Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā
300. Yena
M3.329 āpaṇaṃ tadavasarītiādīsu āpaṇan ti ekassa nigamassetaṃ adhivacanaṃ .Tasmiṃ kira nigame vīsati āpaṇamukhasahassāni vibhattāni ahesuṃ .
Iti so āpaṇānaṃ ussannattā ‘‘ āpaṇan ’’ tveva saṅkhaṃ gato .
Tassa pana nigamassa avidūre nadītīre ghanacchāyo ramaṇīyabhūmibhāgo mahāvanasaṇḍo , tasmiṃ bhagavā viharati .
Keṇiyoti tassa nāmaṃ .
Jaṭiloti āharimajaṭādharo tāpaso .
So kira brāhmaṇamahāsālo , dhanarakkhaṇatthāya pana tāpasapabbajjaṃ samādāya rañño paṇṇākāraṃ datvā bhūmibhāgaṃ gahetvā tattha assamaṃ kāretvā pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ payojetvā kulasahassassa nissayo hutvā vasati .
Assamepi cassa eko tālarukkho divase divase ekaṃ sovaṇṇamayaṃ phalaṃ muñcatīti vadanti .
So divā kāsāvāni dhāreti , jaṭā ca bandhati , rattiṃ kāmasampattiṃ anubhavati .
Pavattāroti ( dī . ni . aṭṭha .1.285; ma . ni . aṭṭha .2.427; a . ni . aṭṭha .3.5.192) pavattayitāro
V3.300 , pāvacanavasena vattāroti attho .Yesan ti yesaṃ santakaṃ .
Mantapadan ti mantasadde bahikatvā raho bhāsitabbaṭṭhena mantā eva taṃtaṃatthapaṭipattihetutāya padanti mantapadaṃ , vedavacanaṃ .
Gītan ti aṭṭhakādīhi dasahi porāṇabrāhmaṇehi udāttānudāttādisarasampattivasena sajjhāyitaṃ .
Pavuttan ti pāvacanavasena aññesaṃ vuttaṃ , vācitanti attho .
Samihitan ti samupabyūḷhaṃ rāsikataṃ , iruvedayajuvedasāmavedādivasena tatthāpi paccekaṃ mantabrāhmaṇādivasena sajjhāyanavācakādivasena ca piṇḍaṃ katvā ṭhapitanti attho .
Tadanugāyantīti etarahi brāhmaṇā taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti anusajjhāyanti .
Tadanubhāsantīti taṃ anubhāsanti , idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
Bhāsitamanubhāsantīti tehi bhāsitaṃ sajjhāyitaṃ anusajjhāyanti .
Vācitamanuvācentīti tehi aññesaṃ vācitaṃ anuvācenti .
Seyyathidan ti te katameti attho .
Aṭṭhakotiādīni tesaṃ nāmāni .
Te kira dibbacakkhuparibhaṇḍena yathākammūpagañāṇena sattānaṃ kammassakatādiṃ pubbenivāsañāṇena
M3.330 atītakappe brāhmaṇānaṃ mantajjhenavidhiñca oloketvā parūpaghātaṃ akatvā kassapasammāsambuddhassa bhagavato vaṭṭasannissitena vacanena saha saṃsanditvā mante ganthesuṃ .Aparāpare pana okkākarājakālādīsu uppannabrāhmaṇā pāṇātipātādīni pakkhipitvā tayo vede bhinditvā buddhavacanena saddhiṃ viruddhe akaṃsu .
Rattibhojanaṃ ratti , tato uparatāti rattūparatā .
Atikkante majjhanhike yāva sūriyatthaṅgamanā bhojanaṃ vikālabhojanaṃ nāma , tato viratattā viratā vikālabhojanā .
Paṭiyādāpetvāti sappimadhusakkarādīhi ceva maricehi ca susaṅkhataṃ pānaṃ paṭiyādāpetvā .
‘‘ Mahā kho keṇiya bhikkhusaṅgho ’’ ti kasmā bhagavā punappunaṃ paṭikkhipi ?
Titthiyānaṃ paṭikkhepapasannatāya .
Titthiyā hi ‘‘ aho vatāyaṃ appiccho , yo nimantiyamānopi na sādiyatī ’’ ti upanimantiyamānassa paṭikkhepe pasīdantīti keci , akāraṇañcetaṃ .
Natthi buddhānaṃ paccayahetu evarūpaṃ kohaññaṃ , ayaṃ pana aḍḍhatelasāni bhikkhusatāni disvā ettakānaṃyeva bhikkhaṃ paṭiyādessati , sveva selo brāhmaṇo tīhi purisasatehi saddhiṃ pabbajissati , ayuttaṃ kho pana navake aññato pesetvā imeheva saddhiṃ gantuṃ , ime vā aññato pesetvā navakehi saddhiṃ gantuṃ .
Athāpi sabbeva gahetvā gamissāmi , bhikkhāhāro nappahossati .
Tato bhikkhūsu piṇḍāya carantesu manussā ujjhāyissanti ‘‘ cirassampi keṇiyo samaṇaṃ gotamaṃ nimantetvā yāpanamattaṃ dātuṃ nāsakkhī ’’ ti , sayañca vippaṭisārī bhavissati .
Paṭikkhepe pana kate ‘‘ samaṇo gotamo punappunaṃ ‘ tvañca brāhmaṇesu abhippasanno ’ ti brāhmaṇānaṃ nāmaṃ gaṇhātī ’’ ti cintetvā brāhmaṇepi nimantetukāmo bhavissati , tato
V3.301 brāhmaṇe pāṭiyekkaṃ nimantessati , te tena nimantitā bhikkhū hutvā bhuñjissanti , evamassa saddhā anurakkhitā bhavissatīti punappunaṃ paṭikkhipi .Kiñcāpi kho bho gotamāti iminā idaṃ dīpeti ‘‘ bho gotama , kiṃ jātaṃ , yadi ahaṃ brāhmaṇesu abhippasanno , adhivāsetu bhavaṃ gotamo , ahaṃ brāhmaṇānampi dātuṃ sakkomi tumhākampī ’’ ti .
Ṭhapetvā dhaññaphalarasan ti ettha taṇḍuladhovanodakampi dhaññarasoyevāti vadanti .
Anujānāmi , bhikkhave , ucchurasan ti ettha nikkasaṭo ucchuraso sattāhakālikoti veditabbaṃ .
Imāhi
M3.331 gāthāhīti ( ma . ni . aṭṭha .2.400) imāhi keṇiyassa cittānukūlāhi gāthāhi .Tattha aggiparicariyaṃ vinā brāhmaṇānaṃ yaññābhāvato ‘‘ aggihuttamukhā yaññā ’’ ti vuttaṃ , aggihuttaseṭṭhā aggijuhanappadhānāti attho .
Brāhmaṇā hi ‘‘ aggimukhā devā ’’ ti aggijuhanapubbakaṃ yaññaṃ vidahanti .
Vede sajjhāyantehi paṭhamaṃ sajjhāyitabbato sāvittī ‘‘ chandaso mukhan ’’ ti vuttā , sāvittī vedassa pubbaṅgamāti attho taṃpubbakattā vedasavanassa .
Manussānaṃ seṭṭhabhāvato rājā ‘‘ mukhan ’’ ti vutto .
Ogāhantīnaṃ nadīnaṃ ādhārabhāvato gantabbaṭṭhānabhāvena paṭisaraṇato ca sāgaro ‘‘ mukhan ’’ ti vutto .
Candasamāyogena ‘‘ ajja kattikā , ajja rohiṇī ’’ ti saññāyanato nakkhattāni abhibhavitvā ālokakaraṇato nakkhattehi ativisesasommabhāvato ca ‘‘ nakkhattānaṃ mukhaṃ cando ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Dīpasikhā aggijālā asanivicakkan ’’ ti evamādīnaṃ tapantānaṃ vijjulatānaṃ aggattā ādicco ‘‘ tapataṃ mukhan ’’ ti vutto .
Dakkhiṇeyyānaṃ pana aggattā visesena tasmiṃ samaye buddhappamukhaṃ saṅghaṃ sandhāya ‘‘ puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ , saṅgho ve yajataṃ mukhan ’’ ti vuttaṃ .
Tena saṅgho puññassa āyamukhaṃ aggadakkhiṇeyyabhāvenāti dasseti .
Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .