Issues
Select Version
Mahāvagga-ṭīkā
Mahāvagga-ṭīkā

Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā

300. YenaM3.329 āpaṇaṃ tadavasarītiādīsu āpaṇan ti ekassa nigamassetaṃ adhivacanaṃ .
Tasmiṃ kira nigame vīsati āpaṇamukhasahassāni vibhattāni ahesuṃ .
Iti so āpaṇānaṃ ussannattā ‘‘ āpaṇan ’’ tveva saṅkhaṃ gato .
Tassa pana nigamassa avidūre nadītīre ghanacchāyo ramaṇīyabhūmibhāgo mahāvanasaṇḍo , tasmiṃ bhagavā viharati .
Keṇiyoti tassa nāmaṃ .
Jaṭiloti āharimajaṭādharo tāpaso .
So kira brāhmaṇamahāsālo , dhanarakkhaṇatthāya pana tāpasapabbajjaṃ samādāya rañño paṇṇākāraṃ datvā bhūmibhāgaṃ gahetvā tattha assamaṃ kāretvā pañcahi sakaṭasatehi vaṇijjaṃ payojetvā kulasahassassa nissayo hutvā vasati .
Assamepi cassa eko tālarukkho divase divase ekaṃ sovaṇṇamayaṃ phalaṃ muñcatīti vadanti .
So divā kāsāvāni dhāreti , jaṭā ca bandhati , rattiṃ kāmasampattiṃ anubhavati .
Pavattāroti ( dī . ni . aṭṭha .1.285; ma . ni . aṭṭha .2.427; a . ni . aṭṭha .3.5.192) pavattayitāroV3.300 , pāvacanavasena vattāroti attho .
Yesan ti yesaṃ santakaṃ .
Mantapadan ti mantasadde bahikatvā raho bhāsitabbaṭṭhena mantā eva taṃtaṃatthapaṭipattihetutāya padanti mantapadaṃ , vedavacanaṃ .
Gītan ti aṭṭhakādīhi dasahi porāṇabrāhmaṇehi udāttānudāttādisarasampattivasena sajjhāyitaṃ .
Pavuttan ti pāvacanavasena aññesaṃ vuttaṃ , vācitanti attho .
Samihitan ti samupabyūḷhaṃ rāsikataṃ , iruvedayajuvedasāmavedādivasena tatthāpi paccekaṃ mantabrāhmaṇādivasena sajjhāyanavācakādivasena ca piṇḍaṃ katvā ṭhapitanti attho .
Tadanugāyantīti etarahi brāhmaṇā taṃ tehi pubbe gītaṃ anugāyanti anusajjhāyanti .
Tadanubhāsantīti taṃ anubhāsanti , idaṃ purimasseva vevacanaṃ .
Bhāsitamanubhāsantīti tehi bhāsitaṃ sajjhāyitaṃ anusajjhāyanti .
Vācitamanuvācentīti tehi aññesaṃ vācitaṃ anuvācenti .
Seyyathidan ti te katameti attho .
Aṭṭhakotiādīni tesaṃ nāmāni .
Te kira dibbacakkhuparibhaṇḍena yathākammūpagañāṇena sattānaṃ kammassakatādiṃ pubbenivāsañāṇenaM3.330 atītakappe brāhmaṇānaṃ mantajjhenavidhiñca oloketvā parūpaghātaṃ akatvā kassapasammāsambuddhassa bhagavato vaṭṭasannissitena vacanena saha saṃsanditvā mante ganthesuṃ .
Aparāpare pana okkākarājakālādīsu uppannabrāhmaṇā pāṇātipātādīni pakkhipitvā tayo vede bhinditvā buddhavacanena saddhiṃ viruddhe akaṃsu .
Rattibhojanaṃ ratti , tato uparatāti rattūparatā .
Atikkante majjhanhike yāva sūriyatthaṅgamanā bhojanaṃ vikālabhojanaṃ nāma , tato viratattā viratā vikālabhojanā .
Paṭiyādāpetvāti sappimadhusakkarādīhi ceva maricehi ca susaṅkhataṃ pānaṃ paṭiyādāpetvā .
‘‘ Mahā kho keṇiya bhikkhusaṅgho ’’ ti kasmā bhagavā punappunaṃ paṭikkhipi ?
Titthiyānaṃ paṭikkhepapasannatāya .
Titthiyā hi ‘‘ aho vatāyaṃ appiccho , yo nimantiyamānopi na sādiyatī ’’ ti upanimantiyamānassa paṭikkhepe pasīdantīti keci , akāraṇañcetaṃ .
Natthi buddhānaṃ paccayahetu evarūpaṃ kohaññaṃ , ayaṃ pana aḍḍhatelasāni bhikkhusatāni disvā ettakānaṃyeva bhikkhaṃ paṭiyādessati , sveva selo brāhmaṇo tīhi purisasatehi saddhiṃ pabbajissati , ayuttaṃ kho pana navake aññato pesetvā imeheva saddhiṃ gantuṃ , ime vā aññato pesetvā navakehi saddhiṃ gantuṃ .
Athāpi sabbeva gahetvā gamissāmi , bhikkhāhāro nappahossati .
Tato bhikkhūsu piṇḍāya carantesu manussā ujjhāyissanti ‘‘ cirassampi keṇiyo samaṇaṃ gotamaṃ nimantetvā yāpanamattaṃ dātuṃ nāsakkhī ’’ ti , sayañca vippaṭisārī bhavissati .
Paṭikkhepe pana kate ‘‘ samaṇo gotamo punappunaṃ ‘ tvañca brāhmaṇesu abhippasanno ’ ti brāhmaṇānaṃ nāmaṃ gaṇhātī ’’ ti cintetvā brāhmaṇepi nimantetukāmo bhavissati , tatoV3.301 brāhmaṇe pāṭiyekkaṃ nimantessati , te tena nimantitā bhikkhū hutvā bhuñjissanti , evamassa saddhā anurakkhitā bhavissatīti punappunaṃ paṭikkhipi .
Kiñcāpi kho bho gotamāti iminā idaṃ dīpeti ‘‘ bho gotama , kiṃ jātaṃ , yadi ahaṃ brāhmaṇesu abhippasanno , adhivāsetu bhavaṃ gotamo , ahaṃ brāhmaṇānampi dātuṃ sakkomi tumhākampī ’’ ti .
Ṭhapetvā dhaññaphalarasan ti ettha taṇḍuladhovanodakampi dhaññarasoyevāti vadanti .
Anujānāmi , bhikkhave , ucchurasan ti ettha nikkasaṭo ucchuraso sattāhakālikoti veditabbaṃ .
ImāhiM3.331 gāthāhīti ( ma . ni . aṭṭha .2.400) imāhi keṇiyassa cittānukūlāhi gāthāhi .
Tattha aggiparicariyaṃ vinā brāhmaṇānaṃ yaññābhāvato ‘‘ aggihuttamukhā yaññā ’’ ti vuttaṃ , aggihuttaseṭṭhā aggijuhanappadhānāti attho .
Brāhmaṇā hi ‘‘ aggimukhā devā ’’ ti aggijuhanapubbakaṃ yaññaṃ vidahanti .
Vede sajjhāyantehi paṭhamaṃ sajjhāyitabbato sāvittī ‘‘ chandaso mukhan ’’ ti vuttā , sāvittī vedassa pubbaṅgamāti attho taṃpubbakattā vedasavanassa .
Manussānaṃ seṭṭhabhāvato rājā ‘‘ mukhan ’’ ti vutto .
Ogāhantīnaṃ nadīnaṃ ādhārabhāvato gantabbaṭṭhānabhāvena paṭisaraṇato ca sāgaro ‘‘ mukhan ’’ ti vutto .
Candasamāyogena ‘‘ ajja kattikā , ajja rohiṇī ’’ ti saññāyanato nakkhattāni abhibhavitvā ālokakaraṇato nakkhattehi ativisesasommabhāvato ca ‘‘ nakkhattānaṃ mukhaṃ cando ’’ ti vuttaṃ .
‘‘ Dīpasikhā aggijālā asanivicakkan ’’ ti evamādīnaṃ tapantānaṃ vijjulatānaṃ aggattā ādicco ‘‘ tapataṃ mukhan ’’ ti vutto .
Dakkhiṇeyyānaṃ pana aggattā visesena tasmiṃ samaye buddhappamukhaṃ saṅghaṃ sandhāya ‘‘ puññaṃ ākaṅkhamānānaṃ , saṅgho ve yajataṃ mukhan ’’ ti vuttaṃ .
Tena saṅgho puññassa āyamukhaṃ aggadakkhiṇeyyabhāvenāti dasseti .
Keṇiyajaṭilavatthukathāvaṇṇanā niṭṭhitā .