7. Paṭhamamahāpañhasuttavaṇṇanā
27. Sattame
M3.322 vuccethāti vucceyya .Dutiyapadepīti ‘‘ anusāsaniyā vā anusāsanin ’’ ti evaṃ dutiyavākyepi .
Te kira bhikkhū .
Na ceva sampāyissantīti na ceva sammadeva pakārehi gahessanti ñāpessanti .
Tenāha ‘‘ sampādetvā kathetuṃ na sakkhissantī ’’ ti .
Yasmā avisaye pañhaṃ pucchitā honti , tasmā vighātaṃ āpajjissantīti yojanā .
Aññathā ārādhanaṃ nāma natthīti iminā sapaccayanāmarūpānaṃ yāthāvato avabodho eva ito bāhirakānaṃ natthi , kuto pavedanāti dasseti .
Ārādhanan ti yāthāvapavedanena cittassa paritosanaṃ .
Eko pañhoti eko pañhamaggo , ekaṃ pañhagavesananti attho .
Eko uddesoti ekaṃ uddisanaṃ atthassa saṃkhittavacanaṃ .
Veyyākaraṇan ti niddisanaṃ atthassa vivaritvā kathanaṃ .
Hetunāti ‘‘ antavantato anaccantikato tāvakālikato niccappaṭikkhepato ’’ ti evamādinā nayena yathā ime saṅkhārā etarahi , evaṃ atīte anāgate ca aniccā saṅkhatā paṭiccasamuppannā khayadhammā vayadhammā virāgadhammāti atītānāgatesu nayena .
Sabbe sattāti anavasesā sattā .
Te pana bhavabhedato saṅkhepeneva bhinditvā dassento ‘‘ kāmabhavādīsū ’’ tiādimāha
V3.299 .Byadhikaraṇānampi bāhiratthasamāso hoti yathā ‘‘ urasilomo ’’ ti āha ‘‘ āhārato ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikā ’’ ti .
Tiṭṭhati etenāti vā ṭhiti , āhāro ṭhiti etesanti āhāraṭṭhitikāti evaṃ vā ettha samāsaviggaho daṭṭhabbo .
Āhāraṭṭhitikāti paccayaṭṭhitikā , paccayāyattavuttikāti attho .
Paccayattho hettha āhārasaddo ‘‘ ayamāhāro anuppannassa vā kāmacchandassa uppādāyā ’’ tiādīsu ( saṃ . ni .4.232) viya .
Evañhi ‘‘ sabbe sattā ’’ ti iminā asaññasattā pariggahitā honti .
Sā panāyaṃ āhāraṭṭhitikatā nippariyāyato saṅkhāradhammo .
Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘ āhāraṭṭhitikāti āgataṭṭhāne saṅkhāraloko veditabbo ’’ ti ( pārā . aṭṭha .1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā ; visuddhi .1.136).
Yadi evaṃ ‘‘ sabbe sattā ’’ ti idaṃ kathanti ?
Puggalādhiṭṭhānadesanāti nāyaṃ doso .
Tenevāha –
‘‘ ekadhamme , bhikkhave , bhikkhu sammā nibbindamāno sammā virajjamāno sammā vimuccamāno sammā
M3.323 pariyantadassāvī sammadatthaṃ abhisamecca diṭṭheva dhamme dukkhassantakaro hoti .Katamasmiṃ ekadhamme ?
Sabbe sattā āhāraṭṭhitikā ’’ ti .
Yvāyaṃ puggalādhiṭṭhānāya kathāya sabbesaṃ saṅkhārānaṃ paccayāyattavuttitāya āhārapariyāyena sāmaññato paccayadhammo vutto , ayaṃ āhāro nāma eko dhammo .
Codako vuttampi atthaṃ yāthāvato appaṭivijjhamāno neyyatthaṃ suttapadaṃ nītatthato dahanto ‘‘ sabbe sattā ’’ ti vacanamatte ṭhatvā ‘‘ nanu cā ’’ tiādinā codeti .
Ācariyo aviparītaṃ tattha yathādhippetamatthaṃ pavedento ‘‘ na virujjhatī ’’ ti vatvā ‘‘ tesañhi jhānaṃ āhāro hotī ’’ ti āha .
Jhānan ti ekavokārabhavāvahaṃ saññāya virajjanavasena pavattarūpāvacaracatutthajjhānaṃ .
Pāḷiyaṃ pana ‘‘ anāhārā ’’ ti vacanaṃ asaññabhave catunnaṃ āhārānaṃ abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , na paccayāhārassa abhāvato .
Evaṃ santepīti idaṃ sāsane yesu dhammesu visesato āhārasaddo niruḷho ,‘‘ āhāraṭṭhitikā ’’ ti ettha yadi teyeva gayhanti , abyāpitadosamāpanno .
Atha sabbopi paccayadhammo āhāroti adhippeto , imāya āhārapāḷiyā virodho āpannoti dassetuṃ āraddhaṃ .
‘‘ Na virujjhatī ’’ ti yenādhippāyena vuttaṃ , taṃ vivaranto ‘‘ etasmiñhi sutte ’’ tiādimāha .
Kabaḷīkārāhārādīnaṃ ojaṭṭhamakarūpāharaṇādi nippariyāyena āhārabhāvo .
Yathā hi kabaḷīkārāhāro ojaṭṭhamakarūpāharaṇena rūpakāyaṃ upatthambhenti , evaṃ phassādayo vedanādiāharaṇena nāmakāyaṃ upatthambheti , tasmā satipi janakabhāve upatthambhakabhāvo ojādīsu sātisayo labbhamāno mukhyo āhāraṭṭhoti te eva nippariyāyena āhāralakkhaṇā dhammā vuttā .
Idhāti imasmiṃ sutte pariyāyena paccayo āhāroti vutto , sabbo paccayadhammo attano phalaṃ
V3.300 āharatīti imaṃ pariyāyaṃ labhatīti .Tenāha ‘‘ sabbadhammānañhī ’’ tiādi .
Tattha sabbadhammānan ti sabbesaṃ saṅkhatadhammānaṃ .
Idāni yathāvuttamatthaṃ suttena samatthetuṃ ‘‘ tenevāhā ’’ tiādi vuttaṃ .
Ayan ti paccayāhāro .
Nippariyāyāhāropi gahitova hotīti yāvatā sopi paccayabhāveneva janako upatthambhako ca hutvā taṃ taṃ phalaṃ āharatīti vattabbataṃ labhatīti .
Tatthāti
M3.324 pariyāyāhāro , nippariyāyāhāroti dvīsu āhāresu asaññabhave yadipi nippariyāyāhāro na labbhati , pariyāyāhāro pana labbhateva .Idāni tamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ anuppanne hi buddhe ’’ tiādi vuttaṃ .
Uppanne buddhe titthakaramatanissitānaṃ jhānabhāvanāya asijjhanato ‘‘ anuppanne buddhe ’’ ti vuttaṃ .
Sāsanikā tādisaṃ jhānaṃ na nibbattentīti ‘‘ titthāyatane pabbajitā ’’ ti vuttaṃ .
Titthiyā hi upapattivisese vimuttisaññino saññāvirāgāvirāgesu ādīnavānisaṃsadassinova hutvā asaññasamāpattiṃ nibbattetvā akkhaṇabhūmiyaṃ uppajjanti , na sāsanikā .
Vāyokasiṇe parikkammaṃ katvāti vāyokasiṇe paṭhamādīni tīṇi jhānāni nibbattetvā tatiyajjhāne ciṇṇavasī hutvā tato vuṭṭhāya catutthajjhānādhigamāya parikammaṃ katvā .
Tenevāha ‘‘ catutthajjhānaṃ nibbattetvā ’’ ti .
Kasmā ( dī . ni . ṭī .1.68-73; dī . ni . abhi . ṭī .1.68-73) panettha vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti ?
Vuccate , yatheva hi rūpapaṭibhāgabhūtesu kasiṇavisesesu rūpavibhāvanena rūpavirāgabhāvanāsaṅkhāto arūpasamāpattiviseso sacchikarīyati , evaṃ aparibyattaviggahatāya arūpapaṭibhāgabhūte kasiṇavisese arūpavibhāvanena arūpavirāgabhāvanā saṅkhāto rūpasamāpattiviseso adhigamīyatīti .
Ettha ca ‘‘ saññā rogo , saññā gaṇḍo ’’ tiādinā ( ma . ni .3.24),‘‘ dhi cittaṃ , dhi vatetaṃ cittan ’’ tiādinā ca nayena arūpappavattiyā ādīnavadassanena tadabhāve ca santapaṇītabhāvasanniṭṭhānena rūpasamāpattiyā abhisaṅkharaṇaṃ arūpavirāgabhāvanā .
Rūpavirāgabhāvanā pana saddhiṃ upacārena arūpasamāpattiyo , tatthāpi visesena paṭhamāruppajjhānaṃ .
Yadi evaṃ ‘‘ paricchinnākāsakasiṇepī ’’ ti vattabbaṃ , tassāpi arūpapaṭibhāgatā labbhatīti ?
Icchitamevetaṃ , kesañci avacanaṃ panettha pubbācariyehi aggahitabhāvena .
Yathā hi rūpavirāgabhāvanā virajjanīyadhammābhāvamattena parinipphannā , virajjanīyadhammaparibhāsabhūte ca visayavisese pātubhavati , evaṃ arūpavirāgabhāvanāpīti vuccamāne na koci virodho .
Titthiyeheva pana tassā samāpattiyā paṭipajjitabbatāya tesañca visayapathe sūpanibandhanasseva tassa jhānassa paṭipattito diṭṭhivantehi pubbācariyehi catuttheyeva bhūtakasiṇe arūpavirāgabhāvanāparikammaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ .
Kiñca
M3.325 vaṇṇakasiṇesu viya purimabhūtakasiṇattayepiV3.301 vaṇṇappaṭicchāyāva paṇṇatti ārammaṇaṃ jhānassa lokavohārānurodheneva pavattito .Evañca katvā visuddhimagge ( visuddhi .1.57) pathavīkasiṇassa ādāsacandamaṇḍalūpamavacanañca samatthitaṃ hoti , catutthaṃ pana bhūtakasiṇaṃ bhūtappaṭicchāyameva jhānassa gocarabhāvaṃ gacchatīti tassevaṃ arūpapaṭibhāgatā yuttāti vāyokasiṇeyeva parikammaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Dhīti jigucchanatthe nipāto , tasmā dhi cittan ti cittaṃ jigucchāmi .
Dhi vatetaṃ cittan ti etaṃ mama cittaṃ jigucchitaṃ vata hotu .
Vatāti sambhāvane .
Tena jigucchanaṃ sambhāvento vadati .
Nāmāti ca sambhāvane eva .
Tena cittassa abhāvaṃ sambhāveti .
Cittassa bhāvābhāvesu ādīnavānisaṃse dassetuṃ ‘‘ cittañhī ’’ tiādi vuttaṃ .
Khantiṃ ruciṃ uppādetvāti cittassa abhāvo eva sādhu suṭṭhūti imaṃ diṭṭhinijjhānakkhantiṃ tattha ca abhiruciṃ uppādetvā .
Tathā bhāvitassa jhānassa ṭhitibhāgiyabhāvappattiyā aparihīnajjhānā .
Titthāyatane pabbajitasseva tathā jhānabhāvanā hotīti āha ‘‘ manussaloke ’’ ti .
Paṇihito ahosīti maraṇassa āsannakāle ṭhapito ahosi .
Yadi ṭhānādinā ākārena nibbatteyya kammabalena , yāva bhedā tenevākārena tiṭṭheyyāti āha ‘‘ tena iriyāpathenā ’’ tiādi .
Evarūpānampīti evaṃ acetanānampi .
Pi -saddena pageva sacetanānanti dasseti .
Kathaṃ pana acetanānaṃ nesaṃ paccayāhārassa upakappananti codanaṃ sandhāya tattha nidassanaṃ dassento ‘‘ yathā ’’ tiādimāha .
Tena na kevalamāgamoyeva , ayamettha yuttīti dasseti .
Tāva tiṭṭhantīti ukkaṃsato pañca mahākappasatāni tiṭṭhanti .
Ye uṭṭhānavīriyena divasaṃ vītināmetvā tassa nissandaphalamattaṃ kiñcideva labhitvā jīvikaṃ kappenti , te uṭṭhānaphalūpajīvino .
Ye pana attano puññaphalameva upajīvanti , te puññaphalūpajīvino .
Nerayikānaṃ pana neva uṭṭhānavīriyavasena jīvikakappanaṃ , puññaphalassa pana lesopi natthīti vuttaṃ ‘‘ ye pana nerayikā … pe … jīvīti vuttā ’’ ti .
Paṭisandhiviññāṇassa āharaṇena manosañcetanā āhāroti vuttā , na yassa kassaci phalassāti
M3.326 adhippāyena ‘‘ kiṃ pañca āhārā atthī ’’ ti codeti .Ācariyo nippariyāyāhāre adhippete ‘‘ siyā tava codanā avasarā , sā pana ettha anavasarā ’’ ti ca dassento ‘‘ pañca , na pañcāti idaṃ na vattabban ’’ ti vatvā pariyāyāhārasseva panettha adhippetabhāvaṃ dassento ‘‘ nanu paccayo āhāro ’ ti vuttametan ’’ ti āha .
Tasmāti yassa kassaci paccayassa āhāroti icchitattā .
Idāni vuttamevatthaṃ pāḷiyā samatthento ‘‘ yaṃ sandhāyā ’’ tiādimāha .
Mukhyāhāravasenapi
V3.302 nerayikānaṃ āhāraṭṭhitikataṃ dassetuṃ ‘‘ kabaḷīkārāhāraṃ … pe … sādhetī ’’ ti vuttaṃ .Yadi evaṃ nerayikā sukhappaṭisaṃvedinopi hontīti ?
Noti dassetuṃ ‘‘ kheḷo hī ’’ tiādi vuttaṃ .
Tayoti tayo arūpāhārā kabaḷīkārāhārassa abhāvato .
Avasesānan ti asaññasattehi avasesānaṃ kāmabhavādīsu nibbattasattānaṃ .
Paccayāhāro hi sabbesaṃ sādhāraṇoti .
Paṭhamamahāpañhasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .