento kappo aloṇakaṃ adhūpanaṃ udakasittapaṇṇamissaṃ sāmākanīvārayāguṃ pāyesi , tāya me sarīre byādhi vūpasamito , arogo jātomhī ’’ ti āha .

Taṃ sutvā nārado tatiyaṃ gāthamāha –

179.

‘‘ SālīnaṃM3.133 odanaṃ bhuñje , suciṃ maṃsūpasecanaṃ ;

Kathaṃ sāmākanīvāraṃ , aloṇaṃ chādayanti tan ’’ ti .

TatthaP3.145 bhuñjeti bhuñjasi , ayameva vā pāṭho .

Chādayantīti chādayati pīṇeti toseti .

Gāthābandhasukhatthaṃ pana anunāsiko kato .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yo tvaṃ suciṃ maṃsūpasecanaṃ rājakule rājārahaṃ sālibhattaṃ bhuñjasi , taṃ kathamidaṃ sāmākanīvāraṃ aloṇaṃ pīṇeti toseti , kathaṃ te etaṃ ruccatīti .

Taṃ sutvā kesavo catutthaṃ gāthamāha –

180.

‘‘ Sāduṃ vā yadi vāsāduṃ , appaṃ vā yadi vā bahuṃ ;

Vissattho yattha bhuñjeyya , vissāsaparamā rasā ’’ ti .

Tattha yadi vāsādun ti yadi vā asāduṃ .

Vissatthoti nirāsaṅko vissāsapatto hutvā .

Yattha bhuñjeyyāti yasmiṃ nivesane evaṃ bhuñjeyya , tattha evaṃ bhuttaṃ yaṃkiñci bhojanaṃ sādumeva .

Kasmā ?

Yasmā vissāsaparamā rasā , vissāso paramo uttamo etesanti vissāsaparamā rasā .

Vissāsasadiso hi añño raso nāma natthi .

Avissāsikena hi dinnaṃ catumadhurampi vissāsikena dinnaṃ ambilakañjiyaṃ na agghatīti .

Nārado tassa vacanaṃ sutvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘ kesavo idaṃ nāma kathesī ’’ ti ācikkhi .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā rājā ānando ahosi , nārado sāriputto , kesavo bakabrahmā , kappo pana ahameva ahosin ’’ ti .

Kesavajātakavaṇṇanā chaṭṭhā .

[347]7. Ayakūṭajātakavaṇṇanā

Sabbāyasan tiV3.125M3.134 idaṃ satthā jetavane viharanto lokatthacariyaṃ ārabbha kathesi .

Vatthu mahākaṇhajātake ( jā .1.12.61 ādayo ) āvi bhavissati .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā vayappatto uggahitasabbasippo pitu accayena rajje patiṭṭhāya dhammena rajjaṃ kāresi .

Tadā manussā devamaṅgalikā hutvā bahū ajeḷakādayoP3.146 māretvā devatānaṃ balikammaṃ karonti .

Bodhisatto ‘‘ pāṇo na hantabbo ’’ ti bheriṃ carāpesi .

Yakkhā balikammaṃ alabhamānā bodhisattassa kujjhitvā himavante yakkhasamāgamaṃ gantvā bodhisattassa māraṇatthāya ekaṃ kakkhaḷaṃ yakkhaṃ pesesuṃ .

So kaṇṇikamattaṃ mahantaṃ ādittaṃ ayakūṭaṃ gahetvā ‘‘ iminā naṃ paharitvā māressāmī ’’ ti āgantvā majjhimayāmasamanantare bodhisattassa sayanamatthake aṭṭhāsi .

Tasmiṃ khaṇe sakkassa āsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi .

So āvajjamāno taṃ kāraṇaṃ ñatvā indavajiraṃ ādāya gantvā yakkhassa upari aṭṭhāsi .

Bodhisatto yakkhaṃ disvā ‘‘ kiṃ nu kho esa maṃ rakkhamāno ṭhito , udāhu māretukāmo ’’ ti tena saddhiṃ sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –

181.

‘‘ Sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ , paggayha yo tiṭṭhasi antalikkhe ;

Rakkhāya me tvaṃ vihito nusajja , udāhu me cetayase vadhāyā ’’ ti .

Tattha vihito nusajjāti vihito nu asi ajja .

Bodhisatto pana yakkhameva passati , na sakkaṃ .

Yakkho sakkassa bhayena bodhisattaṃ paharituṃ na sakkoti .

So bodhisattassa kathaṃ sutvā ‘‘ mahārāja , nāhaṃ tava rakkhaṇatthāya ṭhito , iminā pana jalitena ayakūṭena paharitvā taṃ māressāmīti āgatomhi , sakkassa bhayena taṃ paharituṃ na sakkomī ’’ ti etamatthaṃ dīpento dutiyaṃ gāthamāha –

182.

‘‘ DūtoM3.135 ahaṃ rājidha rakkhasānaṃ , vadhāya tuyhaṃ pahitohamasmi ;

Indo ca taṃ rakkhati devarājā , tenuttamaṅgaṃ na te phālayāmī ’’ ti .

Taṃ sutvā bodhisatto itarā dve gāthā abhāsi –

183.

‘‘ SaceV3.126 ca maṃ rakkhati devarājā , devānamindo maghavā sujampati ;

KāmaṃP3.147 pisācā vinadantu sabbe , na santase rakkhasiyā pajāya .

184.

‘‘ Kāmaṃ kandantu kumbhaṇḍā , sabbe paṃsupisācakā ;

Nālaṃ pisācā yuddhāya , mahatī sā vibhiṃsikā ’’ ti .

Tattha rakkhasiyā pajāyāti rakkhasisaṅkhātāya pajāya , rakkhasasattānanti attho .

Kumbhaṇḍāti kumbhamattarahassaṅgā mahodarā yakkhā .

Paṃsupisācakāti saṅkāraṭṭhāne pisācā .

Nālan ti pisācā nāma mayā saddhiṃ yuddhāya na samatthā .

Mahatī sā vibhiṃsikāti yaṃ panete yakkhā sannipatitvā vibhiṃsikaṃ dassenti , sā mahatī vibhiṃsikā bhayakāraṇadassanamattameva mayhaṃ , na panāhaṃ bhāyāmīti attho .

Sakko yakkhaṃ palāpetvā mahāsattaṃ ovaditvā ‘‘ mā bhāyi , mahārāja , ito paṭṭhāya tava rakkhā mamāyattā ’’ ti vatvā sakaṭṭhānameva gato .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā sakko anuruddho ahosi , bārāṇasirājā ahameva ahosin ’’ ti .

Ayakūṭajātakavaṇṇanā sattamā .

[348]8. Araññajātakavaṇṇanā

AraññāM3.136 gāmamāgammāti idaṃ satthā jetavane viharanto thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi .

Vatthu cūḷanāradakassapajātake ( jā .1.13.40 ādayo ) āvi bhavissati .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ uggahitasippo bhariyāya kālakatāya puttaṃ gahetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto puttaṃ assamapade ṭhapetvā phalāphalatthāya gacchati .

Tadā coresu paccantagāmaṃ paharitvā karamare gahetvā gacchantesu ekā kumārikā palāyitvā taṃ assamapadaṃ patvā tāpasakumāraṃP3.148 palobhetvā sīlavināsaṃ pāpetvā ‘‘ ehi gacchāmā ’’ ti āha .

‘‘ Pitā tāvaV3.127 me āgacchatu , taṃ passitvā gamissāmī ’’ ti .

‘‘ Tena hi disvā āgacchā ’’ ti nikkhamitvā antarāmagge nisīdi .

Tāpasakumāro pitari āgate paṭhamaṃ gāthamāha –

185.

‘‘ Araññā gāmamāgamma , kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ ;

Purisaṃ tāta seveyyaṃ , taṃ me akkhāhi pucchito ’’ ti .

Tattha araññā gāmamāgammāti tāta ahaṃ ito araññato manussapathaṃ vasanatthāya gato vasanagāmaṃ patvā kiṃ karomīti .

Athassa pitā ovādaṃ dadanto tisso gāthā abhāsi –

186.

‘‘ Yo taṃ vissāsaye tāta , vissāsañca khameyya te ;

Sussūsī ca titikkhī ca , taṃ bhajehi ito gato .

187.

‘‘ Yassa kāyena vācāya , manasā natthi dukkaṭaṃ ;

Urasīva patiṭṭhāya , taṃ bhajehi ito gato .

188.

‘‘ Haliddirāgaṃ kapicittaṃ , purisaṃ rāgavirāginaṃ ;

Tādisaṃ tāta mā sevi , nimmanussampi ce siyā ’’ ti .

TatthaM3.137 yo taṃ vissāsayeti yo puriso taṃ vissāseyya na parisaṅkeyya .

Vissāsañca khameyya teti yo ca attani kayiramānaṃ tava vissāsaṃ patto nirāsaṅko taṃ khameyya .

Sussūsīti yo ca tava vissāsavacanaṃ sotumicchati .

Titikkhīti yo ca tayā kataṃ aparādhaṃ khamati .

Taṃ bhajehīti taṃ purisaṃ bhajeyyāsi payirupāseyyāsi .

Urasīva patiṭṭhāyāti yathā tassa urasi patiṭṭhāya vaḍḍhito orasaputto tvampi tādiso urasi patiṭṭhitaputto viya hutvā evarūpaṃ purisaṃ bhajeyyāsīti attho .

Haliddirāgan ti haliddirāgasadisaṃ athiracittaṃ .

Kapicittan ti lahuparivattitāya makkaṭacittaṃ .

Rāgavirāginan ti muhutteneva rajjanavirajjanasabhāvaṃ .

Nimmanussampi ce siyāti sacepi sakalaṃ jambudīpatalaṃ kāyaduccaritādivirahitassa manussassa abhāvena nimmanussaṃ siyāV3.128 , tathāpi , tāta , tādisaṃ lahucittaṃ mā sevi , sabbampi manussapathaṃ vicinitvā heṭṭhā vuttaguṇasampannameva bhajeyyāsīti attho .

TaṃP3.149 sutvā tāpasakumāro ‘‘ ahaṃ , tāta , imehi guṇehi samannāgataṃ purisaṃ kattha labhissāmi , na gacchāmi , tumhākaññeva santike vasissāmī ’’ ti vatvā nivatti .

Athassa pitā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi .

Ubhopi aparihīnajjhānā brahmalokaparāyaṇā ahesuṃ .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā putto ca kumārikā ca eteyeva ahesuṃ , pitā tāpaso pana ahameva ahosin ’’ ti .

Araññajātakavaṇṇanā aṭṭhamā .

[349]9. Sandhibhedajātakavaṇṇanā

Neva itthīsu sāmaññan ti idaṃ satthā jetavane viharanto pesuññasikkhāpadaṃ ārabbha kathesi .

Ekasmiṃ kira samaye satthā ‘‘ chabbaggiyā bhikkhū pesuññaṃ upasaṃharantī ’’ ti sutvā te pakkosāpetvā ‘‘ saccaṃ kira tumhe , bhikkhave , bhikkhūnaṃ bhaṇḍanajātānaṃ kalahajātānaṃ vivādāpannānaṃ pesuññaṃ upasaṃharatha , tena anuppannāni ceva bhaṇḍanāni uppajjanti , uppannāni caM3.138 bhiyyobhāvāya saṃvattantī ’’ ti pucchitvā ‘‘ saccan ’’ ti vutte te bhikkhū garahitvā ‘‘ bhikkhave , pisuṇā vācā nāma tikhiṇasattipahārasadisā , daḷho vissāsopi tāya khippaṃ bhijjati , tañca pana gahetvā attano mettibhindanakajano sīhausabhasadiso hotī ’’ ti vatvā atītaṃ āhari .

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa putto hutvā vayappatto takkasilāyaṃ uggahitasippo pitu accayena dhammena rajjaṃ kāresi .

Tadā eko gopālako araññe gokulesu gāvo paṭijaggitvā āgacchanto ekaṃ gabbhiniṃ asallakkhetvā pahāya āgato .

Tassā ekāya sīhiyā saddhiṃ vissāso uppajji .

Tā ubhopi daḷhamittā hutvā ekato vicaranti .

Aparabhāge gāvī vacchakaṃ , sīhī sīhapotakaṃ vijāyi .

Te ubhopi janā kulena āgatamettiyā daḷhamittā hutvā ekato vicarantiP3.150 .

Atheko vanacarako araññaṃ pavisitvā tesaṃ vissāsaṃ disvā araññe uppajjanakabhaṇḍaṃ ādāya bārāṇasiṃ gantvā rañño datvāV3.129 ‘‘ api te , samma , kiñci araññe acchariyaṃ diṭṭhapubban ’’ ti raññā puṭṭho ‘‘ deva , aññaṃ kiñci na passāmi , ekaṃ pana sīhañca usabhañca aññamaññaṃ vissāsike ekato vicarante addasan ’’ ti āha .

‘‘ Etesaṃ tatiye uppanne bhayaṃ bhavissati , yadā tesaṃ tatiyaṃ passati , atha me ācikkheyyāsī ’’ ti .

‘‘ Sādhu , devā ’’ ti .

Vanacarake pana bārāṇasiṃ gate eko siṅgālo sīhañca usabhañca upaṭṭhahi .

Vanacarako araññaṃ gantvā taṃ disvā ‘‘ tatiyassa uppannabhāvaṃ rañño kathessāmī ’’ ti nagaraṃ gato .

Siṅgālo cintesi ‘‘ mayā ṭhapetvā sīhamaṃsañca usabhamaṃsañca aññaṃ akhāditapubbaṃ nāma natthi , ime bhinditvā imesaṃ maṃsaṃ khādissāmī ’’ ti .

So ‘‘ ayaṃ taṃ evaṃ vadati , ayaṃ taṃ evaṃ vadatī ’’ ti ubhopi te aññamaññaṃ bhinditvā na cirasseva kalahaṃ kāretvā maraṇākārappatte akāsi .

Vanacarakopi gantvā rañño ‘‘ tesaṃ , deva , tatiyo uppanno ’’ ti āha .

‘‘ Ko so ’’ ti ?

‘‘ Siṅgālo , devā ’’ ti .

Rājā ‘‘ so ubho mitte bhinditvā mārāpessati , mayaṃ tesaṃ matakāle sampāpuṇissāmā ’’ ti vatvā rathaṃ abhiruyha vanacarakena maggadesakena gacchanto tesu aññamaññaṃ kalahaṃ katvā jīvitakkhayaṃ pattesu sampāpuṇi .

Siṅgālo pana haṭṭhatuṭṭho ekavāraṃM3.139 sīhassa maṃsaṃ khādati , ekavāraṃ usabhassa maṃsaṃ khādati .

Rājā te ubhopi jīvitakkhayappatte disvā rathe ṭhitova sārathinā saddhiṃ sallapanto imā gāthā abhāsi –

189.

‘‘ NevaP3.151 itthīsu sāmaññaṃ , nāpi bhakkhesu sārathi ;

Athassa sandhibhedassa , passa yāva sucintitaṃ .

190.

‘‘ Asi tikkhova maṃsamhi , pesuññaṃ parivattati ;

Yatthūsabhañca sīhañca , bhakkhayanti migādhamā .

191.

‘‘ Imaṃ so sayanaṃ seti , yamimaṃ passasi sārathi ;

Yo vācaṃ sandhibhedassa , pisuṇassa nibodhati .

192.

‘‘ Te janā sukhamedhanti , narā saggagatāriva ;

Ye vācaṃ sandhibhedassa , nāvabodhanti sārathī ’’ ti .

Tattha neva itthīsūti samma sārathi , imesaṃ dvinnaṃ janānaṃ neva itthīsu sāmaññaṃ atthi naV3.130 , bhakkhesupi .

Aññameva hi itthiṃ sīho sevati , aññaṃ usabho , aññaṃ bhakkhaṃ sīho khādati , aññaṃ usabhoti attho .

Athassāti evaṃ kalahakāraṇe avijjamānepi atha imassa mittasandhibhedakassa duṭṭhasiṅgālassa ‘‘ ubhinnaṃ maṃsaṃ khādissāmī ’’ ti cintetvā ime mārentassa passa yāva sucintitaṃ , sucintitaṃ jātanti adhippāyo .

Yatthāti yasmiṃ pesuññe parivattamāne .

Usabhañca sīhañca migādhamā siṅgālā khādanti , taṃ pesuññaṃ maṃsamhi tikhiṇo asi viya mittabhāvaṃ chindantameva parivattatīti dīpeti .

Yamimaṃ passasīti samma sārathi , yaṃ imaṃ passasi imesaṃ dvinnaṃ matasayanaṃ , aññopi yo puggalo sandhibhedassa pisuṇassa pisuṇavācaṃ nibodhati gaṇhāti , so imaṃ sayanaṃ seti , evamevaṃ maratīti dasseti .

Sukhamedhantīti sukhaṃ vindanti labhanti .

Narā saggagatārivāti saggagatā dibbabhogasamaṅgino narā viya te sukhaṃ vindanti .

NāvabodhantītiP3.152 na sārato paccenti , tādisaṃ pana vacanaṃ sutvā codetvā sāretvā mettiṃ abhinditvā pākatikāva hontīti .

RājāM3.140 imā gāthā bhāsitvā sīhassa kesaracammanakhadāṭhā gāhāpetvā nagarameva gato .

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –

‘‘ tadā bārāṇasirājā ahameva ahosin ’’ ti .

Sandhibhedajātakavaṇṇanā navamā .

[350]10. Devatāpañhajātakavaṇṇanā

Hanti hatthehi pādehīti ayaṃ devatāpucchā umaṅgajātake ( jā .2.22.590 ādayo ) āvi bhavissati .

Devatāpañhajātakavaṇṇanā dasamā .

Cūḷakuṇālavaggo pañcamo .

Issues

選擇版本

( Tatiyo bhāgo )

( Tatiyo bhāgo )