Issues
Select Version
Aṭṭhakanipātapāḷi
Aṭṭhakanipātapāḷi

Anuruddhamahāvitakkasuttavaṇṇanā

Author: _System_commentary_ @ Administrator

10. Anuruddhamahāvitakkasuttavaṇṇanā

30. Dasame cetīsūti cetināmakānaṃ rājūnaṃ nivāsaṭṭhānattā evaṃladdhavohāre raṭṭhe .
Pācīnavaṃsadāyeti dasabalassa vasanaṭṭhānato pācīnadisāyaP4.118 ṭhite vaṃsadāye nīlobhāsehi veḷūhi sañchanneV3.224 araññe .
Evaṃ cetaso parivitakko udapādīti thero kira pabbajitvā paṭhamaantovassamhiyeva samāpattilābhī hutvā sahassalokadhātudassanasamatthaṃ dibbacakkhuñāṇaṃ uppādesi . So sāriputtattherassa santikaṃ gantvā evamāha – ‘‘ idhāhaṃ , āvuso sāriputta , dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena sahassalokaṃ olokemi . Āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā , passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ . Atha ca pana me anupādāya āsavehi cittaṃ na vimuccatī ’’ ti . Atha naṃ thero āha – ‘‘ yaṃ kho te , āvuso anuruddha , evaṃ hoti ‘ ahaṃ dibbena cakkhunā … pe … olokemī ’ ti , idaṃ te mānasmiṃ . Yampi te , āvuso , anuruddha evaṃ hoti ‘ āraddhaṃ kho pana me vīriyaṃ … pe … ekaggan ’ ti , idaṃ te uddhaccasmiṃ . Yampi te , āvuso anuruddha , evaṃ hoti ‘ atha ca pana me anupādāya āsavehi cittaṃ na vimuccatī ’ ti , idaṃ te kukkuccasmiṃ . Sādhu vatāyasmā anuruddho ime tayo dhamme pahāya ime tayo dhamme amanasikaritvā amatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharatū ’’ ti evamassa thero kammaṭṭhānaṃ kathesi . So kammaṭṭhānaṃ gahetvā satthāraṃ āpucchitvā cetiraṭṭhaṃ gantvā samaṇadhammaṃ karonto aṭṭhamāsaṃ caṅkamena vītināmesi . So padhānaveganimmathitattā kilantakāyo ekassa veḷugumbassa heṭṭhā nisīdi . Athassāyaṃ evaṃ cetaso parivitakko udapādi , esa mahāpurisavitakko uppajjīti attho .
AppicchassātiM3.226 ettha paccayappiccho , adhigamappiccho , pariyattiappiccho , dhutaṅgappicchoti cattāro appicchā . TatthaP4.119 paccayappiccho bahuṃ dente appaṃ gaṇhāti , appaṃ dente appataraṃ gaṇhāti , na anavasesaggāhī hoti . Adhigamappiccho majjhantikatthero viya attano adhigamaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti . Pariyattiappiccho tepiṭakopi samāno na bahussutabhāvaṃ jānāpetukāmo hoti sāketatissatthero viya . Dhutaṅgappiccho dhutaṅgapariharaṇabhāvaṃ aññesaṃ jānituṃ na deti dvebhātikattheresu jeṭṭhatthero viya . Vatthu visuddhimagge kathitaṃ . Ayaṃ dhammoti evaṃ santaguṇaniguhanena ca paṭiggahaṇe mattaññutāya ca appicchassa puggalassa ayaṃ navalokuttaradhammo sampajjati , no mahicchassa .
Santuṭṭhassāti catūsu paccayesu tīhi santosehi santuṭṭhassa .
Pavivittassāti kāyacittaupadhivivekehi vivittassa . Tattha kāyaviveko nāma gaṇasaṅgaṇikaṃ vinodetvā ārambhavatthuvasena ekībhāvo . Ekībhāvamatteneva kammaṃ na nipphajjatīti kasiṇaparikammaṃ katvā aṭṭha samāpattiyoV3.225 nibbatteti , ayaṃ cittaviveko nāma . Samāpattimatteneva kammaṃ na nipphajjatīti jhānaṃ pādakaṃ katvā saṅkhāre sammasitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇāti , ayaṃ sabbākārato upadhiviveko nāma . Tenāha bhagavā – ‘‘ kāyaviveko ca vivekaṭṭhakāyānaṃ nekkhammābhiratānaṃ , cittaviveko ca parisuddhacittānaṃ paramavodānappattānaṃ , upadhiviveko ca nirupadhīnaṃ puggalānaṃ visaṅkhāragatānan ’’ ti ( mahāni .7,49). SaṅgaṇikārāmassātiP4.120 gaṇasaṅgaṇikāya ceva kilesasaṅgaṇikāya ca ratassa .
Āraddhavīriyassāti kāyikacetasikavīriyavasena āraddhavīriyassa .
Upaṭṭhitassatissāti catusatipaṭṭhānavasena upaṭṭhitassatissa .
Samāhitassāti ekaggacittassa .
Paññavatoti kammassakatapaññāya paññavato .
Sādhu sādhūti therassa vitakkaṃ sampahaṃsento evamāha .
Imaṃ aṭṭhaman ti satta nidhī laddhapurisassa aṭṭhamaṃ dento viya , satta maṇiratanāni , satta hatthiratanāni , satta assaratanāni laddhapurisassa aṭṭhamaṃ dento viya satta mahāpurisavitakke vitakketvā ṭhitassa aṭṭhamaṃ ācikkhanto evamāha .
NippapañcārāmassātiM3.227 taṇhāmānadiṭṭhipapañcarahitattā nippapañcasaṅkhāte nibbānapade abhiratassa . Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Papañcārāmassāti yathāvuttesu papañcesu abhiratassa . Itaraṃ tasseva vevacanaṃ .
Yatoti yadā . Tatoti tadā .
Nānārattānan ti nilapītalohitodātavaṇṇehi nānārajanehi rattānaṃ .
Paṃsukūlan ti tevīsatiyā khettesu ṭhitapaṃsukūlacīvaraṃ . Khāyissatīti yathā tassa pubbaṇhasamayādīsu yasmiṃ samaye yaṃ icchati , tasmiṃ samaye taṃ pārupantassa so dussakaraṇḍako manāpo hutvā khāyati , evaṃ tuyhampi cīvarasantosamahāariyavaṃsena tuṭṭhassa viharato paṃsukūlacīvaraṃ khāyissati upaṭṭhahissati . Ratiyāti ratiatthāya . Aparitassāyāti taṇhādiṭṭhiparitassanāhi aparitassanatthāya . PhāsuvihārāyātiP4.121 sukhavihāratthāya . Okkamanāya nibbānassāti amataṃ nibbānaṃ otaraṇatthāya .
Piṇḍiyālopabhojanan ti gāmanigamarājadhānīsu jaṅghābalaṃ nissāya gharapaṭipāṭiyā carantena laddhapiṇḍiyālopabhojanaṃ . Khāyissatīti tassa gahapatino nānaggarasabhojanaṃ viya upaṭṭhahissatiV3.226 . Santuṭṭhassa viharatoti piṇḍapātasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭhassa viharato .
Rukkhamūlasenāsanaṃ khāyissatīti tassa gahapatino tebhūmakapāsāde gandhakusumavāsasugandhaṃ kūṭāgāraṃ viya rukkhamūlaṃ upaṭṭhahissati . Santuṭṭhassāti senāsanasantosamahāariyavaṃsena santuṭṭhassa .
Tiṇasanthārakoti tiṇehi vā paṇṇehi vā bhūmiyaṃ vā phalakapāsāṇatalāni vā aññatarasmiṃ santhatasanthato .
Pūtimuttan ti yaṃkiñci muttaṃ . Taṅkhaṇe gahitampi pūtimuttameva vuccati duggandhattā . Santuṭṭhassa viharatoti gilānapaccayabhesajjaparikkhārasantosena santuṭṭhassa viharato .
Iti bhagavā catūsu ṭhānesu arahattaṃ pakkhipanto kammaṭṭhānaṃ kathetvā ‘‘ katarasenāsane nu kho vasantassa kammaṭṭhānaṃ sappāyaṃ bhavissatī ’’ ti āvajjento ‘‘ tasmiññeva vasantassā ’’ ti ñatvā tena hi tvaṃ , anuruddhātiādimāha .
Pavivittassa viharatoti tīhi vivekehi vivittassa viharantassa .
Uyyojanikapaṭisaṃyuttan tiP4.122 uyyojanikeheva vacanehi paṭisaṃyuttaṃ , tesaṃ upaṭṭhānagamanakaṃyevāti attho .
Papañcanirodheti nibbānapadeM3.228 . Pakkhandatīti ārammaṇakaraṇavasena pakkhandati . Pasīdatītiādīsupi ārammaṇavaseneva pasīdanasantiṭṭhanamuccanā veditabbā .
Manomayenāti manena nibbattitakāyopi manomayoti vuccati manena gatakāyopi , idha manena gatakāyaṃ sandhāyevamāha .
Yathā me ahu saṅkappoti yathā mayhaṃ vitakko ahosi , tato uttari aṭṭhamaṃ mahāpurisavitakkaṃ dassento tato uttariṃ desayi .
Gahapativaggo tatiyo .