Issues
Select Version
Aṭṭhakanipātapāḷi
Aṭṭhakanipātapāḷi

Bhūmicālasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

10. Bhūmicālasuttavaṇṇanā

70. Dasame nisīdanan ti idha cammakhaṇḍaṃ adhippetaṃ .
Udenaṃ cetiyan ti udenayakkhassa vasanaṭṭhāne katavihāro vuccati . Gotamakā dīsupi eseva nayo .
Bhāvitāti vaḍḍhitā . BahulīkatātiV3.246 punappunaṃ katā . YānīkatātiP4.149 yuttayānaṃ viya katā . Vatthukatāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katā . Anuṭṭhitāti adhiṭṭhitā . Paricitāti samantato citā suvaḍḍhitā . Susamāraddhāti suṭṭhu samāraddhā . Iti aniyamena kathetvā puna niyametvā dassento tathāgatassa khotiādimāha . Ettha kappan ti āyukappaṃ . Tasmiṃ tasmiṃ kāle yaṃ manussānaṃ āyuppamāṇaṃ , taṃ paripuṇṇaṃ karonto tiṭṭheyya . Kappāvasesaṃ vāti ‘‘ appaṃ vā bhiyyo ’’ ti vuttavassasatato atirekaṃ vā . Mahāsīvatthero panāha – ‘‘ buddhānaṃ aṭṭhāne gajjitaṃ nāma natthi , punappunaṃ samāpajjitvā maraṇantikavedanaṃ vikkhambhento bhaddakappameva tiṭṭheyya . Kasmā pana na ṭhitoti ? Upādinnakasarīraṃ nāma khaṇḍiccādīhi abhibhuyyati , buddhā ca khaṇḍiccādibhāvaṃ appatvā pañcame āyukoṭṭhāse bahujanassa piyamanāpakāleyeva parinibbāyanti . Buddhānubuddhesu ca mahāsāvakesu parinibbutesu ekakeneva khāṇukena viya ṭhātabbaṃ hoti daharasāmaṇeraparivārena vā , tato ‘ aho buddhānaṃ parisā ’ ti hīḷetabbataṃ āpajjeyya . Tasmā na ṭhito ’’ ti . Evaṃ vuttepi yo pana vuccati ‘‘ āyukappo ’’ ti , idameva aṭṭhakathāya niyāmitaṃ .
Yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacittoti ettha tan ti nipātamattaṃ , yathā mārena pariyuṭṭhitacitto ajjhotthaṭacitto aññopi koci puthujjano paṭivijjhituṃ na sakkuṇeyya , evamevaP4.150 nāsakkhi paṭivijjhitunti attho . Māro hiM3.248 yassa sabbena sabbaṃ dvādasa vipallāsā appahīnā , tassa cittaṃ pariyuṭṭhāti . Therassa ca cattāro vipallāsā appahīnā , tenassa māro cittaṃ pariyuṭṭhāsi . So pana cittapariyuṭṭhānaṃ karonto kiṃ karotīti ? Bheravaṃ rūpārammaṇaṃ vā dasseti , saddārammaṇaṃ vā sāveti . Tato sattā taṃ disvā vā sutvā vā satiṃ vissajjetvā vivaṭamukhā honti , tesaṃ mukhena hatthaṃ pavesetvā hadayaṃ maddati , tato visaññāva hutvā tiṭṭhanti . Therassa panesa mukhe hatthaṃ pavesetuṃ kiṃ sakkhissati , bheravārammaṇaṃ pana dassesi . Taṃ disvā thero nimittobhāsaṃ nappaṭivijjhi .
Bhagavā jānantoyeva kimatthaṃ yāva tatiyaṃ āmantesīti ? Parato ‘‘ tiṭṭhatu , bhante bhagavā ’’ ti yācite ‘‘ tuyhevetaṃ dukkaṭaṃ , tuyhevetaṃ aparaddhan ’’ ti dosāropanena so katanukaraṇatthaṃ .
Māro pāpimāti ettha satte anatthe niyojento māretīti māro . Pāpimāti tasseva vevacanaṃV3.247 . So hi pāpadhammasamannāgatattā ‘‘ pāpimā ’’ ti vuccati . Kaṇho , antako , namuci , pamattabandhūtipi tasseva nāmāni .
Bhāsitā kho panesāti ayañhi bhagavato sambodhipattiyā aṭṭhame sattāhe bodhimaṇḍeyeva āgantvā ‘‘ bhagavā yadatthaṃ tumhehi pāramiyo pūritā , so vo attho anuppatto , paṭividdhaṃ sabbaññutaññāṇaṃ , kiṃ te lokavicāraṇenā ’’ ti vatvā yathā ajja , evameva ‘‘ parinibbātu dāni , bhante bhagavā ’’ ti yāci . Bhagavā cassa ‘‘ na tāvāhan ’’ tiādīni vatvā paṭikkhipi . Taṃ sandhāya – ‘‘ bhāsitā kho panesā , bhante ’’ tiādimāha .
TatthaP4.151 viyattāti maggavasena byattā , tatheva vinītā , tathā visāradā . Bahussutāti tepiṭakavasena bahu sutaṃ etesanti bahussutā . Tameva dhammaṃ dhārentīti dhammadharā . Atha vā pariyattibahussutā ceva paṭivedhabahussutā ca . Pariyattipaṭivedhadhammānaṃyeva dhāraṇato dhammadharāti evamettha attho daṭṭhabbo . Dhammānudhammappaṭipannāti ariyadhammassa anudhammabhūtaṃ vipassanādhammaṃ paṭipannā . Sāmīcippaṭipannāti anucchavikapaṭipadaṃ paṭipannā . Anudhammacārinoti anudhammaṃ caraṇasīlā . Sakaṃ ācariyakan ti attano ācariyavādaṃ . Ācikkhissantītiādīni sabbāni aññamaññavevacanāni . Sahadhammenāti sahetukena sakāraṇena vacanena . Sappāṭihāriyan ti yāva niyyānikaṃ katvā dhammaṃ desessanti .
Brahmacariyan tiM3.249 sikkhāttayasaṅgahitaṃ sakalaṃ sāsanabrahmacariyaṃ . Iddhan ti samiddhaṃ jhānassādavasena . Phītan ti vuddhipattaṃ sabbapāliphullaṃ viya abhiññāsampattivasena . Vitthārikan ti vitthataṃ tasmiṃ tasmiṃ disābhāge patiṭṭhitavasena . Bāhujaññan tiP4.152 bahūhi ñātaṃ paṭividdhaṃ mahājanābhisamayavasena . Puthubhūtan ti sabbākārena puthulabhāvappattaṃ . Kathaṃ ? Yāva devamanussehi suppakāsitan ti , yattakā viññujātikā devā ceva manussā ca atthi , sabbehi suṭṭhu pakāsitanti attho .
Appossukkoti nirālayo . Tvañhi pāpima aṭṭhamasattāhato paṭṭhāya ‘‘ parinibbātu dāni , bhante bhagavā , parinibbātu sugato ’’ ti viravanto āhiṇḍittha . Ajja dāni paṭṭhāya vigatussāho hohi , mā mayhaṃ parinibbānatthaṃ vāyāmaṃ karohīti vadati .
Sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossajjīti satiṃ sūpaṭṭhitaṃ katvā ñāṇena paricchinditvā āyusaṅkhāraṃ vissajji pajahi . Tattha na bhagavā hatthena leḍḍuṃ viya āyusaṅkhāraṃ ossaji , temāsamattamevaV3.248 pana phalasamāpattiṃ samāpajjitvā tato paraṃ na samāpajjissāmīti cittaṃ uppādesi . Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ ossajī ’’ ti . Ussajītipi pāṭho .
Mahābhūmicāloti mahanto pathavīkampo . Tadā kira dasasahassī lokadhātu kampittha . Bhiṃsanakoti bhayajanako . Devadundubhiyo ca phaliṃsūti devabheriyo phaliṃsu , devo sukkhagajjitaṃ gajji , akālavijjulatā nicchariṃsu , khaṇikavassaṃ vassīti vuttaṃ hoti .
Udānaṃ udānesīti kasmā udānesi ? Koci nāma vadeyya ‘‘ bhagavā pacchato pacchato anubandhitvā ‘ parinibbātu , bhante ’ ti upadduto bhayena āyusaṅkhāraṃ vissajjesī ’’ ti , tassokāsoP4.153 mā hotu , bhītassa hi udānaṃ nāma natthīti pītivegavissaṭṭhaṃ udānaṃ udānesi .
Tattha sabbesaṃ soṇasiṅgālādīnampi paccakkhabhāvato tulitaṃ paricchinnanti tulaṃ . Kiṃ taṃ ? Kāmāvacarakammaṃ . Na tulaṃ , na vā tulaṃ sadisamassa aññaṃ lokiyaṃ kammaṃ atthīti atulaṃ . Kiṃ taṃ ? Mahaggatakammaṃ . Atha vā kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ tulaṃ , arūpāvacaraṃ atulaṃ . Appavipākaṃ vā tulaṃ , bahuvipākaṃ atulaṃ . Sambhavan ti sambhavahetubhūtaṃ , rāsikārakaṃ piṇḍakārakantiM3.250 attho . Bhavasaṅkhāran ti punabbhavasaṅkhāraṇakaṃ . Avassajīti vissajjesi . Munīti buddhamuni . Ajjhattaratoti niyakajjhattarato . Samāhitoti upacārappanāsamādhivasena samāhito . Abhindi kavacamivāti kavacaṃ viya abhindi . Attasambhavan ti attani sañjātaṃ kilesaṃ . Idaṃ vuttaṃ hoti – savipākaṭṭhena sambhavaṃ , bhavābhisaṅkharaṇaṭṭhena bhavasaṅkhāranti ca laddhanāmaṃ tulātulasaṅkhātaṃ lokiyakammañca ossaji , saṅgāmasīseP4.154 mahāyodho kavacaṃ viya attasambhavaṃ kilesañca ajjhattarato hutvā samāhito hutvā abhindīti . Atha vā tulan ti tulento tīrento . Atulañca sambhavan ti nibbānañceva sambhavañca . Bhavasaṅkhāran ti bhavagāmikammaṃ . Avassaji munīti ‘‘ pañcakkhandhā aniccā , pañcannaṃ khandhānaṃ nirodho nibbānaṃ niccan ’’ tiādinā ( paṭi . ma .3.37-38) nayena tulayanto buddhamuni bhave ādīnavaṃ , nibbāne ca ānisaṃsaṃ disvā taṃ khandhānaṃ mūlabhūtaṃ bhavasaṅkhāraṃ kammaṃ ‘‘ kammakkhayāya saṃvattatī ’’ ti ( ma . ni .2.81; a . ni .4.232-233) evaṃ vuttena kammakkhayakarena ariyamaggena avassaji . Kathaṃ ? Ajjhattarato samāhito , abhindi kavacamivattasambhavaṃ . So hi vipassanāvasena ajjhattarato , samathavasena samāhitoti evaṃ pubbabhāgato paṭṭhāyaV3.249 samathavipassanābalena kavacamiva attabhāvaṃ pariyonandhitvā ṭhitaṃ , attani sambhavattā ‘‘ attasambhavan ’’ ti laddhanāmaṃ sabbakilesajālaṃ abhindi . Kilesābhāvena ca kataṃ kammaṃ appaṭisandhikattā avassaṭṭhaṃ nāma hotīti evaṃ kilesappahānena kammaṃ pajahi . Pahīnakilesassa ca bhayaṃ nāma natthi , tasmā abhītova āyusaṅkhāraṃ ossajji , abhītabhāvañāpanatthañca udānaṃ udānesīti veditabbo .
Yaṃ mahāvātāti yena samayena yasmiṃ vā samaye mahāvātā . Vāyantīti upakkhepakavātā nāmaP4.155 uṭṭhahanti , te vāyantā saṭṭhisahassādhikanavayojanasatasahassabahalaṃ udakasandhārakavātaṃ upacchindanti , tato ākāse udakaṃ bhassati , tasmiṃ bhassante pathavī bhassati , puna vāto attano balena antodhammakaraṇe viya udakaṃ ābandhitvā gaṇhāti , tato udakaṃ uggacchati , tasmiṃ uggacchante pathavī uggacchati .
Evaṃ udakaṃ kampitaṃM3.251 pathaviṃ kampeti .
Mahiddhikā mahānubhāvāti ijjhanassa mahantatāya mahiddhikā , anubhavitabbassa mahantatāya mahānubhāvā .
Parittāti dubbalā . Appamāṇāti balavā .
So imaṃ pathaviṃ kampetīti so iddhiṃ nibbattetvā saṃvejento mahāmoggallāno viya , vīmaṃsanto vā mahānāgattherassa bhāgineyyo saṅgharakkhitasāmaṇero viya pathaviṃ kampeti . Saṅkampetīti samantato kampeti . Sampakampetīti tasseva vevacanaṃ .
Iti imesu aṭṭhasu pathavikampesu paṭhamo dhātukopena , dutiyo iddhānubhāvena , tatiyacatutthā puññatejena , pañcamo ñāṇatejena , chaṭṭho sādhukāradānavasena , sattamo kāruññasabhāvena , aṭṭhamo ārodanena . Mātukucchiṃ okkamante ca tato nikkhamante ca mahāsatte tassa puññatejena pathavī akampittha , abhisambodhiyaṃ ñāṇatejābhihatā hutvā akampittha , dhammacakkappavattane sādhukārabhāvasaṇṭhitā sādhukāraṃ dadamānā akampittha , āyusaṅkhāraossajjaneP4.156 kāruññasabhāvasaṇṭhitā cittasaṅkhobhaṃ asahamānā akampittha , parinibbāne ārodanavegatunnā hutvā akampittha . Ayaṃ panattho pathavidevatāya vasena veditabbo . Mahābhūtapathaviyā panetaṃ natthi acetanattā . Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .
Bhūmicālavaggo sattamo .