Nigamagāthāsu .
262. Caritabbanti cārittaṃ .
Dasakusalakammapathadhammajātaṃ .
‘‘ Kulācārenā ’’ ti kulaparamparato āgatena ācārena .
‘‘ Ñāti mitta dhana bhogasampattiyā ’’ ti hetuatthe karaṇavacanaṃ .
‘‘ Visāle ’’ ti vipule .
‘‘ Tenā ’’ ti tassapadassa vibhatyanta dassanaṃ .
‘‘ Saddhāyā ’’ ti ratanattaye aveccappasādasaddhāvasena .
‘‘ Abhivuḍḍhānaṃ ’’ ti hānabhāgiya ṭhitibhāgiyabhāvaṃ atikkammavisesabhāgiya nibbedhabhāgiya bhāvapattivasena atissaya vuḍḍhānaṃ .
‘‘ Parisuddhānañcā ’’ ti attukkaṃsana paravambhanādi dosehi parisuddhānañca .
Naṃ naṃ janaṃ pātirakkhatīti nampo .
Diṭṭhadiṭṭhesu mettāvihārīti vuttaṃ hoti .
Āvhātabboti avhayo .
Nāmaṃ .
Nampo iti avhayo assāti nampavhayoti vacanattho .
‘‘ Paṇidhāyā ’’ ti patthetvāti atthaṃ nivatteti ‘‘ bhusaṃ nidhāyā ’’ tiādinā .
‘‘ Upādāya paṭiccā ’’ ti tassa padassa pariyāyadassanametaṃ .
‘‘ Attano mandabuddhīnaṃ ’’ ti paccakkhe dharamānānanti adhippāyo .
Tenāha ‘‘ pacchima janānaṃ vā ’’ ti .
Anukampanaṃ anukampo .
Kathaṃ nu kho ime janā abhidhammatthesu sukhena ājāneyyunti evaṃ pavatto cittabyāpāro .
Atthato anudayasaṅkhātā karuṇāyeva .
Tenāha ‘‘ anudayaṃ
M0.322 kāruññaṃ ’’ ti .‘‘ Patthitaṃ ’’ ti vā sādhuvatassa yaṃ thero evarūpaṃ pakaraṇaṃ kareyyāti evaṃ cirakālaṃ patthitaṃ āsiṃsitanti attho .
‘‘ Khuddasikkhāṭīkāyaṃ ’’ ti porāṇaṭīkaṃ sandhāya vuttaṃ .
Somavihārotveva paññāyittha tasmiṃ dīpeti adhippāyo .
Gāthāyaṃ ‘‘ athā ’’ ti tasmiṃkāle .
‘‘ Etthā ’’ ti etasmiṃ nagare .
‘‘ Saddo ’’ ti kasmā rājā evarūpaṃ maṅgalahatthiṃ brāhmaṇānaṃ adāsi .
Netaṃ patirūpaṃ yaṃ raññā katanti evaṃ pavatto amanāpasaddo .
‘‘ Bheravo ’’ ti bhīrutājanako bhayānako .
‘‘ Sivīnaṃ ’’ ti siviraṭṭhavāsīnaṃ .
‘‘ Raṭṭhavaḍḍhane ’’ ti raṭṭhaṃ vaḍḍhetīti raṭṭhavaḍḍhano .
Hatthināgo .
So hi lakkhaṇasampanno ājāniyo hoti .
Yasmiṃ raṭṭhe taṃ abhimaṅgalaṃ karonti , tasmiṃ raṭṭhe devo sammā vassati , nānābhayupaddavā tasmiṃ nuppajjantīti lokasammato maṅgalahatthī hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane ’’ ti .
‘‘ Vitthiṇṇo ’’ ti vitthārito .
Ativitthāroti vuttaṃ hoti .
Dhanīyanti mahājanehi daṭṭhuṃ patthīyantīti dhaññā .
Mahiddhikā .
Adhivasanti etthāti adhivāso .
Dhaññānaṃ adhivāsoti samāso .
Ajjhāvasiṃsu etthāti ajjhāvutthaṃ .
Kittiguṇavasena udenti uggacchantīti uditā .
Uditānaṃpi uditoti viggaho .
Tenāha ‘‘ nabhamajjhe ’’ tiādiṃ .
Sārajjanaṃ sārado .
Vigato sārado yassāti visārado .
Visāradassa bhāvo vesārajjaṃ .
Pariyattiyaṃ vesārajjaṃ pariyattivesārajjaṃ .
Tepiṭakapariyattiyaṃ veyyattiyaññāṇaṃ .
Taṃ ādi etissā paññāyāti pariyattivesārajjādi paññā .
Pāpato lajjanasīlāti lajjinoti āha ‘‘ pāpagarahino ’’ ti .
Pāpaṃ dhammaṃ garahantiādīnavaṃ kathayanti sīlenāti pāpagarahino .
‘‘ Anussarantū ’’ ti punappunaṃ sarantu .
Visesena bhavanti vepullaṃ gacchantīti vibhavā .
Puññāni ca tāni vibhavācāti puññavibhavā .
Vipulapuññānīti dassetuṃ ‘‘ vipulānaṃ ’’ tiādimāha .
Anuttariya dhammā nāma dassanānuttariya savanānuttariyādayo .
Loke bahūsu dassanesu ito uttaraṃ aññaṃ dassanaṃ nāma natthīti dassanānuttariyaṃ .
Ratanattayadassanaṃ .
Catusaccadassanañca .
Ratanattayaguṇakathāsavanaṃ
M0.323 , khandhāyatana dhātu saccapaṭiccasamuppādakathāsavanañca savanānuttariyaṃ nāma .Tesu ratanattayādīsu saddhā paṭilābho lābhānuttariyaṃ nāma .
Tesameva punappunaṃ saraṇaṃ anussatānuttariyaṃ nāma .
Ratanattaye catūhi paccayehi vā vattappaṭivattakaraṇena vā paricaraṇaṃ pāricariyānuttariyaṃ nāma .
Buddhapaññattāsu tīsu sikkhāsu samādāya sikkhanaṃ sikkhānuttariyaṃ nāma .
Tādise paññāvadātaguṇasobhādike guṇe avassaṃ bhajanti pāpuṇantīti tādisaguṇabhāgino .
‘‘ Bhavissāmā ’’ ti bhavituṃ ussāhaṃ karissāmāti vuttaṃ hoti .