Issues
Cūḷaniddesa-aṭṭhakathā

15. Mogharājamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

作者: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

15. Mogharājamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā

85. PannarasameP0.71M0.65 mogharājasutte – dvāhan ti dve vāre ahaṃ .
So hi pubbe ajitasuttassa ( su . ni .1038 ādayo ) ca tissametteyyasuttassa ( su . ni .1046 ādayo ) ca avasāne dvikkhattuṃ bhagavantaṃ pucchi , bhagavā panassa indriyaparipākaṃ āgamayamāno na byākāsi .
Tenāha –
‘‘ dvāhaṃ sakkaṃ apucchissan ’’ ti .
Yāvatatiyañca devīsi , byākarotīti me sutan ti yāvatatiyañca sahadhammikaṃ puṭṭho visuddhidevabhūto isi bhagavā sammāsambuddho byākarotīti evaṃ me sutaṃ .
Godhāvarītīreyeva kira so evamassosi .
Tenāha –
‘‘ byākarotīti me sutan ’’ ti .
Imissā gāthāya niddese yaṃ vattabbaṃ siyā , taṃ heṭṭhā vuttanayaṃ eva .
86. Ayaṃ lokoti manussaloko .
Paro lokoti taṃ ṭhapetvā avaseso .
Sadevakoti brahmalokaṃ ṭhapetvā avaseso upapattidevasammutidevayutto .
‘‘ Brahmaloko sadevako ’’ ti etaṃ vā ‘‘ sadevako loko ’’ tiādinayanidassanamattaṃ .
Tena sabbopi tathāvuttappakāraloko veditabbo .
87. Evaṃ abhikkantadassāvin ti evaṃ aggadassāviṃ , sadevakassa lokassa ajjhāsayādhimuttigatiparāyaṇādīni passituṃ samatthanti dasseti .
88. Suññato lokaṃ avekkhassūti avasiyapavattasallakkhaṇavasena vā tucchasaṅkhārasamanupassanāvasenaV0.62 vāti dvīhākārehi suññato lokaṃ passa .
Attānudiṭṭhiṃ ūhaccāti sakkāyadiṭṭhiṃ uddharitvā .
Lujjatīti bhijjati .
Cakkhatīti cakkhu .
Tadetaṃ sasambhāracakkhuno setamaṇḍalaparikkhittassa kaṇhamaṇḍalassa majjhe abhimukhe ṭhitānaṃ sarīrasaṇṭhānuppattidesabhūte diṭṭhamaṇḍale cakkhuviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati .
Rūpayantīti rūpā , vaṇṇavikāramāpajjantā hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsentīti attho .
Cakkhuto pavattaṃ viññāṇaṃP0.72 , cakkhussa vā cakkhusannissitaṃ vā viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ .
Cakkhuto pavatto samphasso cakkhusamphasso .
Cakkhusamphassapaccayāti cakkhuviññāṇasampayuttaphassapaccayā .
Vedayitan tiM0.66 vindanaṃ , vedanāti attho .
Tadeva sukhayatīti sukhaṃ , yassa uppajjati , taṃ sukhitaṃ karotīti attho .
Suṭṭhu vā khādati , khanati ca kāyacittābādhanti sukhaṃ .
Dukkhayatīti dukkhaṃ .
Yassa uppajjati , taṃ dukkhitaṃ karotīti attho .
Na dukkhaṃ na sukhanti adukkhamasukhaṃ .
Ma -kāro sandhipadavasena vutto .
So pana cakkhusamphasse attanā sampayuttāya vedanāya sahajātaaññamaññanissayavipākaāhārasampayuttaatthiavigatavasena aṭṭhadhā paccayo hoti , sampaṭicchanasampayuttāya anantarasamanantarūpanissayanatthivigatavasena pañcadhā , santīraṇādisampayuttānaṃ upanissayavaseneva paccayo hoti .
Suṇātīti sotaṃ , taṃ sasambhārasotabilassa anto tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese sotaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati .
Saddīyantīti saddā , udāharīyantīti attho .
Ghāyatīti ghānaṃ , taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajapadasaṇṭhāne padese ghānaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati .
Gandhiyantīti gandhā , attano vatthuṃ sūciyantīti attho .
Jīvitaṃ avhāyatīti jivhā , sāyanaṭṭhena vā jivhā .
Sā sasambhārajivhāya atiaggamūlapassāni vajjetvā uparimatalamajjhe bhinnauppaladalaggasaṇṭhāne padese jivhāviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānā tiṭṭhati .
Rasanti te sattāti rasā , assādentīti attho .
Kucchitānaṃ āsavadhammānaṃ āyoti kāyo .
Āyoti uppattideso .
So yāvatā imasmiṃ kāye upādinnapavatti nāma atthi , tattha yebhuyyena kāyappasādo kāyaviññāṇādīnaṃ yathārahaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamāno tiṭṭhati .
Phusiyantīti phoṭṭhabbā .
Manatīti mano , vijānātīti attho .
Attano lakkhaṇaṃ dhārentīti dhammā .
Manoti sahāvajjanabhavaṅgaṃ .
Dhammāti nibbānaṃ muñcitvāV0.63 avasesā dhammārammaṇadhammā .
Manoviññāṇan tiP0.73 javanamanoviññāṇaṃ .
Manosamphassoti taṃsampayutto phasso , so sampayuttāya vedanāya vipākapaccayavajjehi sesehi sattahi paccayehi paccayo hoti .
Anantarāya teheva sesānaṃ upanissayeneva paccayo hoti .
Avasiyapavattasallakkhaṇavasena vāti avaso hutvā pavattasaṅkhāre passanavasena olokanavasenāti attho .
Rūpe vaso na labbhatīti rūpasmiṃM0.67 vasavattibhāvo issarabhāvo na labbhati .
Vedanā dīsupi eseva nayo .
Nāyaṃ , bhikkhave , kāyo tumhākan ti attani sati attaniyaṃ nāma hoti , attāyeva ca natthi .
Tasmā ‘‘ nāyaṃ , bhikkhave , kāyo tumhākan ’’ ti āha .
Nāpi aññesan ti añño nāma paresaṃ attā .
Tasmiṃ sati aññesaṃ nāma siyā , sopi natthi .
Tasmā ‘‘ nāpi aññesan ’’ ti āha .
Purāṇamidaṃ , bhikkhave , kamman ti nayidaṃ purāṇakammameva , purāṇakammanibbatto panesa kāyo .
Tasmā paccayavohārena evaṃ vutto .
Abhisaṅkhatan tiādi kammavohārasseva vasena purimaliṅgasabhāvatāya vuttaṃ .
Ayaṃ panettha attho – abhisaṅkhatan ti paccayehi katoti daṭṭhabbo .
Abhisañcetayitan ti cetanāvatthuko , cetanāmūlakoti daṭṭhabbo .
Vedaniyan ti vedanāya vatthūti daṭṭhabbo .
Rūpe sāro na labbhatīti rūpasmiṃ niccādisāro na labbhati .
Vedanā dīsupi eseva nayo .
Rūpaṃ assāraṃ nissāran ti rūpaṃ assāraṃ sāravirahitañca .
Sārāpagatan ti sārato apagataṃ .
Niccasārasārena vāti bhaṅgaṃ atikkamitvā pavattamānena niccasārena vā .
Kassaci niccasārassa abhāvato niccasārena sāro natthi .
Sukhasārasārena vāti ṭhitisukhaṃ atikkamitvā pavattamānassa kassaci sukhasārassa abhāvato sukhasārasārena vā .
Attasārasārena vāti attattaniyasārasārena vā .
Niccena vāti bhaṅgaṃ atikkamitvā pavattamānassa kassaci niccassa abhāvato niccena vā .
Dhuvena vāti vijjamānakālepi paccayāyattavuttitāya thirassa kassaci abhāvato dhuvena vā .
Sassatena vāti abbocchinnassa sabbakāle vijjamānassa kassaci abhāvato sassatena vā .
Avipariṇāmadhammena vāti jarābhaṅgavasena avipariṇāmapakatikassa kassaci abhāvato avipariṇāmadhammena vā .
CakkhuP0.74 suññaṃ attena vā attaniyena vāti ‘‘ kārako vedako sayaṃvasī ’’ ti evaṃ parikappikena attanā vā attābhāvatoyeva attano santakena parikkhārena ca suññaṃ .
Sabbaṃ cakkhādilokiyadhammajātaṃV0.64 yasmā attā ca ettha natthi , attaniyañca ettha natthi , tasmā ‘‘ suññan ’’ ti vuccatīti atthoM0.68 .
Lokuttarāpi dhammā attattaniyehi suññāyeva , suññātītadhammā natthīti vuttaṃ hoti .
Tasmiṃ dhamme attattaniyasārassa natthibhāvo vutto hoti .
Loke ca ‘‘ suññaṃ gharaṃ suñño ghaṭo ’’ ti vutto gharassa ghaṭassa ca natthibhāvo na hoti , tasmiṃ ghaṭe ca aññassa natthibhāvo vutto hoti .
Bhagavatā ca iti yampi koci tattha na hoti , tena taṃ suññaṃ .
Yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti , taṃ santaṃ idamatthīti pajānātīti ayamevattho vutto .
Tathā ñāyaganthe saddaganthe ca ayamevattho .
Iti imasmiṃ sutte anattalakkhaṇameva kathitaṃ .
Anissariyatoti attano issariye avasavattanato .
Akāmakāriyatoti attano akāmaṃ arucikaraṇavasena .
Apāpuṇiyatoti ṭhātuṃ patiṭṭhābhāvato .
Avasavattanatoti attano vase avattanato .
Paratoti aniccato paccayāyattavuttito .
Vivittatoti nissarato .
Suddhan ti kevalaṃ issarakālapakatīhi vinā kevalaṃ paccayāyattapavattivasena pavattamānaṃ suddhaṃ nāma .
Attaniyavirahito suddhadhammapuñjoti ca .
Suddhaṃ dhammasamuppādaṃ , suddhaṃ saṅkhārasantatin ti suddhaṃ passantassa jānantassa saṅkhārānaṃ santatiṃ abbocchinnasaṅkhārasantatiṃ .
Tatheva suddhaṃ passantassa saṅkhārādīni , ekaṭṭhāni ādarena dvattikkhattuṃ vuttāni .
Evaṃ passantassa maraṇamukhe bhayaṃ na hoti .
Gāmaṇīti ālapanaṃ .
Tiṇakaṭṭhasamaṃ lokan ti imaṃ upādinnakkhandhasaṅkhātaṃ lokaṃ .
Yadā tiṇakaṭṭhasamaṃ paññāya passati .
Yathā araññe tiṇakaṭṭhādīsu gaṇhantesu attānaṃ vā attaniyaṃ vā gaṇhātīti na hoti , tesu vā tiṇakaṭṭhādīsu sayameva nassantesupiP0.75 vinassantesupi attā nassati , attaniyo nassatīti na hoti .
Evaṃ imasmiṃ kāyepi nassante vā vinassante vā attā vā attaniyaṃ vā bhijjatīti apassanto paññāya tiṇakaṭṭhasamaṃ passatīti vuccati .
Nāññaṃ patthayate kiñci , aññatrappaṭisandhiyāti paṭisandhivirahitaṃ nibbānaṃ ṭhapetvā aññaṃ bhavaṃ vā attabhāvaṃ vā na pattheti .
Rūpaṃ samannesatīti rūpassa sāraṃ pariyesati .
Ahanti vāti diṭṭhivasena .
Mamanti vāti taṇhāvasena .
Asmīti vāti mānavasena .
Tampi tassa na hotīti taṃ tividhampi tassa puggalassa na hoti .
IdhātiM0.69 desāpadese nipāto , svāyaṃ katthaci lokaṃ upādāya vuccati .
Yathāha –
‘‘ idha tathāgato loke uppajjatī ’’ ti ( saṃ . ni .3.78; a . ni .4.33).
Katthaci sāsanaṃV0.65 .
Yathāha –
‘‘ idheva , bhikkhave , samaṇo , idha dutiyo samaṇo ’’ ti ( ma . ni .1.139; dī . ni .2.214).
Katthaci okāsaṃ .
Yathāha –
‘‘ Idheva tiṭṭhamānassa , devabhūtassa me sato ;
Punarāyu ca me laddho , evaṃ jānāhi mārisā ’’ ti .( dī . ni .2.369);
Katthaci padapūraṇamattameva .
Yathāha –
‘‘ idhāhaṃ , bhikkhave , bhuttāvī assaṃ pavārito ’’ ti ( ma . ni .1.30).
Idha pana lokaṃ upādāya vuttoti veditabbo .
Assutavā puthujjanoti ettha pana āgamādhigamābhāvā ñeyyo ‘‘ assutavā ’’ iti .
Yassa hi khandhadhātuāyatanapaccayākārasatipaṭṭhānādīsu uggahaparipucchāvinicchayarahitattā diṭṭhipaṭisedhako neva āgamo , paṭipattiyā adhigantabbassa anadhigatattā neva adhigamo atthi , so āgamādhigamābhāvā ñeyyo ‘‘ assutavā ’’ iti .
Svāyaṃ –
Puthūnaṃ jananādīhi , kāraṇehi puthujjano ;
Puthujjanantogadhattā , puthuvāyaṃ jano iti .( dī . ni . aṭṭha .1.7; ma . ni . aṭṭha .1.2; a . ni . aṭṭha .1.1.51; paṭi . ma . aṭṭha .2.1.130);
So hi puthūnaṃ nānappakārānaṃ kilesādīnaṃ jananādīhipi kāraṇehi puthujjano .
Yathāha – puthu kilese janentīti puthujjanāP0.76 , puthu avihatasakkāyadiṭṭhikāti puthujjanā , puthu satthārānaṃ mukhullokikāti puthujjanā , puthu sabbagatīhi avuṭṭhitāti puthujjanā , puthu nānābhisaṅkhāre abhisaṅkharontīti puthujjanā , puthu nānāoghehi vuyhantīti puthujjanā , puthu nānāsantāpehi santappentīti puthujjanā , puthu nānāpariḷāhehi pariḍayhantīti puthujjanā , puthu pañcasu kāmaguṇesu rattā giddhā gadhitā muñchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhāti puthujjanā , puthu pañcahi nīvaraṇehi āvuṭā nivuṭā ovuṭā pihitā paṭicchannā paṭikujjitāti puthujjanā ( mahāni .51,94), puthūnaṃ vā gaṇanapathamatītānaṃ ariyadhammaparammukhānaṃ nīcadhammasamācārānaṃ janānaṃ antogadhattāpi puthujjanā , puthuva ayaṃ visuṃyeva saṅkhyaṃ gato , visaṃsaṭṭhoM0.70 sīlasutādiguṇayuttehi ariyehi janotipi puthujjano .
Evametehi ‘‘ assutavā puthujjano ’’ ti dvīhi padehi ye te –
‘‘ DuveV0.66 puthujjanā vuttā , buddhenādiccabandhunā ;
Andho puthujjano eko , kalyāṇeko puthujjano ’’ ti .( dī . ni . aṭṭha .1.7; ma . ni . aṭṭha .1.2; saṃ . ni . aṭṭha .2.2.61; a . ni . aṭṭha .1.1.51; paṭi . ma . aṭṭha .2.1.130; dha . sa . aṭṭha .1007)–
Dve puthujjanā vuttā , tesu andhaputhujjano vutto hotīti veditabbo .
Ariyānaṃ adassāvītiādīsu ariyāti ārakattā kilesehi , anaye na iriyanato , aye iriyanato , sadevakena ca lokena araṇīyato buddhā ca paccekabuddhā ca buddhasāvakā ca vuccanti , buddhā eva vā idha ariyā .
Yathāha –
‘‘ sadevake , bhikkhave , loke … pe … tathāgato ariyoti vuccatī ’’ ti ( saṃ . ni .5.1098).
Sappurisāti ettha pana paccekabuddhā tathāgatasāvakā ca ‘‘ sappurisā ’’ ti veditabbā .
Te hi lokuttaraguṇayogena sobhanā purisāti sappurisā .
Sabbeva vā ete dvidhāpi vuttā .
Buddhāpi hi ariyā ca sappurisā ca paccekabuddhāpi buddhasāvakāpi .
Yathāha –
‘‘ Yo ve kataññū katavedi dhīro , kalyāṇamitto daḷhabhatti ca hoti ;
Dukhitassa sakkacca karoti kiccaṃ , tathāvidhaṃ sappurisaṃ vadantī ’’ ti .( ma . ni . aṭṭha .1.2; paṭi . ma . aṭṭha .2.1.130; dha . sa . aṭṭha .1007);
‘‘ KalyāṇamittoP0.77 daḷhabhatti ca hotī ’’ ti ettāvatā hi buddhasāvako vutto .
Kataññutādīhi paccekabuddhā buddhāti , yo imesaṃ ariyānaṃ adassanasīlo , na ca dassane sādhukārī , so ariyānaṃ adassāvīti veditabbo .
So cakkhunā adassāvī , ñāṇena adassāvīti duvidho , tesu ñāṇena adassāvī idha adhippeto .
Maṃsacakkhunā hi dibbacakkhunā vā ariyā diṭṭhāpi adiṭṭhāva honti tesaṃ cakkhunā vaṇṇamattagahaṇato , na ariyabhāvagocarato .
Soṇasiṅgālādayopi cakkhunā ariye passanti , na ca te ariyānaṃ dassāvino .
TatridaṃM0.71 vatthu – cittalapabbatavāsino kira khīṇāsavattherassa upaṭṭhāko vuḍḍhapabbajito ekadivasaṃV0.67 therena saddhiṃ piṇḍāya caritvā therassa pattacīvaraṃ gahetvā piṭṭhito āgacchanto theraṃ pucchi –
‘‘ ariyā nāma , bhante , kīdisā ’’ ti ?
Thero āha –
‘‘ idhekacco mahallako ariyānaṃ pattacīvaraṃ gahetvā vattapaṭipattiṃ katvā saha carantopi neva ariye jānāti , evaṃ dujjānā , āvuso , ariyā ’’ ti .
Evaṃ vuttepi so neva aññāsi .
Tasmā cakkhunā dassanaṃ na dassanaṃ , ñāṇena dassanameva dassanaṃ .
Yathāha –
‘‘ alaṃ te , vakkali , kiṃ te iminā pūtikāyena diṭṭhena , yo kho , vakkali , dhammaṃ passati , so maṃ passatī ’’ ti ( saṃ . ni .3.87).
Tasmā cakkhunā passantopi ñāṇena ariyehi diṭṭhaṃ aniccādilakkhaṇaṃ apassanto , ariyānaṃ adhigatañca dhammaṃ anadhigacchanto , ariyakaradhammānaṃ ariyabhāvassa ca adiṭṭhattā ‘‘ ariyānaṃ adassāvī ’’ ti veditabbo .
Ariyadhammassa akovidoti satipaṭṭhānādibhede ariyadhamme akusalo .
Ariyadhamme avinītoti ettha pana –
Duvidho vinayo nāma , ekamekettha pañcadhā ;
Abhāvato tassa ayaṃ ,‘‘ avinīto ’’ ti vuccati .( ma . ni . aṭṭha .1.2; su . ni . aṭṭha .1. uragasuttavaṇṇanā ; paṭi . ma . aṭṭha .2.1.130; dha . sa . aṭṭha .1007);
AyañhiP0.78 saṃvaravinayo pahānavinayoti duvidho vinayo .
Ettha ca duvidhepi vinaye ekamekopi vinayo pañcadhā bhijjati .
Saṃvaravinayo pi hi sīlasaṃvaro satisaṃvaro ñāṇasaṃvaro khantisaṃvaro vīriyasaṃvaroti pañcavidho .
Pahānavinayo pi tadaṅgappahānaṃ vikkhambhanappahānaṃ samucchedappahānaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nissaraṇappahānanti pañcavidho .
Tattha ‘‘ iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto ’’ ti ( vibha .511) ayaṃ sīlasaṃvaro .
‘‘ Rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti ( ma . ni .1.295; saṃ . ni .4.239; a . ni .3.16) ayaṃ satisaṃvaro .
‘‘ YāniM0.72 sotāni lokasmiṃ ,( ajitāti bhagavā ,)
Sati tesaṃ nivāraṇaṃ ;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi , paññāyete pidhiyyare ’’ ti .( su . ni .1041; cūḷani . ajitamāṇavapucchāniddesa 4; netti .11,45; dha . sa . aṭṭha .1007)–
AyaṃV0.68 ñāṇasaṃvaro .
‘‘ Khamo hoti sītassa uṇhassā ’’ ti ( ma . ni .1.24; a . ni .4.114;6.58) ayaṃ khantisaṃvaro .
‘‘ Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī ’’ ti ( ma . ni .1.26; a . ni .4.114;6.58) ayaṃ vīriyasaṃvaro .
Sabbopi cāyaṃ saṃvaro yathāsakaṃ saṃvaritabbānaṃ vinetabbānañca kāyaduccaritādīnaṃ saṃvaraṇato ‘‘ saṃvaro ’’, vinayanato ‘‘ vinayo ’’ ti vuccati .
Evaṃ tāva saṃvaravinayo pañcadhā bhijjatīti veditabbo .
Tathā yaṃ nāmarūpaparicchedādīsu vipassanāñāṇesu paṭipakkhabhāvato dīpālokeneva tamassa , tena tena vipassanāñāṇena tassa tassa anatthassa pahānaṃ .
Seyyathidaṃ – nāmarūpavavatthānena sakkāyadiṭṭhiyā , paccayapariggahena ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ , tasseva aparabhāgena kaṅkhāvitaraṇena kathaṃkathībhāvassa , kalāpasammasanena ‘‘ ahaṃ mamā ’’ ti gāhassa , maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya , udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā , vayadassanena sassatadiṭṭhiyā , bhayadassanena sabhaye abhayasaññāya , ādīnavadassanena assādasaññāya , nibbidānupassanāya abhiratisaññāyaP0.79 , muñcitukamyatāñāṇena amuñcitukāmatāya , upekkhāñāṇena anupekkhāya , anulomena dhammaṭṭhitiyaṃ nibbāne ca paṭilomabhāvassa , gotrabhunā saṅkhāranimittaggāhassa pahānaṃ .
Etaṃ tadaṅgappahānaṃ nāma .
Yaṃ pana upacārappanābhedena samādhinā pavattibhāvanivāraṇato ghaṭappahāreneva udakapiṭṭhe sevālassa tesaṃ tesaṃ nīvaraṇādidhammānaṃ pahānaṃ , etaṃ vikkhambhanappahānaṃ nāma .
Yaṃ catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā taṃtaṃmaggavato attano attano santāne ‘‘ diṭṭhigatānaṃ pahānāyā ’’ tiādinā ( dha . sa .277; vibha .628) nayena vuttassa samudayapakkhiyassa kilesagaṇassa accantaappavattibhāvena pahānaṃ , idaṃ samucchedappahānaṃ nāma .
Yaṃ pana phalakkhaṇe paṭippassaddhattaṃ kilesānaṃ , etaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nāma .
Yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭattāM0.73 pahīnasabbasaṅkhataṃ nibbānaṃ , etaṃ nissaraṇappahānaṃ nāma .
Sabbampi cetaṃ pahānaṃ yasmā cāgaṭṭhena pahānaṃ , vinayanaṭṭhena vinayo , tasmā ‘‘ pahānavinayo ’’ ti vuccati .
Taṃ taṃ pahānavato vā tassa tassa vinayassa sambhavatopetaṃ ‘‘ pahānavinayo ’’ ti vuccati .
Evaṃ pahānavinayopi pañcadhā bhijjatīti veditabbo ( ma . ni . aṭṭha .1.2; su . ni . aṭṭha .1. uragasuttavaṇṇanā ; paṭi . ma . aṭṭha .2.1.130).
EvamayaṃV0.69 saṅkhepato duvidho bhedato ca dasavidho vinayo bhinnasaṃvarattā , pahātabbassa ca appahīnattā yasmā etassa assutavato puthujjanassa natthi , tasmā abhāvato tassa ayaṃ ‘‘ avinīto ’’ ti vuccatīti .
Eseva nayo sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido , sappurisadhamme avinītoti etthapi .
Ninnānākaraṇañhi etamatthato .
Yathāha –
‘‘ yeva te ariyā , teva te sappurisā .
Yeva te sappurisā , teva te ariyā .
Yo eva so ariyānaṃ dhammo , so eva so sappurisānaṃ dhammo .
Yo eva so sappurisānaṃ dhammo , so eva so ariyānaṃ dhammo .
Yeva te ariyavinayā , teva te sappurisavinayā .
Yeva te sappurisavinayā , teva te ariyavinayā .
Ariyeti vā , sappuriseti vā , ariyadhammetiP0.80 vā , sappurisadhammeti vā , ariyavinayeti vā , sappurisavinayeti vā esese eke ekaṭṭhe same samabhāge tajjāte taññevāti ( dha . sa . aṭṭha .1007; paṭi . ma . aṭṭha .2.1.130).
Rūpaṃ attato samanupassatīti idhekacco rūpaṃ attato samanupassati ,‘‘ yaṃ rūpaṃ , so ahaṃ , yo ahaṃ , taṃ rūpan ’’ ti rūpañca attānañca advayaṃ samanupassati .
Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato ‘‘ yā acci , so vaṇṇo .
Yo vaṇṇo , sā accī ’’ ti acciñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati , evameva idhekacco rūpaṃ attato … pe … samanupassatīti ( paṭi . ma .1.130-131) evaṃ rūpaṃ ‘‘ attā ’’ ti diṭṭhipassanāya passati .
Rūpavantaṃ vā attānan ti arūpaṃ ‘‘ attā ’’ ti gahetvā chāyāvantaṃ rukkhaṃ viya taṃ rūpavantaṃ ‘‘ attā ’’ ti samanupassati .
Attani vā rūpan ti arūpameva ‘‘ attā ’’ ti gahetvā pupphasmiṃ gandhaṃ viya attani rūpaṃ samanupassati .
Rūpasmiṃ vā attānan ti arūpameva ‘‘ attā ’’ ti gahetvā karaṇḍake maṇiṃ viya taṃ attānaṃ rūpasmiṃ samanupassati .
Vedanā dīsupi eseva nayo .
TatthaM0.74 ‘‘ rūpaṃ attato samanupassatī ’’ ti suddharūpaṃyeva ‘‘ attā ’’ ti kathitaṃ .
‘‘ Rūpavantaṃ vā attānaṃ , attani vā rūpaṃ , rūpasmiṃ vā attānaṃ .
Vedanaṃ attato … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ attato samanupassatī ’’ ti ( paṭi . ma .1.131) imesu sattasu ṭhānesu arūpaṃ ‘‘ attā ’’ ti kathitaṃ ,‘‘ vedanāvantaṃ vā attānaṃ , attani vā vedanā , vedanāya vā attānan ’’ ti evaṃ catūsu khandhesu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vasena dvādasasu ṭhānesu rūpārūpamissako attā kathito .
Tattha rūpaṃ attato samanupassati .
Vedanaṃ … saññaṃ … saṅkhāre … viññāṇaṃ attato samanupassatīti pañcasu ṭhānesu ucchedadiṭṭhi kathitā .
Avasesesu sassatadiṭṭhi .
Evamettha pannarasa bhavadiṭṭhiyo pañca vibhavadiṭṭhiyo honti .
Tā sabbāpi maggāvaraṇā , na saggāvaraṇā , paṭhamamaggavajjhāti veditabbā .
ĀraññikotiV0.70 araññe nivāsaṃ .
Pavaneti mahante gambhīravane .
Caramānoti tahiṃ tahiṃ vicaramāno .
Vissattho gacchatīti nibbhayo nirāsaṅko carati .
Anāpāthagato luddassātiP0.81 migaluddassa parammukhagato .
Antamakāsi māran ti kilesamāraṃ vā devaputtamāraṃ vā antaṃ akāsi .
Apadaṃ vadhitvāti kilesapadaṃ hantvā nāsetvā .
Māracakkhuṃ adassanaṃ gatoti mārassa adassanavisayaṃ patto .
Anāpāthagatoti mārassa parammukhaṃ patto .
Sesaṃ sabbattha pākaṭameva .
Evaṃ bhagavā idampi suttaṃ arahattanikūṭeneva desesi , desanāpariyosāne ca vuttasadisoyeva dhammābhisamayo ahosīti .
Saddhammappajjotikāya cūḷaniddesa-aṭṭhakathāya
Mogharājamāṇavasuttaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .