1-7.Avijjāsuttādivaṇṇanā
61-67.
Dutiyassa
V3.309 paṭhamādīni uttānatthāni .Sattame naḷakapānaketi evaṃnāmake nigame .
Pubbe kira ( jā . aṭṭha .1.1.19 ādayo ) amhākaṃ bodhisatto kapiyoniyaṃ nibbatto
M3.334 mahākāyo kapirājā hutvā anekasatavānarasahassaparivuto pabbatapāde vicari , paññavā kho pana hoti mahāpañño .So parisaṃ evaṃ ovadati ,‘‘ tātā , imasmiṃ pabbatapāde visaphalāni honti , amanussapariggahitā pokkharaṇikā nāma honti , tumhe pubbe khāditapubbāneva phalāni khādatha , pītapubbāneva pānīyāni pivatha , ettha vo paṭipucchitakiccaṃ natthī ’’ ti .
Te apītapubbaṃ disvā sahasāva apivitvā samantā paridhāvitvā mahāsattassa āgamanaṃ olokayamānā nisīdiṃsu .
Mahāsatto āgantvā ‘‘ kiṃ , tātā , pānīyaṃ na pivathā ’’ ti āha .
Tumhākaṃ āgamanaṃ olokemāti .
‘‘ Sādhu , tātā ’’ ti samantā padaṃ pariyesamāno otiṇṇapadaṃyeva addasa , na uttiṇṇapadaṃ .
Adisvā ‘‘ saparissayā ’’ ti aññāsi .
Tāvadeva ca tattha abhinibbattaamanusso udakaṃ dvedhā katvā uṭṭhāsi – setamukho , nīlakucchi , rattahatthapādo , mahādāṭhiko , vantadāṭho , virūpo , bībhaccho , udakarakkhaso .
So evamāha –
‘‘ kasmā pānīyaṃ na pivatha , madhuraṃ udakaṃ pivatha , kiṃ tumhe etassa vacanaṃ suṇāthā ’’ ti .
Mahāsatto āha ‘‘ tvaṃ adhivattho amanusso ’’ ti ?
Āmāhanti .
‘‘ Tvaṃ idha otiṇṇe labhasī ’’ ti āha .
Āma , tumhe pana sabbe khādissāmīti .
Na sakkhissasi yakkhāti .
Pānīyaṃ pana pivissathāti .
Āma , pivissāmāti .
Evaṃ sante ekampi vānaraṃ na muñcissanti .
‘‘ Pānīyañca pivissāma , na ca te vasaṃ gamissāmā ’’ ti naḷaṃ āharāpetvā koṭiyaṃ gahetvā dhami .
Sabbo ekacchiddo ahosi .
Tīre nisīditvāva pānīyaṃ pivi .
Sesavānarānampi pāṭiyekkaṃ naḷaṃ āharāpetvā dhamitvā adāsi .
Sabbe te passantasseva pānīyaṃ piviṃsu .
Vuttampi cetaṃ –
‘‘ Disvā padamanuttiṇṇaṃ , disvānotaritaṃ padaṃ ;
Naḷena vāriṃ pissāma , neva maṃ tvaṃ vadhissasī ’’ ti .( jā .1.1.20);
Tato
V3.310 paṭṭhāya yāva ajjadivasā tasmiṃ ṭhāne naḷā ekacchiddāva honti .Imasmiñhi kappe kappaṭṭhiyapāṭihāriyāni nāma cande sasalakkhaṇaṃ ( jā .1.4.61 ādayo ), vaṭṭajātake ( jā .1.1.35) saccakiriyaṭṭhāne aggijālassa āgamanupacchedo , ghaṭīkārassa mātāpitūnaṃ vasanaṭṭhāne anovassanaṃ ( ma . ni .2.291), pokkharaṇiyā tīre naḷānaṃ ekacchiddabhāvoti .
Iti sā pokkharaṇī naḷena pānīyassa pivitattā ‘‘ naḷakapānakā ’’ ti nāmaṃ labhi .
Aparabhāge taṃ pokkharaṇiṃ nissāya
M3.335 nigamo patiṭṭhāsi , tassapi ‘‘ naḷakapānan ’’ tveva nāmaṃ jātaṃ .Taṃ pana sandhāya vuttaṃ ‘‘ naḷakapāne ’’ ti .
Palāsavaneti kiṃsukavane .
Tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtan ti byāpanicchāyaṃ idaṃ āmeḍitavacananti dassetuṃ ‘‘ yaṃ yaṃ disan ’’ tiādi vuttaṃ .
Anuviloketvāti ettha anu -saddo ‘‘ parī ’’ ti iminā samānatthoti āha ‘‘ tato tato viloketvā ’’ ti .
Kasmā āgilāyati koṭisahassahatthināgānaṃ balaṃ dhārentassāti codakassa adhippāyo .
Ācariyo panassa ‘‘ esa saṅkhārānaṃ sabhāvo , yadidaṃ aniccatā .
Ye pana aniccā , te ekanteneva udayavayappaṭipīḷitatāya dukkhā eva .
Dukkhasabhāvesu tesu satthukāye dukkhuppattiyā ayaṃ paccayo ’’ ti dassetuṃ ‘‘ bhagavato ’’ tiādi vuttaṃ .
Piṭṭhivāto uppajji , so ca kho pubbekatakammapaccayā .
Etthāha ‘‘ kiṃ pana taṃ kammaṃ , yena aparimāṇakālaṃ sakkaccaṃ upacitavipulapuññasambhāro satthā evarūpaṃ dukkhavipākamanubhavatī ’’ ti ?
Vuccate – ayameva bhagavā bodhisattabhūto atītajātiyaṃ mallaputto hutvā pāpajanasevī ayonisomanasikārabahulo carati .
So ekadivasaṃ nibbuddhe vattamāne ekaṃ mallaputtaṃ gahetvā gāḷhataraṃ nippīḷesi .
Tena kammena idāni buddho hutvāpi dukkhamanubhavi .
Yathā cetaṃ , evaṃ ciñcamāṇavikādīnamitthīnaṃ yāni bhagavato abbhakkhānādīni dukkhāni , sabbāni pubbekatassa vipākāvasesāni , yāni kammapilotikānīti vuccanti .
Vuttañhetaṃ apadāne ( apa . thera 1.39.64-96)–
‘‘ Anotattasarāsanne , ramaṇīye silātale ;
Nānāratanapajjote , nānāgandhavanantare .
‘‘ Mahatā bhikkhusaṅghena , pareto lokanāyako ;
Āsīno byākarī tattha , pubbakammāni attano .
‘‘ Suṇātha
V3.311 bhikkhavo mayhaṃ , yaṃ kammaṃ pakataṃ mayā ;Pilotikassa kammassa , buddhattepi vipaccati .
1.
‘‘ Munāḷi nāmahaṃ dhutto , pubbe aññāsu jātisu ;
Paccekabuddhaṃ surabhiṃ , abbhācikkhiṃ adūsakaṃ .
‘‘ Tena
M3.336 kammavipākena , niraye saṃsariṃ ciraṃ ;Bahū vassasahassāni , dukkhaṃ vedesi vedanaṃ .
‘‘ Tena kammāvasesena , idha pacchimake bhave ;
Abbhakkhānaṃ mayā laddhaṃ , sundarikāya kāraṇā .
2.
‘‘ Sabbābhibhussa buddhassa , nando nāmāsi sāvako ;
Taṃ abbhakkhāya niraye , ciraṃ saṃsaritaṃ mayā .
‘‘ Dasa vassasahassāni , niraye saṃsariṃ ciraṃ ;
Manussabhāvaṃ laddhāhaṃ , abbhakkhānaṃ bahuṃ labhiṃ .
‘‘ Tena kammāvasesena , ciñcamāṇavikā mamaṃ ;
Abbhācikkhi abhūtena , janakāyassa aggato .
3.
‘‘ Brāhmaṇo sutavā āsiṃ , ahaṃ sakkatapūjito ;
Mahāvane pañcasate , mante vācesi māṇave .
‘‘ Tatthāgato isi bhīmo , pañcābhiñño mahiddhiko ;
Tañcāhaṃ āgataṃ disvā , abbhācikkhiṃ adūsakaṃ .
‘‘ Tatohaṃ avacaṃ sisse , kāmabhogī ayaṃ isi ;
Mayhampi bhāsamānassa , anumodiṃsu māṇavā .
‘‘ Tato
V3.312 māṇavakā sabbe , bhikkhamānaṃ kule kule ;Mahājanassa āhaṃsu , kāmabhogī ayaṃ isi .
‘‘ Tena kammavipākena , pañca bhikkhusatā ime ;
Abbhakkhānaṃ labhuṃ sabbe , sundarikāya kāraṇā .
4.
‘‘ Vemātubhātaraṃ pubbe , dhanahetu haniṃ ahaṃ ;
Pakkhipiṃ giriduggasmiṃ , silāya ca apiṃsayiṃ .
‘‘ Tena kammavipākena , devadatto silaṃ khipi ;
Aṅguṭṭhaṃ piṃsayī pāde , mama pāsāṇasakkharā .
5.
‘‘ Purehaṃ dārako hutvā , kīḷamāno mahāpathe ;
Paccekabuddhaṃ disvāna , magge sakalikaṃ khipiṃ .
‘‘ Tena
M3.337 kammavipākena , idha pacchimake bhave ;Vadhatthaṃ maṃ devadatto , abhimāre payojayi .
6.
‘‘ Hatthāroho pure āsiṃ , paccekamunimuttamaṃ ;
Piṇḍāya vicarantaṃ taṃ , āsādesiṃ gajenahaṃ .
‘‘ Tena kammavipākena , bhanto nāḷāgirī gajo ;
Giribbaje puravare , dāruṇo samupāgami .
7.
‘‘ Rājāhaṃ patthivo āsiṃ , sattiyā purisaṃ haniṃ ;
Tena kammavipākena , niraye paccisaṃ bhusaṃ .
‘‘ Kammuno tassa sesena , idāni sakalaṃ mama ;
Pāde chaviṃ pakappesi , na hi kammaṃ vinassati .
8.
‘‘ Ahaṃ
V3.313 kevaṭṭagāmasmiṃ , ahuṃ kevaṭṭadārako ;Macchake ghātite disvā , janayiṃ somanassakaṃ .
‘‘ Tena kammavipākena , sīsadukkhaṃ ahū mama ;
Sabbe sakkā ca haññiṃsu , yadā hani viṭaṭūbho .
9.
‘‘ Phussassāhaṃ pāvacane , sāvake paribhāsayiṃ ;
Yavaṃ khādatha bhuñjatha , mā ca bhuñjatha sālayo .
‘‘ Tena kammavipākena , temāsaṃ khāditaṃ yavaṃ ;
Nimantito brāhmaṇena , verañjāyaṃ vasiṃ tadā .
10.
‘‘ Nibbuddhe vattamānamhi , mallaputtaṃ niheṭhayiṃ ;
Tena kammavipākena , piṭṭhidukkhaṃ ahū mama .
11.
‘‘ Tikicchako ahaṃ āsiṃ , seṭṭhiputtaṃ virecayiṃ ;
Tena kammavipākena , hoti pakkhandikā mama .
12.
‘‘ Avacāhaṃ jotipālo , sugataṃ kassapaṃ tadā ;
Kuto nu bodhi muṇḍassa , bodhi paramadullabhā .
‘‘ Tena kammavipākena , acariṃ dukkaraṃ bahuṃ ;
Chabbassānuruvelāyaṃ , tato bodhimapāpuṇiṃ .
‘‘ Nāhaṃ
M3.338 etena maggena , pāpuṇiṃ bodhimuttamaṃ ;Kummaggena gavesissaṃ , pubbakammena vārito .
‘‘ Puññapāpaparikkhīṇo , sabbasantāpavajjito ;
Asoko anupāyāso , nibbāyissamanāsavo .
‘‘ Evaṃ
V3.314 jino viyākāsi , bhikkhusaṅghassa aggato ;Sabbābhiññābalappatto , anotatte mahāsare ’’ ti .( apa . thera 1.39.64-96);
Avijjāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .