10. Velāmasuttavaṇṇanā
20. Dasame api nu te , gahapati , kule dānaṃ dīyatīti nayidaṃ bhagavā bhikkhusaṅghassa dānaṃ sandhāya pucchati .
Seṭṭhissa hi ghare bhikkhusaṅghassa niccaṃ paṇītadānaṃ dīyati , na taṃ satthā na jānāti .
Lokiyamahājanassa pana diyyamānadānaṃ atthi , taṃ lūkhaṃ hoti , seṭṭhissa cittaṃ na pīṇeti .
Taṃ pucchāmīti pucchati .
Kaṇājakan ti
P4.179 sakuṇḍakabhattaṃ , sakuṇḍakehipi kaṇikataṇḍuleheva pakkaṃ .
Biḷaṅgadutiyan ti kañjiyadutiyaṃ .Asakkaccaṃ detīti asakkaritvā deti .
Acittīkatvāti acittīkārena dakkhiṇeyya agāravena deti .
Asahatthā detīti sahatthena adatvā parahatthena deti , āṇattimattameva karotīti attho .
Apaviddhaṃ detīti na nirantaraṃ deti , saṃvaccharikaṃ soṇḍabali viya hoti .
Anāgamanadiṭṭhiko detīti na kammañca phalañca saddahitvā deti .
Yattha yatthāti tīsu kulasampadāsu yasmiṃ yasmiṃ kule .
Na uḷārāya bhattabhogāyātiādīsu nānaggarasasugandhasālibhojane upanīte cittaṃ na namati ,‘‘ harathetaṃ rogavaḍḍhanan ’’ ti vatvā yena vā tena vā ḍākena saddhiṃ sakuṇḍakabhattaṃ amataṃ viya sampiyāyamāno bhuñjati .
Kāsikādīsu varavatthesu upanītesu ‘‘ harathetāni nivāsentassa paṭicchādetumpi na sakkonti , gattesupi na saṇṭhahantī ’’ ti vatvā nāḷikerasāṭakamūlatacasadisāni pana thūlavatthāni ‘‘ imāni nivāsento nivatthabhāvampi jānāti , paṭicchādetabbampi
V3.266 paṭicchādentī ’’ ti sampiyāyamāno nivāseti .
HatthiyānaassayānarathayānasuvaṇṇasivikādīsuP4.180 upanītesu ‘‘ harathetāni calācalāni , na sakkā ettha nisīditun ’’ ti vatvā jajjararathake upanīte ‘‘ ayaṃ niccalo , ettha sukhaṃ nisīditun ’’ ti taṃ sādiyati .
Na uḷāresu pañcasu kāmaguṇesūti alaṅkatapaṭiyattā rūpavatiyo itthiyoM3.268 disvā ‘‘ yakkhiniyo maññe , etā khāditukāmā , kiṃ etāhī ’’ ti yathāphāsukeneva vītināmeti .Na sussūsantīti sotuṃ na icchanti , na saddahantīti attho .
Na sotaṃ odahantīti kathitassa savanatthaṃ na sotapasādaṃ odahanti .
Sakkaccan tiādīni vuttavipariyāyena veditabbāni .
Velāmoti jātigottarūpabhogasaddhāpaññādīhi mariyādavelaṃ atikkantehi uḷārehi guṇehi samannāgatattā evaṃladdhanāmo .
So evarūpaṃ dānaṃ adāsi mahādānan ti ettha ayaṃ anupubbīkathā – so kira atīte bārāṇasiyaṃ purohitagehe paṭisandhiṃ gaṇhi , velāmakumārotissa nāmaṃ akaṃsu .
So soḷasavassakāle bārāṇasirājakumārena saddhiṃ sippuggahaṇatthaṃ takkasilaṃ agamāsi .
Te ubhopi disāpāmokkhassa ācariyassa santike sippaṃ paṭṭhapayiṃsu .
Yathā ca te , evaṃ aññepi jambudīpe caturāsītisahassarājakumārā .
Bodhisatto attanā gahitaṭṭhāne piṭṭhiācariyo hutvā caturāsīti rājakumārasahassāni sikkhāpeti , sayampi soḷasavassehi gahetabbasippaṃ tīhi vassehi uggaṇhi .
Ācariyo ‘‘ velāmakumārassa sippaṃ paguṇan ’’ ti ñatvā ,‘‘ tātā , velāmo
P4.181 mayā ñātaṃ sabbaṃ jānāti , tumhe sabbepi samaggā gantvā etassa santike sippaṃ uggaṇhathā ’’ ti caturāsīti kumārasahassāni bodhisattassa niyyādesi .
Bodhisatto ācariyaṃ vanditvā caturāsīti kumārasahassaparivāro nikkhamitvā ekaṃ āsannanagaraṃ patvā nagarasāmikaṃ rājakumāraṃ uggaṇhāpetvā tassa sippe paguṇe jāte taṃ tattheva nivattesi .
Etenupāyena caturāsīti nagarasahassāni gantvā caturāsītiyā rājakumārānaṃ sippaṃ paguṇaṃ kāretvā tasmiṃ tasmiṃ nagare taṃ taṃ nivattetvā bārāṇasirājakumāraṃ ādāya bārāṇasiṃ paccāgañchi .
Manussā kumāraṃ pariyositasippaṃ rajje abhisiñciṃsu , velāmassa purohitaṭṭhānaṃ adaṃsu .
Tepi caturāsītisahassarājakumārā sakesu sakesu rajjesu abhisekaṃ patvā anusaṃvaccharaṃ bārāṇasirañño upaṭṭhānaṃ āgacchanti .
Te rājānaṃ disvā velāmassa santikaṃ gantvā ,‘‘ ācariya , amhe rajjesu patiṭṭhitā , vadeyyātha yenattho ’’ ti vatvā gacchanti .
Tesaṃ gamanāgamanakāleV3.267 sakaṭasandamānikagāvigoṇakukkuṭasūkarādayo gaṇhantānaṃ janapado ativiyaM3.269 uupadduto hoti , mahājano sannipatitvā rājaṅgaṇe kandati .
Rājā velāmaṃ pakkositvā ,‘‘ ācariya , upadduto janapado , rājāno gamanāgamanakāle mahāvilopaṃ karonti , manussā sandhāretuṃ na sakkonti , janapadapīḷāya upasamaṃ ekaṃ upāyaṃ karothā ’’ tiP4.182 .
Sādhu mahārāja , upāyaṃ karissāmi , tumhākaṃ yattakena janapadena attho , taṃ paricchinditvā gaṇhathāti .
Rājā tathā akāsi .
Velāmo caturāsītiyā rājasahassānaṃ janapade vicāretvā cakkanābhiyaṃ are viya rañño janapadasmiṃ oropesi .
Tato paṭṭhāya te rājāno āgacchantāpi gacchantāpi attano attano janapadeneva sañcaranti , amhākaṃ janapadoti vilopaṃ na karonti .
Rājagāravena rañño janapadampi na pīḷenti .
Janapadā sannisinnā nissaddā niravā ahesuṃ .
Sabbe rājāno haṭṭhatuṭṭhā ‘‘ yena vo , ācariya , attho , taṃ amhākaṃ vadethā ’’ ti pavārayiṃsu .
Velāmo sīsaṃnhāto attano antonivesane sattaratanaparipūrānaṃ gabbhānaṃ dvārāni vivarāpetvā yāva sattamā kulaparivaṭṭā ṭhapitaṃ dhanaṃ oloketvā āyavayaṃ upadhāretvā ‘‘ mayā sakalajambudīpaṃ khobhentena dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī ’’ ti rañño ārocetvā gaṅgātīre dvādasayojanikā uddhanapantiyo kāretvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne sappimadhuphāṇitatelatilataṇḍulādīnaṃ ṭhapanatthāya mahākoṭṭhāgārāni patiṭṭhāpetvā ‘‘ ekekasmiṃ ṭhāne ettakā ettakā janā saṃvidahatha , yaṃkiñci manussānaṃ laddhabbaṃ nāma atthi , tato ekasmimpi asati mayhaṃ āroceyyāthā ’’ ti manusse saṃvidhāya ‘‘ asukadivasato paṭṭhāya velāmabrāhmaṇassa dānaṃ bhuñjantū ’’ ti nagare bheriṃ carāpetvā ‘‘ dānaggaṃ pariniṭṭhitan ’’ ti dānayuttehi ārocite sahassagghanakaṃ vatthaṃ nivāsetvāP4.183 pañcasatagghanakaṃ ekaṃsaṃ katvā sabbālaṅkārabhūsito dānavīmaṃsanatthāya phalikavaṇṇassa udakassa suvaṇṇabhiṅgāraṃ pūretvā ‘‘ imasmiṃ loke sace imaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpā dakkhiṇeyyapuggalā atthi , idaṃ udakaṃ nikkhamitvā pathaviṃ gaṇhātu .
Sace natthi , evameva tiṭṭhatū ’’ ti saccakiriyaṃ katvā bhiṅgāraṃ adhomukhaṃ akāsi .
Udakaṃ dhamakaraṇena gahitaṃ viya ahosi .
Bodhisatto ‘‘ suñño vata , bho , jambudīpo , ekapuggalopi dakkhiṇaṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpo natthī ’’ ti vippaṭisāraṃ akatvā ‘‘ sace dāyakassaM3.270 vasenāyaṃ dakkhiṇā visujjhissati , udakaṃ nikkhamitvā pathaviṃ gaṇhātū ’’ ti cintesi .
Phalikavaṇṇasadisaṃ udakaṃ nikkhamitvā pathaviṃ gaṇhiV3.268 .
‘‘ Idāni dānaṃ dassāmī ’’ ti dānaggaṃ patvā dānaṃ oloketvā yāguvelāya yāguṃ , khajjakavelāya khajjakaṃ , bhojanavelāya bhojanaṃ dāpesi .
Eteneva nīhārena divase divase dānaṃ dīyati .
Tasmiṃ kho pana dānagge ‘‘ idaṃ nāma atthi , idaṃ nāma natthī ’’ ti vattabbaṃ natthi .Idāni taṃ dānaṃ ettakamatteneva na niṭṭhaṃ gamissatīti rattasuvaṇṇaṃ nīharāpetvā suvaṇṇapātiyo kāretvā caturāsītisuvaṇṇapātisahassādīnaṃ atthāya caturāsītirājasahassānaṃ sāsanaṃ pahiṇi .
Rājāno ‘‘ cirassaṃ vata mayaṃ ācariyena anuggahitā ’’ ti sabbaṃ sampādetvā pesesuṃ .
Dāne diyyamāneyeva satta vassāni satta māsā atikkantā .
Atha brāhmaṇo ‘‘ hiraññaṃ bhājetvā dānaṃ dassāmī ’’ ti mahante okāse dānaṃ sajjāpesi .
Sajjāpetvā caturāsīti suvaṇṇapātisahassāni ādiṃ katvā koṭito paṭṭhāya adāsi .
Tattha
P4.184 rūpiyapūrānīti rajatataṭṭirajataphālarajatamāsakehi pūrāni .
Pātiyo pana khuddikāti na sallakkhetabbā , ekakarīsappamāṇe bhūmibhāge catassova pātiyo ṭhapayiṃsu .
Pātimakuḷaṃ navaratanaṃ hoti , mukhavaṭṭito paṭṭhāya aṭṭharatanaṃ , pātimukhavaṭṭiyā chayutto ājaññaratho anupariyāyati , dadamāno pātiyā bāhirantena vaggavagge paṭiggāhake ṭhapetvā paṭhamaṃ pātiyā pakkhittaṃ datvā pacchā sandhisandhito viyojetvā pātinti evaṃ caturāsīti pātisahassāni adāsi .
Rūpiyapāti ādīsupi eseva nayo .
Etthapi ca suvaṇṇapūrānīti suvaṇṇataṭṭisuvaṇṇaphālasuvaṇṇamāsakehi pūrāni .
Hiraññapūrānīti sattavidharatanapūrāni .
Sovaṇṇālaṅkārānīti suvaṇṇālaṅkārāni .
Kaṃsūpadhāraṇānīti rajatamayakhīrapaṭicchakāni .
Tāsaṃ pana dhenūnaṃ siṅgāni suvaṇṇakosakapariyonaddhāni ahesuṃ , gīvāya sumanadāmaṃ piḷandhiṃsu , catūsu pādesu nupūrāni , piṭṭhiyaṃ varadukūlaṃ pārutaṃ , kaṇṭhe suvaṇṇaghaṇṭaṃ bandhiṃsu .
Vatthakoṭisahassānīti lokavohārato vīsativatthayugāni ekā koṭiM3.271 , idha pana dasa sāṭakāti vuttaṃ .
Khomasukhumānan tiādimhiP4.185 khomādīsu yaṃ yaṃ sukhumaṃ , taṃ tadeva adāsi .
Yāni panetāni itthidānaṃ usabhadānaṃ majjadānaṃ samajjādānanti adānasammatāni , tānipi esa ‘‘ velāmassa dānamukhe idaṃ nāma natthī ’’ ti vacanapathaṃ pacchindituṃ parivāratthāya adāsi .
Najjo maññe vissandantīti nadiyo viya vissandanti .Iminā
V3.269 satthā velāmassa dānaṃ kathetvā ,‘‘ gahapati , etaṃ mahādānaṃ nāñño adāsi , ahaṃ adāsiṃ .
Evarūpaṃ pana dānaṃ dadantopi ahaṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpaṃ puggalaṃ nālatthaṃ , tvaṃ mādise buddhe lokasmiṃ diṭṭhamāne dānaṃ dadamāno kasmā cintesī ’’ ti seṭṭhissa desanaṃ vaḍḍhento siyā kho pana tetiādimāha .
Nanu ca yāni tadā ahesuṃ rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇāni , tāni niruddhāni ?
Kasmā ‘‘ ahaṃ tena samayena velāmo brāhmaṇo ’’ ti āhāti ?
Paveṇiyā avicchinnattā .
Tāni hi rūpādīni nirujjhamānāni imesaṃ paccaye datvā niruddhāni aparāparaṃ avicchinnaṃ paveṇiṃ gahetvā evamāha .Na taṃ koci dakkhiṇaṃ sodhetīti koci samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā uṭṭhāya taṃ dakkhiṇaṃ sodhetīti vattabbo nāhosi .
Tañhi dakkhiṇaṃ sodhento uttamakoṭiyā buddho , heṭṭhimakoṭiyā dhammasenāpatisāriputtattherasadiso sāvako sodheyya .
Diṭṭhisampannan ti dassanasampannaṃ sotāpannaṃ .
Idaṃ tato mahapphalataran ti idaṃ sotāpannassa dinnadānaṃ lokiyamahājanassa sattamāsādhikāni satta saṃvaccharāni
P4.186 ettakaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ pariccajantena dinnadānato mahapphalaṃ .Yo ca sataṃ diṭṭhisampannānan ti ettha ekassa sakadāgāmissa vasena ekuttarasataṃ sotāpanne katvā sotāpannagaṇanā veditabbā .
Iminā upāyena sabbavāresu heṭṭhā heṭṭhā āgate anantarena sataguṇaṃ katvā puggalagaṇanā veditabbā .
Buddhappamukhan ti ettha sammāsambuddhaṃ saṅghattheraṃ katvā nisinno saṅgho buddhappamukho saṅghoti veditabbo .
Cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissāti ettha cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa katavihāro nāma yattha cetiyaṃ patiṭṭhitaṃ hoti , dhammassavanaṃ karīyati , catūhi disāhi anudisāhi ca bhikkhū āgantvā appaṭipucchitvāyeva pāde dhovitvā kuñcikāya dvāraṃ vivaritvā senāsanaṃ paṭijaggitvā
M3.272 vasitvā yathāphāsukaṃ gacchanti .
So antamaso caturataniyā paṇṇasālāpi hotu , cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa katavihārotveva vuccati .
Saraṇaṃ gaccheyyāti ettha maggenāgataṃ anivattanasaraṇaṃ adhippetaṃ .
Apare panāhu – attānaṃ niyyādetvā dinnattā saraṇāgamanaṃ tato mahapphalataranti vuttaṃ .
Sikkhāpadāni samādiyeyyāti pañcaV3.270 sīlāni gaṇheyya .
Sīlampi maggena āgataṃ anivattanasīlameva kathitaṃ .
Apare panāhu – sabbasattānaṃ abhayadānassa dinnattā sīlaṃ tato mahapphalataranti vuttaṃ .
Gandhohanamattan tiP4.187 gandhaūhanamattaṃ , dvīhaṅgulīhi gaṇḍapiṇḍaṃ gahetvā upasiṅghanamattaṃ .
Apare pana ‘‘ gaddohanamattan ’’ ti pāḷiṃ vatvā gāviyā ekavāraṃ thanaañchanamattanti atthaṃ vadanti .
Mettacittan ti sabbasattānaṃ hitānupharaṇacittaṃ .
Taṃ pana appanāvaseneva gahitaṃ .
Aniccasaññan ti maggassa anantarapaccayabhāvena sikhāpattabalavavipassanaṃ .
Upamāto pana imāni dānādīni puññāni evaṃ veditabbāni – sacepi hi jambudīpaṃ bheritalasadisaṃ samatalaṃ katvā koṭito paṭṭhāya pallaṅke attharitvā ariyapuggale nisīdāpeyya , tattha sotāpannānaṃ dasa pantiyo assu , sakadāgāmīnaṃ pañca , anāgāmīnaṃ aḍḍhateyyā , khiṇāsavānaṃ diyaḍḍhā , paccekabuddhānaṃ ekā panti bhaveyya , sammāsambuddho ekakova .
Ettakassa janassa dinnadānato sammāsambuddhassa dinnameva mahapphalaṃ .
Itaraṃ pana –
‘‘ Vihāradānaṃ paṇipāto , sikkhā mettāya bhāvanā ;
Khayato sammasantassa , kalaṃ nāgghati soḷasiṃ ’’.
Teneva bhagavā parinibbānasamaye ‘‘ dhammānudhammappaṭipatti anuttarā pūjā ’’ ti āha .
Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti .Sīhanādavaggo dutiyo .