3. Cīvaraniddesavaṇṇanā
30. Evaṃ
M0.86 garuke sikkhitabbākāraṃ dassetvā idāni cīvaresu dassetuṃ ‘‘ cīvaran ’’ ti uddhaṭaṃ .Tattha jātito cha cīvarāni ( mahāva .339; pārā . aṭṭha .2.462-463; kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ), tāni kānīti ce , taṃ dassetuṃ ‘‘ khomā ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha khomaṃ nāma khomavākasuttehi kataṃ vatthaṃ .
Sāṇaṃ nāma sāṇavākehi kataṃ vatthaṃ .
Bhaṅgaṃ nāma khomasuttādīhi pañcahi missetvā kataṃ vatthaṃ .
Pāṭekkaṃ vākamayameva vāti vadanti .
Kambalaṃ nāma manussalomaṃ vāḷalomaṃ ṭhapetvā lomehi vāyitvā kataṃ vatthaṃ .
Chaḷetānīti cha etāni .
Saha anulomehīti sānulomāni .
Jātito pana kappiyāni cha cīvarānīti vuttaṃ hoti .
31. Idāni
V0.90 tesaṃ anulomāni dassetuṃ ‘‘ dukūlan ’’ tiādi vuttaṃ .Tattha ( mahāva . aṭṭha .305) dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ vākamayattā .
Paṭṭuṇṇan ti paṭṭuṇṇadese pāṇakehi sañjātavatthaṃ .
Somāradese , cīnadese jātaṃ somāracīnajaṃ paṭanti sambandho .
Imāni tīṇipi koseyyassa anulomāni pāṇakehi katasuttamayattā .
Iddhijan ti ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā nibbattacīvaraṃ .
Taṃ pana khomādīnaṃ aññataraṃ hoti .
Kapparukkhehi nibbattaṃ jāliniyā devakaññāya anuruddhattherassa dinnavatthādikaṃ devadinnaṃ .
Tampi khomādīhi nibbattavatthasadisattā channampi anulomaṃ hotiyeva kappāsikassa vā , iddhijampi tatheva veditabbaṃ .
Tassa tassāti khomādikassa .
Anulomikan ti anurūpaṃ .
32-33.
Evaṃ jātito sānulomāni cha cīvarāni dassetvā idāni tesu adhiṭṭhānādikaṃ vidhānaṃ dassetuṃ ‘‘ ticīvaran ’’ tiādi vuttaṃ .
Ettha ( kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikakhāpadavaṇṇanā ; mahāva .358) dhiṭṭhānato pubbe ticīvaraṃ nāma
M0.87 pāṭekkaṃ natthi saṅghāṭiādippahonakassa paccattharaṇādivasenāpi adhiṭṭhātuṃ anuññātattā .Tasmā ‘‘ ticīvaraṃ adhiṭṭheyya na vikappeyyā ’’ ti ettha ‘‘ imaṃ saṅghāṭin ’’ ti evaṃ nāme gahite ‘‘ adhiṭṭhāna ’’ micceva vattabbaṃ ,‘‘ vikappemī ’’ ti pana na vattabbanti adhippāyo .
Evaṃ sesesupi .
Mukhapuñchanañca nisīdanañca mukhapuñchananisīdanaṃ .
Kaṇḍucchādin ti kaṇḍuppaṭicchādiṃ adhiṭṭheyya , na vikappeyyāti sambandho .
Etthāti imesu navasu cīvaresu .
Ticīvaran ti ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitaticīvaraṃ .
Vinā aladdhasammutiko bhikkhu avippavāsasammutialaddhaṭṭhāne ekāhampi hatthapāsaṃ vijahitvā na vaseyyāti attho .
‘‘ Na bhikkhave cātumāsaṃ nisīdanena vippavasitabbaṃ , yo vippavaseyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti khuddakakkhandhake ( cūḷava .263) vuttattā cātumāsaṃ nisīdanaṃ vinā na vaseyyāti attho .
34. Idāni adhiṭṭhānavidhiṃ dassetuṃ ‘‘ imaṃ saṅghāṭin ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha miccadhiṭṭhayeti iti adhiṭṭhaye ,‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti evaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhayeti attho .
Ahatthapāsametan ti dūre ṭhitaṃ pana ṭhapitokāsaṃ sallakkhetvā sace ekaṃ ,‘‘ etan ’’ ti , bahūni ce ,‘‘ etānī ’’ ti vatvā adhiṭṭhayeti atthasambandho .
Sesesupi ayaṃ nayoti yathā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vuttaṃ , evaṃ ‘‘ imaṃ uttarāsaṅgaṃ , imaṃ kaṇḍuppaṭicchādiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti evaṃ attano nāmeneva vatvā sammukhāpi parammukhāpi vuttanayena adhiṭṭhātabbanti vuttaṃ hoti .
35. Idāni
V0.91 sace pubbe adhiṭṭhitaṃ ticīvaraṃ nisīdanaṃ vassikasāṭikaṃ kaṇḍuppaṭicchādīti imesu chasu cīvaresu aññataraṃ cīvaraṃ atthi , puna tathāvidhaṃ cīvaraṃ adhiṭṭhahitvā pariharituṃ icchantena ‘‘ dve pana na vaṭṭantī ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.469; kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) vuttattā pubbe adhiṭṭhitaṃ paccuddharitvāM0.88 adhiṭṭhātabbanti dassetuṃ ‘‘ adhiṭṭhahanto ’’ tiādi vuttaṃ , taṃ uttānameva .Pattādhiṭṭhahane tathāti ‘‘ imaṃ pattaṃ , etaṃ pattan ’’ ti evaṃ nāmamattameva viseso .
Sesaṃ tādisamevāti attho .
36. Etaṃ imaṃ va saṅghāṭiṃ saṃseti ettha sace antogabbhe vā sāmantavihāre vā hoti , ṭhapitaṭṭhānaṃ sallakkhetvā ‘‘ etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ ti vācā bhinditabbā , sace hatthapāse hoti ,‘‘ imaṃ saṅghāṭin ’’ ti tesaṃ tesaṃ nāmavasena vācā bhinditabbāti attho .
Paccuddhārepi eseva nayo .
Ettha pana ‘‘ dve cīvarassa adhiṭṭhānā kāyena vā adhiṭṭheti , vācāya vā adhiṭṭhetī ’’ ti ( pari .322) vuttattā saṅghāṭiādikaṃ hatthena gahetvā ‘‘ imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī ’’ tiādinā nayena cittena ābhogaṃ katvā kāyavikāraṃ karontena kāyena adhiṭṭhātabbaṃ , yena kenaci sarīrāvayavena aphusantassa na vaṭṭati .
Vācāya adhiṭṭhahantena vacībhedaṃ katvāva adhiṭṭhātabbaṃ .
Tathā pattepi .
Vidūti paṇḍito .
37-8.
Idāni tesaṃ pamāṇaparicchedaṃ dassetuṃ ‘‘ saṅghāṭi pacchimantenā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha dīghato muṭṭhipañcakato ( pārā . aṭṭha .2.469; kaṅkhā . aṭṭha . kathinasikkhāpadavaṇṇanā ) paṭṭhāya ‘‘ tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇaṃ , dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā , tiriyaṃ cha vidatthiyo ’’ ti ( pāci .548) evaṃ vuttasugatacīvarūnāpi vaṭṭati .
Tiriyaṃ pana muṭṭhittikaṃ .
Ca-saddena atirekampi vaṭṭatīti attho .
Uttarāsaṅgassapi etadeva pamāṇanti taṃ dassetuṃ ‘‘ tathā ekaṃsikassāpī ’’ ti vuttaṃ .
Antaravāsakassa pana ‘‘ pārupanenapi hi sakkā nābhiṃ paṭicchādetun ’’ ti ( pārā . aṭṭha .2.469) aṭṭhakathā vacanato ‘‘ dvihattho vā ’’ ti vuttaṃ .
39. Nisīdanassa
M0.89 dīghenāti ettha ( pāci .531 ādayo ; pāci . aṭṭha .531; kaṅkhā . aṭṭha . nisīdanasikkhāpadavaṇṇanā ) nisīdanan ti santhatasadisaṃ santharitvā ekasmiṃ ante vuttappamāṇena dvīsu ṭhānesu phāletvā katāhi tīhi dasāhi yuttassa parikkhārassetaṃ nāmaṃ . 40. Kaṇḍuppaṭicchādi
V0.92 ( pāci .538; mahāva .354; pāci . aṭṭha .537; kaṅkhā . aṭṭha . kaṇḍuppaṭicchādisikkhāpadavaṇṇanā ) nāma yassa adhonābhiubbhajāṇumaṇḍalaṃ kaṇḍu vā piḷakā vā assāvo vā thullakacchu vā ābādho , tassa paṭicchādanatthāya anuññātaṃ cīvaraṃ .Gāthāyo suviññeyyāva .
41. Aḍḍhateyyāvāti ( pāci .544) ettha tato uddhaṃ na vaṭṭatīti attho .
42. Etthāti saṅghāṭito paṭṭhāya yāva vassikasāṭikā , tāva dassitacīvaresūti attho .
Taduttarin ti tato tesaṃ cīvarānaṃ vuttappamāṇato uttariṃ karontassa chedanapācitti hotīti pāṭhaseso , taṃ atirekaṃ chinditvā puna pācittiyaṃ desetabbanti attho .
Paccattharaṇamukhacoḷāti ettha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , yāva mahantaṃ paccattharaṇaṃ ākaṅkhati , tāva mahantaṃ paccattharaṇaṃ kātun ’’ ti ( mahāva .353) vuttattā paccattharaṇassa pamāṇaparicchedo natthi ,.
Mukhapuñchanacoḷassa pana ukkaṭṭhavasena vā antimavasena vā pamāṇaparicchedo na vutto , tasmā tampi appamāṇikaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ ākaṅkhitappamāṇikā ’’ ti , icchitappamāṇikāti attho .
Yāva ekaṃ dhovīyati , tāva aññaṃ paribhogatthāya icchitabbanti dvepi vaṭṭanti .
43. Na
M0.90 dīpitan ti kattha na dīpitaṃ ?Aṭṭhakathāsu .
Kasmāti ce ?
‘‘ Tena kho pana samayena bhikkhūnaṃ paripuṇṇaṃ hoti ticīvaraṃ , attho ca hoti parissāvanehipi thavikāhipi .
Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , parikkhāracoḷakan ’’ ti ( mahāva .357) bahūnaṃ pattathavikaparissāvanādīnaṃ saṅgahavasena vuttattā pāṭekkaṃ nidhānamukhanti .
Yasmā pana bhagavatā ‘‘ yaṃ yaṃ labbhati , taṃ taṃ iminā vidhānena adhiṭṭhahitvā puna yena yena parissāvanādinā attho hoti , taṃ taṃ katvā gaṇhantū ’’ ti anukampāya anuññātaṃ , tasmā vikappanupagapacchimacīvarappamāṇaṃ thavikampi paṭaparissāvanampi bahūnipi ekato katvā ‘‘ imāni cīvarāni parikkhāracoḷāni adhiṭṭhāmī ’’ ti vatvā adhiṭṭhātumpi vaṭṭatiyeva .
Tasmā vuttaṃ ‘‘ tathā vatvā ’’ ti ,‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti vatvāti attho .
Vikappiyan ti vikappanupagaṃ .
44. Ahatakappānan ti ( mahāva .348) ekavāraṃ dhovitakānaṃ .
45. Utuddhaṭānan ti
V0.93 ututo dīghakālato uddhaṭānaṃ , katavatthakiccānaṃ pilotikānanti vuttaṃ hoti .Sesāti uttarāsaṅgaantaravāsakā .
Paṃsu viya kucchitabhāvaṃ paṭikkūlabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ , coḷakhaṇḍānametaṃ nāmaṃ , tasmiṃ paṃsukūle yathārucīti attho .
Kasmāti ce ?
‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , ahatānaṃ dussānaṃ ahatakappānaṃ diguṇaṃ saṅghāṭiṃ ekacciyaṃ uttarāsaṅgaṃ ekacciyaṃ antaravāsakaṃ , utuddhaṭānaṃ dussānaṃ catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ diguṇaṃ uttarāsaṅgaṃ diguṇaṃ antaravāsakaṃ , paṃsukūle yāvadatthaṃ , pāpaṇike ussāho karaṇīyo ’’ ti vuttattā , tasmā susānādīsu patitapaṃsukūle ca antarāpaṇe patitapilotikacīvare ca paṭaparicchedo natthi , paṭasatampi vaṭṭatīti siddhaṃ .
46. Idāni
M0.91 ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , chinnakaṃ saṅghāṭiṃ chinnakaṃ uttarāsaṅgaṃ chinnakaṃ antaravāsakan ’’ ti ( mahāva .345) vatvā puna ‘‘ tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno ticīvare kayiramāne sabbaṃ chinnakaṃ nappahoti .Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ .
Anujānāmi , bhikkhave , dve chinnakāni ekaṃ acchinnakanti .
Dve chinnakāni ekaṃ acchinnakaṃ nappahoti .
Anujānāmi , bhikkhave , dve acchinnakāni ekaṃ chinnakanti .
Ekaṃ chinnakaṃ nappahoti .
Anujānāmi , bhikkhave , anvādhikampi āropetuṃ .
Na ca , bhikkhave , sabbaṃ acchinnakaṃ dhāretabbaṃ , yo dhāreyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( mahāva .360) evaṃ vuttavidhānaṃ dassetuṃ ‘‘ tīsū ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tassa attho – tīsu cīvaresu yaṃ chinditvā sibbituṃ sabbapacchimappamāṇaṃ pahoti , taṃ chinditabbaṃ .
Sabbesu pana appahontesu anvādhikaṃ ādiyeyyāti .
Tattha anvādhi nāma anuvātaṃ viya saṃharitvā cīvarassa upari saṅghāṭiākārena āropetabbaṃ .
Āgantukapattantipi vadanti .
Idaṃ pana appahonake anuññātaṃ .
Sace pahoti , na vaṭṭanti , chinditabbameva .
Anādiṇṇan ti anāropitaṃ anvādhikaṃ .
Na dhāreyyāti ticīvarādhiṭṭhānavasena adhiṭṭhahitvā na dhāretabbanti adhippāyo .
47-8.
Idāni udositasikkhāpadanayaṃ dassetuṃ ‘‘ gāme ’’ tiādi vuttaṃ .
Ettha pana sace gāmo ( pārā .478; pārā . aṭṭha .2.477-478; kaṅkhā . aṭṭha . udositasikkhāpadavaṇṇanā ) ekassa rañño vā bhojakassa vā vasena ekakulassa hoti , pākārādinā parikkhittattā ekūpacāro ca , evarūpe gāme cīvaraṃ nikkhipitvā tasmiṃ gāme yathārucitaṭṭhāne
V0.94 vasituṃ labbhati .Sace so gāmo aparikkhitto , yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ hoti , tasmiṃ ghare vasitabbaṃ , tassa vā gharassa samantato hatthapāsā na vijahitabbaṃ .
Sace
M0.92 so gāmo vesālikusinārādayo viya nānārājūnaṃ vā bhojakānaṃ vā hoti , vuttappakārena parikkhitto ca , evarūpe gāme yasmiṃ ghare cīvaraṃ nikkhittaṃ , tasmiṃ ghare vā vatthabbaṃ .Yassā vīthiyā taṃ gharaṃ hoti , tassā vīthiyā tassa gharassa sammukhāṭṭhāne sabhāye vā nagaradvāre vā vatthabbaṃ , tesaṃ sabhāyadvārānaṃ hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ .
Sace aparikkhitto , yasmiṃ ghare nikkhittaṃ , tattha vā tassa hatthapāse vā vatthabbaṃ .
Nivesanādayo hammiyapariyosānā gāmaparikkhepato bahi sanniviṭṭhāti veditabbā .
Itarathā tesaṃ gāmaggahaṇeneva gahitattā gāmassa ekakulanānākulaekūpacāranānūpacāratāvaseneva vinicchayo vattabbo siyā .
Nivesanādīnaṃ vaseneva pāḷiyaṃ ( pārā .478 ādayo ) attho vibhatto , na gāmavasena .
Udositavinicchaye ayaṃ nayo vuttoyeva .
Nivesaneti ettha sace ekakulassa nivesanaṃ hoti parikkhittañca , antonivesane cīvaraṃ nikkhipitvā antonivesane vatthabbaṃ .
Aparikkhittañce hoti , yasmiṃ gabbhe cīvaraṃ nikkhittaṃ , tasmiṃ vatthabbaṃ , tassa gabbhassa hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ .
Sace nānākulassa hoti parikkhittañca , yasmiṃ gabbhe cīvaraṃ nikkhittaṃ , tasmiṃ gabbhe vatthabbaṃ , sabbesaṃ sādhāraṇadvāramūle vā tesaṃ gabbhadvāramūle vā tesaṃ gabbhadvāramūlānaṃ vā hatthapāsā na vijahitabbaṃ .
Aparikkhittañce hoti , yasmiṃ gabbhe cīvaraṃ nikkhittaṃ , tasmiṃ gabbhe vatthabbaṃ , hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ .
Udositoti yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā .
Pāsādoti dīghapāsādo .
Hammiyan ti muṇḍacchadanapāsādo .
Nāvā
M0.93 pana thalaṃ āropetvā nikkhittāpi hoti , samudde ṭhitāpi .Sace ekakulassa nāvā hoti , antonāvāya cīvaraṃ nikkhipitvā antonāvāya vatthabbaṃ .
Nānākulassa nāvā hoti nānāgabbhā nānāovarakā , yasmiṃ ovarake cīvaraṃ nikkhittaṃ , tasmiṃ vatthabbaṃ , cīvarassa hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ .
Aṭṭoti
V0.95 paṭirājādīnaṃ paṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso .Māḷoti ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo .
Imesu pana udositādīsu māḷapariyosānesu nivesane vuttanayeneva vinicchayo veditabbo .
Nivesananti pana udositādīnaṃ vasena akatāya patissayavikatiyā adhivacanaṃ .
Ārāmo nāma pupphārāmaphalārāmādiko .
Sace ekakulassa ārāmo hoti parikkhitto ca , antoārāme cīvaraṃ nikkhipitvā antoārāme vatthabbaṃ .
Sace aparikkhitto , cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ .
Sace nānākulassa ārāmo hoti parikkhitto ca , dvāramūle vā vatthabbaṃ , dvāramūlassa hatthapāsā vā na vijahitabbaṃ .
Aparikkhitto ce , cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ .
Sattho nāma jaṅghasatthasakaṭasatthānamaññataro .
Sace ekakulassa sattho hoti , satthe cīvaraṃ nikkhipitvā purato vā pacchato vā sattabbhantarā na vijahitabbā , passato abbhantaraṃ na vijahitabbaṃ .
Abbhantaraṃ nāma aṭṭhavīsatihatthaṃ hoti .
Sace gacchanto sattho sakaṭe vā bhagge , goṇe vā naṭṭhe antarā chijjati , yasmiṃ koṭṭhāse cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ , tattha vasitabbaṃ .
Sace nānākulassa hoti
M0.94 , satthe cīvaraṃ nikkhipitvā cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ .Khettakhale su ārāme vuttasadisova vinicchayo .
Dumeti rukkhamūle .
Sace ekakulassa rukkhamūlaṃ hoti , yaṃ majjhanhikakāle samantā chāyā pharati , tasmiṃ ṭhāne aviraḷe padese tassa chāyāya phuṭṭhokāsassa anto eva nikkhipitabbaṃ .
Sace viraḷasākhassa pana rukkhassa ātapena phuṭṭhokāse ṭhapeti , aruṇuggamane sace so bhikkhu tassa hatthapāse na hoti , aññasmiṃ vā ṭhāne tassa chāyāyapi hoti , nissaggiyaṃ hotiyeva .
Nānākulassa ce hoti , cīvarassa hatthapāsā na vijahitabbaṃ .
Ajjhokāse pana viñjhāṭavīādīsu araññesupi samuddamajjhe macchabandhānaṃ agamanapathesu dīpakesupi cīvaraṃ ṭhapetvā tato samantā sattabbhantare padese yattha katthaci vasitabbaṃ .
Sace sattabbhantarato kesaggamattampi atikkamitvā aruṇaṃ uṭṭhapeti , nissaggiyaṃ hoti .
Ettha
V0.96 pana pāḷiyaṃ ‘‘ gāmo ekūpacāro nānūpacāro ’’ tiādinā ( pārā .477) avisesena mātikaṃ nikkhipitvāpi gāmanivesanaudositakhettadhaññakaraṇaārāmavihārānaṃ ekūpacāranānūpacāratā ‘‘ gāmo ekūpacāro nāma ekakulassa gāmo hoti parikkhitto ca aparikkhitto cā ’’ tiādinā ( pārā .478) parikkhittāparikkhittavasena vibhattā .Aṭṭamāḷapāsādahammiyanāvāsattharukkhamūlaajjhokāsānampi evaṃ avatvā ‘‘ ekakulassa aṭṭo hoti , nānākulassa aṭṭo hotī ’’ tiādinā ( pārā .484) nayena ekakulanānākulavasena ca ante ‘‘ ajjhokāso ekūpacāro nāma agāmake araññe samantā sattabbhantarā ekūpacāro , tato paraṃ nānūpacāro ’’ ti ( pārā .494) ca evaṃ ekūpacāranānūpacāratā vibhattā .
Tasmā gāmādīsu
M0.95 parikkhittaṃ ekūpacāraṃ , aparikkhittaṃ nānūpacāranti ca aṭṭādīsu yaṃ ekakulassa , taṃ ekūpacāraṃ nānākulassa nānūpacāranti ca gahetabbaṃ .Ajjhokāsapade vuttanayena gahetabbaṃ .
Bhikkhusammutiyāññatrāti yaṃ gilānassa bhikkhuno cīvaraṃ ādāya pakkamituṃ asakkontassa ñattidutiyena kammena avippavāsasammuti dīyati , taṃ ṭhapetvāti attho .
Laddhasammutikassa pana yāva rogo na vūpasammati , tasmiṃ vūpasante añño vā kuppati , anāpattiyeva .
49.‘‘ Anujānāmi , bhikkhave , kaṇḍuppaṭicchādiṃ yāva ābādhā adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetuṃ .
Vassikasāṭikaṃ vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ , tato paraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) vuttattā rogapariyantā kaṇḍuppaṭicchādi , vassānapariyantā vassikasāṭikāti attho .
Sesāti ticīvarādayo kālavasena apariyantikāti attho .
50. Paccattharaṇādittayaṃ sadasampi adasampi rattampi arattampi ādiṇṇakappampi anādiṇṇakappampi labbhatīti attho .
Nisīdanan ti nisīdanañca rattaṃ anādiṇṇakappañca labbhatīti adhippāyo .
Paccattharaṇaparikkhāramukhapuñchanacoḷāni pana nīlampi pītakampi lohitakampi pupphadasādikampi vaṭṭanti , tasmā ‘‘ sadasampī ’’ tiādi vuttaṃ .
Evarūpaṃ pana nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā na vaṭṭati , kevalaṃ paccattharaṇādivasena adhiṭṭhānamattaṃ kātuṃ vaṭṭati .
51. Ticīvaraṃ
V0.97 kaṇḍuppaṭicchādi vassikasāṭikāti idaṃ pana sesacīvarapañcakaṃ adasaṃ rajitaṃyeva kappati , tañca ādiṇṇakappamevāti attho .Sadasaṃva nisīdanan ti idaṃ pana pubbe ‘‘ sadasampī ’’ ti ettha vuttattā adasampi nisīdanaṃ vaṭṭatīti sammohanivāraṇatthaṃ vuttanti vadanti .
52. Anadhiṭṭhitan ti
M0.96 ticīvarādivasena anadhiṭṭhitaṃ .Anissaṭṭhaṃ nāma aññesaṃ avissajjitaṃ , taṃ pana vikappetvā paribhuñjitabbanti attho .
Idāni vikappanupagassa pamāṇaṃ heṭṭhimaparicchedena dassetuṃ ‘‘ hatthadīghan ’’ tiādimāha .
Tattha ‘‘ anujānāmi , bhikkhave , āyāmena aṭṭhaṅgulaṃ sugataṅgulena caturaṅgulavitthataṃ pacchimaṃ cīvaraṃ vikappetun ’’ ti ( mahāva .358) vuttattā dīghato ekahatthaṃ puthulato upaḍḍhahatthaṃ vikappetabbanti adhippāyo .
53. Ticīvarassāti vinayaticīvarassa , na dhutaṅgaticīvarassa .
Tassa pana imesu navasu cīvarattayameva labbhati , na aññaṃ labbhati .
Sabbametan ti sabbaṃ adhiṭṭhānavidhānañca pariharaṇavidhānañcāti attho .
Parikkhāracoḷiyo sabban ti ticīvarādikaṃ navavidhampi cīvaraṃ .
Tathā vatvāti ‘‘ parikkhāracoḷan ’’ ti vatvā .
Adhiṭṭhatīti adhiṭṭhāti .
Kiṃ pana ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti ?
Āma vaṭṭati ,‘‘ parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhametanti ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati .
Udositasikkhāpade pana ticīvaraṃ adhiṭṭhahitvā pariharantassa parihāro vutto ’’ ti aṭṭhakathāyaṃ ( pārā . aṭṭha .2.469) vuttaṃ , tasmā ticīvaraṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhahantena paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbaṃ .
54. Idāni etesaṃ adhiṭṭhānavijahanākāraṃ dassetuṃ ‘‘ acchedavissajjanagāhavibbhamā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha acchedoti corādīhi acchindanaṃ .
Vissajjanan ti aññesaṃ dānaṃ .
Kathaṃ pana dinnaṃ , kathaṃ gahitaṃ sudinnaṃ suggahitañca hotīti ?
Sace ‘‘ idaṃ tuyhaṃ demi dadāmi dajjāmi oṇojemi pariccajāmi nissajjāmi vissajjāmī ’’ ti vā ‘‘ itthannāmassa demi … pe … vissajjāmī ’’ ti
M0.97 vā vadati , sammukhāpi parammukhāpi dinnaṃyeva hoti .‘‘ Tuyhaṃ gaṇhāhī ’’ ti
V0.98 vutte ‘‘ mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti vadati , sudinnaṃ suggahitañca .‘‘ Tava santakaṃ karohi , tava santakaṃ hotu , tava santakaṃ karissatī ’’ ti vutte ‘‘ mamasantakaṃ karomi , mama santakaṃ hotu , mama santakaṃ karissāmī ’’ ti vadati , duddinnaṃ duggahitañca .
Sace pana ‘‘ tava santakaṃ karohī ’’ ti vutte ‘‘ sādhu , bhante , mayhaṃ gaṇhāmī ’’ ti gaṇhāti , suggahitaṃ .
Gāhoti vissāsaggāho ( pārā . aṭṭha .1.131).
So pana evaṃ veditabbo –
‘‘ anujānāmi , bhikkhave , pañcahaṅgehi samannāgatassa vissāsaṃ gahetuṃ .
Sandiṭṭho ca hoti , sambhatto ca , ālapito ca , jīvati ca , jānāti ca ‘ gahite me attamano bhavissatī ’’’ ti ( mahāva .356).
Tattha sandiṭṭhoti diṭṭhamattakamitto .
Sambhattoti daḷhamitto .
Ālapitoti ‘‘ mama santakaṃ yaṃ icchasi , taṃ gaṇheyyāsi , āpucchitvā gahaṇe kāraṇaṃ natthī ’’ ti vutto .
Jīvatīti anuṭṭhānaseyyāya sayitopi yāva jīvitindriyupacchedaṃ na pāpuṇāti .
Gahite ca attamanoti gahite ca tuṭṭhacitto .
Evarūpassa santakaṃ ‘‘ gahite me attamano bhavissatī ’’ ti jānantena gahetuṃ vaṭṭati .
Anavasesapariyādānavasena cetāni pañca aṅgāni vuttāni , vissāsaggāho pana tīhi aṅgehi ruhati .
Kathaṃ ?
Sandiṭṭho jīvati gahite attamano , sambhatto jīvati gahite attamano , ālapito jīvati gahite attamanoti evaṃ .
Yo pana jīvati , na ca gahite attamano hoti , tassa santakaṃ vissāsabhāvena gahitampi puna dātabbaṃ .
Dadantena matakadhanaṃ tāva ye tassa dhane issarā gahaṭṭhā vā pabbajitā vā , tesaṃ dātabbaṃ .
Yo pana paṭhamaṃyeva ‘‘ suṭṭhu
M0.98 kataṃ tayā mama santakaṃ gaṇhantenā ’’ ti vacībhedena vā cittuppādamattena vā anumoditvā pacchā kenaci kāraṇena kupito , so paccāharāpetuṃ na labhati .Yopi adātukāmo , cittena pana adhivāseti , na kiñci vadati , sopi puna paccāharāpetuṃ na labhati .
Yo pana ‘‘ mayā tumhākaṃ santakaṃ gahitan ’’ ti vā ‘‘ paribhuttan ’’ ti vā vutte nādhivāseti ,‘‘ paṭidehī ’’ ti bhaṇati , so paccāharāpetuṃ labhati .
Vibbhamāti iminā bhikkhuniyāyeva adhiṭṭhānavijahanaṃ gahitaṃ hoti .
Sā pana yadā vibbhamati , tadā assamaṇī hoti .
Bhikkhu pana vibbhamantopi yāva sikkhaṃ na paccakkhāti , tāva bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti .
Liṅgasikkhāti liṅgaparivattanañca sikkhāpaccakkhānañcāti
V0.99 attho .Sabbesūti navasu cīvaresu .
Adhiṭṭhānaviyogakāraṇāti adhiṭṭhānavijahanakāraṇā , imesu aññatarena adhiṭṭhānaṃ vijahatīti attho .
Kiñca bhiyyo ( pārā . aṭṭha .2.469)– ticīvarassa pana vinibbiddhachiddañca adhiṭṭhānavijahanaṃ karotīti attho .
Tattha saṅghāṭiuttarāsaṅgānaṃ dīghantato vidatthippamāṇassa tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa padesassa orato kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇakaṃ chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati .
Antaravāsakassa dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati , parato pana na bhindati .
Tasmā chidde jāte ticīvaraṃ atirekacīvaraṃ hoti , sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ .
Itaresaṃ pana chiddena vijahanaṃ nāma natthi .
Yo pana ticīvarepi dubbalaṭṭhāne paṭhamaṃ aggaḷaṃ datvā pacchā dubbalaṭṭhānaṃ chinditvā apaneti , adhiṭṭhānaṃ na bhijjati .
Maṇḍalaparivattanepi eseva nayo .
Yo pana
M0.99 ubho koṭiyo majjhe karonto sace paṭhamaṃ chinditvā pacchā ghaṭeti , adhiṭṭhānaṃ vijahati , atha ghaṭetvā chindati , na vijahati .Rajakehi dhovāpetvā setakaṃ karontassāpi na vijahati eva .
55. Idāni akappiyacīvarāni dassetuṃ ‘‘ kusavākaphalakānī ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha kusacīraṃ ( mahāva .371; mahāva . aṭṭha .) nāma kuse ganthetvā katacīvaraṃ .
Vākacīraṃ nāma tāpasānaṃ vakkalaṃ .
Phalakacīraṃ nāma phalakāni sibbitvā katacīvaraṃ .
Kesakambalan ti kesehi tantaṃ vāyitvā katakambalaṃ .
Vālakambalan ti camaravālehi vāyitvā katakambalaṃ .
Ulūkapakkhan ti ulūkasakuṇassa pakkhehi katanivāsanaṃ .
Ajinakkhipan ti salomaṃ sakhuraṃ ajinamigacammaṃ .
Imesu sattasu vatthesu yaṃ kiñci dhārayato thullaccayanti attho .
Yathā imesu thullaccayaṃ , tathā akkanāḷaṃ nivāsentassa .
Akkanāḷaṃ nāma akkadaṇḍe vākādīhi ganthetvā katacīvaraṃ .
‘‘ Na bhikkhave akkanāḷaṃ nivāsetabbaṃ , yo nivāseyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( mahāva .371) hi vuttaṃ .
56. Kadalerakakkadusse potthake cā pīti ettha kadalierakaakkamakacivākehi katāni vatthāni evaṃ vuttānīti veditabbāni .
Etesu potthakoyeva pāḷiyaṃ āgato , itarāni taggatikattā aṭṭhakathāsu paṭikkhittāni .
Imesu catūsupi dukkaṭameva .
‘‘ Na bhikkhave naggiyaṃ
V0.100 titthiyasamādānaṃ samādiyitabbaṃ , yo samādiyeyya , āpatti thullaccayassā ’’ ti ( mahāva .370) vuttattā naggiyampi na kappati eva .Sabbameva nīlakaṃ sabbanīlakaṃ .
Evaṃ sesesupi .
Ettha nīlaṃ umāpupphavaṇṇaṃ hoti
M0.100 .Mañjeṭṭhakaṃ mañjeṭṭhakavaṇṇameva .
Pītakaṃ kaṇikārapupphavaṇṇaṃ .
Lohitakaṃ jayasumanapupphavaṇṇaṃ .
Kaṇhakaṃ addāriṭṭhakavaṇṇaṃ .
57. Mahāraṅgaṃ nāma satapadipiṭṭhivaṇṇaṃ .
Mahānāmaṃ nāma rattasambhinnavaṇṇaṃ hoti .
Padumapupphavaṇṇantipi vuttaṃ , mandarattanti attho .
Tirīṭaketi rukkhatace .
Acchinnadīghadasaketi sabbaso acchinnadasake ca majjhe chinnadasake cāti attho .
Aññamaññaṃ saṃsibbitvā katadasaṃ phaladasaṃ nāma .
Ketakapupphādipupphasadisāhi dasāhi yuttaṃ pupphadasaṃ nāma .
Etesupi ‘‘ potthake cāpī ’’ ti ettha vuttaapi-saddena dukkaṭanti veditabbaṃ .
Tathāti yathā etesu kadalidussādīsu pupphadasāvasānesu dukkaṭaṃ , tathā kañcukaveṭhanesupi yaṃ kiñci dhārentassa dukkaṭanti attho .
Etesu pana ayaṃ vinicchayo ( mahāva . aṭṭha .372)– sabbanīlakādīni rajanāni vametvā puna rajitvā dhāretabbāni , na sakkā ce vametuṃ , paccattharaṇādīni vā kāretabbāni , tipaṭṭacīvarassa majjhe vā dātabbāni .
Acchinnadasakādīni dasā chinditvā dhāretabbāni .
Kañcukaṃ vijaṭetvā rajitvā paribhuñjitabbaṃ .
Veṭhanepi eseva nayo .
Tirīṭakaṃ pādapuñchanaṃ kātabbaṃ .
Sabban ti imaṃ vuttappakāraṃ kusacīrādikaṃ akappiyacīvaraṃ acchinnacīvaro labhatīti attho .
Vuttampi cetaṃ parivāre .
‘‘ Akappakataṃ nāpi rajanāya rattaṃ ,
Tena nivattho yena kāmaṃ vajeyya ;
Na cassa hoti āpatti ,
So ca dhammo sugatena desito ;
Pañhā mesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .481);
Ayañhi
M0.101 pañho acchinnacīvarabhikkhuṃ sandhāya vutto , tasmā hi yaṃ kiñci akappiyacīvaraṃ nivāsetvā vā pārupitvā vā acchinnacīvarakena aññaṃ pariyesitabbaṃ .Ettha pana ‘‘ idha pana , bhikkhave , manussā nissīmagatānaṃ bhikkhūnaṃ cīvaraṃ denti ‘ imaṃ cīvaraṃ itthannāmassa
V0.101 demā ’ ti , anujānāmi , bhikkhave , sādituṃ , na tāva taṃ gaṇanūpagaṃ , yāva na hatthaṃ gacchatī ’’ ti ( mahāva .259) vuttattā yāva āharitvā taṃ na dinnaṃ ,‘‘ tumhākaṃ , bhante , cīvaraṃ uppannan ’’ ti pahiṇitvā vā nārocitaṃ , tāva gaṇanaṃ na upeti , anadhiṭṭhitaṃ vaṭṭati .Pattepi eseva nayo .
Ānetvā dinne vā ārocite vā parihāro natthi , dasāhaṃ adhiṭṭhātabbaṃ .
Cīvaravinicchayo .
Cīvaraniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .