[355]5. Ghaṭajātakavaṇṇanā
Aññe
M3.156 socanti rodantīti idaṃ satthā jetavane viharanto kosalarañño ekaṃ amaccaṃ ārabbha kathesi .Vatthu heṭṭhā kathitasadisameva .
Idha pana rājā attano upakārasssa amaccassa mahantaṃ yasaṃ datvā paribhedakānaṃ kathaṃ gahetvā taṃ bandhāpetvā bandhanāgāre pavesesi .
So tattha nisinnova sotāpattimaggaṃ nibbattesi .
Rājā tassa guṇaṃ sallakkhetvā mocāpesi .
So gandhamālaṃ ādāya satthu santikaṃ gantvā vanditvā nisīdi .
Atha naṃ satthā ‘‘ anattho kira te uppanno ’’ ti pucchitvā ‘‘ āma , bhante , anatthena pana me attho āgato , sotāpattimaggo nibbatto ’’ ti vutte ‘‘ na kho , upāsaka , tvaññeva anatthena atthaṃ āhari , porāṇakapaṇḍitāpi āhariṃsū ’’ ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari .
Atīte
V3.145 bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchimhi nibbatti ,‘‘ ghaṭakumāro ’’ tissa nāmaṃ kariṃsu .So aparena samayena takkasilāyaṃ uggahitasippo dhammena rajjaṃ kāresi .
Tassa antepure eko amacco dubbhi .
So taṃ paccakkhato ñatvā raṭṭhā pabbājesi .
Tadā sāvatthiyaṃ dhaṅkarājā nāma rajjaṃ kāresi .
So tassa santikaṃ gantvā taṃ upaṭṭhahitvā heṭṭhā vuttanayena attano vacanaṃ gāhāpetvā bārāṇasirajjaṃ gaṇhāpesi .
Sopi rajjaṃ gahetvā bodhisattaṃ saṅkhalikāhi bandhāpetvā bandhanāgāraṃ pavesesi .
Bodhisatto jhānaṃ nibbattetvā
P3.169 ākāse pallaṅkena nisīdi , dhaṅkassa sarīre ḍāho uppajji .So gantvā bodhisattassa suvaṇṇādāsaphullapadumasassirikaṃ mukhaṃ disvā bodhisattaṃ pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
29.
‘‘ Aññe socanti rodanti , aññe assumukhā janā ;
Pasannamukhavaṇṇosi , kasmā ghaṭa na socasī ’’ ti .
Tattha aññeti taṃ ṭhapetvā sesamanussā .
Athassa bodhisatto asocanakāraṇaṃ kathento catasso gāthā abhāsi –
30.
‘‘ Nābbhatītaharo
M3.157 soko , nānāgatasukhāvaho ;Tasmā dhaṅka na socāmi , natthi soke dutīyatā .
31.
‘‘ Socaṃ paṇḍu kiso hoti , bhattañcassa na ruccati ;
Amittā sumanā honti , sallaviddhassa ruppato .
32.
‘‘ Gāme vā yadi vāraññe , ninne vā yadi vā thale ;
Ṭhitaṃ maṃ nāgamissati , evaṃ diṭṭhapado ahaṃ .
33.
‘‘ Yassattā nālamekova , sabbakāmarasāharo ;
Sabbāpi pathavī tassa , na sukhaṃ āvahissatī ’’ ti .
Tattha nābbhatītaharoti nābbhatītāhāro , ayameva vā pāṭho .
Soko nāma abbhatītaṃ atikkantaṃ niruddhaṃ atthaṅgataṃ puna nāharati .
Dutīyatāti sahāyatā .
Atītāharaṇena vā anāgatāharaṇena
V3.146 vā soko nāma kassaci sahāyo na hoti , tenāpi kāraṇenāhaṃ na socāmīti vadati .Socan ti socanto .
Sallaviddhassa ruppatoti sokasallena viddhassa teneva ghaṭṭiyamānasssa ‘‘ diṭṭhā vata no paccāmittassa piṭṭhī ’’ ti amittā sumanā hontīti attho .
Ṭhitaṃ maṃ nāgamissatīti samma dhaṅkarāja , etesu gāmādīsu yattha katthaci ṭhitaṃ maṃ paṇḍukisabhāvādikaṃ sokamūlakaṃ byasanaṃ na āgamissati .
Evaṃ diṭṭhapadoti yathā taṃ byasanaṃ nāgacchati , evaṃ mayā jhānapadaṃ diṭṭhaṃ .
‘‘ Aṭṭhalokadhammapadan ’’ tipi vadantiyeva
P3.170 .Pāḷiyaṃ pana ‘‘ na mattaṃ nāgamissatī ’’ ti likhitaṃ , taṃ aṭṭhakathāyaṃ natthi .
Pariyosānagāthāya icchitapatthitatthena jhānasukhasaṅkhātaṃ sabbakāmarasaṃ āharatīti sabbakāmarasāharo .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yassa rañño pahāya aññasahāye attāva eko sabbakāmarasāharo nālaṃ , sabbaṃ jhānasukhasaṅkhātaṃ kāmarasaṃ āharituṃ asamattho , tassa rañño sabbāpi pathavī na sukhaṃ āvahissati .
Kāmāturassa hi sukhaṃ nāma natthi , yo pana kilesadaratharahitaṃ jhānasukhaṃ āharituṃ samattho , so rājā sukhī hotīti .
Yo panetāya gāthāya ‘‘ yassatthā nālameko ’’ tipi pāṭho , tassattho na dissati .
Iti
M3.158 dhaṅko imā catasso gāthā sutvā bodhisattaṃ khamāpetvā rajjaṃ paṭicchāpetvā pakkāmi .Bodhisattopi rajjaṃ amaccānaṃ paṭiniyyādetvā himavantapadesaṃ gantvā isipabbajjaṃ pabbajitvā aparihīnajjhāno brahmalokaparāyaṇo ahosi .
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi –
‘‘ tadā dhaṅkarājā ānando ahosi , ghaṭarājā pana ahameva ahosin ’’ ti .
Ghaṭajātakavaṇṇanā pañcamā .