Dīpaṅkaro buddho
Evaṃ
V1.14 abhiññābalaṃ patvā sumedhatāpase samāpattisukhena vītināmente dīpaṅkaro nāma satthā loke udapādi .Tassa paṭisandhijātibodhi dhammacakkappavattanesu sakalāpi dasasahassilokadhātu
P0.13 saṅkampi sampakampi sampavedhi , mahāviravaṃ ravi , dvattiṃsa pubbanimittāni pāturahesuṃ .Sumedhatāpaso samāpattisukhena vītināmento neva taṃ saddamassosi , na ca tāni nimittāni addasa .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Evaṃ me siddhippattassa , vasībhūtassa sāsane ;
Dīpaṅkaro nāma jino , uppajji lokanāyako .
‘‘ Uppajjante ca jāyante , bujjhante dhammadesane ;
Caturo nimitte nāddasaṃ , jhānaratisamappito ’’ ti .
Tasmiṃ kāle dīpaṅkara dasabalo catūhi khīṇāsavasatasahassehi parivuto anupubbena cārikaṃ caramāno rammaṃ nāma nagaraṃ patvā sudassana mahāvihāre paṭivasati .
Rammanagaravāsino ‘‘ dīpaṅkaro kira samaṇissaro paramābhisambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko anupubbena cārikaṃ caramāno amhākaṃ rammanagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasatī ’’ ti sutvā sappinavanītādīni ceva bhesajjāni vatthacchādanāni ca gāhāpetvā gandhamālādihatthā yena buddho , yena dhammo , yena saṅgho , tanninnā tappoṇā tappabbhārā hutvā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā gandhamālādīhi pūjetvā ekamantaṃ nisinnā dhammadesanaṃ sutvā svātanāya nimantetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu .
Te punadivase mahādānaṃ sajjetvā nagaraṃ alaṅkaritvā dasabalassa āgamanamaggaṃ alaṅkarontā udakabhinnaṭṭhānesu paṃsuṃ pakkhipitvā samaṃ bhūmitalaṃ katvā rajatapaṭṭavaṇṇaṃ vālukaṃ ākiranti , lāje ceva pupphāni ca vikiranti , nānāvirāgehi vatthehi dhajapaṭāke ussāpenti , kadaliyo ceva puṇṇaghaṭapantiyo ca patiṭṭhāpenti .
Tasmiṃ kāle sumedhatāpaso attano assamapadā ākāsaṃ uggantvā , tesaṃ manussānaṃ uparibhāgena ākāsena gacchanto te haṭṭhatuṭṭhe manusse disvā ‘‘ kiṃ nu kho kāraṇan ’’ ti
M1.15 ākāsato oruyha ekamantaṃ ṭhito manusse pucchi –‘‘ ambho , kassa tumhe idha visamaṃ maggaṃ alaṅkarothā ’’ ti ?
Tena vuttaṃ –
‘‘ Paccantadesavisaye
V1.15 , nimantetvā tathāgataṃ ;Tassa āgamanaṃ maggaṃ , sodhenti tuṭṭhamānasā .
‘‘ Ahaṃ tena samayena , nikkhamitvā sakassamā ;
Dhunanto vākacīrāni , gacchāmi ambare tadā .
‘‘ Vedajātaṃ
P0.14 janaṃ disvā , tuṭṭhahaṭṭhaṃ pamoditaṃ ;Orohitvāna gaganā , manusse pucchi tāvade .
‘‘‘ Tuṭṭhahaṭṭho pamudito , vedajāto mahājano ;
Kassa sodhīyati maggo , añjasaṃ vaṭumāyanan ’’’ ti .
Manussā āhaṃsu –
‘‘ bhante sumedha , na tvaṃ jānāsi , dīpaṅkaro dasabalo sammāsambuddho sambodhiṃ patvā pavattavaradhammacakko cārikaṃ caramāno amhākaṃ nagaraṃ patvā sudassanamahāvihāre paṭivasati .
Mayaṃ taṃ bhagavantaṃ nimantayimha , tassetaṃ buddhassa bhagavato āgamanamaggaṃ alaṅkaromā ’’ ti .
Atha sumedhatāpaso cintesi –
‘‘ buddhoti kho ghosamattakampi loke dullabhaṃ , pageva buddhuppādo , mayāpi imehi manussehi saddhiṃ dasabalassa maggaṃ alaṅkarituṃ vaṭṭatī ’’ ti .
So te manusse āha –
‘‘ sace , bho , tumhe etaṃ maggaṃ buddhassa alaṅkarotha , mayhampi ekaṃ okāsaṃ detha , ahampi tumhehi saddhiṃ maggaṃ alaṅkarissāmī ’’ ti .
Te ‘‘ sādhū ’’ ti sampaṭicchitvā ‘‘ sumedhatāpaso iddhimā ’’ ti jānantā udakabhinnokāsaṃ sallakkhetvā –
‘‘ tvaṃ imaṃ ṭhānaṃ alaṅkarohī ’’ ti adaṃsu .
Sumedho buddhārammaṇaṃ pītiṃ gahetvā cintesi –
‘‘ ahaṃ imaṃ okāsaṃ iddhiyā alaṅkarituṃ pahomi , evaṃ alaṅkato na maṃ paritosessati , ajja mayā kāyaveyyāvaccaṃ kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti paṃsuṃ āharitvā tasmiṃ padese pakkhipi .
Tassa tasmiṃ padese aniṭṭhiteyeva dīpaṅkaradasabalo mahānubhāvānaṃ chaḷabhiññānaṃ khīṇāsavānaṃ catūhi satasahassehi parivuto devatāsu dibbagandhamālādīhi pūjayantāsu dibbaturiyehi vajjantāsu dibbasaṅgītesu pavattentesu manussesu mānusakehi gandhamālādīhi ceva turiyehi
M1.16 ca pūjayantesu anopamāya buddhalīlāya manosilātale vijambhamāno sīho viya taṃ alaṅkatapaṭiyattaṃ maggaṃ paṭipajji .Sumedhatāpaso akkhīni ummīletvā alaṅkatamaggena āgacchantassa dasabalassa dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ asītiyā anubyañjanehi
V1.16 anurañjitaṃ byāmappabhāya samparivāritaṃ maṇivaṇṇagaganatale nānappakārā vijjulatā viya āveḷāveḷabhūtā ceva yugaḷayugaḷabhūtā ca chabbaṇṇaghanabuddharasmiyo vissajjentaṃ rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā –‘‘ ajja mayā dasabalassa jīvitapariccāgaṃ kātuṃ vaṭṭati , mā bhagavā kalalaṃ akkami , maṇiphalakasetuṃ
P0.15 pana akkamanto viya saddhiṃ catūhi khīṇāsavasatasahassehi mama piṭṭhiṃ maddamāno gacchatu , taṃ me bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā ’’ ti kese mocetvā ajinacammajaṭāmaṇḍalavākacīrāni kāḷavaṇṇe kalale pattharitvā maṇiphalakasetu viya kalalapiṭṭhe nipajji .Tena vuttaṃ –
‘‘ Te me puṭṭhā viyākaṃsu ,‘ buddho loke anuttaro ;
Dīpaṅkaro nāma jino , uppajji lokanāyako ;
Tassa sodhīyati maggo , añjasaṃ vaṭumāyanaṃ ’.
‘‘ Buddhotivacanaṃ sutvāna , pīti uppajji tāvade ;
Buddho buddhoti kathayanto , somanassaṃ pavedayiṃ .
‘‘ Tattha ṭhatvā vicintesiṃ , tuṭṭho saṃviggamānaso ;
‘ Idha bījāni ropissaṃ , khaṇo ve mā upaccagā ’.
‘‘ Yadi buddhassa sodhetha , ekokāsaṃ dadātha me ;
Ahampi sodhayissāmi , añjasaṃ vaṭumāyanaṃ .
‘‘ Adaṃsu te mamokāsaṃ , sodhetuṃ añjasaṃ tadā ;
Buddho buddhoti cintento , maggaṃ sodhemahaṃ tadā .
‘‘ Aniṭṭhite mamokāse , dīpaṅkaro mahāmuni ;
Catūhi satasahassehi , chaḷabhiññehi tādihi ;
Khīṇāsavehi vimalehi , paṭipajji añjasaṃ jino .
‘‘ Paccuggamanā
M1.17 vattanti , vajjanti bheriyo bahū ;Āmoditā naramarū , sādhukāraṃ pavattayuṃ .
‘‘ Devā
V1.17 manusse passanti , manussāpi ca devatā ;Ubhopi te pañjalikā , anuyanti tathāgataṃ .
‘‘ Devā dibbehi turiyehi , manussā mānusehi ca ;
Ubhopi te vajjayantā , anuyanti tathāgataṃ .
‘‘ Dibbaṃ mandāravaṃ pupphaṃ , padumaṃ pārichattakaṃ ;
Disodisaṃ okiranti , ākāsanabhagatā marū .
‘‘ Dibbaṃ candanacuṇṇañca , varagandhañca kevalaṃ ;
Disodisaṃ okiranti , ākāsanabhagatā marū .
‘‘ Campakaṃ salalaṃ nīpaṃ , nāgapunnāgaketakaṃ ;
Disodisaṃ ukkhipanti , bhūmitalagatā narā .
‘‘ Kese muñcitvāhaṃ tattha , vākacīrañca cammakaṃ ;
Kalale pattharitvāna , avakujjo nipajjahaṃ .
‘‘ Akkamitvāna maṃ buddho , saha sissehi gacchatu ;
Mā naṃ kalale akkamittha , hitāya me bhavissatī ’’ ti .
So
P0.16 pana kalalapiṭṭhe nipannakova puna akkhīni ummīletvā dīpaṅkaradasabalassa buddhasiriṃ sampassamāno evaṃ cintesi –‘‘ sace ahaṃ iccheyyaṃ , sabbakilese jhāpetvā saṅghanavako hutvā rammanagaraṃ paviseyyaṃ , aññātakavesena pana me kilese jhāpetvā nibbānappattiyā kiccaṃ natthi , yaṃnūnāhaṃ dīpaṅkaradasabalo viya paramābhisambodhiṃ patvā dhammanāvaṃ āropetvā mahājanaṃ saṃsārasāgarā uttāretvā pacchā parinibbāyeyyaṃ , idaṃ mayhaṃ patirūpan ’’ ti .
Tato aṭṭha dhamme samodhānetvā buddhabhāvāya abhinīhāraṃ katvā nipajji .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Pathaviyaṃ nipannassa , evaṃ me āsi cetaso ;
‘ Icchamāno ahaṃ ajja , kilese jhāpaye mama .
‘‘‘ Kiṃ
M1.18V1.18 me aññātavesena , dhammaṃ sacchikatenidha ;Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā , buddho hessaṃ sadevake .
‘‘‘ Kiṃ me ekena tiṇṇena , purisena thāmadassinā ;
Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā , santāressaṃ sadevakaṃ .
‘‘‘ Iminā me adhikārena , katena purisuttame ;
Sabbaññutaṃ pāpuṇitvā , tāremi janataṃ bahuṃ .
‘‘‘ Saṃsārasotaṃ chinditvā , viddhaṃsetvā tayo bhave ;
Dhammanāvaṃ samāruyha , santāressaṃ sadevakan ’’’ ti .
Yasmā pana buddhattaṃ patthentassa –
‘‘ Manussattaṃ liṅgasampatti , hetu satthāradassanaṃ ;
Pabbajjā guṇasampatti , adhikāro ca chandatā ;
Aṭṭhadhammasamodhānā , abhinīhāro samijjhatī ’’ ti .
Manussattabhāvasmiṃyeva hi ṭhatvā buddhattaṃ patthentassa patthanā samijjhati , nāgassa vā supaṇṇassa vā devatāya vā sakkassa vā patthanā no samijjhati .
Manussattabhāvepi purisaliṅge ṭhitasseva patthanā samijjhati , itthiyā vā paṇḍakanapuṃsakaubhatobyañjanakānaṃ vā no samijjhati .
Purisassapi tasmiṃ attabhāve arahattappattiyā hetusampannasseva patthanā samijjhati , no itarassa .
Hetusampannassāpi jīvamānabuddhasseva santike patthentasseva patthanā samijjhati , parinibbute buddhe cetiyasantike vā bodhimūle vā patthentassa na samijjhati .
Buddhānaṃ santike patthentassapi pabbajjāliṅge ṭhitasseva samijjhati , no gihiliṅge ṭhitassa .
Pabbajitassapi
P0.17 pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhinoyeva samijjhati , na imāya guṇasampattiyā virahitassa .Guṇasampannenapi yena attano jīvitaṃ buddhānaṃ pariccattaṃ hoti , tasseva iminā adhikārena adhikārasampannassa samijjhati , na itarassa .
Adhikārasampannassāpi yassa buddhakārakadhammānaṃ atthāya mahanto chando ca ussāho ca vāyāmo ca pariyeṭṭhi ca , tasseva samijjhati , na itarassa .
Tatridaṃ
M1.19V1.19 chandamahantatāya opammaṃ – sace hi evamassa yo sakalacakkavāḷagabbhaṃ ekodakībhūtaṃ attano bāhubalena uttaritvā pāraṃ gantuṃ samattho , so buddhattaṃ pāpuṇāti .Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ veḷugumbasañchannaṃ viyūhitvā madditvā padasā gacchanto pāraṃ gantuṃ samattho , so buddhattaṃ pāpuṇāti .
Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ sattiyo ākoṭetvā nirantaraṃ sattiphalasamākiṇṇaṃ padasā akkamamāno pāraṃ gantuṃ samattho , so buddhattaṃ pāpuṇāti .
Yo vā pana sakalacakkavāḷagabbhaṃ vītaccitaṅgārabharitaṃ pādehi maddamāno pāraṃ gantuṃ samattho , so buddhattaṃ pāpuṇātīti .
Yo etesu ekampi attano dukkaraṃ na maññati ,‘‘ ahaṃ etampi taritvā vā gantvā vā pāraṃ gamissāmī ’’ ti evaṃ mahantena chandena ca ussāhena ca vāyāmena ca pariyeṭṭhiyā ca samannāgato hoti , etasseva patthanā samijjhati , na itarassa .
Tasmā sumedhatāpaso ime aṭṭha dhamme samodhānetvāva buddhabhāvāya abhinīhāraṃ katvā nipajji .
Dīpaṅkaropi bhagavā āgantvā sumedhatāpasassa sīsabhāge ṭhatvā maṇisīhapañjaraṃ ugghāṭento viya pañcavaṇṇapasādasampannāni akkhīni ummīletvā kalalapiṭṭhe nipannaṃ sumedhatāpasaṃ disvā ‘‘ ayaṃ tāpaso buddhattāya abhinīhāraṃ katvā nipanno , samijjhissati nu kho etassa patthanā , udāhu no ’’ ti anāgataṃsañāṇaṃ pesetvā upadhārento –
‘‘ ito kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni atikkamitvā ayaṃ gotamo nāma buddho bhavissatī ’’ ti ñatvā ṭhitakova parisamajjhe byākāsi –
‘‘ passatha no tumhe imaṃ uggatapaṃ tāpasaṃ kalalapiṭṭhe nipannan ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ , bhante ’’ ti .
Ayaṃ buddhattāya abhinīhāraṃ katvā nipanno , samijjhissati imassa patthanā .
Ayañhi ito kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhayeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissati .
Tasmiṃ panassa attabhāve kapilavatthu nāma nagaraṃ nivāso bhavissati , māyā
P0.18 nāma devī mātā , suddhodano nāma rājā pitā , aggasāvako upatisso nāma thero , dutiyasāvako kolito nāma , buddhupaṭṭhāko ānando nāma , aggasāvikā khemā nāma therī , dutiyasāvikā uppalavaṇṇāM1.20 nāma therī bhavissati .Ayaṃ paripakkañāṇo mahābhinikkhamanaṃ katvā mahāpadhānaṃ padahitvā nigrodharukkhamūle pāyāsaṃ paṭiggahetvā nerañjarāya tīre paribhuñjitvā bodhimaṇḍaṃ āruyha assattharukkhamūle abhisambujjhissatīti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Dīpaṅkaro lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;
Ussīsake maṃ ṭhatvāna , idaṃ vacanamabravi .
‘‘‘ Passatha
V1.20 imaṃ tāpasaṃ , jaṭilaṃ uggatāpanaṃ ;Aparimeyye ito kappe , buddho loke bhavissati .
‘‘‘ Ahu kapilavhayā rammā , nikkhamitvā tathāgato ;
Padhānaṃ padahitvāna , katvā dukkarakārikaṃ .
‘‘‘ Ajapālarukkhamūle , nisīditvā tathāgato ;
Tattha pāyāsaṃ paggayha , nerañjaramupehiti .
‘‘‘ Nerañjarāya tīramhi , pāyāsaṃ ada so jino ;
Paṭiyattavaramaggena , bodhimūlamupehiti .
‘‘‘ Tato padakkhiṇaṃ katvā , bodhimaṇḍaṃ anuttaro ;
Assattharukkhamūlamhi , bujjhissati mahāyaso .
‘‘‘ Imassa janikā mātā , māyā nāma bhavissati ;
Pitā suddhodano nāma , ayaṃ hessati gotamo .
‘‘‘ Anāsavā vītarāgā , santacittā samāhitā ;
Kolito upatisso ca , aggā hessanti sāvakā ;
Ānando nāmupaṭṭhāko , upaṭṭhissati taṃ jinaṃ .
‘‘‘ Khemā uppalavaṇṇā ca , aggā hessanti sāvikā ;
Anāsavā vītarāgā , santacittā samāhitā ;
Bodhi tassa bhagavato , assatthoti pavuccatī ’’’ ti .( bu . vaṃ .2.60-68);
Taṃ sutvā sumedhatāpaso –
‘‘ mayhaṃ kira patthanā samijjhissatī ’’ ti somanassappatto ahosi .
Mahājano dīpaṅkaradasabalassa vacanaṃ sutvā ‘‘ sumedhatāpaso kira buddhabījaṃ buddhaṅkuro ’’ ti haṭṭhatuṭṭho
M1.21 ahosi .Evañcassa ahosi –
‘‘ yathā nāma manussā nadiṃ tarantā ujukena
V1.21 titthena uttarituṃ asakkontā heṭṭhātitthenaP0.19 uttaranti , evameva mayampi dīpaṅkaradasabalassa sāsane maggaphalaṃ alabhamānā anāgate yadā tvaṃ buddho bhavissasi , tadā tava sammukhā maggaphalaṃ sacchikātuṃ samatthā bhaveyyāmā ’’ ti patthanaṃ ṭhapayiṃsu .Dīpaṅkaradasabalopi bodhisattaṃ pasaṃsitvā aṭṭhapupphamuṭṭhīhi pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
Tepi catusatasahassasaṅkhā khīṇāsavā bodhisattaṃ gandhehi ca mālāhi ca pūjetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu .
Devamanussā pana tatheva pūjetvā vanditvā pakkantā .
Bodhisatto sabbesaṃ paṭikkantakāle sayanā vuṭṭhāya ‘‘ pāramiyo vicinissāmī ’’ ti puppharāsimatthake pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi .
Evaṃ nisinne bodhisatte sakaladasasahassacakkavāḷe devatā sādhukāraṃ datvā ‘‘ ayya sumedhatāpasa , porāṇakabodhisattānaṃ pallaṅkaṃ ābhujitvā ‘ pāramiyo vicinissāmā ’ ti nisinnakāle yāni pubbanimittāni nāma paññāyanti , tāni sabbānipi ajja pātubhūtāni , nissaṃsayena tvaṃ buddho bhavissasi .
Mayametaṃ jānāma ‘ yassetāni nimittāni paññāyanti , ekantena so buddho hoti ’, tvaṃ attano vīriyaṃ daḷhaṃ katvā paggaṇhā ’’ ti bodhisattaṃ nānappakārāhi thutīhi abhitthaviṃsu .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Idaṃ sutvāna vacanaṃ , asamassa mahesino ;
Āmoditā naramarū , buddhabījaṃ kira ayaṃ .
‘‘ Ukkuṭṭhisaddā vattanti , apphoṭenti hasanti ca ;
Katañjalī namassanti , dasasahassī sadevakā .
‘‘ Yadimassa lokanāthassa , virajjhissāma sāsanaṃ ;
Anāgatamhi addhāne , hessāma sammukhā imaṃ .
‘‘ Yathā manussā nadiṃ tarantā , paṭititthaṃ virajjhiya ;
Heṭṭhā titthe gahetvāna , uttaranti mahānadiṃ .
‘‘ Evameva mayaṃ sabbe , yadi muñcāmimaṃ jinaṃ ;
Anāgatamhi addhāne , hessāma sammukhā imaṃ .
‘‘ Dīpaṅkaro
M1.22V1.22 lokavidū , āhutīnaṃ paṭiggaho ;Mama kammaṃ pakittetvā , dakkhiṇaṃ pādamuddhari .
‘‘ Ye tatthāsuṃ jinaputtā , sabbe padakkhiṇamakaṃsu maṃ ;
Narā nāgā ca gandhabbā , abhivādetvāna pakkamuṃ .
‘‘ Dassanaṃ
P0.20 me atikkante , sasaṅghe lokanāyake ;Haṭṭhatuṭṭhena cittena , āsanā vuṭṭhahiṃ tadā .
‘‘ Sukhena sukhito homi , pāmojjena pamodito ;
Pītiyā ca abhissanno , pallaṅkaṃ ābhujiṃ tadā .
‘‘ Pallaṅkena nisīditvā , evaṃ cintesahaṃ tadā ;
‘ Vasībhūto ahaṃ jhāne , abhiññāpāramiṃ gato .
‘‘‘ Dasasahassilokamhi , isayo natthi me samā ;
Asamo iddhidhammesu , alabhiṃ īdisaṃ sukhaṃ ’.
‘‘ Pallaṅkābhujane mayhaṃ , dasasahassādhivāsino ;
Mahānādaṃ pavattesuṃ , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Yā pubbe bodhisattānaṃ , pallaṅkavaramābhuje ;
Nimittāni padissanti , tāni ajja padissare .
‘‘ Sītaṃ byāpagataṃ hoti , uṇhañca upasammati ;
Tāni ajja padissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Dasasahassī lokadhātū , nissaddā honti nirākulā ;
Tāni ajja padissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Mahāvātā
V1.23 na vāyanti , na sandanti savantiyo ;Tāni ajja padissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Thalajā dakajā pupphā , sabbe pupphanti tāvade ;
Tepajja pupphitā sabbe , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Latā vā yadi vā rukkhā , phalabhārā honti tāvade ;
Tepajja phalitā sabbe , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Ākāsaṭṭhā
M1.23 ca bhūmaṭṭhā , ratanā jotanti tāvade ;Tepajja ratanā jotanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Mānusakā ca dibbā ca , turiyā vajjanti tāvade ;
Tepajjubho abhiravanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Vicittapupphā gaganā , abhivassanti tāvade ;
Tepi ajja pavassanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Mahāsamuddo ābhujati , dasasahassī pakampati ;
Tepajjubho abhiravanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Nirayepi dasasahasse , aggī nibbanti tāvade ;
Tepajja nibbutā aggī , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Vimalo hoti sūriyo , sabbā dissanti tārakā ;
Tepi ajja padissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Anovaṭṭhena udakaṃ , mahiyā ubbhijji tāvade ;
Tampajjubbhijjate mahiyā , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Tārāgaṇā
V1.24 virocanti , nakkhattā gaganamaṇḍale ;Visākhā
P0.21 candimāyuttā , dhuvaṃ buddho bhavissasi .‘‘ Bilāsayā darīsayā , nikkhamanti sakāsayā ;
Tepajja āsayā chuddhā , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Na hoti arati sattānaṃ , santuṭṭhā honti tāvade ;
Tepajja sabbe santuṭṭhā , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Rogā tadupasammanti , jighacchā ca vinassati ;
Tānipajja padissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Rāgo tadā tanu hoti , doso moho vinassati ;
Tepajja vigatā sabbe , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Bhayaṃ tadā na bhavati , ajjapetaṃ padissati ;
Tena liṅgena jānāma , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Rajo
M1.24 nuddhaṃsati uddhaṃ , ajjapetaṃ padissati ;Tena liṅgena jānāma , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Aniṭṭhagandho pakkamati , dibbagandho pavāyati ;
Sopajja vāyati gandho , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Sabbe devā padissanti , ṭhapayitvā arūpino ;
Tepajja sabbe dissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Yāvatā nirayā nāma , sabbe dissanti tāvade ;
Tepajja sabbe dissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Kuṭṭā
V1.25 kavāṭā selā ca , na hontāvaraṇā tadā ;Ākāsabhūtā tepajja , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Cutī ca upapatti ca , khaṇe tasmiṃ na vijjati ;
Tānipajja padissanti , dhuvaṃ buddho bhavissasi .
‘‘ Daḷhaṃ paggaṇha vīriyaṃ , mā nivatta abhikkama ;
Mayampetaṃ vijānāma , dhuvaṃ buddho bhavissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.70-107);
Bodhisatto dīpaṅkaradasabalassa ca dasasahassacakkavāḷadevatānañca vacanaṃ sutvā bhiyyosomattāya sañjātussāho hutvā cintesi –
‘‘ buddhā nāma amoghavacanā , natthi buddhānaṃ kathāya aññathattaṃ .
Yathā hi ākāse khittaleḍḍussa patanaṃ dhuvaṃ , jātassa maraṇaṃ , rattikkhaye sūriyuggamanaṃ , āsayā nikkhantasīhassa sīhanādanadanaṃ , garugabbhāya itthiyā bhāramoropanaṃ dhuvaṃ avassambhāvī , evameva buddhānaṃ vacanaṃ nāma dhuvaṃ amoghaṃ , addhā ahaṃ buddho bhavissāmī ’’ ti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Buddhassa
P0.22 vacanaṃ sutvā , dasasahassīna cūbhayaṃ ;Tuṭṭhahaṭṭho pamodito , evaṃ cintesahaṃ tadā .
‘‘ Advejjhavacanā buddhā , amoghavacanā jinā ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ , dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ .
‘‘ Yathā khittaṃ nabhe leḍḍu , dhuvaṃ patati bhūmiyaṃ ;
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ , vacanaṃ dhuvasassataṃ ;
Vitathaṃ natthi buddhānaṃ , dhuvaṃ buddho bhavāmahaṃ .
‘‘ Yathāpi
M1.25 sabbasattānaṃ , maraṇaṃ dhuvasassataṃ ;Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ , vacanaṃ dhuvasassataṃ .
‘‘ Yathā
V1.26 rattikkhaye patte , sūriyuggamanaṃ dhuvaṃ ;Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ , vacanaṃ dhuvasassataṃ .
‘‘ Yathā nikkhantasayanassa , sīhassa nadanaṃ dhuvaṃ ;
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ , vacanaṃ dhuvasassataṃ .
‘‘ Yathā āpannasattānaṃ , bhāramoropanaṃ dhuvaṃ ;
Tatheva buddhaseṭṭhānaṃ , vacanaṃ dhuvasassatan ’’ ti .( bu . vaṃ .2.108-114);
So ‘‘ dhuvāhaṃ buddho bhavissāmī ’’ ti evaṃ katasanniṭṭhāno buddhakārake dhamme upadhāretuṃ –
‘‘ kahaṃ nu kho buddhakārakā dhammā , kiṃ uddhaṃ , udāhu adho , disāvidisāsū ’’ ti anukkamena sakalaṃ dhammadhātuṃ vicinanto porāṇakabodhisattehi āsevitanisevitaṃ paṭhamaṃ dānapāramiṃ disvā evaṃ attānaṃ ovadi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya paṭhamaṃ dānapāramiṃ pūreyyāsi .
Yathā hi nikkujjito udakakumbho nissesaṃ katvā udakaṃ vamatiyeva , na paccāharati , evameva dhanaṃ vā yasaṃ vā puttadāraṃ vā aṅgapaccaṅgaṃ vā anoloketvā sampattayācakānaṃ sabbaṃ icchiticchitaṃ nissesaṃ katvā dadamāno bodhimūle nisīditvā buddho bhavissasī ’’ ti paṭhamaṃ dānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Handa buddhakare dhamme , vicināmi ito cito ;
Uddhaṃ adho dasa disā , yāvatā dhammadhātuyā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , paṭhamaṃ dānapāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , anuciṇṇaṃ mahāpathaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ paṭhamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Dānapāramitaṃ gaccha , yadi bodhiṃ pattumicchasi .
‘‘ Yathāpi kumbho sampuṇṇo , yassa kassaci adhokato ;
Vamatevudakaṃ nissesaṃ , na tattha parirakkhati .
‘‘ Tatheva
M1.26V1.27 yācake disvā , hīnamukkaṭṭhamajjhime ;Dadāhi dānaṃ nissesaṃ , kumbho viya adhokato ’’ ti .( bu . vaṃ .2.115-119);
Athassa
P0.23 ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato dutiyaṃ sīlapāramiṃ disvā etadahosi –‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya sīlapāramimpi pūreyyāsi .
Yathā hi camarī migo nāma jīvitaṃ anoloketvā attano vālameva rakkhati , evaṃ tvampi ito paṭṭhāya jīvitampi anoloketvā sīlameva rakkhamāno buddho bhavissasī ’’ ti dutiyaṃ sīlapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , dutiyaṃ sīlapāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ dutiyaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Sīlapāramitaṃ gaccha , yadi bodhiṃ pattumicchasi .
‘‘ Yathāpi camarī vālaṃ , kismiñci paṭilaggitaṃ ;
Upeti maraṇaṃ tattha , na vikopeti vāladhiṃ .
‘‘ Tatheva catūsu bhūmīsu , sīlāni paripūraya ;
Parirakkha sadā sīlaṃ , camarī viya vāladhin ’’ ti .( bu . vaṃ .2.120-124);
Athassa ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ disvā etadahosi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya nekkhammapāramimpi pūreyyāsi .
Yathā hi ciraṃ bandhanāgāre vasamāno puriso na tattha sinehaṃ karoti , atha kho ukkaṇṭhatiyeva , avasitukāmo hoti , evameva tvampi sabbabhave bandhanāgārasadise katvā sabbabhavehi
V1.28 ukkaṇṭhito muccitukāmo hutvā nekkhammābhimukhova hohi .Evaṃ buddho bhavissasī ’’ ti tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na
M1.27 hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , tatiyaṃ nekkhammapāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ tatiyaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Nekkhammapāramitaṃ gaccha , yadi bodhiṃ pattumicchasi .
‘‘ Yathā andughare puriso , ciravuttho dukhaṭṭito ;
Na tattha rāgaṃ janeti , muttimeva gavesati .
‘‘ Tatheva tvaṃ sabbabhave , passa andugharaṃ viya ;
Nekkhammābhimukho hohi , bhavato parimuttiyā ’’ ti .( bu . vaṃ .2.125-129);
Athassa
P0.24 ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato catutthaṃ paññāpāramiṃ disvā etadahosi –‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya paññāpāramimpi pūreyyāsi .
Hīnamajjhimukkaṭṭhesu kañci avajjetvā sabbepi paṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ puccheyyāsi .
Yathā hi piṇḍapātiko bhikkhu hīnādibhedesu kulesu kiñci avajjetvā paṭipāṭiyā piṇḍāya caranto khippaṃ yāpanaṃ labhati , evaṃ tvampi sabbapaṇḍite upasaṅkamitvā pañhaṃ pucchanto buddho bhavissasī ’’ ti catutthaṃ paññāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto
V1.29 tadā dakkhiṃ , catutthaṃ paññāpāramiṃ ;Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ catutthaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Paññāpāramitaṃ gaccha , yadi bodhiṃ pattumicchasi .
‘‘ Yathāpi bhikkhu bhikkhanto , hīnamukkaṭṭhamajjhime ;
Kulāni na vivajjento , evaṃ labhati yāpanaṃ .
‘‘ Tatheva
M1.28 tvaṃ sabbakālaṃ , paripucchaṃ budhaṃ janaṃ ;Paññāpāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.130-134);
Athassa ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato pañcamaṃ vīriyapāramiṃ disvā etadahosi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya vīriyapāramimpi pūreyyāsi , yathā hi sīho migarājā sabbiriyāpathesu daḷhavīriyo hoti , evaṃ tvampi sabbabhavesu sabbiriyāpathesu daḷhavīriyo anolīnavīriyo samāno buddho bhavissasī ’’ ti pañcamaṃ vīriyapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , pañcamaṃ vīriyapāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ pañcamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Vīriyapāramitaṃ gaccha , yadi bodhiṃ pattumicchasi .
‘‘ Yathāpi
P0.25 sīho migarājā , nisajjaṭṭhānacaṅkame ;Alīnavīriyo hoti , paggahitamano sadā .
‘‘ Tatheva
V1.30 tvaṃ sabbabhave , paggaṇha vīriyaṃ daḷhaṃ ;Vīriyapāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.135-139);
Athassa ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ disvā etadahosi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya khantipāramimpi pūreyyāsi , sammānanepi avamānanepi khamova bhaveyyāsi .
Yathā hi pathaviyaṃ nāma sucimpi nikkhipanti asucimpi , na tena pathavī sinehaṃ paṭighaṃ karoti , khamati sahati adhivāsetiyeva , evameva tvampi sammānanepi avamānanepi khamova samāno buddho bhavissasī ’’ ti chaṭṭhaṃ khantipāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto
M1.29 tadā dakkhiṃ , chaṭṭhamaṃ khantipāramiṃ ;Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ chaṭṭhamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Tattha advejjhamānaso , sambodhiṃ pāpuṇissasi .
‘‘ Yathāpi pathavī nāma , sucimpi asucimpi ca ;
Sabbaṃ sahati nikkhepaṃ , na karoti paṭighaṃ tayā .
‘‘ Tatheva tvampi sabbesaṃ , sammānāvamānakkhamo ;
Khantipāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.140-144);
Athassa ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato sattamaṃ saccapāramiṃ disvā etadahosi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya saccapāramimpi pūreyyāsi , asaniyā matthake patamānāyapi dhanādīnaṃ atthāya chandādīnaṃ vasena sampajānamusāvādaṃ nāma mā bhāsi .
Yathā hi osadhī tārakā nāma sabbautūsu attano gamanavīthiṃ jahitvā aññāya vīthiyā
V1.31 na gacchati , sakavīthiyāva gacchati , evameva tvampi saccaṃ pahāya musāvādaṃ nāma avadantoyeva buddho bhavissasī ’’ ti sattamaṃ saccapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .Tena vuttaṃ –
‘‘ Na
P0.26 hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , sattamaṃ saccapāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ sattamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Tattha advejjhavacano , sambodhiṃ pāpuṇissasi .
‘‘ Yathāpi osadhī nāma , tulābhūtā sadevake ;
Samaye utuvasse vā , na vokkamati vīthito .
‘‘ Tatheva tvampi saccesu , mā vokkamasi vīthito ;
Saccapāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.145-149);
Athassa
M1.30 ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ disvā etadahosi –‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya adhiṭṭhānapāramimpi pūreyyāsi , yaṃ adhiṭṭhāsi , tasmiṃ adhiṭṭhāne niccalova bhaveyyāsi .
Yathā hi pabbato nāma sabbāsu disāsu vātehi pahaṭo na kampati na calati , attano ṭhāneyeva tiṭṭhati , evameva tvampi attano adhiṭṭhāne niccalo hontova buddho bhavissasī ’’ ti aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto
V1.32 tadā dakkhiṃ , aṭṭhamaṃ adhiṭṭhānapāramiṃ ;Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ aṭṭhamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Tattha tvaṃ acalo hutvā , sambodhiṃ pāpuṇissasi .
‘‘ Yathāpi pabbato selo , acalo suppatiṭṭhito ;
Na kampati bhusavātehi , sakaṭṭhāneva tiṭṭhati .
‘‘ Tatheva tvampi adhiṭṭhāne , sabbadā acalo bhava ;
Adhiṭṭhānapāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.150-154);
Athassa ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato navamaṃ mettāpāramiṃ disvā etadahosi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya mettāpāramimpi pūreyyāsi , hitesupi ahitesupi ekacitto bhaveyyāsi .
Yathā hi udakaṃ nāma pāpajanassapi kalyāṇajanassapi sītabhāvaṃ ekasadisaṃ katvā
P0.27 pharati , evameva tvampi sabbesu sattesu mettacittena ekacittova honto buddho bhavissasī ’’ ti navamaṃ mettāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , navamaṃ mettāpāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ
M1.31 tvaṃ navamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;Mettāya asamo hohi , yadi bodhiṃ pattumicchasi .
‘‘ Yathāpi
V1.33 udakaṃ nāma , kalyāṇe pāpake jane ;Samaṃ pharati sītena , pavāheti rajomalaṃ .
‘‘ Tatheva tvampi hitāhite , samaṃ mettāya bhāvaya ;
Mettāpāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.155-159);
Athassa ‘‘ na ettakeheva buddhakārakadhammehi bhavitabban ’’ ti uttarimpi upadhārayato dasamaṃ upekkhāpāramiṃ disvā etadahosi –
‘‘ sumedhapaṇḍita , tvaṃ ito paṭṭhāya upekkhāpāramimpi pūreyyāsi , sukhepi dukkhepi majjhattova bhaveyyāsi .
Yathā hi pathavī nāma sucimpi asucimpi pakkhipamāne majjhattāva hoti , evameva tvampi sukhadukkhesu majjhattova honto buddho bhavissasī ’’ ti dasamaṃ upekkhāpāramiṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Na hete ettakāyeva , buddhadhammā bhavissare ;
Aññepi vicinissāmi , ye dhammā bodhipācanā .
‘‘ Vicinanto tadā dakkhiṃ , dasamaṃ upekkhāpāramiṃ ;
Pubbakehi mahesīhi , āsevitanisevitaṃ .
‘‘ Imaṃ tvaṃ dasamaṃ tāva , daḷhaṃ katvā samādiya ;
Tulābhūto daḷho hutvā , sambodhiṃ pāpuṇissasi .
‘‘ Yathāpi pathavī nāma , nikkhittaṃ asuciṃ suciṃ ;
Upekkhati ubhopete , kopānunayavajjitā .
‘‘ Tatheva tvampi sukhadukkhe , tulābhūto sadā bhava ;
Upekkhāpāramitaṃ gantvā , sambodhiṃ pāpuṇissasī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.160-164);
Tato
P0.28 cintesi –‘‘ imasmiṃ loke bodhisattehi pūretabbā bodhiparipācanā buddhakārakadhammā ettakāyeva
V1.34 , dasa pāramiyo ṭhapetvā aññe natthi .Imāpi dasa pāramiyo uddhaṃ ākāsepi natthi , heṭṭhā pathaviyampi , puratthimādīsu disāsupi natthi , mayhaṃyeva pana hadayabbhantare patiṭṭhitā ’’ ti .
Evaṃ tāsaṃ hadaye patiṭṭhitabhāvaṃ disvā sabbāpi tā daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya
M1.32 punappunaṃ sammasanto anulomapaṭilomaṃ sammasati , pariyante gahetvā ādiṃ pāpeti , ādimhi gahetvā pariyantaṃ pāpeti , majjhe gahetvā ubhato koṭiṃ pāpetvā osāpeti , ubhato koṭīsu gahetvā majjhaṃ pāpetvā osāpeti .Bāhirakabhaṇḍapariccāgo dānapāramī nāma , aṅgapariccāgo dānaupapāramī nāma , jīvitapariccāgo dānaparamatthapāramī nāmāti dasa pāramiyo dasa upapāramiyo dasa paramatthapāramiyoti samattiṃsa pāramiyo telayantaṃ vinivaṭṭento viya mahāmeruṃ matthaṃ katvā cakkavāḷamahāsamuddaṃ āluḷento viya ca sammasati .
Tassevaṃ dasa pāramiyo sammasantassa dhammatejena catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā ayaṃ mahāpathavī hatthinā akkantanaḷakalāpo viya , pīḷiyamānaṃ ucchuyantaṃ viya ca mahāviravaṃ viravamānā saṅkampi sampakampi sampavedhi .
Kulālacakkaṃ viya telayantacakkaṃ viya ca paribbhami .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Ettakāyeva te loke , ye dhammā bodhipācanā ;
Taduddhaṃ natthi aññatra , daḷhaṃ tattha patiṭṭhaha .
‘‘ Ime dhamme sammasato , sabhāvarasalakkhaṇe ;
Dhammatejena vasudhā , dasasahassī pakampatha .
‘‘ Calati ravati pathavī , ucchuyantaṃva pīḷitaṃ ;
Telayante yathā cakkaṃ , evaṃ kampati medanī ’’ ti .( bu . vaṃ .2.165-167);
Mahāpathaviyā kampamānāya rammanagaravāsino saṇṭhātuṃ asakkontā yugantavātabbhāhatā mahāsālā viya mucchitā papatiṃsu .
Ghaṭādīni kulālabhājanāni pavaṭṭantāni aññamaññaṃ paharantāni cuṇṇavicuṇṇāni ahesuṃ .
Mahājano bhītatasito satthāraṃ
P0.29 upasaṅkamitvā ‘‘ kiṃ nu kho bhagavā nāgāvaṭṭo ayaṃ , bhūtayakkhadevatāsu aññatarāvaṭṭo vāti na hi mayaṃ etaṃ jānāma , apica kho sabbopi ayaṃ mahājano upadduto , kiṃ nu kho imassa lokassa pāpakaṃ bhavissati , udāhu kalyāṇaṃ , kathetha no etaṃ kāraṇan ’’ ti āha .Atha satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘ tumhe
M1.33 mā bhāyatha , mā cintayittha , natthi vo itonidānaṃ bhayaṃ .Yo so mayā ajja ‘ sumedhapaṇḍito
V1.35 anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī ’ ti byākato , so idāni dasa pāramiyo sammasati , tassa sammasantassa viloḷentassa dhammatejena sakaladasasahassī lokadhātu ekappahārena kampati ceva ravati cā ’’ ti āha .Tena vuttaṃ –
‘‘ Yāvatā parisā āsi , buddhassa parivesane ;
Pavedhamānā sā tattha , mucchitā sesi bhūmiyā .
‘‘ Ghaṭānekasahassāni , kumbhīnañca satā bahū ;
Sañcuṇṇamathitā tattha , aññamaññaṃ paghaṭṭitā .
‘‘ Ubbiggā tasitā bhītā , bhantā byathitamānasā ;
Mahājanā samāgamma , dīpaṅkaramupāgamuṃ .
‘‘ Kiṃ bhavissati lokassa , kalyāṇamatha pāpakaṃ ;
Sabbo upadduto loko , taṃ vinodehi cakkhuma .
‘‘ Tesaṃ tadā saññāpesi , dīpaṅkaro mahāmuni ;
Vissatthā hotha mā bhātha , imasmiṃ pathavikampane .
‘‘ Yamahaṃ ajja byākāsiṃ ,‘ buddho loke bhavissati ’;
Eso sammasati dhammaṃ , pubbakaṃ jinasevitaṃ .
‘‘ Tassa sammasato dhammaṃ , buddhabhūmiṃ asesato ;
Tenāyaṃ kampitā pathavī , dasasahassī sadevake ’’ ti .( bu . vaṃ .2.168-174);
Mahājano tathāgatassa vacanaṃ sutvā haṭṭhatuṭṭho mālāgandhavilepanaṃ ādāya rammanagarā nikkhamitvā bodhisattaṃ upasaṅkamitvā mālāgandhādīhi pūjetvā vanditvā padakkhiṇaṃ katvā rammanagarameva pāvisi .
Bodhisattopi dasa pāramiyo sammasitvā vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nisinnāsanā vuṭṭhāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Buddhassa
V1.36 vacanaṃ sutvā , mano nibbāyi tāvade ;Sabbe maṃ upasaṅkamma , punāpi abhivandisuṃ .
‘‘ Samādiyitvā
M1.34 buddhaguṇaṃ , daḷhaṃ katvāna mānasaṃ ;Dīpaṅkaraṃ namassitvā , āsanā vuṭṭhahiṃ tadā ’’ ti .( bu . vaṃ .2.175-176);
Atha
P0.30 bodhisattaṃ āsanā vuṭṭhahantaṃ sakaladasasahassacakkavāḷadevatā sannipatitvā dibbehi mālāgandhehi pūjetvā vanditvā ‘‘ ayya sumedhatāpasa , tayā ajja dīpaṅkaradasabalassa pādamūle mahatī patthanā patthitā , sā te anantarāyena samijjhatu , mā te bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā ahosi , sarīre appamattakopi rogo mā uppajjatu , khippaṃ pāramiyo pūretvā sammāsambodhiṃ paṭivijjha .Yathā pupphūpagaphalūpagarukkhā samaye pupphanti ceva phalanti ca , tatheva tvampi taṃ samayaṃ anatikkamitvā khippaṃ sambodhimuttamaṃ phusassū ’’ tiādīni thutimaṅgalāni payirudāhaṃsu .
Evañca payirudāhitvā attano attano devaṭṭhānameva agamaṃsu .
Bodhisattopi devatāhi abhitthavito –
‘‘ ahaṃ dasa pāramiyo pūretvā kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake buddho bhavissāmī ’’ ti vīriyaṃ daḷhaṃ katvā adhiṭṭhāya nabhaṃ abbhuggantvā himavantameva agamāsi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ Dibbaṃ mānusakaṃ pupphaṃ , devā mānusakā ubho ;
Samokiranti pupphehi , vuṭṭhahantassa āsanā .
‘‘ Vedayanti ca te sotthiṃ , devā mānusakā ubho ;
Mahantaṃ patthitaṃ tuyhaṃ , taṃ labhassu yathicchitaṃ .
‘‘ Sabbītiyo vivajjantu , soko rogo vinassatu ;
Mā te bhavantvantarāyā , phusa khippaṃ bodhimuttamaṃ .
‘‘ Yathāpi samaye patte , pupphanti pupphino dumā ;
Tatheva tvaṃ mahāvīra , buddhañāṇena pupphasu .
‘‘ Yathā
V1.37 ye keci sambuddhā , pūrayuṃ dasa pāramī ;Tatheva tvaṃ mahāvīra , pūraya dasa pāramī .
‘‘ Yathā ye keci sambuddhā , bodhimaṇḍamhi bujjhare ;
Tatheva tvaṃ mahāvīra , bujjhassu jinabodhiyaṃ .
‘‘ Yathā
M1.35 ye keci sambuddhā , dhammacakkaṃ pavattayuṃ ;Tatheva tvaṃ mahāvīra , dhammacakkaṃ pavattaya .
‘‘ Puṇṇamāye yathā cando , parisuddho virocati ;
Tatheva tvaṃ puṇṇamano , viroca dasasahassiyaṃ .
‘‘ Rāhumutto yathā sūriyo , tāpena atirocati ;
Tatheva lokā muccitvā , viroca siriyā tuvaṃ .
‘‘ Yathā
P0.31 yā kāci nadiyo , osaranti mahodadhiṃ ;Evaṃ sadevakā lokā , osarantu tavantike .
‘‘ Tehi thutappasattho so , dasa dhamme samādiya ;
Te dhamme paripūrento , pavanaṃ pāvisī tadā ’’ ti .( bu . vaṃ .2.177-187);
Sumedhakathā niṭṭhitā .
Rammanagaravāsinopi kho nagaraṃ pavisitvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adaṃsu .
Satthā tesaṃ dhammaṃ desetvā mahājanaṃ saraṇādīsu patiṭṭhapetvā rammanagarā nikkhami .
Tato uddhampi yāvatāyukaṃ tiṭṭhanto sabbaṃ buddhakiccaṃ katvā anukkamena anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ sabbaṃ buddhavaṃse vuttanayeneva vitthāretabbaṃ .
Vuttañhi tattha –
‘‘ Tadā
V1.38 te bhojayitvāna , sasaṅghaṃ lokanāyakaṃ ;Upagacchuṃ saraṇaṃ tassa , dīpaṅkarassa satthuno .
‘‘ Saraṇagamane kañci , nivesesi tathāgato ;
Kañci pañcasu sīlesu , sīle dasavidhe paraṃ .
‘‘ Kassaci deti sāmaññaṃ , caturo phalamuttame ;
Kassaci asame dhamme , deti so paṭisambhidā .
‘‘ Kassaci
M1.36 varasamāpattiyo , aṭṭha deti narāsabho ;Tisso kassaci vijjāyo , chaḷabhiññā pavecchati .
‘‘ Tena yogena janakāyaṃ , ovadati mahāmuni ;
Tena vitthārikaṃ āsi , lokanāthassa sāsanaṃ .
‘‘ Mahāhanūsabhakkhandho , dīpaṅkarasanāmako ;
Bahū jane tārayati , parimoceti duggatiṃ .
‘‘ Bodhaneyyaṃ janaṃ disvā , satasahassepi yojane ;
Khaṇena upagantvāna , bodheti taṃ mahāmuni .
‘‘ Paṭhamābhisamaye buddho , koṭisatamabodhayi ;
Dutiyābhisamaye nātho , navutikoṭimabodhayi .
‘‘ Yadā ca devabhavanamhi , buddho dhammamadesayi ;
Navutikoṭisahassānaṃ , tatiyābhisamayo ahu .
‘‘ Sannipātā tayo āsuṃ , dīpaṅkarassa satthuno ;
Koṭisatasahassānaṃ , paṭhamo āsi samāgamo .
‘‘ Puna
V1.39P0.32 nāradakūṭamhi , pavivekagate jine ;Khīṇāsavā vītamalā , samiṃsu satakoṭiyo .
‘‘ Yamhi kāle mahāvīro , sudassanasiluccaye ;
Navutikoṭisahassehi , pavāresi mahāmuni .
‘‘ Ahaṃ tena samayena , jaṭilo uggatāpano ;
Antalikkhamhi caraṇo , pañcābhiññāsu pāragū .
‘‘ Dasavīsasahassānaṃ , dhammābhisamayo ahu ;
Ekadvinnaṃ abhisamayā , gaṇanato asaṅkhiyā .
‘‘ Vitthārikaṃ bāhujaññaṃ , iddhaṃ phītaṃ ahū tadā ;
Dīpaṅkarassa bhagavato , sāsaraṃ suvisodhitaṃ .
‘‘ Cattāri
M1.37 satasahassāni , chaḷabhiññā mahiddhikā ;Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ parivārenti sabbadā .
‘‘ Ye keci tena samayena , jahanti mānusaṃ bhavaṃ ;
Appattamānasā sekhā , garahitā bhavanti te .
‘‘ Supupphitaṃ pāvacanaṃ , arahantehi tādibhi ;
Khīṇāsavehi vimalehi , upasobhati sabbadā .
‘‘ Nagaraṃ rammavatī nāma , sudevo nāma khattiyo ;
Sumedhā nāma janikā , dīpaṅkarassa satthuno .
‘‘ Dasavassasahassāni , agāraṃ ajjha so vasi ;
Haṃsā koñcā mayūrā ca , tayo pāsādamuttamā .
‘‘ Tīṇi
V1.40 satasahassāni , nāriyo samalaṅkatā ;Padumā nāma sā nārī , usabhakkhandho atrajo .
‘‘ Nimitte caturo disvā , hatthiyānena nikkhami ;
Anūnadasamāsāni , padhāne padahī jino .
‘‘ Padhānacāraṃ caritvāna , abujjhi mānasaṃ muni ;
Brahmunā yācito santo , dīpaṅkaro mahāmuni .
‘‘ Vatti cakkaṃ mahāvīro , nandārāme sirīghare ;
Nisinno sirīsamūlamhi , akāsi titthiyamaddanaṃ .
‘‘ Sumaṅgalo ca tisso ca , ahesuṃ aggasāvakā ;
Sāgato nāmupaṭṭhāko , dīpaṅkarassa satthuno .
Sunandā ca ‘‘ nandā ceva sunandā ca , ahesuṃ aggasāvikā ;
Bodhi tassa bhagavato , pipphalīti pavuccati .
‘‘ Tapussabhallikā nāma , ahesuṃ aggupaṭṭhakā ;
Sirimā koṇā upaṭṭhikā , dīpaṅkarassa satthuno .
‘‘ Asītihatthamubbedho , dīpaṅkaro mahāmuni ;
Sobhati dīparukkhova , sālarājāva phullito .
‘‘ Pabhā
M1.38 vidhāvati tassa , samantā dvādasa yojane ;Satasahassavassāni , āyu tassa mahesino ;
Tāvatā tiṭṭhamāno so , tāresi janataṃ bahuṃ .
‘‘ Jotayitvāna saddhammaṃ , santāretvā mahājanaṃ ;
Jalitvā aggikhandhova , nibbuto so sasāvako .
‘‘ Sā
V1.41 ca iddhi so ca yaso , tāni ca pādesu cakkaratanāni ;Sabbaṃ tamantarahitaṃ , nanu rittā sabbasaṅkhārāti .
‘‘ Dīpaṅkaro jino satthā , nandārāmamhi nibbuto ;
Tatthetassa jinathūpo , chattiṃsubbedhayojano ’’ ti .( bu . vaṃ .3.1-31);
Koṇḍañño buddho
Dīpaṅkarassa pana bhagavato aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā koṇḍañño nāma satthā udapādi .
Tassāpi tayo sāvakasannipātā ahesuṃ .
Paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ , dutiye koṭisahassaṃ
P0.33 , tatiye navutikoṭiyo .Tadā bodhisatto vijitāvī nāma cakkavattī hutvā koṭisatasahassassa buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ adāsi .
Satthā bodhisattaṃ ‘‘ buddho bhavissatī ’’ ti byākaritvā dhammaṃ desesi .
So satthu dhammakathaṃ sutvā rajjaṃ niyyātetvā pabbaji .
So tīṇi piṭakāni uggahetvā aṭṭha samāpattiyo ca pañca abhiññāyo ca uppādetvā aparihīnajjhāno brahmaloke nibbatti .
Koṇḍaññabuddhassa pana rammavatī nāma nagaraṃ , sunando nāma khattiyo pitā , sujātā nāma devī mātā , bhaddo ca subhaddo ca dve aggasāvakā , anuruddho nāmupaṭṭhāko , tissā ca upatissā ca dve aggasāvikā , sālakalyāṇirukkho bodhi , aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ sarīraṃ , vassasatasahassaṃ āyuppamāṇaṃ ahosi .
‘‘ Dīpaṅkarassa aparena , koṇḍañño nāma nāyako ;
Anantatejo amitayaso , appameyyo durāsado ’’.
Tassa aparabhāge ekaṃ asaṅkhyeyyaṃ atikkamitvā ekasmiṃ kappeyeva cattāro buddhā nibbattiṃsu – maṅgalo , sumano , revato , sobhitoti .
Maṅgalassa bhagavato tīsu sāvakasannipātesu paṭhamasannipāte koṭisatasahassaṃ
M1.39 bhikkhū ahesuṃ , dutiye koṭisatasahassaṃ , tatiye navuṭikoṭiyo .Vemātikabhātā kirassa ānandakumāro nāma navutikoṭisaṅkhāya parisāya saddhiṃ dhammassavanatthāya satthu santikaṃ agamāsi .
Satthā tassa anupubbikathaṃ kathesi .
So saddhiṃ parisāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi .
Satthā tesaṃ kulaputtānaṃ pubbacaritaṃ olokento iddhimayapattacīvarassa
V1.42 upanissayaṃ disvā dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā ‘‘ etha bhikkhavo ’’ ti āha .Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā saṭṭhivassikatherā viya ākappasampannā hutvā satthāraṃ vanditvā parivārayiṃsu .
Ayamassa tatiyo sāvakasannipāto ahosi .
Yathā pana aññesaṃ buddhānaṃ samantā asītihatthappamāṇāyeva sarīrappabhā ahosi , na evaṃ tassa .
Tassa pana bhagavato sarīrappabhā niccakālaṃ dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi .
Rukkhapathavīpabbatasamuddādayo antamaso ukkhaliyādīni upādāya suvaṇṇapaṭṭapariyonaddhā viya ahesuṃ .
Āyuppamāṇaṃ panassa navutivassasahassāni ahosi .
Ettakaṃ kālaṃ candimasūriyādayo attano pabhāya virocituṃ nāsakkhiṃsu , rattindivaparicchedo na paññāyittha .
Divā sūriyālokena viya sattā niccaṃ buddhālokeneva vicariṃsu .
Sāyaṃ pupphitakusumānaṃ pāto ca ravanakasakuṇādīnañca vasena loko rattindivaparicchedaṃ sallakkhesi .
Kiṃ pana aññesaṃ buddhānaṃ ayamānubhāvo natthīti ?
No natthi .
Tepi hi ākaṅkhamānā dasasahassilokadhātuṃ
P0.34 vā tato vā bhiyyo ābhāya phareyyuṃ .Maṅgalassa pana bhagavato pubbapatthanāvasena aññesaṃ byāmappabhā viya sarīrappabhā niccameva dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi .
So kira bodhisattacariyacaraṇakāle vessantarasadise attabhāveṭhito saputtadāro vaṅkapabbatasadise pabbate vasi .
Atheko kharadāṭhiko nāma yakkho mahāpurisassa dānajjhāsayataṃ sutvā brāhmaṇavaṇṇena upasaṅkamitvā mahāsattaṃ dve dārake yāci .
Mahāsatto ‘‘ dadāmi , brāhmaṇa , puttake ’’ ti vatvā haṭṭhapahaṭṭho udakapariyantaṃ mahāpathaviṃ kampento dvepi dārake adāsi .
Yakkho caṅkamanakoṭiyaṃ ālambanaphalakaṃ nissāya ṭhatvā passantasseva mahāsattassa mulālakalāpaṃ viya dārake
M1.40 khādi .Mahāpurisassa yakkhaṃ oloketvā mukhe vivaṭamatte aggijālaṃ viya lohitadhāraṃ uggiramānaṃ tassa mukhaṃ disvāpi kesaggamattampi domanassaṃ na uppajji .
‘‘ Sudinnaṃ vata me dānan ’’ ti cintayato panassa sarīre mahantaṃ pītisomanassaṃ udapādi .
So ‘‘ imassa me dānassa nissandena anāgate imināva nīhārena sarīrato rasmiyo nikkhamantū ’’ ti patthanaṃ akāsi .
Tassa taṃ patthanaṃ nissāya buddhabhūtassa sarīrato rasmiyo nikkhamitvā ettakaṃ ṭhānaṃ phariṃsu .
Aparampissa pubbacariyaṃ atthi .
So kira bodhisattakāle ekassa buddhassa cetiyaṃ disvā ‘‘ imassa buddhassa mayā jīvitaṃ pariccajituṃ vaṭṭatī ’’ ti daṇḍakadīpikāveṭhananiyāmena sakalasarīraṃ veṭhāpetvā ratanamattamakuḷaṃ satasahassagghanikaṃ suvaṇṇapātiṃ sappissa pūrāpetvā tattha sahassavaṭṭiyo jāletvā taṃ sīsenādāya sakalasarīraṃ jālāpetvā cetiyaṃ padakkhiṇaṃ karonto sakalarattiṃ
V1.43 vītināmeti .Evaṃ yāva aruṇuggamanā vāyamantassāpissa lomakūpamattampi usumaṃ na gaṇhi .
Padumagabbhaṃ paviṭṭhakālo viya ahosi .
Dhammo hi nāmesa attānaṃ rakkhantaṃ rakkhati .
Tenāha bhagavā –
‘‘ Dhammo have rakkhati dhammacāriṃ , dhammo suciṇṇo sukhamāvahāti ;
Esānisaṃso dhamme suciṇṇe , na duggatiṃ gacchati dhammacārī ’’ ti .( theragā .303; jā .1.10.102)–
Imassapi
P0.35 kammassa nissandena tassa bhagavato sarīrobhāso dasasahassilokadhātuṃ pharitvā aṭṭhāsi .Tadā amhākaṃ bodhisatto suruci nāma brāhmaṇo hutvā ‘‘ satthāraṃ nimantessāmī ’’ ti upasaṅkamitvā madhuradhammakathaṃ sutvā ‘‘ sve mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha , bhante ’’ ti āha .
‘‘ Brāhmaṇa , kittakehi te bhikkhūhi attho ’’ ti ?
‘‘ Kittakā pana vo , bhante , parivārabhikkhū ’’ ti āha .
Tadā satthu paṭhamasannipātoyeva hoti , tasmā ‘‘ koṭisatasahassan ’’ ti āha .
‘‘ Bhante , sabbehipi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā ’’ ti .
Satthā adhivāsesi .
Brāhmaṇo svātanāya nimantetvā gehaṃ gacchanto cintesi –
‘‘ ahaṃ ettakānaṃ
M1.41 bhikkhūnaṃ yāgubhattavatthādīni dātuṃ sakkomi , nisīdanaṭṭhānaṃ pana kathaṃ bhavissatī ’’ ti ?Tassa sā cintā caturāsītiyojanasahassamatthake ṭhitassa devarañño paṇḍukambalasilāsanassa uṇhabhāvaṃ janesi .
Sakko ‘‘ ko nu kho maṃ imamhā ṭhānā cāvetukāmo ’’ ti dibbacakkhunā olokento mahāpurisaṃ disvā ‘‘ suruci nāma brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā nisīdanaṭṭhānatthāya cintesi , mayāpi tattha gantvā puññakoṭṭhāsaṃ gahetuṃ vaṭṭatī ’’ ti vaḍḍhakivaṇṇaṃ nimminitvā vāsipharasuhattho mahāpurisassa purato pāturahosi .
‘‘ Atthi nu kho kassaci bhatiyā kattabbakiccan ’’ ti āha .
Mahāpuriso taṃ disvā ‘‘ kiṃ kammaṃ karissasī ’’ ti āha .
‘‘ Mama ajānanasippaṃ nāma natthi , gehaṃ vā maṇḍapaṃ vā yo yaṃ kāreti , tassa taṃ kātuṃ jānāmī ’’ ti .
‘‘ Tena hi mayhaṃ kammaṃ atthī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ , ayyā ’’ ti ?
‘‘ Svātanāya me koṭisatasahassabhikkhū nimantitā .
Tesaṃ nisīdanamaṇḍapaṃ karissasī ’’ ti ?
‘‘ Ahaṃ nāma kareyyaṃ sace me bhatiṃ dātuṃ sakkhissathā ’’ ti .
‘‘ Sakkhissāmi , tātā ’’ ti .
‘‘ Sādhu karissāmī ’’ ti gantvā ekaṃ padesaṃ olokesi .
Dvādasaterasayojanappamāṇo padeso
V1.44 kasiṇamaṇḍalaṃ viya samatalo ahosi .So ‘‘ ettake ṭhāne sattaratanamayo maṇḍapo uṭṭhahatū ’’ ti cintetvā olokesi .
Tāvadeva pathaviṃ bhinditvā maṇḍapo uṭṭhahi .
Tassa sovaṇṇamayesu thambhesu rajatamayā ghaṭakā ahesuṃ , rajatamayesu sovaṇṇamayā , maṇimayesu thambhesu pavāḷamayā , pavāḷamayesu maṇimayā , sattaratanamayesu thambhesu sattaratanamayā ghaṭakā ahesuṃ .
Tato ‘‘ maṇḍapassa antarantare kiṅkaṇikajālaṃ olambatū ’’ ti olokesi .
Saha olokaneneva
P0.36 jālaṃ olambi .Yassa mandavāteritassa pañcaṅgikasseva tūriyassa madhurasaddo niccharati .
Dibbasaṅgītivattanakālo viya ahosi .
‘‘ Antarantarā gandhadāmamālādāmāni olambantū ’’ ti cintentassa mālādāmāni olambiṃsu .
‘‘ Koṭisatasahassasaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ āsanāni ca ādhārakāni ca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhahantū ’’ ti cintesi , tāvadeva uṭṭhahiṃsu .
‘‘ Koṇe koṇe ekekā udakacāṭiyo uṭṭhahantū ’’ ti cintesi , udakacāṭiyo uṭṭhahiṃsu .
So
M1.42 ettakaṃ māpetvā brāhmaṇassa santikaṃ gantvā ‘‘ ehi , ayya , tava maṇḍapaṃ oloketvā mayhaṃ bhatiṃ dehī ’’ ti āha .Mahāpuriso gantvā maṇḍapaṃ olokesi .
Olokentasseva ca sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā nirantaraṃ phuṭaṃ ahosi .
Athassa maṇḍapaṃ oloketvā etadahosi –
‘‘ nāyaṃ maṇḍapo manussabhūtena kato , mayhaṃ pana ajjhāsayaṃ mayhaṃ guṇaṃ āgamma addhā sakkabhavanaṃ uṇhaṃ bhavissati .
Tato sakkena devaraññā ayaṃ maṇḍapo kārito bhavissatī ’’ ti .
‘‘ Na kho pana me yuttaṃ evarūpe maṇḍape ekadivasaṃyeva dānaṃ dātuṃ , sattāhaṃ dassāmī ’’ ti cintesi .
Bāhirakadānañhi tattakampi samānaṃ bodhisattānaṃ tuṭṭhiṃ kātuṃ na sakkoti , alaṅkatasīsaṃ pana chinditvā añjitaakkhīni uppāṭetvā hadayamaṃsaṃ vā ubbaṭṭetvā dinnakāle bodhisattānaṃ cāgaṃ nissāya tuṭṭhi nāma hoti .
Amhākampi hi bodhisattassa sivirājajātake devasikaṃ pañcakahāpaṇasatasahassāni vissajjetvā catūsu dvāresu nagaramajjhe ca dānaṃ dentassa taṃ dānaṃ cāgatuṭṭhiṃ uppādetuṃ nāsakkhi .
Yadā panassa brāhmaṇavaṇṇena āgantvā sakko devarājā akkhīni yāci , tadā tāni uppāṭetvā dadamānasseva hāso uppajji , kesaggamattampi cittaṃ aññathattaṃ nāhosi .
Evaṃ dinnadānaṃ nissāya bodhisattānaṃ titti nāma natthi .
Tasmā sopi mahāpuriso ‘‘ sattāhaṃ mayā koṭisatasahassasaṅkhānaṃ bhikkhūnaṃ dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti cintetvā tasmiṃ maṇḍape nisīdāpetvā sattāhaṃ gavapānaṃ nāma adāsi .
Gavapānan ti mahante mahante kolambe khīrassa pūretvā uddhanesu āropetvā ghanapākapakke khīre thoke taṇḍule pakkhipitvā pakkamadhusakkaracuṇṇasappīhi abhisaṅkhatabhojanaṃ vuccati .
Manussāyeva pana parivisituṃ nāsakkhiṃsu .
Devāpi ekantarikā hutvā parivisiṃsu .
Dvādasaterasayojanappamāṇaṃ ṭhānampi bhikkhū gaṇhituṃ nappahosiyeva
P0.37 , te panaV1.45 bhikkhū attano ānubhāvena nisīdiṃsu .Pariyosānadivase pana sabbabhikkhūnaṃ pattāni dhovāpetvā bhesajjatthāya sappinavanītatelamadhuphāṇitānaṃ pūretvā ticīvarehi saddhiṃ adāsi , saṅghanavakabhikkhunā laddhacīvarasāṭakā satasahassagghanikā ahesuṃ .
Satthā anumodanaṃ karonto –
‘‘ ayaṃ puriso evarūpaṃ mahādānaṃ adāsi , ko nu kho bhavissatī ’’ ti upadhārento –
‘‘ anāgate kappasatasahassādhikānaṃ
M1.43 dvinnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake gotamo nāma buddho bhavissatī ’’ ti disvā mahāpurisaṃ āmantetvā ‘‘ tvaṃ ettakaṃ nāma kālaṃ atikkamitvā gotamo nāma buddho bhavissasī ’’ ti byākāsi .Mahāpuriso byākaraṇaṃ sutvā ‘‘ ahaṃ kira buddho bhavissāmi , ko me gharāvāsena attho , pabbajissāmī ’’ ti cintetvā tathārūpaṃ sampattiṃ kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya satthu santike pabbajitvā buddhavacanaṃ uggaṇhitvā abhiññāyo ca samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbatti .