5. Jhānasuttavaṇṇanā
36. Pañcame āsavānaṃ khayan ti arahattaṃ .
Yadeva tattha hoti rūpagatan ti tasmiṃ paṭhamajjhānakkhaṇe vatthuvasena vā cittasamuṭṭhānikādivasena vā yaṃ rūpaṃ nāma pavattati .
Vedanāgatā dīni sampayuttavedanādīnaṃ vasena veditabbāni
M3.278 .
Te dhammeti te rūpādayo pañcakkhandhadhamme .
Aniccatotiādīsu hutvā abhāvākārena aniccato , paṭipīḷanākārena dukkhato , rujjanākārena rogato , antodussanaṭṭhena gaṇḍato , anupaviṭṭhaṭṭhena anukantanaṭṭhena ca sallato , dukkhaṭṭhena aghato , ābādhanaṭṭhena ābādhato , asakaṭṭhena parato , palujjanaṭṭhena palokato , assāmikaṭṭhena suññato , avasavattanaṭṭhena anattato .
Samanupassatīti balavavipassanāpaññāya passati .Tehi dhammehīti tehi pañcakkhandhadhammehi .
Paṭivāpetīti nibbānavasena nivatteti .
Amatāya
P4.196 dhātuyāti nibbānadhātuyā .
Cittaṃ upasaṃharatīti ñāṇena ānisaṃsaṃ disvā otāreti .
Santan ti paccanīkasantatāya santaṃ .
Paṇītan ti atappakaṃ .
So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇātīti so tasmiṃ paṭhamajjhāne ṭhito taṃ balavavipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇāti .
Aparo nayo – so tehi dhammehīti yasmā aniccatotiādīsu aniccato palokatoti dvīhi padehi aniccalakkhaṇaṃ kathitaṃ , dukkhatotiādīhi chahi dukkhalakkhaṇaṃ , parato , suññato , anattatoti tīhi anattalakkhaṇaṃ .
Tasmā so tehi evaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā diṭṭhehi antosamāpattiyaṃ pañcakkhandhadhammehi .
Cittaṃ paṭivāpetīti cittaṃ paṭisaṃharati moceti apaneti .
Upasaṃharatīti vipassanācittaṃ tāva savanavasena thutivasena pariyattivasena paññattivasena ca santaṃ nibbānanti evaṃ asaṅkhatāya amatāya dhātuyā upasaṃharati .
Maggacittaṃ nibbānaṃV3.277 ārammaṇakaraṇavaseneva ‘‘ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītan ’’ ti na evaṃ vadati .
Iminā panākārena taṃ paṭivijjhanto tattha cittaṃ upasaṃharatīti attho .
So tattha ṭhitoti tassā tilakkhaṇārammaṇāya vipassanāya ṭhito .
Āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇātīti anukkamena cattāro magge bhāvetvā arahattaṃ pāpuṇāti .Teneva dhammarāgenāti samathavipassanādhamme chandarāgena .
Dhammanandiyāti
P4.197 tasseva vevacanaṃ .
Samathavipassanāsu hi sabbaso chandarāgaṃ pariyādātuṃ sakkonto arahattaṃ pāpuṇāti , asakkonto anāgāmī hoti .Tiṇapurisarūpake
M3.279 vāti tiṇapotthakarūpe vā .
Dūre kaṇḍe pātetīti dūrepātī .
Avirādhitaṃ vijjhatīti akkhaṇavedhī .Yadeva tattha hoti vedanāgatan ti idha rūpaṃ na gahitaṃ .
Kasmā ?
Samatikkantattā .
Ayañhi heṭṭhā rūpāvacarajjhānaṃ samāpajjitvā rūpaṃ atikkamitvā arūpāvacarasamāpattiṃ samāpannoti samathavasenāpi anena rūpaṃ samatikkantaṃ , heṭṭhā rūpaṃ sammasitvā taṃ atikkamma idāni arūpaṃ sammasatīti vipassanāvasenāpi anena rūpaṃ atikkantaṃ .
Āruppe pana sabbasopi rūpaṃ natthīti taṃ sandhāyapi rūpaṃ na gahitaṃ .
Atha nevasaññānāsaññāyatanaṃ kasmā na gahitanti ?
Sukhumattā .
Tasmiñhi cattāropi arūpakkhandhā sukhumā na sammasanūpagā .
Tenevāha –
‘‘ iti kho , bhikkhave , yāvatā saññāsamāpatti tāvatā aññāpaṭivedho ’’ ti .
Idaṃ vuttaṃ hoti – yāvatā sacittakasamāpatti nāma atthi , tāvatā oḷārike dhamme sammasato aññāpaṭivedho hoti , arahattaṃ
P4.198 sampajjati .
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pana sukhumattā saññāsamāpattīti na vuccati .Jhāyīheteti jhāyīhi jhānābhiratehi etāni .
Vuṭṭhahitvāti tato samāpattito vuṭṭhāya .
Samakkhātabbānīti sammā akkhātabbāni ,‘‘ santāni paṇītānī ’’ ti evaṃ kevalaṃ ācikkhitabbāni thometabbāni vaṇṇetabbānīti .