3-3.

Mahākassapattheraapadānavaṇṇanā

PadumuttarassaM1.282V1.260 bhagavato tyādikaṃ āyasmato mahākassapattherassa apadānaṃ .

Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññasambhārāni upacinanto padumuttarabhagavato kāle haṃsavatīnagare vedeho nāma asītikoṭivibhavo kuṭumbiko ahosi .

So buddhamāmako , dhammamāmako , saṅghamāmako , upāsako hutvā viharanto ekasmiṃ uposathadivase pātovaP0.252 subhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṅgāni adhiṭṭhāya gandhapupphādīni gahetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi .

Tasmiñca khaṇe satthā mahānisabhattheraṃ nāma tatiyasāvakaṃ ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ nisabho ’’ ti etadagge ṭhapesi .

Upāsako taṃ sutvā pasanno dhammakathāvasāne mahājane uṭṭhāya gate satthāraṃ vanditvā ‘‘ sve , bhante , mayhaṃ bhikkhaṃ adhivāsethā ’’ ti nimantesi .

‘‘ Mahā kho , upāsaka , bhikkhusaṅgho ’’ ti .

‘‘ Kittako , bhante ’’ ti ?

‘‘ Aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassan ’’ ti .

‘‘ Bhante , ekaṃ sāmaṇerampi vihāre asesetvā mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti .

Satthā adhivāsesi .

Upāsako satthu adhivāsanaṃ ñatvā gehaṃ gantvā mahādānaṃ sajjetvā punadivase satthu kālaṃ ārocāpesi .

Satthā pattacīvaramādāya bhikkhusaṅghaparivuto upāsakassa gharaṃ gantvā paññattāsane nisinno dakkhiṇodakāvasāne yāguādīni sampaṭicchanto bhattavissaggaṃ akāsi .

Upāsakopi satthu santike nisīdi .

Tasmiṃ antare mahānisabhatthero piṇḍāya caranto tameva vīthiṃ paṭipajji .

Upāsako disvā uṭṭhāya gantvā theraṃ vanditvā ‘‘ pattaṃ , bhante , dethā ’’ ti āha .

Thero pattaṃ adāsi .

‘‘ Bhante , idheva pavisatha , satthāpi gehe nisinno ’’ ti .

‘‘ Na vaṭṭissati , upāsakā ’’ ti .

So therassa pattaṃ gahetvā piṇḍapātassa pūretvā adāsi .

Tato theraṃ anugantvā nivatto satthu santike nisīditvā evamāha –

‘‘ mahānisabhatthero , bhante ,‘ satthāpi gehe nisinno ’ ti vuttepi pavisituṃ na icchi .

Atthi nu kho etassa tumhākaṃ guṇehi atirekaguṇo ’’ ti ?

Buddhānañca vaṇṇamaccheraṃ nāma natthi , tasmā satthā evamāha –

‘‘ upāsaka , mayaṃ bhikkhaṃ āgamayamānā gehe nisīdāma , so bhikkhu na evaṃ nisīditvā bhikkhaṃM1.283 udikkhati .

Mayaṃ gāmantasenāsane vasāma , so araññeyeva vasati .

Mayaṃ channe vasāma , so abbhokāseyeva vasatī ’’ ti bhagavā ‘‘ ayañca ayañcetassa guṇo ’’ ti mahāsamuddaṃ pūrayamāno viya tassa guṇaṃ kathesi .

UpāsakopiV1.261 pakatiyā jalamānadīpo telena āsitto viya suṭṭhutaraṃ pasanno hutvā cintesi –

‘‘ kiṃ mayhaṃ aññāya sampattiyā , yaṃnūnāhaṃ anāgate ekassa buddhassa santike dhutavādānaṃ aggabhāvatthāya patthanaṃ karissāmī ’’ ti .

So punapi satthāraṃ nimantetvā teneva niyāmena satta divase mahādānaṃ datvā sattame divase buddhappamukhassa mahābhikkhusaṅghassa ticīvarāni datvā satthuP0.253 pādamūle nipajjitvā evamāha –

‘‘ yaṃ me , bhante , satta divase dānaṃ dentassa mettaṃ kāyakammaṃ mettaṃ vacīkammaṃ mettaṃ manokammaṃ paccupaṭṭhitaṃ , imināhaṃ na aññaṃ devasampattiṃ vā sakkamārabrahmasampattiṃ vā patthemi , idaṃ pana me kammaṃ anāgate ekassa buddhassa santike mahānisabhattherena pattaṭṭhānantaraṃ pāpuṇanatthāya terasadhutaṅgadharānaṃ aggabhāvassa adhikāro hotū ’’ ti .

Satthā ‘‘ mahantaṃ ṭhānaṃ iminā patthitaṃ , samijjhissati nu kho , no ’’ ti olokento samijjhanabhāvaṃ disvā āha –

‘‘ manāpaṃ te ṭhānaṃ patthitaṃ , anāgate satasahassakappāvasāne gotamo nāma buddho uppajjissati , tassa tvaṃ tatiyasāvako mahākassapatthero nāma bhavissasī ’’ ti byākāsi .

Taṃ sutvā upāsako ‘‘ buddhānaṃ dve kathā nāma natthī ’’ ti punadivase pattabbaṃ viya taṃ sampattiṃ amaññittha .

So yāvatāyukaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ samādāya rakkhitvā nānappakāraṃ puññakammaṃ katvā kālaṃkatvā sagge nibbatti .

Tato paṭṭhāya devamanussesu sampattiṃ anubhavanto ito ekanavutikappe vipassisammāsambuddhe bandhumatīnagaraṃ upanissāya kheme migadāye viharante devalokā cavitvā aññatarasmiṃ parijiṇṇabrāhmaṇakule nibbatti .

Tasmiñca kāle vipassī bhagavā sattame saṃvacchare dhammaṃ kathesi , mahantaṃ kolāhalaṃ ahosi .

Sakalajambudīpe devatā ‘‘ satthā dhammaṃ kathessatī ’’ ti ārocesuṃ .

Brāhmaṇo taṃ sāsanaṃ assosi .

Tassa nivāsanasāṭako ekoyeva , tathā brāhmaṇiyā .

Pārupanaṃ pana dvinnampi ekameva .

So sakalanagare ‘‘ ekasāṭakabrāhmaṇo ’’ ti paññāyiM1.284 .

So brāhmaṇo kenacideva kiccena brāhmaṇānaṃ sannipāte sati brāhmaṇiṃ gehe ṭhapetvā sayaṃ taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati , brāhmaṇīnaṃ sannipāte sati sayaṃ gehe acchati , brāhmaṇī taṃ vatthaṃ pārupitvā gacchati .

Tasmiṃ pana divase so brāhmaṇiṃ āha –

‘‘ bhoti , kiṃ tvaṃ rattiṃ dhammaṃ suṇissasi , udāhu divā ’’ ti ?

‘‘ Sāmi , ahaṃ mātugāmo bhīrukajātikā rattiṃ sotuṃ na sakkomi , divā sossāmī ’’ ti taṃ brāhmaṇaṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā upāsikāhi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisinnā dhammaṃ sutvā upāsikāhi saddhiṃ agamāsi .

Atha brāhmaṇo taṃ gehe ṭhapetvā taṃ vatthaṃ pārupitvā vihāraṃ gato .

TasmiñcaV1.262 samaye satthā parisamajjhe alaṅkatadhammāsane nisinno cittabījaniṃ gahetvā ākāsagaṅgaṃ otārento viya sineruṃ manthaṃ katvā sāgaraṃ nimmanthento viya ca dhammakathaṃ kathesi .

Brāhmaṇassa parisapariyantenaP0.254 nisinnassa dhammaṃ suṇantassa paṭhamayāmeyeva sakalasarīraṃ pūrayamānā pañcavaṇṇā pīti uppajji .

So pārutavatthaṃ saṅgharitvā ‘‘ dasabalassa dassāmī ’’ ti cintesi .

Athassa ādīnavasahassaṃ dassayamānaṃ maccheraṃ uppajji .

So ‘‘ brāhmaṇiyā tuyhañca ekameva vatthaṃ , aññaṃ kiñci pārupanaṃ nāma natthi , apārupitvā bahi vicarituṃ na sakkomī ’’ ti sabbathāpi adātukāmo ahosi .

Athassa nikkhante paṭhame majjhimayāmeti tatheva pīti uppajji .

So tatheva cintetvā tatheva adātukāmo ahosi .

Athassa majjhime yāme nikkhante pacchimayāmepi tatheva pīti uppajji .

Tadā so maccheraṃ jinitvā vatthaṃ saṅgharitvā satthu pādamūle ṭhapesi .

Tato vāmahatthaṃ ābhujitvā dakkhiṇena hatthena apphoṭetvā ‘‘ jitaṃ me , jitaṃ me ’’ ti tikkhattuṃ nadi .

Tasmiṃ samaye bandhumā rājā dhammāsanassa pacchato antosāṇiyaṃ nisinno dhammaṃ suṇāti .

Rañño ca nāma ‘‘ jitaṃ me ’’ ti saddo amanāpo hoti .

Rājā purisaṃ āṇāpesi ‘‘ gaccha , bhaṇe , etaṃ puccha –

‘ kiṃ so vadatī ’’’ ti ?

Brāhmaṇo tenāgantvā pucchito ‘‘ avasesā hatthiyānādīni āruyha asicammādīni gahetvā parasenaṃM1.285 jinanti , na taṃ acchariyaṃ .

Ahaṃ pana pacchato āgacchantassa kūṭagoṇassa muggarena sīsaṃ bhinditvā taṃ palāpento viya maccheracittaṃ jinitvā pārutavatthaṃ dasabalassa adāsiṃ , taṃ me jitaṃ maccheraṃ acchariyan ’’ ti āha .

So āgantvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi .

Rājā ‘‘ amhe , bhaṇe , dasabalassa anurūpaṃ na jānāma , brāhmaṇo jānātī ’’ ti tassa pasīditvā vatthayugaṃ pesesi .

Taṃ disvā brāhmaṇo cintesi –

‘‘ rājā mayhaṃ tuṇhī nisinnassa paṭhamaṃ kiñci adatvā satthu guṇe kathentassa adāsi , satthu guṇe paṭicca idaṃ uppannaṃ , satthuyeva anucchavikan ’’ ti tampi vatthayugaṃ dasabalassa adāsi .

Rājā ‘‘ kiṃ brāhmaṇena katan ’’ ti pucchitvā ‘‘ tampi tena vatthayugaṃ tathāgatasseva dinnan ’’ ti sutvā aññānipi dve vatthayugāni pesesi , so tānipi satthu adāsi .

Puna rājā ‘ aññānipi cattārī ’ ti evaṃ vatvā yāva evaṃ dvattiṃsa vatthayugāni pesesi .

Atha brāhmaṇo ‘‘ idaṃ vaḍḍhetvā vaḍḍhetvā gahaṇaṃ viya hotī ’’ ti attano atthāya ekaṃ , brāhmaṇiyā ekanti dve vatthayugāni gahetvā , tiṃsa yugāni tathāgatasseva adāsi .

Tato paṭṭhāya ca so satthu vissāsiko jāto .

Atha taṃ rājā ekadivasaṃ sītasamaye satthu santike dhammaṃ suṇantaṃ disvā satasahassagghanakaṃP0.255V1.263 attano pārutaṃ rattakambalaṃ datvā āha –

‘‘ ito paṭṭhāya imaṃ pārupitvā dhammaṃ suṇāhī ’’ ti .

So ‘‘ kiṃ me iminā kambalena imasmiṃ pūtikāye upanītenā ’’ ti cintetvā antogandhakuṭiyaṃ tathāgatassa mañcassa upari vitānaṃ katvā agamāsi .

Athekadivasaṃ rājā pātova vihāraṃ gantvā antogandhakuṭiyaṃ satthu santike nisīdi .

Tasmiṃ khaṇe chabbaṇṇā buddharasmiyo kambale paṭihaññanti , kambalo ativiya virocittha .

Rājā ullokento sañjānitvā āha –

‘‘ amhākaṃ , bhante , esa kambalo , amhehi ekasāṭakabrāhmaṇassa dinno ’’ ti .

‘‘ Tumhehi , mahārāja , brāhmaṇo pūjito , brāhmaṇena mayaṃ pūjitā ’’ ti .

Rājā ‘‘ brāhmaṇo yuttaṃ aññāsi , na mayan ’’ ti pasīditvā yaṃ manussānaṃ upakārabhūtaṃ , taṃ sabbaṃ aṭṭhaṭṭhakaṃ katvā sabbaṭṭhakaṃ nāma dānaṃ datvā purohitaṭṭhāne ṭhapesi .

Sopi ‘‘ aṭṭhaṭṭhakaṃ nāma catusaṭṭhi hotī ’’ ti catusaṭṭhisalākabhattāni upaṭṭhapetvā yāvajīvaṃ dānaṃ datvā sīlaṃ rakkhitvā tato cuto sagge nibbatti .

PunaM1.286 tato cuto imasmiṃ kappe bhagavato koṇāgamanassa bhagavato kassapassa cāti dvinnaṃ antare bārāṇasiyaṃ kuṭumbiyakule nibbatto .

So vaḍḍhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ araññe jaṅghavihāraṃ vicarati .

Tasmiñca samaye paccekabuddho nadītīre cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṅgharitvā ṭhapetumāraddho .

So taṃ disvā ‘‘ kasmā , bhante , saṅgharitvā ṭhapethā ’’ ti āha .

‘‘ Anuvāto nappahotī ’’ ti .

‘‘ Iminā , bhante , karothā ’’ ti uttarisāṭakaṃ datvā ‘‘ nibbattanibbattaṭṭhāne me kāci hāni mā hotū ’’ ti patthanaṃ akāsi .

Gharepissa bhaginiyā saddhiṃ bhariyāya kalahaṃ karontiyā paccekabuddho piṇḍāya pāvisi .

Athassa bhaginī paccekabuddhassa piṇḍapātaṃ datvā tassa bhariyaṃ sandhāya –

‘‘ evarūpaṃ bālaṃ yojanasate parivajjeyyan ’’ ti patthanaṃ ṭhapesi .

Sā gehaṅgaṇe ṭhitā sutvā ‘‘ imāya dinnabhattaṃ esa mā bhuñjatū ’’ ti pattaṃ gahetvā bhattaṃ chaḍḍetvā kalalassa pūretvā adāsi .

Itarā disvā ‘‘ bāle , maṃ tāva akkosa vā pahara vā , evarūpassa pana dve asaṅkhyeyyāni pūritapāramissa paccekabuddhassa pattato bhattaṃ chaḍḍetvā kalalaṃ dātuṃ na yuttan ’’ ti āha .

Athassa bhariyāya paṭisaṅkhānaṃ uppajji .

Sā ‘‘ tiṭṭhatha , bhante ’’ ti kalalaṃ chaḍḍetvā pattaṃ dhovitvā gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā paṇītabhattassa catumadhurassa ca pūretvā upari āsittena padumagabbhavaṇṇena sappinā vijjotamānaṃP0.256 pattaṃ paccekabuddhassa hatthe ṭhapetvā ‘‘ yathā ayaṃ piṇḍapāto obhāsajāto , evaṃ obhāsajātaṃ me sarīraṃ hotū ’’ ti patthanaṃ akāsi .

Paccekabuddho anumoditvā ākāsaṃ pakkhandi .

Tepi dve jāyampatikā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutāV1.264 sagge nibbattiṃsu .

Puna tato cavitvā upāsako kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ asītikoṭivibhavasampanne kule nibbatti , itarāpi tādisasseva seṭṭhino dhītā hutvā nibbatti , tassa vayappattassa tameva seṭṭhidhītaraṃ ānayiṃsu .

Tassā pubbe aniṭṭhavipākassa pāpakammassa ānubhāvena patikulaṃ paviṭṭhamattāya ummārantarato paṭṭhāya sakalaṃ gehaṃ ugghāṭitavaccakūpo viya duggandhaṃ jātaṃ .

Kumāro ‘‘ kassāyaṃ gandho ’’ ti pucchitvā ‘‘ seṭṭhikaññāyā ’’ ti sutvā ‘‘ nīharatha nan ’’ ti tassāyeva kulagharaṃ pesesi .

Sā teneva nīhārena sattasu ṭhānesu paṭinivatti .

TenaM1.287 samayena kassapadasabalo parinibbāyi .

Tassa satasahasagghanikāhi suvaṇṇiṭṭhakāhi yojanubbedhaṃ cetiyaṃ ārabhiṃsu .

Tasmiṃ cetiye kariyamāne sā seṭṭhidhītā cintesi –

‘‘ ahaṃ sattasu ṭhānesu paṭinivattā , kiṃ me jīvitenā ’’ ti attano ābharaṇabhaṇḍaṃ bhañjāpetvā suvaṇṇiṭṭhakaṃ kāresi ratanāyataṃ vidatthivitthiṇṇaṃ caturaṅgulubbedhaṃ .

Tato haritālamanosilāpiṇḍaṃ gahetvā aṭṭha uppalapupphahatthake ādāya cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gatā .

Tasmiñca khaṇe ekā iṭṭhakāpanti parikkhipitvā āgacchamānā ghaṭaniṭṭhakāya ūnā hoti .

Seṭṭhidhītā vaḍḍhakiṃ āha ‘‘ imaṃ me iṭṭhakaṃ ettha ṭhapethā ’’ ti .

‘‘ Amma bhaddake , kāle āgatāsi , sayameva ṭhapehī ’’ ti .

Sā āruyha telena haritālamanosilāpiṇḍaṃ yojetvā tena bandhanena iṭṭhakaṃ patiṭṭhapetvā upari aṭṭhahi uppalapupphahatthakehi pūjaṃ katvā vanditvā ‘‘ nibbattanibbattaṭṭhāne me kāyato candanagandho vāyatu , mukhato uppalagandho ’’ ti patthanaṃ katvā cetiyaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā gehaṃ agamāsi .

Tasmiṃyeva khaṇe sā yassa seṭṭhiputtassa paṭhamaṃ gehaṃ nītā , tassa taṃ ārabbha sati udapādi .

Nagarepi nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ hoti .

So upaṭṭhāke āha ‘‘ idha ānītā seṭṭhidhītā kuhin ’’ ti ?

‘‘ Kulagehe , sāmī ’’ ti .

‘‘ Ānetha naṃ , nakkhattaṃ kīḷissāmī ’’ ti .

Te gantvā taṃ vanditvā ṭhitā .

‘‘ Kiṃ , tātā , āgatatthā ’’ ti tāya puṭṭhā tassā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu .

‘‘ Tātā , mayā ābharaṇabhaṇḍehi cetiyaṃ pūjitaṃ , ābharaṇaṃ me natthī ’’ ti .

Te gantvā seṭṭhiputtassa ārocesuṃ .

‘‘ Ānetha naṃ , piḷandhanaṃ labhissatī ’’ ti .

Te taṃ ānayiṃsu .

Tassā saha gehapavesanena sakalagehaṃ candanagandho ceva uppalagandhoP0.257 ca vāyi .

Seṭṭhiputto taṃ pucchi –

‘‘ bhadde , tava sarīrato paṭhamaṃ duggandho vāyi , idāni pana te sarīrato candanagandho , mukhato uppalagandho vāyati , kimetan ’’ ti ?

Sā ādito paṭṭhāya attanā katakammaṃ ārocesi .

Seṭṭhiputto ‘‘ niyyānikaṃ vata buddhasāsanan ’’ ti pasīditvā yojanikaṃ suvaṇṇacetiyaṃ kambalakañcukenaV1.265 paṭicchādetvā tattha tattha rathacakkapamāṇehi suvaṇṇapadumehi alaṅkari .

Tesaṃ dvādasahatthā olambakā honti .

So tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sagge nibbattitvā , puna tato cavitvā bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ amaccakuleM1.288 nibbatti .

Bhariyā panassa devalokato cavitvā rājakule jeṭṭharājadhītā hutvā nibbatti .

Tesu vayappattesu kumārassa vasanagāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ .

So mātaraṃ āha –

‘‘ amma , sāṭakaṃ me dehi , nakkhattaṃ kīḷissāmī ’’ ti .

Sā dhotavatthaṃ nīharitvā adāsi .

‘‘ Amma , thūlamidan ’’ ti āha .

Sā aññaṃ nīharitvā adāsi .

So tampi paṭikkhipi .

Atha naṃ mātā āha –

‘‘ tāta , yādise gehe mayaṃ jātā , natthi no ito sukhumatarassa paṭilābhāya puññan ’’ ti .

‘‘ Tena hi labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi , ammā ’’ ti .

‘‘ Putta , ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagararajjapaṭilābhaṃ icchāmī ’’ ti .

So mātaraṃ vanditvā ‘‘ gacchāmi , ammā ’’ ti .

‘‘ Gaccha , tātā ’’ ti .

So pana puññaniyāmena nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā uyyāne maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji .

So ca bārāṇasirañño kālaṅkatassa sattamo divaso hoti .

Amaccā rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu –

‘‘ rañño ekā dhītāva atthi , putto natthi , arājakaṃ rajjaṃ nassissati , ko rājā bhavituṃ arahatī ’’ ti ?

‘‘ Tvaṃ hohi , tvaṃ hohī ’’ ti .

Purohito āha –

‘‘ bahuṃ oloketuṃ na vaṭṭati , phussarathaṃ vissajjessāmā ’’ ti .

Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā pañcavidharājakakudhabhaṇḍaṃ setacchattañca tasmiṃ ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ .

Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukho agamāsi .

‘‘ Paricayena uyyānābhimukho gacchati , nivattemā ’’ ti keci āhaṃsu .

Purohito ‘‘ mā nivattayitthā ’’ ti āha .

Ratho gantvā kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā āruhanasajjo hutvā aṭṭhāsi .

Purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘ tiṭṭhatu ayaṃ dīpo , dvisahassaparittadīpavāresu catūsu mahādīpesu esa rajjaṃ kāretuṃ yutto ’’ ti vatvā ‘‘ tūriyāni paggaṇhathā ’’ ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpeti .

Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā olokento ‘‘ kena kammena āgatatthā ’’ ti āha .

‘‘ Deva , tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī ’’ ti .

‘‘ Rājā vo kahan ’’ ti ?

‘‘ Devattaṃ gato , sāmī ’’ ti .

‘‘ Kati divasā atikkantā ’’ tiP0.258 ?

‘‘ Ajja sattamo divaso ’’ ti .

‘‘ Putto vā dhītā vā natthī ’’ tiV1.266 ?

‘‘ Dhītā atthi , deva , putto natthī ’’ ti .

‘‘ Tena hi karissāmi rajjan ’’ ti .

Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃM1.289 kāretvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu .

Athassa katābhisekassa satasahassagghanakaṃ vatthaṃ upanayiṃsu .

So ‘‘ kimidaṃ , tātā ’’ ti āha .

‘‘ Nivāsanavatthaṃ , devā ’’ ti .

‘‘ Nanu , tātā , thūlan ’’ ti ?

‘‘ Manussaparibhogavatthesu ito mudutaraṃ natthi , devā ’’ ti .

‘‘ Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī ’’ ti ?

‘‘ Āma , devā ’’ ti .

‘‘ Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā ’’ ti ‘‘ suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharatha , labhissāmi vatthan ’’ ti suvaṇṇabhiṅgāraṃ āharāpetvā uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ gahetvā puratthimadisāyaṃ abbhukkiri .

Ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu .

Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇapacchimauttaradisāyanti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri .

Sabbadisāsu aṭṭhaaṭṭhakaṃ katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu .

So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘ nandarañño vijite suttakantikā itthiyo ‘ mā suttaṃ kantiṃsū ’ ti evaṃ bheriṃ carāpethā ’’ ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ abhiruyha mahāsampattiṃ anubhavi .

Evaṃ gacchante kāle devī rañño sampattiṃ disvā ‘‘ aho vata tapassī ’’ ti kāruññākāraṃ dassesi .

‘‘ Kimidaṃ , devī ’’ ti puṭṭhā ‘‘ atimahatī , deva , te sampatti , atīte buddhānaṃ saddahitvā katakalyāṇassa phalaṃ , idāni anāgatassa paccayaṃ puññaṃ na karothā ’’ ti āha .

Kassa dassāma , sīlavanto natthīti .

‘‘ Asuñño , deva , jambudīpo arahantehi ;

tumhe , deva , dānaṃ sajjetha , ahaṃ arahante lacchāmī ’’ ti āha .

Punadivase rājā pācīnadvāre dānaṃ sajjāpesi .

Devī pātova uposathaṅgāni adhiṭṭhāya uparipāsāde puratthābhimukhā urena nipajjitvā ‘‘ sace etissāya disāya arahanto atthi , sve āgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū ’’ ti āha .

Tassaṃ disāyaṃ arahanto nāhesuṃ , taṃ sakkāraṃ kapaṇayācakānaṃ adaṃsu .

Punadivase dakkhiṇadvāre sajjetvā tatheva dakkhiṇeyyaṃ nālattha , punadivasepi pacchimadvāre tatheva .

Uttaradvāre sajjitadivasena pana deviyā tatheva nimantentiyāM1.290 himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi –

‘‘ mārisā , nandarājā tumhe nimanteti , adhivāsetha tassā ’’ ti .

Te adhivāsetvā punadivase anotattadahe mukhaṃ dhovitvā ākāsenāgantvā uttaradvāre otariṃsu .

Manussā disvāP0.259 gantvā ‘‘ pañcasatā , deva , paccekabuddhā āgatā ’’ ti rañño ārocesuṃ .

Rājā saddhiṃ deviyā gantvā vanditvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tatra nesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāneV1.267 rājā saṅghattherassa , devī saṅghanavakassa pādamūle nipatitvā ‘‘ ayyā , bhante , paccayehi na kilamissanti , mayañca puññena na parihāyissāmī , amhākaṃ yāvajīvaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā ’’ ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne pañca paṇṇasālāsatāni , pañca caṅkamanasatānīti sabbākārena nivāsanaṭṭhānāni sampādetvā tattha vasāpesuṃ .

Evaṃ kāle gacchante rañño paccante kupite rājā ‘‘ ahaṃ paccantaṃ vūpasametuṃ gacchāmi , tvaṃ paccekabuddhesu mā pamajjā ’’ ti deviṃ ovaditvā gato .

Tasmiṃ anāgateyeva paccekabuddhānaṃ āyusaṅkhārā khīṇā .

Mahāpadumapaccekabuddho tiyāmarattiṃ jhānakīḷaṃ kīḷitvā aruṇuggamanasamaye ālambanaphalakaṃ ālambitvā ṭhitakova anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi .

Etenupāyena sesāpīti sabbeva parinibbutā .

Punadivase devī paccekabuddhānaṃ nisīdanaṭṭhānāni sajjetvā pupphāni vikiritvā dhūpaṃ vāsetvā tesaṃ āgamanaṃ olokentī nisinnā āgamanaṃ adisvā purise pesesi –

‘‘ gacchatha , tātā , jānātha kiṃ ayyānaṃ aphāsukan ’’ ti ?

Te gantvā mahāpadumassa paṇṇasālāya dvāraṃ vivaritvā tattha taṃ apassantā caṅkamanaṃ gantvā ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhitaṃ disvā vanditvā ‘‘ kālo , bhante ’’ ti āhaṃsu .

Parinibbutasarīraṃ kiṃ kathessati , te ‘‘ niddāyati maññe ’’ ti vatvā piṭṭhipāde hatthena parāmasitvā pādānaṃ sītalatāya ceva thaddhatāya ca parinibbutabhāvaṃ ñatvā dutiyassa santikaṃ gantvā tatheva ñatvā puna tatiyassāti evaṃ sabbepi parinibbutabhāvaṃ ñatvā rājakulaṃ āgamiṃsu .

‘‘ Kahaṃ , tātā , paccekabuddhā ’’ ti puṭṭhā ‘‘ parinibbutā , devī ’’ ti āhaṃsu .

Devī kandantī rodantī nikkhamitvā nāgarehi saddhiṃM1.291 tattha gantvā sādhukīḷitaṃ kāretvā paccekabuddhānaṃ sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gāhāpetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpesi .

Rājā paccantaṃ vūpasametvā āgato paccuggamanaṃ āgataṃ deviṃ pucchi –

‘‘ kiṃ , bhadde , tvaṃ paccekabuddhesu na pamajjasi , nirogā ca ayyā ’’ ti ?

‘‘ Parinibbutā , devā ’’ ti .

Taṃ sutvā rājā cintesi –

‘‘ evarūpānampi paṇḍitānaṃ maraṇaṃ uppajjati , amhākaṃ kuto mokkhā ’’ ti ?

So nagaraṃ apavisitvā uyyānameva gantvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā tassa rajjaṃ niyyātetvā sayaṃ samaṇapabbajjaṃ pabbaji .

Devīpi ‘‘ raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī ’’ ti tatheva uyyāne pabbaji .

Dvepi jhānaṃ bhāvetvā tato cutā brahmaloke nibbattiṃsu .

TesuP0.260 tattheva vasantesu amhākaṃ satthā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbenaV1.268 rājagahaṃ pāpuṇi .

Satthari tattha paṭivasante ayaṃ pippalimāṇavo magadharaṭṭhe mahātitthabrāhmaṇagāme kapilabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi nibbatto .

Ayaṃ bhaddakāpilānī maddaraṭṭhe sāgalanagare kosiyagottabrāhmaṇassa bhariyāya kucchimhi nibbattā .

Tesaṃ anukkamena vaḍḍhamānānaṃ pippalimāṇavassa vīsatime , bhaddāya soḷasame vaye sampatte mātāpitaro puttaṃ oloketvā ‘‘ tāta , tvaṃ vayappatto , kulavaṃsaṃ patiṭṭhapetuṃ yutto ’’ ti ativiya nippīḷiyiṃsu .

Māṇavo āha –

‘‘ mayhaṃ sotapathe evarūpaṃ kathaṃ mā kathayittha , ahaṃ yāva tumhe dharatha , tāva paṭijaggissāmi , tumhākaṃ accayena nikkhamitvā pabbajissāmī ’’ ti .

Te katipāhaṃ atikkamitvā puna kathayiṃsu .

Sopi puna paṭikkhipi .

Tato paṭṭhāya mātā nirantaraṃ kathetiyeva .

Māṇavo ‘‘ mātaraṃ saññāpessāmī ’’ ti rattasuvaṇṇassa nikkhasahassaṃ datvā suvaṇṇakārehi itthirūpakaṃ kāretvā tassa majjanaghaṭṭanādikammapariyosāne taṃ rattavatthaṃ nivāsetvā suvaṇṇasampannehi pupphehi ceva nānālaṅkārehi ca alaṅkārāpetvā ‘‘ amma , evarūpaṃ ārammaṇaṃ labhanto gehe vasissāmi , alabhanto na vasissāmī ’’ ti .

Paṇḍitā brāhmaṇī cintesi –

‘‘ mayhaṃ putto puññavā dinnadāno katābhinīhāro pubbe puññāni karonto na ekakova akāsi , addhā etena saha katapuññā suvaṇṇarūpakapaṭibhāgā bhavissatī ’’ ti .

Aṭṭha brāhmaṇe pakkosāpetvā sabbabhogehiM1.292 santappetvā suvaṇṇarūpakaṃ rathe āropetvā ‘‘ gacchatha , tātā , yattha amhehi jātigottabhogādisamānakule evarūpaṃ dārikaṃ passatha , tattha idameva suvaṇṇarūpakaṃ saccākāraṃ katvā dethā ’’ ti uyyojesi .

Te ‘‘ amhākaṃ nāma etaṃ kamman ’’ ti nikkhamitvā ‘‘ kattha labhissāma , maddaraṭṭhaṃ nāma itthāgāraṃ , maddaraṭṭhaṃ gamissāmā ’’ ti maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ agamaṃsu .

Attha taṃ suvaṇṇarūpakaṃ nhānatitthe ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu .

Atha bhaddāya dhātī bhaddaṃ nhāpetvā alaṅkaritvā sayaṃ nhāyituṃ udakatitthaṃ gantvā suvaṇṇarūpakaṃ disvā ‘‘ kissāyaṃP0.261 avinītā idhāgantvā ṭhitā ’’ ti piṭṭhipasse paharitvā suvaṇṇarūpakaṃ ñatvā ‘‘ ayyadhītā meti saññaṃ uppādesi , ayaṃ pana ayyadhītāya nivāsanapaṭiggahitāyapi asadisā ’’ ti āha .

Atha naṃ te brāhmaṇā ‘‘ evarūpā kira te sāmidhītā ’’ ti pucchiṃsu .

Sā ‘‘ imāya suvaṇṇapaṭimāya sataguṇena sahassaguṇena mayhaṃ ayyadhītā abhirūpatarā ’’, tathā hi ‘‘ appadīpepi dvādasahatthe gabbhe nisinnā sarīrobhāsena tamaṃ vidhamatī ’’ ti āha .

‘‘ Tena hi tassā mātāpitūnaṃ santikaṃ gacchāmā ’’ ti suvaṇṇarūpakaṃ rathe āropetvā taṃ dhātiṃ anugantvā kosiyagottassa gharadvāre ṭhatvā āgamanaṃ ārocayiṃsu .

BrāhmaṇoV1.269 paṭisanthāraṃ katvā ‘‘ kuto āgatatthā ’’ ti pucchi .

Te ‘‘ magadharaṭṭhe mahātitthagāme kapilabrāhmaṇassa gharato iminā nāma kāraṇena āgatamhā ’’ ti āhaṃsu .

‘‘ Sādhu , tātā , amhehi samajātigottavibhavo so brāhmaṇo , dassāma dārikan ’’ ti paṇṇākāraṃ gaṇhi .

Te kapilabrāhmaṇassa sāsanaṃ pahiṇiṃsu –

‘‘ laddhā no bhaddā nāma dārikā , kattabbaṃ jānāthā ’’ ti .

Taṃ sāsanaṃ sutvā pippalimāṇavassa ārocayiṃsu ‘‘ laddhā dārikā ’’ ti .

Pippalimāṇavo ‘‘ ahaṃ ‘ na labhissantī ’ ti cintesiṃ , ime ‘ laddhā ’ ti pesenti , anatthiko hutvā paṇṇaṃ pesessāmī ’’ ti rahogato paṇṇaṃ likhi ‘‘ bhaddā attano jātigottabhogānurūpaṃ patiṃ labhatu , ahaṃ nikkhamitvā pabbajissāmi , mā pacchā vippaṭisārinī ahosī ’’ ti .

Bhaddāpi ‘‘ asukassa kira maṃ dātukāmā ’’ ti sutvā rahogatā paṇṇaṃ likhi –

‘‘ ayyaputto attano jātigottabhogānurūpaṃM1.293 dārikaṃ labhatu , ahaṃ pabbajissāmi , mā pacchā vippaṭisārī bhavāhī ’’ ti .

Dvepi paṇṇāni antarāmagge samāgacchiṃsu .

‘‘ Idaṃ kassa paṇṇan ’’ ti ?

‘‘ Pippalimāṇavena bhaddāya pahitan ’’ ti .

‘‘ Idaṃ kassā ’’ ti ?

‘‘ Bhaddāya pippalimāṇavassa pahitan ’’ ti ca vutte te dvepi vācetvā ‘‘ passatha dārakānaṃ kamman ’’ ti phāletvā araññe chaḍḍetvā aññaṃ taṃsamānaṃ paṇṇaṃ likhitvā ito etto ca pesesuṃ .

Iti kumārassa kumārikāya ca sadisaṃ paṇṇaṃ lokassādarahitamevāti anicchamānānampi tesaṃ dvinnaṃ samāgamo ahosi .

Taṃdivasameva pippalimāṇavopi bhaddaṃ ekaṃ pupphadāmaṃ gaṇhāpesi .

Bhaddāpi tāni sayanamajjhe ṭhapesi .

Ubhopi bhuttasāyamāsā sayanaṃ āruhituṃ ārabhiṃsu .

Tesu māṇavo dakkhiṇapassena sayanaṃ āruhi , bhaddā vāmapassena abhiruhitvā āha –

‘‘ yassa passe pupphāni milāyanti , tassa rāgacittaṃ uppannanti vijānissāma , imaṃ pupphadāmaṃ na allīyitabban ’’ ti .

Te pana aññamaññaṃ sarīrasamphassabhayena sakalarattiṃ niddaṃ anokkamantāva vītināmesuṃ .

Divā pana hasitamattampi nākaṃsu .

Te lokāmisena asaṃsaṭṭhā yāva mātāpitaro dharanti , tāva kuṭumbaṃ avicāretvā tesu kālaṅkatesu vicārayiṃsu .

Mahatī māṇavassa sampatti .

Ekadivasaṃ sarīraṃ ubbaṭṭetvā chaḍḍetabbaṃ suvaṇṇacuṇṇaṃ eva magadhanāḷiyāP0.262 dvādasanāḷimattaṃ laddhuṃ vaṭṭati .

Yantabaddhāni saṭṭhi mahātaḷākāni , kammanto dvādasayojaniko , anurādhapurappamāṇā cuddasagāmā , cuddasa hatthānīkāni , cuddasa assānīkāni , cuddasa rathānīkāni .

So ekadivasaṃ alaṅkataassaṃ āruyha mahājanaparivuto kammantaṭṭhānaṃ gantvā khettakoṭiyaṃ ṭhito naṅgalehi chinnaṭṭhānato kākādayo sakuṇe gaṇḍuppādādike pāṇake uddharitvā khādante disvā ‘‘ tātā , ime kiṃ khādantī ’’ ti pucchi .

‘‘ Gaṇḍuppāde , ayyā ’’ ti .

‘‘ Etehi katapāpaṃV1.270 kassa hotī ’’ ti ?

‘‘ Tumhākaṃ , ayyā ’’ ti .

So cintesi –

‘‘ sace etehi katapāpaṃ mayhaṃ hoti , kiṃ me karissati sattaasītikoṭidhanaṃ , dvādasayojanakammanto kiṃ karissati , kiṃ yantabaddhāni taḷākāni , kiṃ cuddasa gāmāni , sabbametaṃ bhaddāya kāpilāniyā niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī ’’ ti .

BhaddāM1.294 kāpilānī tasmiṃ khaṇe antaravatthusmiṃ tayo tilakumbhe pattharitvā dhātīhi parivutā nisinnā kāke tilapāṇake khādamāne disvā ‘‘ ammā , kiṃ ime khādantī ’’ ti pucchi .

‘‘ Pāṇake , ayye ’’ ti .

‘‘ Akusalaṃ kassa hotī ’’ ti ?

‘‘ Tumhākaṃ , ayye ’’ ti .

Sā cintesi –

‘‘ mayhaṃ catuhatthaṃ vatthaṃ nāḷikodanamattañca laddhuṃ vaṭṭati , yadi panetaṃ etehi kataṃ akusalaṃ mayhaṃ hoti , bhavasahassenapi vaṭṭato sīsaṃ ukkhipituṃ na sakkā , ayyaputte āgatamatteyeva sabbaṃ tassa niyyātetvā nikkhamma pabbajissāmī ’’ ti .

Māṇavo āgantvā nhatvā pāsādaṃ āruyha mahārahe pallaṅke nisīdi , athassa cakkavattino anucchavikabhojanaṃ upanayiṃsu .

Dvepi bhuñjitvā parijane nikkhante rahogatā phāsukaṭṭhāne nisīdiṃsu .

Tato māṇavo bhaddaṃ āha –

‘‘ bhadde , imaṃ gharaṃ āgacchantī kittakaṃ dhanamāharasī ’’ ti ?

‘‘ Pañcapaṇṇāsa sakaṭasahassāni , ayyā ’’ ti .

‘‘ Sabbaṃ taṃ , yā ca imasmiṃ ghare sattāsīti koṭiyo yantabaddhāni saṭṭhi taḷākānīti evamādibhedā sampatti atthi , taṃ sabbaṃ tuyheva niyyātemī ’’ ti .

‘‘ Tumhe pana kuhiṃ gacchatha , ayyā ’’ ti ?

‘‘ Ahaṃ pabbajissāmī ’’ ti .

‘‘ Ayya , ahampi tumhākaṃ āgamanaṃ olokayamānā nisinnā , ahampi pabbajissāmī ’’ ti .

Tesaṃ ādittapaṇṇakuṭi viya tayo bhavā upaṭṭhahanti .

Te ‘‘ pabbajissāmā ’’ ti vatvā antarāpaṇato kāsāyarasapītāni cīvarāni mattikāpatte ca āharāpetvā aññamaññaṃ kese ohāretvā ‘‘ ye loke arahanto atthi , te uddissa amhākaṃ pabbajjā ’’ ti pabbajitvā thavikāsu patte pakkhipitvā aṃse laggetvā pāsādato otariṃsu .

Gehe dāsesu ca kammakāresu ca na koci sañjāni .

AthaP0.263 ne brāhmaṇagāmato nikkhamitvā dāsagāmadvārena gacchante ākappakutavasena dāsagāmavāsino sañjāniṃsu .

Te rodantā pādesu patitvā ‘‘ kiṃ amhe anāthe karotha , ayyā ’’ ti āhaṃsu .

‘‘ Mayaṃ , bhaṇe ,‘ tayo bhavā ādittapaṇṇasālā viyā ’ ti pabbajimha , sace tumhesu ekekaṃ bhujissaṃ karoma , vassasatampi nappahoti .

Tumheva tumhākaṃ sīsaṃ dhovitvā bhujissā hutvā jīvathā ’’ ti vatvā tesaṃ rodantānaṃyeva pakkamiṃsu .

TheroM1.295V1.271 purato gacchanto nivattitvā olokento cintesi –

‘‘ ayaṃ bhaddā kāpilānī sakalajambudīpagghanikā itthī mayhaṃ pacchato āgacchati , ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati , yaṃ kocideva evaṃ cinteyya ‘ ime pabbajitāpi vinā bhavituṃ na sakkonti , ananucchavikaṃ karontī ’ ti .

Evaṃ koci pāpakena manasā padūsetvā apāyapūrako bhaveyya , imaṃ pahāya mayā gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti cittaṃ uppādetvā purato gacchanto dvedhāpathaṃ disvā tassa matthake aṭṭhāsi .

Bhaddāpi āgantvā vanditvā aṭṭhāsi .

Atha naṃ āha –

‘‘ bhadde , tādisiṃ itthiṃ mama pacchato āgacchantiṃ disvā ‘ ime pabbajitāpi vinā bhavituṃ na sakkontī ’ ti amhesu paduṭṭhacitto mahājano apāyapūrako bhaveyya .

Imasmiṃ dvedhāpathe tvaṃ etaṃ gaṇha , ahaṃ ekena gamissāmī ’’ ti .

‘‘ Āma , ayya , mātugāmo ‘ pabbajitānaṃ palibodho , pabbajitāpi vinā na bhavantī ’ ti amhākaṃ dosaṃ dasseyyun ’’ ti tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catūsu ṭhānesu pañcapatiṭṭhitena vanditvā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ paggayha ‘‘ satasahassakappapamāṇe addhāne kato mittasanthavo ajja bhijjati , tumheva dakkhiṇā nāma , tumhākaṃ dakkhiṇamaggo vaṭṭati , mayaṃ mātugāmā nāma vāmajātikā , amhākaṃ vāmamaggo vaṭṭatī ’’ ti vanditvā maggaṃ paṭipajji .

Tesaṃ dvedhābhūtakāle ayaṃ mahāpathavī ‘‘ ahaṃ cakkavāḷasinerupabbatādayo dhāretuṃ sakkontīpi tumhākaṃ guṇe dhāretuṃ na sakkomī ’’ ti vadantī viya viravamānā akampittha .

Ākāse asanisaddo viya pavatti , cakkavāḷapabbato unnādi .

Sammāsambuddhopi veḷuvanamahāvihāre kuṭiyaṃ nisinno pathavīkampanasaddaṃ sutvā ‘‘ kissa nu kho pathavī kampatī ’’ ti āvajjento ‘‘ pippalimāṇavo ca bhaddā ca kāpilānī maṃ uddissa appameyyaṃ sampattiṃ pahāya pabbajitā , tesaṃ viyogaṭṭhāne ubhinnaṃ guṇabalena ayaṃ pathavīkampo jāto , mayāpi etesaṃ saṅgahaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti gandhakuṭito nikkhamma sayameva pattacīvaramādāya asītimahātheresu kañci anāpucchā tigāvutamaggaṃ paccuggamanaṃ katvā rājagahassa ca nālandāya ca antareP0.264 bahuputtanigrodhamūle pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi .

Nisinno pana aññatarapaṃsukūliko viya anisīditvā buddhavesaṃ gahetvā asītihatthā buddharaṃsiyo vissajjento nisīdi .

Iti tasmiṃ khaṇe paṇṇacchattasakaṭacakkakūṭāgārādippamāṇā buddharaṃsiyo itoM1.296 cito ca vippharantiyo vidhāvantiyo candasahassasūriyasahassauggamanakālaṃ viya kurumānā taṃ vanantaraṃ ekobhāsaṃ akaṃsu .

Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā samujjalatārāgaṇena viya gaganaṃ , supupphitakamalakuvalayena viya salilaṃ vanantaraṃ virocittha .

Nigrodharukkhassa khandho pakatiyā seto hoti , pattāni nīlāni pakkāni rattāni .

Tasmiṃ pana divase sabbo nigrodho suvaṇṇavaṇṇova ahosi .

MahākassapattheroV1.272 taṃ disvā ‘‘ ayaṃ amhākaṃ satthā bhavissati , imaṃ ahaṃ uddissa pabbajito ’’ ti diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onato gantvā tīsu ṭhānesu vanditvā ‘‘ satthā me , bhante , bhagavā , sāvakohamasmi , satthā me , bhante , bhagavā , sāvakohamasmī ’’ ti ( saṃ . ni .2.154) āha .

Atha naṃ bhagavā āha –

‘‘ kassapa , sace tvaṃ imaṃ nipaccakāraṃ mahāpathaviyā kareyyāsi , sāpi dhāretuṃ na sakkuṇeyya .

Tathāgatassa pana evaṃ guṇamahantataṃ jānatā tayā kato nipaccakāro mayhaṃ lomampi cāletuṃ na sakkoti .

Nisīda , kassapa , dāyajjaṃ te dassāmī ’’ ti .

Athassa bhagavā tīhi ovādehi upasampadaṃ adāsi .

Datvā ca bahuputtanigrodhamūlato nikkhamitvā theraṃ pacchāsamaṇaṃ katvā maggaṃ paṭipajji .

Satthu sarīraṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittaṃ , mahākassapassa sattamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ , so kañcananāvāya pacchābaddho viya satthu padānupadikaṃ anugañchi .

Satthā thokaṃ maggaṃ gantvā maggā okkamma aññatarasmiṃ rukkhamūle nisajjākāraṃ dassesi .

Thero ‘‘ satthā nisīditukāmo ’’ ti ñatvā attano paṭapilotikaṃ saṅghāṭiṃ catugguṇaṃ katvā paññapesi .

Satthā tattha nisīditvā hatthena cīvaraṃ parimajjanto ‘‘ mudukā kho tyāyaṃ , kassapa , paṭapilotikā saṅghāṭī ’’ ti āha ( saṃ . ni .2.154).

So ‘‘ satthā me saṅghāṭiyā mudubhāvaṃ kathesi , pārupitukāmo bhavissatī ’’ ti ñatvā ‘‘ pārupatu , bhante , bhagavā saṅghāṭin ’’ ti āha .

‘‘ Kiṃ tvaṃ pārupissasi , kassapā ’’ ti ?

‘‘ Tumhākaṃ nivāsanaṃ labhanto pārupissāmi , bhante ’’ ti .

‘‘ Kiṃ pana tvaṃ , kassapa , imaṃ paribhogajiṇṇaṃ paṃsukūlaṃ dhāretuṃ sakkhissasi , mayā hi imassa paṃsukūlassa gahitadivase udakapariyantaṃP0.265 katvā mahāpathavī kampi , imaṃ buddhaparibhogajiṇṇacīvaraṃM1.297 nāma na sakkā parittaguṇena dhāretuṃ , paṭibalenevidaṃ paṭipattipūraṇasamatthena jātipaṃsukūlikena dhāretuṃ vaṭṭatī ’’ ti vatvā therena saddhiṃ cīvaraṃ parivattesi .

Evaṃ cīvaraṃ parivattetvā therassa cīvaraṃ bhagavā pārupi , satthu cīvaraṃ thero .

Tasmiṃ khaṇe acetanāpi ayaṃ mahāpathavī ‘‘ dukkaraṃ , bhante , akattha , attano pārutacīvaraṃ sāvakena parivattitapubbaṃ nāma nāhosi , ahaṃ tumhākaṃ guṇaṃ dhāretuṃ na sakkomī ’’ ti vadantī viya udakapariyantaṃ katvā kampi .

Theropi ‘‘ laddhaṃ me buddhānaṃ paribhogacīvaraṃ , kiṃ me idāni uttari kattabban ’’ ti unnatiṃ akatvā satthu santikeyeva terasa dhutaguṇe samādāya sattadivasamattaṃ puthujjano ahosi .

Aṭṭhame divase saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .

Atha naṃ satthā ‘‘ kassapo , bhikkhave , candūpamo kulāni upasaṅkamati , apakasseva kāyaṃ apakassa cittaṃ niccanavakoV1.273 kulesu appagabbho ’’ ti ( saṃ . ni .2.146) evamādinā pasaṃsitvā aparabhāge ariyagaṇamajjhe nisinno ‘‘ etadaggaṃ , bhikkhave , mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ dhutavādānaṃ yadidaṃ mahākassapo ’’ ti ( a . ni .1.188,191) dhutavādānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi .

398. Evaṃ bhagavatā etadaggaṭṭhāne ṭhapito āyasmā mahākassapo mahāsāvakabhāvaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasenaṃ pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa bhagavatotiādimāha .

Tattha padumuttarassāti tassa kira bhagavato mātukucchito nikkhamanakālato paṭṭhāya pādānaṃ nikkhepanasamaye akkantakkantapāde satasahassapattā padumā pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahiṃsu .

Tasmāssa taṃ nāmaṃ ahosi .

Sakalasattanikāyesu ekekena satasatapuññe kate tassa puññassa sataguṇapuññānaṃ katattā bhagavatoti attho .

Lokajeṭṭhassa tādinoti sattalokassa padhānabhūtassa iṭṭhāniṭṭhesu akampiyabhāvaṃ pattattā tādino .

Nibbute lokanāthamhīti sattalokassa paṭisaraṇabhūte bhagavati khandhaparinibbānena parinibbute , adassanaṃ gateti attho .

Pūjaṃ kubbanti santhunoti sadevakassa lokassa sāsanato ‘‘ satthā ’’ ti laddhanāmassa bhagavato sādhukīḷaṃ kīḷantā pūjaṃ karontīti sambandho .

399. AggiṃM1.298 cinantī janatāti janasamūhā āḷāhanatthāya aggiṃ cinantā rāsiṃ karontā āsamantato moditā santuṭṭhā pakārena moditā santuṭṭhā pūjaṃ karontīti sambandho .

TesuP0.266 saṃvegajātesūti tesu janasamūhesu saṃvegappattesu utrāsaṃ labhantesu me mayhaṃ pīti hāso udapajjatha pātubhavīti attho .

400. Ñātimitte samānetvāti mama bandhusahāye samānetvā rāsiṃ katvā .

Mahāvīro bhagavā parinibbuto adassanaṃ agamāsīti idaṃ vacanaṃ abraviṃ kathesinti sambandho .

Handa pūjaṃ karomaseti handāti vossaggatthe nipāto , tena kāraṇena mayaṃ sabbe samāgatā pūjaṃ karomāti attho .

Seti nipāto .

401. Sādhūti te paṭissutvāti te mama ñātimittā sādhu iti sundaraṃ bhaddakaṃ iti paṭisuṇitvā mama vacanaṃ sampaṭichitvā me mayhaṃ bhiyyo atirekaṃ hāsaṃ pītiṃ janiṃsu uppādesunti attho .

402. TatoV1.274 attano katapuññasañcayaṃ dassento buddhasmiṃ lokanāthamhītiādimāha .

Satahatthaṃ uggataṃ ubbiddhaṃ diyaḍḍhahatthasataṃ vitthataṃ , vimānaṃ nabhasi ākāse uggataṃ agghiyaṃ , sukataṃ sundarākārena kataṃ , katvā kāretvā ca puññasañcayaṃ puññarāsiṃ kāhāsiṃ akāsinti sambandho .

403. Katvāna agghiyaṃ tatthāti tasmiṃ cetiyapūjanaṭṭhāne tālapantīhi tālapāḷīhi cittitaṃ sobhitaṃ agghiyaṃ katvāna kāretvā ca sakaṃ cittaṃ attano cittaṃ pasādetvā cetiyaṃ pūjayuttaman ti uttamaṃ buddhadhātunidhāpitaṃ cetiyaṃ pūjayinti sambandho .

404. Tassa cetiyassa mahimaṃ dassento aggikkhandhovātiādimāha .

Tattha aggikkhandhovāti ākāse jalamāno aggikkhandhova aggirāsi iva taṃ cetiyaṃ sattahi ratanehi jalati phullito vikasitapuppho sālarukkharājā iva ākāse indalaṭṭhīva indadhanu iva ca catuddisā catūsu disāsu obhāsati vijjotatīti sambandho .

405. TatthaM1.299 cittaṃ pasādetvāti tasmiṃ jotamānadhātugabbhamhi cittaṃ manaṃ pasādetvā somanassaṃ katvā tena cittappasādena bahuṃ anekappakāraṃ kusalaṃ puññaṃ katvāna ‘‘ dhātugabbhe ca sāsane ca ettakāni puññāni mayā katānī ’’ ti evaṃ puññakammaṃ saritvāna kālaṃkatvā tidasaṃ tāvatiṃsabhavanaṃ suttappabuddho viya ahaṃ upapajjiṃ jātoti sambandho .

406. Attano uppannadevaloke laddhasampattiṃ dassento sahassayuttan tiādimāha .

Tattha hayavāhiṃ sindhavasahassayojitaṃ dibbarathaṃP0.267 adhiṭṭhito .

Sattahi bhūmīhi saṃ suṭṭhu uggataṃ ubbiddhaṃ uccaṃ mayhaṃ bhavanaṃ vimānaṃ ahosīti attho .

407. Tasmiṃ vimāne sabbasovaṇṇamayā sakalasovaṇṇamayāni kūṭāgārasahassāni ahuṃ ahesunti attho .

Sakatejena attano ānubhāvena sabbā dasa disā pabhāsayaṃ obhāsentāni jalanti vijjotantīti sambandho .

408. Tasmiṃ mayhaṃ pātubhūtavimāne aññepi niyyūhā pamukhasālāyo santi vijjanti .

Kiṃ bhūtā ?

Lohitaṅgamayā rattamaṇimayā tadā tepi niyyūhā catasso disā ābhāya pabhāya jotantīti sambandho .

410. SabbeV1.275 deve sakalachadevaloke deve abhibhomi abhibhavāmi .

Kassa phalanti ce ?

Mayā katassa puññakammassa idaṃ phalanti attho .

411. Tato manussasampattiṃ dassento saṭṭhikappasahassamhītiādimāha .

Tattha ito kappato heṭṭhā saṭṭhisahassakappamatthake cāturanto catumahādīpavanto vijitāvī sabbaṃ paccatthikaṃ vijitavanto ahaṃ ubbiddho nāma cakkavattī rājā hutvā pathaviṃ āvasiṃ rajjaṃ kāresinti sambandho .

412-4.

Tatheva bhaddake kappeti pañcabuddhapaṭimaṇḍitattā bhaddake nāma kappe .

Tiṃsakkhattuṃ tiṃsajātiyā catudīpamhi issaro padhāno cakkaratanādīhiM1.300 sattahi ratanehi sampanno samaṅgībhūto sakakammābhiraddho attano kamme dasa rājadhamme abhiraddho allīno cakkavattī rājā amhī ahosinti sambandho .

Attano cakkavattikāle anubhūtasampattiṃ dassento ‘‘ tatthāpi bhavanaṃ mayhan ’’ tiādimāha .

Tattha tasmiṃ cakkavattirajjamhi mayhaṃ bhavanaṃ mama pāsādaṃ indalaṭṭhīva uggataṃ ākāse ṭhitavijjotamānā vijjullatā iva uggataṃ sattabhūmikādibhedehi uccaṃ āyāmato dīghato ca uccato ca catuvīsatiyojanaṃ vitthārato dvādasayojanaṃ ahosīti sambandho .

Sabbesaṃ janānaṃ manaṃ allīnabhāvena rammaṇaṃ nāma nagaraṃ ahosīti attho .

Daḷhehi dvādasahatthehi vā tiṃsahatthehi vā uccehi pākāratoraṇehi sampannanti dasseti .

415-20.

Tadaḍḍhakaṃ tato aḍḍhakaṃ aḍḍhatiyasatayojananti attho .

Pakkhittā paṇṇavīsatīti vīsatiāpaṇapakkhittaṃ nirantaraṃ vīthiparicchedanti attho .

Brāhmaññakulasambhūtoti brāhmaṇakule sujāto .

Sesaṃ vuttanayattā suviññeyyamevāti .

Mahākassapattheraapadānavaṇṇanā samattā .

3-4.

Anuruddhattheraapadānavaṇṇanā

SumedhaṃV1.276P0.268 bhagavantāhan tiādikaṃ āyasmato anuruddhattherassa apadānaṃ .

Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kuṭumbikakule nibbatti .

Vayappatto ekadivasaṃ vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ suṇanto satthārā ekaṃ bhikkhuṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ dānaṃ patthetvā satasahassabhikkhuparivārassa bhagavato sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase bhagavato bhikkhusaṅghassa ca uttamāni vatthāni datvā paṇidhānaṃ akāsi .

Satthāpissa anantarāyena samijjhanabhāvaṃ disvā ‘‘ anāgate gotamassa sammāsambuddhassa sāsane dibbacakkhukānaṃ aggo bhavissatī ’’ ti byākāsi .

Sopi tattha puññāni karonto satthari parinibbute sattayojanike kanakathūpeM1.301 bahukaṃsapātiyo dīparukkhehi dīpakapallikāhi ca ‘‘ dibbacakkhuñāṇassa upanissayo hotū ’’ ti uḷāraṃ dīpapūjaṃ akāsi .

Evaṃ yāvajīvaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapassa bhagavato kāle bārāṇasiyaṃ kuṭumbikagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute niṭṭhite yojanike kanakathūpe bahukaṃsapātiyo sappimaṇḍassa pūretvā majjhe ca ekekaṃ guḷapiṇḍaṃ ṭhapetvā mukhavaṭṭiyā mukhavaṭṭiṃ phusāpento cetiyaṃ parikkhipāpesi .

Attanā gahitakaṃsapātiṃ sappimaṇḍassa pūretvā sahassavaṭṭiyo jālāpetvā sīse ṭhapetvā sabbarattiṃ cetiyaṃ anupariyāyi .

Evaṃ tasmimpi attabhāve yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devaloke nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto anuppanne buddhe bārāṇasiyaṃyeva duggatakule nibbatti ,‘‘ annabhāro ’’ tissa nāmaṃ ahosi .

So sumanaseṭṭhissa nāma gehe kammaṃ karonto jīvati .

Ekadivasaṃ so upariṭṭhaṃ nāma paccekabuddhaṃ nirodhasamāpattito vuṭṭhāya gandhamādanapabbatato ākāsenāgantvā bārāṇasīnagaradvāre otaritvā cīvaraṃ pārupitvā nagare piṇḍāya carantaṃ disvā pasannamānaso pattaṃ gahetvā attano atthāya ṭhapitaṃ bhāgabhattaṃ patte pakkhipitvā paccekabuddhassa dātukāmo ārabhi .

Bhariyāpissa attano bhāgabhattañca tattheva pakkhipi .

So taṃ netvā paccekabuddhassa hatthe ṭhapesi .

Paccekabuddho taṃ gahetvā anumodanaṃ katvā pakkāmi .

Taṃ divasaṃ sumanaseṭṭhissa chatte adhivatthā devatā –

‘‘ aho dānaṃ , paramadānaṃ , upariṭṭhe suppatiṭṭhitan ’’ ti mahāsaddena anumodi .

Taṃ sutvā sumanaseṭṭhi –

‘‘ evaṃ devatāya anumoditaṃ idameva uttamadānan ’’ tiP0.269 cintetvā tattha pattiṃ yāci .

Annabhāro pana tassa pattiṃ adāsi .

Tena pasannacitto sumanaseṭṭhi tassa sahassaṃ datvā ‘‘ ito paṭṭhāya tuyhaṃ sahatthena kammakaraṇakiccaṃ natthi , patirūpaṃ gehaṃ katvā niccaṃ vasāhī ’’ ti āha .

YasmāV1.277 nirodhasamāpattito vuṭṭhitassa paccekabuddhassa dinnapiṇḍapāto taṃ divasameva uḷāravipāko hoti , tasmā sumanaseṭṭhi rañño santikaṃ gacchanto taṃ gahetvā agamāsi .

Rājā pana taṃ ādaravasena olokesi .

Seṭṭhi –

‘‘ mahārāja , ayaṃ oloketabbayuttoyevā ’’ ti vatvāM1.302 tadā tena katakammaṃ attanāpissa sahassadinnabhāvañca kathesi .

Taṃ sutvā rājā tassa tussitvā sahassaṃ datvā ‘‘ asukasmiṃ ṭhāne gehaṃ katvā vasāhī ’’ ti gehaṭṭhānamassa āṇāpesi .

Tassa taṃ ṭhānaṃ sodhāpentassa mahantā mahantā nidhikumbhiyo uṭṭhahiṃsu .

So tā disvā rañño ārocesi .

Rājā sabbaṃ dhanaṃ uddharāpetvā rāsikataṃ disvā –

‘‘ ettakaṃ dhanaṃ imasmiṃ nagare kassa gehe atthī ’’ ti pucchi .

‘‘ Na kassaci , devā ’’ ti .

‘‘ Tena hi ayaṃ annabhāro imasmiṃ nagare mahādhanaseṭṭhi nāma hotū ’’ ti taṃ divasameva tassa seṭṭhichattaṃ ussāpesi .

So seṭṭhi hutvā yāvajīvaṃ kalyāṇakammaṃ katvā devaloke nibbatto , dīgharattaṃ devamanussesu saṃsaritvā amhākaṃ bhagavato uppajjanakakāle kapilavatthunagare sukkodanasakkassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi .

Tassa jātassa anuruddhoti nāmaṃ akaṃsu .

So mahānāmasakkassa kaniṭṭhabhātā bhagavato cūḷapitu putto paramasukhumālo mahāpuñño ahosi .

Suvaṇṇapātiyaṃyeva cassa bhattaṃ uppajji .

Athassa mātā ekadivasaṃ ‘‘ mama putto natthīti padaṃ na jānāti , taṃ jānāpessāmī ’’ ti cintetvā ekaṃ suvaṇṇapātiṃ tucchakaṃyeva aññāya suvaṇṇapātiyā pidahitvā tassa pesesi , antarāmagge devatā taṃ , dibbapūvehi pūresuṃ .

Evaṃ mahāpuñño tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikesu tīsu pāsādesu alaṅkatanāṭakitthīhi parivuto devo viya mahāsampattiṃ anubhavi .

Amhākampi bodhisatto tasmiṃ samaye tusitapurā cavitvā suddhodanamahārājassa aggamahesiyā kucchimhi nibbattitvā anukkamena vuddhippatto ekūnatiṃsa vassāni agāramajjhe vasitvā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena paṭividdhasabbaññutaññāṇo bodhimaṇḍe sattasattāhaṃ vītināmetvā isipatane migadāye dhammacakkaṃ pavattetvā lokānuggahaṃ karonto rājagahaṃ gantvā veḷuvane vihāsi .

Tadā suddhodanamahārājā –

‘‘ putto kira meP0.270 rājagahaṃ anuppatto ;

gacchatha , bhaṇe , mama puttaṃ ānethā ’’ ti sahassasahassaparivāre dasa amacce pesesi .

Te sabbe ehibhikkhupabbajjāya pabbajiṃsu .

Tesu udāyittherena cārikāgamanaṃ āyācito bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato nikkhamitvāM1.303 kapilavatthupuraṃ gantvā ñātisamāgame anekāni pāṭihāriyāni dassetvā pāṭihāriyavicittaṃ dhammadesanaṃ kathetvā mahājanaṃ amatapānaṃ pāyetvā dutiyadivase pattacīvaramādāya nagaradvāre ṭhatvā ‘‘ kiṃ nu kho kulanagaraṃ āgatānaṃ sabbabuddhānaṃ āciṇṇan ’’ ti āvajjamāno ‘‘ sapadānaṃ piṇḍāya caraṇaṃ āciṇṇan ’’ ti ñatvā sapadānaṃV1.278 piṇḍāya carati .

Rājā ‘‘ putto te piṇḍāya caratī ’’ ti sutvā turitaturito āgantvā antaravīthiyaṃ dhammaṃ sutvā attano nivesanaṃ pavesetvā mahantaṃ sakkārasammānaṃ akāsi .

Bhagavā tattha kattabbaṃ ñātisaṅgahaṃ katvā rāhulakumāraṃ pabbājetvā nacirasseva kapilavatthunagarato mallaraṭṭhe cārikaṃ caramāno anupiyambavanaṃ pāpuṇi .

Tasmiṃ samaye suddhodanamahārājā sākiyagaṇaṃ sannipātetvā āha –

‘‘ sace mama putto agāraṃ ajjhāvasissa , rājā abhavissa cakkavattī sattaratanasampanno khattiyagaṇaparivāro , nattāpi me rāhulakumāro khattiyagaṇena saddhiṃ taṃ parivāretvā acarissa , tumhepi etamatthaṃ jānātha .

Idāni pana mama putto buddho jāto , khattiyāvāssa parivārā hontu , tumhe ekekakulato ekekaṃ dārakaṃ dethā ’’ ti .

Evaṃ vutte ekappahāreneva dveasītisahassakhattiyakumārā pabbajiṃsu .

Tasmiṃ samaye mahānāmo sakko kuṭumbasāmiko , so attano kaniṭṭhaṃ anuruddhaṃ sakkaṃ upasaṅkamitvā etadavoca –

‘‘ etarahi , tāta anuruddha , abhiññātā abhiññātā sakyakumārā bhagavantaṃ pabbajitaṃ anupabbajanti , amhākañca kulā natthi koci agārasmā anagāriyaṃ pabbajito , tena hi tvaṃ vā pabbajāhi , ahaṃ vā pabbajissāmī ’’ ti .

Taṃ sutvā anuruddho gharāvāse ruciṃ akatvā attasattamo agārasmā anagāriyaṃ pabbajito .

Tassa pabbajjānukkamo saṅghabhedakakkhandhake ( cūḷava .330 ādayo ) āgatoyeva .

Evaṃ anupiyaṃ gantvā pabbajitesu pana tesu tasmiṃyeva antovasse bhaddiyatthero arahattaṃ pāpuṇi , anuruddhatthero dibbacakkhuṃ nibbattesi , devadatto aṭṭha samāpattiyo nibbattesi , ānandatthero sotāpattiphale patiṭṭhāsi , bhagutthero ca kimilatthero ca pacchā arahattaṃ pāpuṇiṃsu .

Tesaṃ sabbesampi therānaṃP0.271 attano attano āgataṭṭhānesu pubbapatthanābhinīhāro āvi bhavissati .

Ayaṃ anuruddhatthero dhammasenāpatissaM1.304 santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā cetiyaraṭṭhe pācīnavaṃsadāyaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karonto satta mahāpurisavitakke vitakkesi , aṭṭhame kilamati .

Satthā ‘‘ anuruddho aṭṭhame mahāpurisavitakke kilamatī ’’ ti ñatvā ‘‘ tassa saṅkappaṃ pūressāmī ’’ ti tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūretvā catupaccayasantosabhāvanārāmapaṭimaṇḍitaṃ mahāariyavaṃsapaṭipadaṃ kathetvā ākāse uppatitvā bhesakalāvanameva gato .

Thero tathāgate gatamatteyeva tevijjo mahākhīṇāsavo hutvā ‘‘ satthā mayhaṃ manaṃ jānitvā āgantvā aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ pūretvā adāsi , so ca me manoratho matthakaṃ patto ’’ ti buddhānaṃ dhammadesanaṃ attano ca paṭivedhadhammaṃ ārabbha imā udānagāthā abhāsi –

‘‘ MamaV1.279 saṅkappamaññāya , satthā loke anuttaro ;

Manomayena kāyena , iddhiyā upasaṅkami .

‘‘ Yadā me ahu saṅkappo , tato uttari desayi ;

Nippapañcarato buddho , nippapañcamadesayi .

‘‘ Tassāhaṃ dhammamaññāya , vihāsiṃ sāsane rato ;

Tisso vijjā anuppattā , kataṃ buddhassa sāsanan ’’ ti .( theragā .901-903);

Atha naṃ aparabhāge satthā jetavane mahāvihāre viharanto ‘‘ dibbacakkhukānaṃ bhikkhūnaṃ anuruddho aggo ’’ ti ( a . ni .1.192) aggaṭṭhāne ṭhapesi .

421. Evaṃ so bhagavato santikā dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhānaṃ labhitvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhaṃ bhagavantāhan tiādimāha .

Tattha sundarā upaṭṭhāpanapaññā maggaphalapaññā vipassanāpaññā catupaṭisambhidādisaṅkhātā medhā yassa bhagavato so sumedho , taṃ sumedhaṃ bhāgyasampannattā bhagavantaṃ lokassa jeṭṭhaṃ seṭṭhaṃ padhānabhūtaṃ saṃsārato paṭhamaṃ niggataṃ narānaṃ āsabhaṃ purecārikaṃ vūpakaṭṭhaṃ vivekabhūtaṃ gaṇasaṅgaṇikārāmato apagataṃ viharantaṃ ahaṃ addasanti sambandho .

422. SabbadhammānaṃM1.305 sayameva buddhattā sambuddhaṃ , upagantvāna samīpaṃ gantvāti attho .

Añjaliṃ paggahetvānāti dasaṅgulipuṭaṃ muddhani katvāti attho .

Sesaṃ uttānatthameva .

430. Divā rattiñca passāmīti tadā devaloke ca manussaloke ca uppannakāleP0.272 maṃsacakkhunā samantato yojanaṃ passāmīti attho .

431. Sahassalokaṃ ñāṇenāti paññācakkhunā sahassacakkavāḷaṃ passāmīti attho .

Satthu sāsaneti idāni gotamassa bhagavato sāsane .

Dīpadānassa dīpapūjāya idaṃ phalaṃ , iminā phalena dibbacakkhuṃ anuppatto paṭiladdho uppādesinti attho .

Anuruddhattheraapadānavaṇṇanā samattā .