7. Samuccayasaṅgahaanudīpanā

162. SamuccayasaṅgaheM0.230 .

Attano āveṇikabhūtena sāmañña lakkhaṇenati ca sambandho .

Aññāpadesena eva tadubhayalakkhaṇena salakkhaṇāni nāma vuccantīti adhippāyo .

‘‘ Nibbānassapi sarūpato labbhamānasabhāvatā ’’ ti aññanissaya rahitena labbhamānasabhāvatā .

Nanu nibbānampi rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayotiādinā aññanissayadassanaṃ atthi yevāti .

Dassanamattaṃ atthi .

Nibbānaṃ pana rāgādīhi paṭibaddhaṃ na hoti .

Atha kho tehi dūrataraṃ hoti .

Paṭipakkhataraṃ , paṭiviruddhataraṃ .

Yañhi rūpassa khayo vayo bhedo aniccāti vuttaṃ .

Tattha rūpassa uppajjitvā khayo vuttoti so rūpassa nissito eva hoti .

Idha pana rāgādīnaṃ puna uppādassapi abhāvo vuttoti so rāgādīsu anissito eva .

Na kevalaṃ anissito .

Atha kho tehi dūrataro ca paṭipakkhataro ca tesaṃ paṭipakkhaguṇehi imassasiddhattāti .

Anipphannarūpānipi adhippetāni eva tesampi khandhāyatanadhātu saccesu saṅgahitattā .

Āsavādīsu .

‘‘ Pārivāsiyaṭṭhenā ’’ ti parivāsakaraṇaṭṭhena .

‘‘ Madanīyaṭṭhenā ’’ ti madanajanakaṭṭhena .

‘‘ Parivāsaṃ gaṇhantī ’’ ti dosavepullaṃ āpajjantīti vuttaṃ hoti .

Puna ‘‘ parivāsaṃ ’’ ti duggandhatādiparivāsaṃ .

‘‘ Āsavabharitamevā ’’ ti āsavehi pūritameva .

‘‘ Chaḷārammaṇāni dūsentī ’’ ti tāni sāsavādibhāvaṃ pāpentīti adhippāyo .

‘‘ Bhavato ’’ ti bhūmito iccevattho .

Avadhīyati paricchindīyati etasmāti avadhi .

Apādānaṃ vuccati .

Mariyādo nāma pariyantaparicchedo .

Mariyādamattabhūto kriyāvisayo mariyādavisayo .

Avadhi nāma byāpana vidhānaṃ , kriyā byāpanassa visayo abhividhivisayo .

‘‘ Yassā ’’ ti avadhi vatthussa .

‘‘ Attānaṃ ’’ ti avadhivatthuṃ .

‘‘ Bahikatvā ’’ ti sampattamattaṃ katvāti adhippāyo .

Avadhivicāraṇāyaṃ .

‘‘ Saddassā ’’ tiM0.231 bhagavato kittisaddassa .

‘‘ Taṃ ’’ ti avadhibhūtaṃ atthaṃ .

‘‘ Yaso ’’ ti kittisaddo .

‘‘ Itaraṃ ’’ ti anabhividhivisayaṃ bahi katvā pavattati .

Kāmāsavādīsu .

‘‘ Tannāmenā ’’ ti kāmanāmena .

‘‘ Tadārammaṇā ’’ ti kāmadhammārammaṇā .

‘‘ Ayamattho vā ’’ ti kāmīyatītiādinā vutto pacchimatthova .

‘‘ Mahaggatakusaladhammā ’’ ti idhādhippetaṃ kammabhavaṃ sandhāya vuttaṃ .

‘‘ Taṃ nibbattā ’’ ti tena nibbattā .

‘‘ Tadārammaṇā ’’ ti duvidhabhavārammaṇā .

‘‘ Taṇhā evā ’’ ti bhavataṇhā eva .

‘‘ Bhavo evā ’’ ti bhavārammaṇatāya bhavanāmikā taṇhā eva .

‘‘ Ime evā ’’ ti taṇhādiṭṭhi avijjā eva .

‘‘ Parivutthe satī ’’ ti parivasite sati .

‘‘ Kāmavisayā ’’ ti kāmadhammavisayā .

‘‘ Tasmiṃ ’’ ti kāmāsave .

Bhavavisayā mānādayo parivutthā evātiādinā yojetabbaṃ .

Tathā diṭṭhivisayāti padepi .

‘‘ Anassāsikaṃ katvā ’’ ti assāsapassāsarahitaṃ katvā .

‘‘ Avahananaṭṭhenā ’’ ti ajjhottharitvā māraṇaṭṭhena .

Adhokatvā māraṇaṭṭhenātipi yujjati .

‘‘ Duttaraṭṭhenā ’’ ti tattha patantassa tarituṃ dukkaraṭṭhena .

‘‘ Vuttanayenā ’’ ti āsavesu vuttanayena .

‘‘ Vaṭṭasmiṃ ’’ ti tividhavaṭṭasmiṃ .

‘‘ Bhavayantake ’’ ti avijjāsaṅkhārādike bhavacakke .

‘‘ Āmasanaṃ ’’ ti padassa atthaṃ dasseti ‘‘ tathā tathā kappetvā gahaṇan ’’ ti .

‘‘ Sāsane ’’ ti pariyattisāsane tasmiṃ tasmiṃ suttante .

‘‘ Diṭṭhiyo diṭṭhupādānaṃ ’’ ti diṭṭhivatthūsu daḷhaggāhaṭṭhena diṭṭhiyo eva diṭṭhupādānaṃ .

Attavādupādāne .

Parikappa buddhi nāma micchāñāṇaṃ vuccati .

‘‘ Issara nimmitaṃ ’’ ti sakalalokissarena mahābrahmunā ādikappakāle nimmitaṃ .

‘‘ Adhicca samuppannaṃ ’’ ti ahetu apaccayā samuppannaṃ .

‘‘ Accantasassataṃ ’’ ti bhavaparamparāsu sassataṃ .

‘‘ Ekaccasassataṃ ’’ ti bhavavisesaṃ patvā ekaccānaṃ sattānaṃ sassataṃ .

‘‘ Ucchinnaṃ ’’ ti yatthakatthaci parammaraṇā ucchinnaṃ .

Purāṇañcakammaṃ parikkhīṇaṃ , navañcakammaṃ akataṃ .

Evaṃ saṃsāra suddhītiādināM0.232 gahaṇanti attho .

Santo kāyo sakkāyo .

‘‘ Santo ’’ ti paramatthato vijjamāno .

‘‘ Kāyo ’’ ti rūpakāyo , nāmakāyo .

Attano attano kāyo vā sakkāyo .

Paccattakāyo , pāṭipuggalika kāyoti vuttaṃ hoti .

Yathāvuttakāya dvayameva .

Sakkāye diṭṭhi sakkāyadiṭṭhi .

Tattha ‘‘ sakkāye diṭṭhī ’’ ti pubbantāparanta kappikānaṃ viya pubbantā paranteacintetvā sabbasattānaṃpi attano khandhesu eva ‘ rūpaṃ me attāti vā ’ attā me rūpavāti vā , attani me rūpanti vā , rūpasmiṃ me attāti vā , evamādinā dhammatā siddhā diṭṭhīti vuttaṃ hoti .

‘‘ Assutavā ’’ ti khandhadesanādike suññatadhammappaṭisaṃ yutte desanā dhamme assuta pubbattā natthi sutaṃ etassāti assutavā .

‘‘ Puthujjano ’’ ti lokiyamahājano .

Tattha pariyāpanno pana ekapuggalopi puthujjanotveva vuccati .

So sutavāpi atthi , assutavāpi atthi .

Idha assutavā adhippeto .

Ariya puggalo pana tattha pariyāpanno na hoti .

Ahantivā , mamāti vā , mayīti vā , meti vā , parāmasana padāni nāma .

‘‘ Sesadhammevā gahetvā ’’ ti rūpato avasese nāmakkhandha dhamme attā meti gahetvā vā .

‘‘ Dhamma muttakaṃ vā attānaṃ gahetvā ’’ ti pañcakkhandhadhammavimuttaṃ parikappasiddhaṃ attānaṃ vā gahetvā .

Catasso avatthā yassāti caturāvatthikā .

Vedanāya sambhogarasattā ‘‘ saṃbhuñjiṃ ’’ ti vuttaṃ .

‘‘ Sukhito ’’ ti sukhavedanāya samaṅgīpuggalo .

Dhammato khandha pañcakameva .

Tattha pana sukhavedanāpadhānattā tathā samanupassanto vedanaṃ attāti samanupassati nāma .

‘‘ Samūhato gahetvā ’’ ti ahamasmi , ahaṃ eko sattotiādinā samūhato .

‘‘ Vatthū ’’ ti pañcakkhandhā vuccanti .

Ñātapariññādivasena apariññātāni vatthūni etehīti apariññātavatthukā .

Ekamuhuttamattepi kāle .

Rūpaṃ attato samanupassatītiādikaṃ caturāvatthaṃ sandhāya ‘‘ kadāci attato ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Attanimittaṃ ’’ ti abhikkamanādīsu kāyavacīmano kriyāsu ahaṃ abhikkamāmi , ahaṃ paṭikkamāmītiādinā citte dissamānā attacchāyā vuccati .

‘‘ Kāmanaṭṭhenā ’’ tiM0.233 icchanaṭṭhena .

‘‘ Chandanaṭṭhenā ’’ ti patthanaṭṭhena .

Līnabhāvo nāma cittacetasikānaṃ paṭikuṭanaṃ .

Āpādīyate āpādanaṃ .

Līnabhāvassa āpādananti viggaho .

‘‘ Tandī ’’ ti ālasyaṃ vuccati .

‘‘ Vijambhitatā ’’ nāma kilesavasena kāyaṅgānaṃ vijambhanaṃ samiñjanappasāraṇādikaraṇaṃ .

Sā eva paccayo etassāti viggaho .

Anusayapadatthe .

‘‘ Uppajjantī ’’ ti uppajjituṃ sakkonti .

Na pana ekantato uppajjanti .

Santesuhi ekantato uppajjantesu anusayā nāma na honti sayanakiccasseva abhāvato .

‘‘ Uppajjantī ’’ ti vā uppajjituṃ pahonti .

Patthodano bahūnaṃ janānaṃ pahotītiādīsu viya .

Paññattiyohi asabhāvadhammajātikattā kāraṇa lābhepi uppajjituṃ nappahonti .

Ime pana sabhāvadhammajātikattā kāraṇa lābhe sati uppajjituṃ pahontīti .

Evañhisati , uppādaṃ apattānaṃpi tesaṃ paramatthajātikatā siddhā hotīti .

‘‘ Saha anusentī ’’ ti ekato anusentīti vuttā kāmarāgānusayo ca paṭighānusayo ca mānānusayo ca diṭṭhānusayo ca vicikicchānusayo ca .

Imesaṃ sattānaṃ sattasantāne anusayakiccamattaṃ ṭhapetvā ekato uppatti nāma natthi .

Yadi ekato uppajjeyyuṃ .

Dvādasā kusalacittāni sattasantāne niccakālampi ekato uppajjeyyuṃ .

Na ca uppajjanti .

Tasmā viññāyati uppajjanaṃ nāma appahīnaṭṭhena uppajjanārahabhāvo vuttoti .

Sentīti vatvā tadatthaṃ dasseti ‘‘ visuṃ ’’ tiādinā .

‘‘ Avuṭṭhitā ’’ ti uppādaṃ apattā .

‘‘ Tathāpavattā ’’ ti cālanākārena pavattā .

Puna ‘‘ tathāpavattā ’’ ti javanasahajātākārena pavattā .

‘‘ Yesaṃ ’’ ti kāmarāgānusayādīnaṃ .

‘‘ Āvajjanaṃ ’’ ti āvajjanacittaṃ .

‘‘ Damathaṃ ’’ ti sudantabhāvaṃ .

‘‘ Tathā pavattā ’’ ti cittasantānānusayanākārena pavattā .

Tāavatthā yesaṃ te tadavatthikā .

Yadi te uppādaṃ apattā .

Evaṃsati , te paramatthāpi nāma na bhaveyyunti codanaṃ pariharati ‘‘ te panā ’’ tiādinā .

Sace te kusalābyākata cittasantānampi anugatā .

Evaṃsati , te kusalābyākatāni nāmaM0.234 siyunti codanaṃ pariharati ‘‘ na cā ’’ tiādinā .

Atha te ekanta akusalā siyuṃ .

Evaṃsati , kusalābyākatehi viruddhā bhaveyyuṃti codanaṃ pariharati ‘‘ nāpī ’’ tiādinā .

Yadi uppādaṃ apattā .

Evaṃsati , kālavimuttā siyunti āha ‘‘ nāpikālattaya vinimuttā ’’ tiādiṃ .

‘‘ Sānusaye cittasantāne ’’ ti sekkhaputhujjanānaṃ cittasantāne .

‘‘ Saha magguppādā ’’ ti magguppādena saheva .

‘‘ Tattha tattha vutto ’’ ti aṭṭhakathāṭīkāsu vutto .

‘‘ Anāgatasāmaññaṃ ’’ ti anāgatasadisaṃ .

Na ekanta anāgatantipi vadanti .

Kathaṃ te saṅkhatajātikā hontīti āha ‘‘ tehi magge ’’ tiādiṃ .

Vibhāvanipāṭhe .

‘‘ Appahīnā ’’ ti maggena appahīnā .

‘‘ Tadavatthā ’’ ti uppajjanārahāvatthā .

‘‘ Taṃ sabhāvattā ’’ ti kāmarāgādi sabhāvattā .

‘‘ Tathā vuccantī ’’ ti anusayāti vuccanti .

Anāgatā nāma na honti .

Cittasantāne vattamānabhāvena siddhattā .

‘‘ Hañci pajahatī ’’ ti yadipajahati .

‘‘ Tenahī ’’ ti tato eva .

‘‘ Ratto ’’ ti rāgasamaṅgī hutvā .

‘‘ Duṭṭho ’’ ti dosasamaṅgī hutvā .

‘‘ Muḷho ’’ ti mohasamaṅgī hutvā pajahatīti doso āpajjatīti vuttaṃ hoti .

Pariyuṭṭhāna pattānaṃ rāgādīnaṃ .

‘‘ Maggavajjhaṃ ’’ ti maggena vadhitabbaṃ .

‘‘ Uppannaṃ ’’ ti paccuppannaṃ .

Vattamānañca taṃ uppannañcāti vattamānuppannaṃ .

‘‘ Bhutvā ’’ ti ārammaṇaṃ paribhuñjitvā .

Vigacchatīti vigataṃ .

Bhutvā vigatañca taṃ uppannañcāti bhutvā vigatuppannaṃ .

Vipaccanatthāya okāsaṃ karontīti okāsakataṃ .

Okāsakatañca taṃ uppannañcāti okāsakatuppannaṃ .

Samudācāro vuccati bhiyyo pavattanaṃ .

Samudācāro ca so uppannañcāti samudācāruppannaṃ .

Khandhapañcaka saṅkhātaṃ bhūmiṃ labhatīti bhūmiladdhaṃ .

Bhūmiladdhañca taṃ uppannañcāti bhūmiladdhuppannaṃ .

Ārammaṇaṃ adhikataraṃ gaṇhātīti ārammaṇādhiggahitaṃ .

Ārammaṇādhiggahitañca taṃ uppannañcāti ārammaṇādhiggahituppannaṃ .

Mahaggatajjhānena avikkhambhitañca taṃ uppannañcāti avikkhambhituppannaṃ .

Maggena asamugghāṭitañca taṃ uppannañcāti asamugghāṭituppannaṃ .

Evaṃ maggavajjhānaṃ anusayānaṃ uppannabhāvena vuttattā paccuppannatāM0.235 pariyāyova tesaṃ vattabboti .

‘‘ Sekkhā ’’ ti sattasekkhapuggalā .

Orambhāgo vuccati kāmalokoceva puthujjanabhāvo ca .

Orambhāge sandissantīti orambhāgiyāni .

Uddhaṃbhāgo vuccati mahaggatabhāvoceva ariyabhāvo ca .

Uddhaṃbhāge sandissantīti uddhaṃbhāgiyāni .

Tattha .

Kāmacchando , byāpādo , ti imāni dvesaṃ yojanāni kāmalokasaṅkhāte orambhāge eva sandissanti .

Diṭṭhi , vicikicchā , sīlabbataparāmāso , ti imāni tīṇi puthujjanabhāva saṅkhāte .

Sesāni pana pañca mahaggatabhāvasaṅkhāte ca ariyabhāvasaṅkhāteca uddhaṃbhāgepi sandissanti .

Athavā .

Purimāni pañcayassa tāni maggena appahīnāni , taṃ uparibhavagge ṭhitaṃpi kāmalokasaṅkhātaṃ orambhāgaṃ ākaḍḍhanti , tasmā orambhāgāya saṃvattantīti orambhāgiyāni .

Pacchimāni pañca yassa tāni appahīnāni , taṃ kāmaloke ṭhitaṃpi uddhaṃbhāgaṃ ākaḍḍhanti , tasmā uddhaṃbhāgāya saṃvattantīti uddhaṃbhāgiyāni .

Tatthahi dverūpārūparāgā ekantena mahaggatabhāvaṃ ākaḍḍhantiyeva .

Māno ca uddhaccañca avijjācāti imāni ca rūpārūparāgasahagatāni hutvā ākaḍḍhanti .

Oraṃ heṭṭhimaṃ kāmalokaṃ bhajantīti orambhāgiyāni .

Uddhaṃ rūpārūpalokaṃ bhajantīti uddhaṃbhāgiyānītipi vaṇṇenti .

‘‘ Itarāni panā ’’ ti dve issā saṃyojana macchariyasaṃyojanāni .

‘‘ Kamopana dvinnaṃ pī ’’ ti idha saṅgahe dvinnaṃpi anukkamopana .

‘‘ Vibādhentī ’’ ti vihiṃsanti .

‘‘ Upatāpenticā ’’ ti upagantvā santāpenti .

Sesamettha suviññeyyaṃ .

Akusalasaṅgahānudīpanā niṭṭhitā .

163. Missakasaṅgahe .

‘‘ Cittappaṭipādanaṃ cittaniyojanaṃ .

‘‘ Sugati duggati vivaṭṭasaṅkhātāsu cā ’’ ti sugatibhava duggati bhavanibbānasaṅkhātāsu ca .

Nibbānañhi vaṭṭato gigatattā vivaṭṭanti vuccati .

‘‘ Dassanādīhi evā ’’ ti dassanasaṅkappanādīhi eva .

Ujugati nāmaM0.236 hitasukhasaṃvattanikā pavatti vuccati .

Vaṅkagatināma ahita dukkhasaṃvattanikā pavatti .

‘‘ Pathaṅgānī ’’ ti pathassamaggassa aṅgāni .

Maggoti ca upāyo vuccatīti āha ‘‘ upāyaṅgānī ’’ ti .

‘‘ Itarānī ’’ ti sammādiṭṭhi sammāsaṅkappādīni aṅgāni .

Ujugatiyā gamanassa upāyaṅgāni .

Imepi cattāro maggaṅga dhammā dhammā nāma āgatā .

‘‘ Tathā tathā pavattānaṃ ’’ ti musāvādādivasena pavattānaṃ .

‘‘ Nā nāmaggovā ’’ ti micchāmaggo ca sammāmaggo ca .

‘‘ Attādhīnavuttike ’’ ti attāyattappavattike .

Attano gati nāma cakkhundriyādīnaṃ dassanādi kiccameva vuccati .

‘‘ Issarā adhipatino ’’ ti idaṃ ādhippaccatthapākaṭatthaṃ vuttaṃ .

Attho pana bhāvappadhānavasena gahetabbo .

Indriyaṃ issariyaṃ ādhippaccantihi ime ekatthāti .

‘‘ Itthākārāni ’’ nāma itthiliṅgapurisaliṅgādi .

‘‘ Aññathā appavattiyaṃ ’’ ti itthisaṇṭhāne purisaliṅgādīnaṃ , purisasaṇṭhāne itthiliṅgādīnaṃ appavattiyaṃ .

Tenāha ‘‘ tathāhī ’’ tiādiṃ .

Mano vijānanakicce sampayuttadhammānaṃ issaro hoti anaññābhibhavanīyabhāvena pavattanatoti sambandho .

Evaṃ parattha .

‘‘ Ārammaṇādhimuccane ’’ ti ārammaṇe nirāsaṅkappavattiyaṃ .

‘‘ Ārammaṇupaṭṭhāne ’’ ti citte buddhaguṇādhikassa ārammaṇassa upaṭṭhāne .

‘‘ Catusaccadhammo ’’ ti tena puggalena anaññāta pubbo catusacca dhammo .

Anaññāta pubbaṃ amataṃ vā padaṃ .

Anaññātaṃ ñassāmi iti pavattaṃ indriyanti samāso .

Paṭipannassāti pana atthato siddhattā vuttaṃ .

‘‘ Vippakatabhāvenā ’’ ti aniṭṭhaṅgatabhāvena .

Punappunaṃ jānanakiccayuttānaṃ majjhe channaṃsekkhānaṃ .

Etena avasaddassayāva sabbakilesappahānā jānananti atthaṃ dīpeti .

Pathama maggena ñātaṃ mariyādaṃ anatikkamma jānanantipi vaṇṇenti .

Ājānitatthāti aññātāvī .

Arahā khīṇāsavo katakicco vusita brahmacariyo .

Aññātāvino indriyanti aññātāvindriyanti atthaṃ dassetuṃ ‘‘ pariniṭṭhita ājānanakiccassā ’’ tiādi vuttaṃ .

‘‘ Tabbimuttī ’’ ti attaggāha vimutti .

‘‘ Tasmiṃ vā ’’ ti tasmiṃ attanivā .

‘‘ Saṃkiliṭṭho ’’ ti nānākilesehi saṃkilesito .

‘‘ Vipphandito ’’ ti nānāsukhadukkhehiM0.237 saṃkampito .

‘‘ Vodānapattiyā ’’ ti visuddhipattatthāya .

‘‘ Tāyapaṭi pattiyā ’’ ti karaṇatthe , hetu atthe vā karaṇavacanaṃ .

‘‘ Vodānapattiyā ’’ ti sāmiatthe sāmivacanaṃ .

‘‘ Balīyantī ’’ ti nāmadhātuniddeso .

Tenāha ‘‘ balasā karontī ’’ ti .

‘‘ Balasā ’’ ti balena .

Parito samantato senti parivārentīti parissayā .

Assaddhassa bhāvo assaddhiyaṃ .

Kosajjasaṅkhātena paṭipakkhadhammena .

Muṭṭhā naṭṭhā sati yassāti muṭṭhassati .

Muṭṭhassatissa bhāvo muṭṭhassaccaṃ .

‘‘ Sesaduka dvayaṃ ’’ ti ahirikadukaṃ hiridukañca .

Gahapati , jāyampatī , tiādīsu viya patisaddo sāmiissara pariyāyoti āha ‘‘ patīti sāmiissaro ’’ ti .

‘‘ Paresaṃ ’’ ti sahajātesu paresaṃ indriyānaṃ .

‘‘ Parehī ’’ ti kammatthe karaṇavacanaṃ .

Pare sahajāte indriya dhammeti attho .

‘‘ Adhiko ’’ ti adhikataro .

‘‘ Attādhīna vuttīnaṃ ’’ ti attāyattavuttīnaṃ .

‘‘ Chandāgamanavasena vā ’’ ti ettha āgacchati phalaṃ etenāti āgamanaṃ .

Ādikāraṇaṃ , mūlakāraṇaṃ , pabhavakāraṇaṃ .

Chando eva āgamanaṃ chandāgamanaṃ .

Tenāha ‘‘ pubbe atītabhavesū ’’ tiādiṃ .

Sampayutta dhamme attaparādhīne katvāti sambandho .

Mahogho tiṇapaṇṇakasaṭe attaparādhīne karonto viyāti yojanā .

Tattha ‘‘ attaparādhīne ’’ ti attasaṅkhātoparo attaparo .

Attaparena adhīnā attaparādhīnāti attho .

‘‘ Sesesupī ’’ ti sesesu vīriya citta vīmaṃsādhipatīsupi .

Etena ‘ vīriyameva adhipati vīriyādhipati .

Vīriyavato kiṃ nāma kammaṃ na sijjhatīti evaṃ pubbābhisaṅkhāravasena vā pubbe atītabhavesu suṭṭhu āsevitavīriyāgamanavasena vā tesu tesu kalyāṇa pāpakammesu sampayutta dhamme mahogho viya tiṇapaṇṇakasaṭe attaparādhīne niccaṃ paggahitadhurekatvā pavattaṃ vīriyan ’ tiādinayaṃ atidisati .

‘‘ Pacchimā tayo dhammā ’’ ti vīriya citta vīmaṃsā dhammā .

Paravasepi vattanti , tadā tesaṃ adhipatibhāvo natthīti codanā .

Adhipati kiccaṃ nāma dhuravāhitāti sambandho .

‘‘ Taṃ taṃ kicca visesaṃM0.238 anapekkhitvā ’’ ti cakkhundriyaṃ dassana kicce issaro , sotindriyaṃ savana kiccetiādīsu taṃ taṃ kiccavisesaṃ apekkhati , tathā anapekkhitvā .

‘‘ Vijānanādi kiccaṃ ’’ ti ‘ mano ārammaṇa vijānane ’ tiādinā vuttaṃ sabbaṃ indriya kiccaṃ .

Bhuso haranti vahantīti āhārā .

‘‘ Bhuso ’’ ti atirekataranti attho .

Kathaṃ pana bhuso harantīti āha ‘‘ sahajātādī ’’ tiādiṃ .

Tete paccaya dhammā tete paccayuppanna dhammā cāti yojanā .

‘‘ Etthā ’’ ti imissaṃ pāḷiyaṃ .

‘‘ Paccayāhāro vā ’’ ti ettha hetu ārammaṇādiko sabbopaccayo paccayāhāro nāma .

Āhāra paccayopana visuṃ eko paccayaviseso .

‘‘ Paccayaṭṭhenā ’’ ti hetu ārammaṇādi paccayaṭṭhena .

‘‘ Āhārabhūtā ’’ ti upatthambhanakiccavisesabhūtāti vuttaṃ hoti .

‘‘ Kaḷīraṅkurānaṃ ’’ ti kammatthe sāmivacanaṃ .

‘‘ Vaḍḍhiyā ’’ ti vaḍḍhanatthāya .

‘‘ Ṭhitiyā ’’ ti ṭhitatthāya .

Imesattā vaṭṭe pavattantīti sambandho .

Sesamettha suviññeyyaṃ .

‘‘ Pakkhe viyūhitvā ’’ ti pakkhe sañcāletvāti vuttaṃ hoti .

‘‘ Pakkhe ’’ ti vā pakkhehi vātaṃ byūhitvā .

‘‘ Tadanusayitassā ’’ ti tasmiṃ vipāka santāne anusayi tassa .

‘‘ Vibhāvetvā ’’ ti paccakkhato vibhūtaṃ pākaṭaṃ katvā .

‘‘ Alabhitvā ’’ ti cakkhumhi alabhitvā .

Apassitvāti vuttaṃ hoti .

‘‘ Tatthevā ’’ ti nivāsaṭṭhāne eva .

‘‘ Sampayuttā ’’ ti viññāṇena sampayuttā .

Bhaviṃsu vaḍḍhiṃ sūti bhūtā .

Sambhavaṃ vuḍḍhikāraṇaṃ esanti gavesantīti sambhavesino .

‘‘ Vuttanayenā ’’ ti ‘ yathā yavabījānaṃ vā sālibījānaṃ vā ’ tiādinā vuttanayena .

‘‘ Āhāretī ’’ ti pavatteti .

‘‘ Manosañcetanāhāro ’’ ti kusalākusala kammabhūto manosañcetanāhāro .

‘‘ Tayo bhave ’’ ti tayo kāmabhavādike upapattibhave .

Ṭhitiyāti ca anuggahāyāti ca vuttaṃ .

Itarathā uppattiyāti ca vuttaṃ siyāti adhippāyo .

‘‘ Dubbalakiccaṭṭhānavatthukattā ’’ ti dubbalakiccattā dubbalaṭṭhānattā dubbalavatthukattā .

‘‘ Abhinipāta mattāni hontī ’’ ti dassana savanādi mattāniM0.239 hontīti adhippāyo .

‘‘ Vitakka pacchimakaṃ jhānaṃ ’’ ti jhānāni nāma vitakkassa pacchānugataṃ hotīti attho .

‘‘ Tatthā ’’ ti tesupañcaviññāṇesu .

‘‘ Tā ’’ ti vedanā ekaggatā .

‘‘ Taṃ ’’ ti jhānakiccaṃ .

Ekaggatā balavatī na hotīti sambandho .

‘‘ Maggindriya balabhāvāyā ’’ ti maggindriya balabhāvatthāya .

Lokuttaravipākāni javanakiccāni ca sādhipatikāni ca hontīti vuttaṃ ‘‘ tibhūmakānī ’’ tiādi .

Sesamettha subodhaṃ .

Missakasaṅgahānudīpanā niṭṭhitā .

164. Bodhipakkhiyasaṅgahe .

‘‘ Satipaṭṭhānā ’’ ti ettha pasaddo pamukhattho padhānatthoti āha ‘‘ pamukhā padhānā hutvā ’’ ti .

Ṭhāsaddo gatinivatti atthoti āha ‘‘ cittagamanaṃ nivattetvā pavattantī ’’ ti .

‘‘ Kāye anupassanā ’’ ti kāye pavattā anupassanā .

Punappunaṃ passanti yogino etāyāti anupassanā .

Katamaṃ passantīti āha ‘‘ assāsapassāsādikassā ’’ tiādiṃ .

Kathañcataṃ passantīti vuttaṃ ‘‘ taṃ taṃ kāyabhāvenā ’’ tiādi .

Idāni punappuna saddassa atthaṃ dassento ‘‘ yāvā ’’ tiādimāha .

Vedanānu passanādīsupi esevanayo .

Taṃ na sundaraṃ .

Kasmā , sakalassa rūpakāyassa adhippetattā .

Sesamettha suviññeyyaṃ .

Yadi evantiādīsu .

‘‘ Itarāpi siddhā ’’ ti kāyānupassanādayopi siddhā .

Kasmā , dhammānupassanāya antogadhattā .

‘‘ Tathā anupassantassā ’’ ti rūppanalakkhaṇato anupassantassa .

‘‘ Taṃ taṃ samūhabhūtarūpadhammavasenā ’’ ti assāsapassāsādi samūhabhūtassa rūpa dhammassa vasena .

‘‘ Subhādivipallāsassā ’’ ti subha sukha niccavipallāsassa .

‘‘ Oḷārikassā ’’ ti supākaṭavasena oḷārikassa .

‘‘ Attūpanibandhā ’’ ti attena upanibandhā , paṭibaddhā .

‘‘ Kāmaṃ ’’ ti ekantena .

Upasussatūti sambandho .

‘‘ Yantaṃ ’’ ti jhānābhiññā maggaphalanibbānaṃ .

‘‘ Vīriyassa saṇṭhānaṃ ’’ ti vīriyagamanassa vīriyappavattanassa nivattivasena saṇṭhānaṃ .

Uppannasaddena atīta kilesāpiM0.240 paccuppanna kilesāpi gahetabbā hontīti āha ‘‘ asukasmiṃ kāle ’’ tiādiṃ .

‘‘ Mayhaṃ uppannaṃ ’’ ti idāni uppannaṃ .

‘‘ Pahānāyā ’’ ti ettha samucchedappahānaṃ adhippetanti āha ‘‘ anuppāda dhammatāpādanakaraṇatthaṃ ’’ ti .

Tattha anuppādo dhammo yesaṃ te anuppāda dhammā .

Maggena pahīnā akusala dhammā .

Anuppāda dhammānaṃ bhāvoti viggaho .

Anuppāda dhammatāya āpādanaṃ .

Tassa karaṇanti samāso .

‘‘ Disvā ’’ ti tesaṃ uppatti vatthuṃ disvā .

‘‘ Paccayasamucchindanatthaṃ ’’ ti paccayabhūtassa anusayassa samucchindanatthaṃ .

‘‘ Apattā ’’ ti idāni apattā .

‘‘ Samaye ’’ ti buddhuppādanavamakkhaṇe .

‘‘ Niyāmaṃ na okkamantī ’’ ti ariyamaggasaṅkhātaṃ sammattaniyāmaṃ na okkamanti .

Nappavisanti .

Kilesehi akopetabbatāya akuppo dhammo yassāti akuppa dhammo .

Khīṇāsavo .

Akuppa dhammassa bhāvo akuppa dhammatā .

Arahatta phalaṃ .

‘‘ Tesaṃ ’’ ti kusalānaṃ dhammānaṃ .

Uppannānaṃ pāpakānaṃ pahānāyāti katvā visuddhidhammesu yogaṃ karontassa anukkamena bhāvanā kamme matthakaṃ patteādito paṭṭhāya uppannāpi pāpakā pahiyyanti .

Anuppannāpi nuppajjanti .

Anuppannāpi kusalā uppajjanti .

Uppannāpi bhāvanā pāripūriṃ gacchanti .

Esanayo anuppannānaṃ pāpakānaṃ anuppādāyātiādīsu .

Evaṃ catūsu mukhesu ekekamukhenapi sammā padahantassa sammappadhānaṃ catukiccasādhakaṃ hoti .

Tenāha ‘‘ etesu panā ’’ tiādiṃ .

Abhivisiṭṭhena dhammavavatthānaññāṇena ñātabbā sabbe paramattha dhammā abhiññeyyā nāma .

‘‘ Abhiññā siddhī ’’ ti abhijānana kiccasiddhi .

Visuṃ visuṃ paricchinditvā ñātabbā catusacca dhammā pariññeyyā nāma .

Tehi dukkhasacca dhammā pariññātabbabhāvena , samudaya sacca dhammā pahātabba bhāvena , nirodhasacca dhammā sacchikātabba bhāvena , maggasacca dhammā bhāvetabbabhāvena ñātabbā hontīti .

‘‘ Bhāvanāsiddhī ’’ ti bhāvanākicca siddhi .

Taṃ saṃyuttake imāyapāḷiyā sametīti sambandho .

‘‘ Vibhaṅge panā ’’ ti iddhipādavibhaṅge pana .

‘‘ Citta cetasikarāsī ’’ ti saha pubbabhāgabhāvanāya uttari manussa dhammapariyā pannāM0.241 cittacetasikarāsi .

‘‘ Tattha panā ’’ ti vibhaṅge tasmiṃ uttaracūḷabhājanīye pana .

‘‘ Idhā ’’ ti imasmiṃ saṅgahe .

Cattāri sotāpattiyaṅgāni nāma buddhe aveccappasādena samannāgato .

Dhamme , saṅghe , ariyakantehi sīlehi samannāgatoti evaṃ vuttāni sotāpattiyā aṅgāni .

Tattha ‘‘ ariyakantehī ’’ ti ariyajanehi kāmitehi icchitehi .

‘‘ Sīlehī ’’ ti pañcaniccasīlehi , ājīvaṭṭhamakasīlehi vā .

‘‘ Sammappadhānesū ’’ ti sammappadhānakiccesu .

‘‘ Soḷasahikiccehī ’’ ti ekekasmiṃ sacce cattāri cattāri katvā soḷasahi kiccehi .

Pīḷanaṭṭho , saṅkhataṭṭho , tiādīhi soḷasahi atthehīti vuttaṃ hoti .

Te ca atthā parato āgamissanti .

Sati eva sambojjhaṅgoti vuttaṃ , kathaṃ pana sāsati sambodhiṃ samuṭṭhāpetīti āha ‘‘ sāhī ’’ tiādiṃ .

Esanayo sesabojjhaṅgesupi .

‘‘ Tesu dhammesū ’’ ti ajjhattabahiddhā dhammesu .

‘‘ Līnasaṅkoca kosajjapakkhaṃ ’’ ti līnapakkha saṅkoca pakkhakosajja pakkhaṃ .

Dhuraṃ suṭṭhu paggaṇhāti ukkhipatīti dhurasampaggaho .

‘‘ Dhuraṃ ’’ ti samathadhuraṃ vipassanā dhurañca .

‘‘ Arati ukkaṇṭha pakkhaṃ ’’ ti aratipakkha nibbidāpakkhaṃ .

Dhamme rati dhammarati .

Dhamme nandī dhammanandī .

Dhamme ārāmo dhammārāmo .

‘‘ Sārambho ’’ nāma cittavihesā .

‘‘ Daratho ’’ nāma cittasantāpo .

Samāhito bhikkhave yathābhūtaṃ pajānāti passatīti vacanato paññāya samādhi pādakatā pākaṭāti vuttaṃ ‘‘ tassā ’’ tiādiṃ .

Samaṃ avisamaṃ attano kiccaṃ vahati sīlenāti samavāhī .

Samavāhissa bhāvo samavāhitā .

Sā pana catubbidhā hotīti sambandho .

‘‘ Tassā ’’ ti sammādiṭṭhiyā .

‘‘ Visākhā ’’ ti ālapana padaṃ .

‘ Sabbe lokuttare hontī ’ ti vacanassa sambandhaṃ dassetuṃ ‘‘ te pana sattatiṃsappabhedā ’’ tiādimāha .

Na vaṭṭhānāni assa atthīti navaṭṭhānikaṃ .

‘‘ Lokuttare ’’ ti lokuttara citte .

‘‘ Attappaṭipakkhānaṃ ’’ ti attanā ujuppaṭipakkhānaṃ .

‘‘ Te ’’ ti bodhipakkhiya dhammā .

Etena dassetītiM0.242 sambandho .

‘‘ Kuṇḍaliyā ’’ ti evaṃ nāmakaṃ brāhmaṇaṃ ālapati .

‘‘ Vijjā ’’ ti maggavijjā .

‘‘ Vimuttī ’’ ti phalavimutti .

Bodhipakkhiyānudīpanā niṭṭhitā .

165. Sabbasaṅgahe .

‘‘ Pañcarāsayo ’’ ti pañcasaṅgahā .

‘‘ Atītādibhedabhinnānaṃ ’’ ti atītānāgatapaccuppannabhedena , ajjhatta bahiddhābhedena , oḷārikasukhumabhedena , hīnapaṇītabhedena , dūrasantikabhedena ca bhinnānaṃ .

‘‘ Upapatti dvāresū ’’ ti cakkhādi dvāresu .

‘‘ Kammadvāresū ’’ ti kāyakammadvārādīsu .

‘‘ Saṅgammā ’’ ti saṅgantvā .

‘‘ Samāgammā ’’ ti samāgantvā .

‘‘ Sādhāraṇa kiccāni vā ’’ ti sabbiriyāpathehi sādhāraṇa kiccānivā .

Pāḷipāṭhe .

‘‘ Kiñcā ’’ ti kasmā ca .

‘‘ Saṅkhārevadethā ’’ ti saṅkhārā saṅkhārā iti tumhe vadetha .

‘‘ Kiñcasaṅkhataṃ ’’ ti katamañcasaṅkhataṃ .

‘‘ Rūpaṃ rūpatthāyā ’’ ti rūpavikatiyā jātatthāya rūpasaṅkhātaṃ saṅkhataṃ abhisaṅkharontīti attho .

Upabhogo nāma vatthābharaṇādiko antobhogo .

Paribhogo nāma mañcapīṭhādiko bāhira paribhogo .

Samparāyikañca vedananti adhikāro .

Sesesupi saññāsaṅkhāra viññāṇesupi .

‘‘ Dānaṃ dānatthāyā ’’ ti dānapuññassa jātatthāya .

Dānasaṅkhātaṃ saṅkhataṃ abhisaṅkharontīti attho .

Athavā dānassa attho dānattho .

‘‘ Attho ’’ ti ca vipākattho phalattho .

Dānavipākatthāya dānaphalatthāya dānapuññasaṅkhātaṃ saṅkhataṃ abhisaṅkharontīti attho .

Evaṃ sesesupi .

‘‘ Anuyuñjantā ’’ ti vipassanā kammaṃ anuyuñjantā .

‘‘ Tīsu dhammesu kilamissantī ’’ ti vuttaṃ .

Kathaṃ kilamissantīti āha ‘‘ tathāhi yathā ’’ tiādiṃ .

‘‘ Sukhasaññitesu paṭisaraṇesū ’’ ti cittasātacittarati paṭilābhatthāya paṭisaraṇesu ārammaṇesu .

‘‘ Tāhī ’’ ti sampattīhi .

‘‘ Tā ’’ ti sampattiyo .

Paramukkaṃsagataṃ sukhasaññitaṭṭhānaṃ hoti .

Tasmā tattha dukkhānupassanāñāṇaṃ atirekataraṃ pavattetabbanti tadatthāya bhagavā taṃ vedanaṃ visuṃ ekaṃ khandhaṃ katvā khandhaM0.243 desanaṃ desetīti adhippāyo .

Esanayo paratthapi .

‘‘ Ñāṇasammataṃ ’’ ti puthujjanehi ñāṇasammataṃ .

‘‘ Paramaṃ attānaṃ katvā ’’ ti loke viññuttaṃ paramaṃ hoti , tasmā vijānanaṃ paramaṃ attānaṃ katvā .

Sesamettha supākaṭaṃ .

‘‘ Yatthabhuñjatī ’’ tiādīsu .

‘‘ Yattha bhuñjatī ’’ ti yasmiṃ bhājane bhuñjati .

‘‘ Yañca bhuñjatī ’’ ti yañca bhojanaṃ bhuñjati .

‘‘ Yena ca bhuñjatī ’’ ti yenabyañjanena bhuñjati .

‘‘ Yo ca bhojako ’’ ti samīpe ṭhatvā parivesako .

‘‘ Yo ca bhuñjitā ’’ ti yo ca bhuñjako .

‘‘ Sāsavā evā ’’ ti sāsavā nāma lokiya dhammā .

‘‘ Ussāhantā viya hontī ’’ ti abyāpāra dhammattā vuttaṃ .

Na hi abyāpāra dhammānaṃ ekantena ussāho nāma atthi .

Phalassa nibbattanato phalatthāya ussāhantā viya hontīti .

‘‘ Ākiritvā ’’ ti pattharitvā .

Sesamettha subodhaṃ .

Dhātusaṅgahe .

‘‘ Attano eva sabhāvaṃ ’’ ti attano sabhāvaṃ evātipi yujjati .

‘‘ Īhā ca byāpāro cā ’’ ti abhikkamāmi paṭikkamāmītiādinā ussāho ca , abhikkamanādi byāpāro ca .

‘‘ Na ca jīvayogā ’’ ti na ca lokiyamahājana sammatena jīvena yuttā .

Aṭṭhakathāpāṭhe .

Yāyati etthāti yantaṃ .

Udukkhalaṃ .

Yanta cakkayaṭṭhināma yanta cakkasambandhā musalayaṭṭhi .

Araṇī vuccati agginibbattakatthāya katā dve sāraghaṭikā .

Adharāraṇī nāma heṭṭhāraṇī .

Uttarāraṇī nāma uddhāraṇī .

‘‘ Sallamivā ’’ ti kaṇḍoviya .

‘‘ Sūlamivā ’’ ti vijjhanakadaṇḍo viya .

‘‘ Āturāviyā ’’ ti tehisallasūlehi viddhagilānā viya .

Ayathābhucca nimittaṃ nāma ayathābhūtaṃ sattapuggalādinimittaṃ .

‘‘ Vanamigo viyā ’’ ti tiṇa rūpe purisa saññālābho vanamigo viya .

‘‘ Aṅgārakāsuyaṃ ’’ ti aṅgārakūpe .

‘‘ Nānāvidhupaddava nimittato ’’ ti nānāvidhānaṃ upaddavānaṃ uppatti paccayato .

‘‘ Vanamakkaṭo viyā ’’ ti vanavānaro viya .

Dukkhena damanaṃ assāti duddamano .

‘‘ Assakhaḷuṅko ’’ ti duṭṭha asso .

‘‘ Yattha kāmanipātito ’’ ti yasmiṃ yasmiṃ ārammaṇe patituṃ kāmeti icchati , tattha tattha nipātito .

PuggalavaseM0.244 avattitvā ārammaṇesu yadicchakaṃ nipatanatoti vuttaṃ hoti .

‘‘ Raṅganaṭo viyā ’’ ti samajjanaṭako viya .

Sabhāvato atthi saṃvijjatīti santo .

Tathoti ca avitathoti ca atthato ekaṃ .

Añño pakāro aññathā .

Natthi aññathā assāti anaññathaṃ .

Dukkhadukkhaṃ nāma kāyikadukkha cetasikadukkhaṃ .

‘‘ Kammajānaṃ ’’ ti vipākakkhandhakaṭattā rūpānaṃ .

‘‘ Uppattiyā ’’ ti uppādatthāya .

‘‘ Pagevā ’’ ti puretarameva .

‘‘ Uppannaṃ pī ’’ ti uppannampi cakkhu .

‘‘ Pavattiyā ’’ ti santānaṭṭhitiyā ṭhitatthāya .

‘‘ Paṭijaggana dukkhaṃ ’’ ti sodhana dukkhaṃ .

Paccayavekallaṃ nāma āhāracchedādikaṃ .

Nanu bhijjanabhayena pageva paccayasampādanaṃ nāma saṅkhāra dukkhameva siyāti .

Saccaṃ .

Idha pana āsanne bhijjananimittaṃ disvā kataṃ paccaya sampādanaṃ adhippetaṃ .

‘‘ Rakkhāvaraṇagutti saṃvidhāna dukkhaṃ ’’ ti nānābhayato rakkhaṇassa ca āvaraṇassa ca gopanassa ca saṃvidhāna dukkhaṃ .

‘‘ Tadubhayena saheva sijjhatī ’’ ti kasigorakkhādīni saṅkhāra kammāni vā rakkhāvaraṇa guttisaṃ vidhānādīnivā karontānaṃ taṃ dukkha dukkhaṃ tadubhayena dukkhena saheva sijjhati .

‘‘ Tesaṃ ’’ ti cakkhādīni assādentānaṃ na muccatīti sambandho .

‘‘ Pavatti nirodha bhūtassā ’’ ti pavattiyā nirodha bhūtassa .

‘‘ Taṃ pajahati yevā ’’ ti taṃ lobhaṃ pajahatiyeva .

‘‘ Yāvadevā ’’ ti uparimapariyantena .

Ahaṃ asmīti pavatto māno asmimāno .

Tassa samugghātanaṃ samucchindanaṃ .

‘‘ Pariññātesū ’’ ti tesu anusayitāya taṇhāya pahānavasena pariññātesu .

‘‘ Tabbiparītena panā ’’ ti tato viparītena pana .

Asmimānassa anadhiṭṭhānabhūtātiādi atthena .

Anindriyabaddha dhammā nāma pathavīpabbatādīsu pavattā rūpa dhammā .

Satte anukkaṇṭhamāne karotīti sambandho .

‘‘ Itī ’’ ti tasmā .

Tesaṃ sattānaṃ .

Dujjaho nāma natthi .

Tasmā lobhoyeva dukkhasamudayāriya saccaṃ nāmāti yojanā .

Sāsavā kusalā kusala dhammā samudayasaccaṃ nāma , dukkha saccabhūtānaṃ vipākakkhandhakaṭattā rūpānaṃ samudayattā saṃvaḍḍhanattā .

Mūlabhāvena vuttāM0.245 ‘ avijjā paccayā saṅkhārā ’ tiādīsu .

‘‘ Nandanasadisaṃ ’’ ti devaloke nandanavanuyyānasadisaṃ .

‘‘ Ādipabhavapadhānabhūtā ’’ ti dukkha dhammānaṃ ādibhūtā , pabhavabhūtā , padhānabhūtā .

‘‘ Pabhavabhūtā ’’ ti ca pathamuppattihetubhūtā .

‘‘ Tesaṃ ’’ ti dukkha dhammānaṃ .

‘‘ Katthacī ’’ ti kāmabhavādīsu kismiñcibhave .

‘‘ Kadācī ’’ ti atītādikālesu kismiñcikāle .

‘‘ Kesañcī ’’ ti devamanussādīsu sattesu kesañcisattānaṃ .

‘‘ Kutocī ’’ ti bahūsukāraṇesu kutocikāraṇā .

‘‘ Kathañcī ’’ ti kenacipakārena .

‘‘ Pariṇāmo ’’ ti pariṇamanaṃ aññathābhāvo .

‘‘ Taṃ samaṅgīnaṃ ’’ ti tehi cakkhādīhi samaṅgīnaṃ puggalaṃ .

Pāḷipāṭhe .

‘‘ Ādittaṃ ’’ tiādīpitaṃ samujjalantaṃ .

‘‘ Kenā ’’ ti karaṇabhūtena kena agginā .

Tathā ariyamaggo vipariṇāma dhammo ca hoti .

Sovipariṇāma dukkhenapi puggalaṃ bhusaṃ pīḷetiyevāti yojanā .

‘‘ Nā ’’ ti na siyā .

Samanaṃ vūpasamanaṃ santi .

Sabbadukkhānaṃ santīti viggaho .

Sabbaṃ vaṭṭadukkhanti sambandho .

‘‘ Tassā ’’ ti ariyamaggassa .

‘‘ Pavattamānā cā ’’ ti santatiṭhitivasena vattamānā ca .

‘‘ Mahantaṃ pariḷāhadukkhaṃ ’’ ti soka parideva dukkha domanassupāyāsānaṃ pavattivasena mahantaṃ pariḷāha dukkhaṃ .

Nibbānassa anuppāda dhammattā uppādatthāya paccayo nāma natthi .

Tathā appavatti dhammattā pavattatthāya .

Sampāpuṇitabbattā pana sampāpanatthāya paccayo atthīti āha ‘‘ sampāpaka paccayābhisaṅkharaṇalesaṃ ’’ ti .

Sampāpaka paccayā nāma ariya maggo ca tassa paccayā ca .

Bhavābhavasaṅkhātassa dukkhakkhandhassāti sambandho .

‘‘ Tadevā ’’ ti taṃ dukkhakkhandhaṃ eva .

Anupunappunaṃ padīyate anuppadānaṃ .

‘‘ Niyyātanaṭṭho ’’ ti handa gaṇhāti sampaṭicchāpanaṭṭho .

‘‘ Tato ’’ ti vaṭṭadukkhato .

‘‘ Muccanūpāyassā ’’ ti dānasīlanikkhamādikassa muccanūpāyassa .

‘‘ Nissaraṇavimuttiyā ’’ ti nissaraṇa saṅkhātāya vimuttiyā .

Saṅkhāra dukkhassa abhāvaṭṭho .

‘‘ Sammohassa pahānavasenā ’’ ti etena idha dassanaṃ nāma ito paṭṭhāya catūsu saccesu asammoha bhāvapatti eva ālokapatti eva vuccatīti dassetiM0.246 .

Tenāha ‘‘ paṭivijjhanaṭṭho ’’ ti .

Taṇhāya dāso taṇhādāso .

Taṇhādāsassa bhāvo taṇhādāsabyaṃ .

Paravasato vimuttivasena aparādhīnatā bhujissabhāvo nāma .

Lokiyamaggāhi taṇhādāsabyaṃ nātivattanti .

Taṇhāvasaṃ pūrayamānā taṇhāvisayaṃ vipākaṃ janenti .

Ayaṃ ariyamaggo eva taṇhāya anārammaṇabhāve ṭhito taṇhādāsabyaṃ ativattati .

Taṇhāvasaṃ bhindamāno taṇhāya avisayaṃ vipākaṃ janetīti adhippāyo .

‘‘ Dukkhamuttiyā ’’ ti dukkhato muccanatthaṃ .

‘‘ Dukkhavaḍḍhiyā ’’ ti dukkhavaḍḍhanatthāya .

Sesamettha subodhaṃ .

‘‘ Khayavirāga nirodha bhūto ’’ ti ettha kilesa dhammānaṃ virajjanaṃ vigamanaṃ antaradhānaṃ virāgo .

‘‘ Anattha padānī ’’ ti ahitapadāni .

Bhayādīnavapadāni .

‘‘ Dvārachakkaārammaṇa chakkabhedenā ’’ ti dvārachakkaṃ dhammārammaṇaṃ hoti .

Evaṃsati , ārammaṇa chakkanti na vattabbaṃ dhammārammaṇassa visuṃ gahitattāti .

No navattabbaṃ .

Kasmā , dvārachakkato sesānaṃ dhammārammaṇānaṃ atthitāyāti dassetuṃ ‘‘ ettha cā ’’ tiādi vuttaṃ .

Parato ‘‘ etthapī ’’ tiādīsu esevanayoti .

Sabbasaṅgahānudīpanā niṭṭhitā .

Samuccayasaṅgahadīpaniyāanudīpanā niṭṭhitā .

Issues

Anudīpanīpāṭha

Anudīpanīpāṭha