13. Samaṇakappaniddesavaṇṇanā
125. Bhūtānaṃ jātānaṃ nibbattānaṃ gāmo bhūtagāmo ( pāci .91; pāci . aṭṭha .91; kaṅkhā . aṭṭha . bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā ).
Samārambhoti chedanaphālanapacanādi , tasmiṃ bhūtagāmasamārambhe bhūtagāmasamārambhahetu pācitti hotīti attho .
Katakappiyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . bhūtagāmasikkhāpadavaṇṇanā ) pana samaṇakappiyaṃ bhaveti sambandho .
Samaṇānaṃ kappiyaṃ samaṇakappiyaṃ
V0.127 .Idāni yena kataṃ kappiyaṃ samaṇakappiyaṃ hoti , taṃ dassetuṃ ‘‘ nakhena vā ’’ tiādimāha .
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ , aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbaṭṭabījaññeva pañcaman ’’ ti ( cūḷava .250) hi vuttaṃ .
126. Idāni
M0.134 taṃ bhūtagāmaṃ dassetuṃ ‘‘ samūlā ’’ tiādimāha .Tattha ( pāci .91; pāci . aṭṭha .91) sa -iti so bhūtagāmo nāmāti attho , mūlabījādīhi pañcahi bījehi pabhāvito hotīti vuttaṃ hoti .
Tattha mūlabījaṃ nāma haliddisiṅgiverādi .
Khandhabījaṃ nāma assattho nigrodhoti evamādi .
Aggabījaṃ nāma ajjukaphaṇijjakādi .
Phaḷubījaṃ nāma ucchuveḷunaḷādi .
‘‘ Bījabījaṃ nāma pubbaṇṇaṃ aparaṇṇaṃ , yāni vā panaññānipi atthi bīje jāyanti bīje sañjāyanti , etaṃ bījabījaṃ nāmā ’’ ti vuttaṃ .
Idāni ‘‘ bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī ’’ ti ( dī . ni .1.10,195; ma . ni .1.293,411;2.11; a . ni .10.99; pu . pa .179) vuttattā dhammānulomena āgataṃ bījagāmasamārambhaṃ dassetuṃ ‘‘ ārambhe dukkaṭan ’’ tiādimāha .
Tasmā etaṃ paṭhamaṃ ‘‘ kappiyaṃ karohī ’’ ti bhūtagāmaparimocanaṃ kāretvā bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāretabbaṃ .
127. Nibbaṭṭabījaṃ ( pāci . aṭṭha .92; kaṅkhā . aṭṭha . bhutagāmasikkhāpadavaṇṇanā ) nāma ambapanasādi .
Nobījaṃ nāma taruṇambaphalādi , etaṃ pana sabbaṃ akappiyampi vaṭṭatīti attho .
Kaṭāhabaddhabījāni kapitthaphalādīni .
Bahiddhā vāpi kārayeti kapālepi kātuṃ vaṭṭati , sace ekābaddhānīti attho .
Kaṭāhamuttaṃ pana bhinditvā kāretabbaṃ .
128. Bhājane vā bhūmiyaṃ vā ekābaddhesu bījesu ekasmiṃ bīje kappiye kate sabbesveva kataṃ bhaveti attho .
Yathā ca bīje , evaṃ rukkhasahassaṃ vā ucchusahassaṃ vā chinditvā ekābaddhe katepi vinicchayo veditabbo .
129. Kappiyaṃ katvā nikkhitte bījagāme puna mūlapaṇṇāni sace jāyaruṃ , puna kappiyaṃ kāreyyāti attho .
Tadāti mūle ca aṅkure ca jāteti attho .
130. Udakasambhavoti
V0.128M0.135 udakajāto .Cetiyādīsūti ettha ādi -saddena gehappamukhapākāravedikādīsu nibbattā gahitā .
Nibbattadvattipattako bhūtagāmova , anibbattako aggabīje saṅgahaṃ gacchati .
Bījampi yāva mūlaṃ vā paṇṇaṃ vā na nikkhamati , tāva bījagāmova , mūle ca nikkhante paṇṇe ca harite jāte bhūtagāmova hotīti attho .
131. Makuḷan ti aphullaṃ .
Ahichattakaṃ nāma rukkhe jātaṃ ahichattakaṃ .
132. Allarukkhe gaṇhatoti sambandho .
Tatthāti allarukkhe chindato vāpīti sambandho .
134.‘‘ Imaṃ rukkhaṃ , imaṃ lataṃ , imaṃ kandaṃ chinda , bhindā ’’ tiādinā nayena niyametvā bhāsituṃ na vaṭṭati .
‘‘ Idaṃ , etan ’’ ti avatvā kevalaṃ ‘‘ rukkhaṃ chindā ’’ tiādinā ( pāci . aṭṭha .92; kaṅkhā . aṭṭha . bhūtagāmahikkhāpadavaṇṇanā ) nayena vattuṃ vaṭṭatīti .
Samaṇakappavinicchayo .
Samaṇakappaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .