1. Saggakaṇḍa
1.
Buddho dasabalo satthā , sabbaññū dvipaduttamo ;
Munindo bhagavā nātho , cakkhuma ’ ṅgīraso muni .
2.
Lokanātho ’ nadhivaro , mahesi ca vināyako ;
Samantacakkhu sugato , bhūripañño ca māraji .
3.
Narasīho naravaro , dhammarājā mahāmuni ;
Devadevo lokagaru , dhammassāmī tathāgato .
4.
Sayambhū sammāsambuddho , varapañño ca nāyako ;
Jino , sakko tu siddhattho , suddhodani ca gotamo .
5.
Sakyasīho tathā sakya , muni cādiccabandhu ca ;
6.
Mokkho nirodho nibbānaṃ , dīpo taṇhakkhayo paraṃ ;
Tāṇaṃ leṇa marūpañca , santaṃ sacca manālayaṃ .
7.
Asaṅkhataṃ siva mamataṃ sududdasaṃ ,
Parāyaṇaṃ saraṇa manītikaṃ tathā ;
Anāsavaṃ dhuva manidassanā ’ katā ,
Palokitaṃ nipuṇa mananta makkharaṃ .
8.
Dukkhakkhayo
M0.3 byābajjhañca [ byāpajjaṃ ( ṭīkā )], vivaṭṭaṃ khema kevalaṃ ;Apavaggo virāgo ca , paṇīta maccutaṃ padaṃ .
9.
Yogakkhemo pāra mapi , mutti santi visuddhiyo ;
Vimutya ’ saṅkhatadhātu , suddhi nibbutiyo siyuṃ .
10.
Khīṇāsavo tva ’ sekkho ca , vītarāgo tathā ’ rahā ;
Devaloko divo saggo [ nāko ( sī .)],
Tidivo tidasālayo .
11.
Tidasā tva ’ marā devā , vibudhā ca sudhāsino ;
Surā marū divokā cā , matapā saggavāsino .
12.
Nijjarā ’ nimisā dibbā , apume devatāni ca [ devatā eva devatāni , sakatthe nipaccayo ( ṭīkā )];
13.
Siddho bhūto ca gandhabbo , guyhako yakkha rakkhasā ;
Kumbhaṇḍo ca pisācā ’ dī , niddiṭṭhā devayoniyo .
14.
Pubbadevā suraripū , asurā dānavā pume ;
Tabbisesā pahārādo , sambaro baliādayo .
15.
Pitāmaho pitā brahmā , lokeso kamalāsano ;
Tathā hiraññagabbho ca , surajeṭṭho pajāpati .
16.
Vāsudevo hari [ harī ( ṭīkā )] kaṇho , kesavo cakkapāṇya ’ tha ;
Mahissaro sivo sūlī , issaro pasupatya ’ pi .
17.
Haro vutto kumāro tu , khandho sattidharo bhave ;
18.
Sakko purindado deva , rājā vajirapāṇi ca ;
Sujampati sahassakkho , mahindo vajirāvudho .
19.
Vāsavo ca dasasata , nayano tidivādhibhū ;
Suranātho ca vajira , hattho ca bhūtapatya ’ pi .
20.
Maghavā kosiyo indo , vatrabhū pākasāsano ;
Viḍojo tha sujā tassa [ sujātā ’ ssa ( ṭīkā )], bhariyā tha puraṃ bhave .
21.
Masakkasārā
M0.4 [ masakkasāro ( sī .)] vassoka , sārā cevā ’ marāvatī ;Vejayanto tu pāsādo ,
Sudhammā tu sabhā matā .
22.
Vejayanto ratho tassa ,
Vutto mātali sārathi ;
Erāvaṇo gajo paṇḍu , kambalo tu silāsanaṃ .
23.
Suvīro ccādayo puttā , nandā pokkharaṇī bhave ;
Nandanaṃ missakaṃ citta , latā phārusakaṃ vanā .
24.
Asani dvīsu kulisaṃ , vajiraṃ punnapuṃsake ;
Accharāyotthiyaṃ vuttā , rambhā alambusādayo ;
Devitthiyo tha gandhabbā , pañcasikhoti ādayo .
25.
Vimāno nitthiyaṃ byamhaṃ , pīyūsaṃ tvamataṃ sudhā ;
Sineru meru tidivā , dhāro neru sumeru ca .
26.
Yugandharo īsadharo , karavīko sudassano ;
Nemindharo vinatako , assakaṇṇo kulācalā .
27.
Mandākinī tathā ’ kāsa , gaṅgā suranadī pyatha ;
28.
Koviḷāro tathā pāri , cchattako pārijātako ;
Kapparukkho tu santānā , dayo devaddumā siyuṃ .
29.
Pācī patījhu ’ dīci ’ tthī , pubba pacchima uttarā ;
Disātha dakkhiṇā ’ pācī , vidisā ’ nudisā bhave .
30.
Erāvato [ erāvaṇo ( sī .), amarakose pana erāvato eva atthi ] puṇḍarīko , vāmano kumudo ’ ñjano ;
Pupphadanto sabbabhummo , suppatīko disāgajā .
31.
Dhataraṭṭho ca gandhabbā , dhipo , kumbhaṇḍasāmi tu ;
Viruḷhako , virūpakkho , tu nāgādhipatīrito .
32.
Yakkhādhipo vessavaṇo , kuvero naravāhano ;
Aḷakā [ alakā ( amarakosa )] ḷakamandā ssa , purī , paharaṇaṃ gadā ;
Catuddisāna madhipā , pubbādīnaṃ kamā ime .
33.
Jātavedo
M0.5 sikhī joti , pāvako dahano ’ nalo ;Hutāvaho ’ ccimā dhūma , ketva ’ ggi gini bhānumā .
34.
Tejo dhūmasikho vāyu , sakho ca kaṇhavattanī ;
Vessānaro hutāso tha , sikhājāla ’ cci cāpume .
35.
Vipphuliṅgaṃ phuliṅgañca , bhasmā [‘ bhasmā ’ tipadaṃ rājādigaṇe pariyāpannaṃ ( rūpasiddhi-uṇādi ), bhasmaṃ ( sī .)] tu seṭṭhi chārikā ;
36.
Kukkuḷo tu ’ ṇhabhasmasmi , maṅgāro ’ lāta mummukaṃ [ tikaṃ dittakaṭṭhādindhane ( ṭīkā )];
Samidhā idhumaṃ ce ’ dho , upādānaṃ tathindhanaṃ .
37.
Atho ’ bhāso pakāso cā ,
Loko ‘ jjotā ‘ tapā samā ;
Māluto pavano vāyu , vāto ’ nila samīraṇā ;
Gandhavāho tathā vāyo , samīro ca sadāgati .
38.
Vāyubhedā ime chu ’ ddha , ṅgamo cādhogamo tathā ;
Kucchiṭṭho ca koṭṭhāsayo , assāsaṅgānusārino .
39.
Atho apānaṃ passāso ,
Assāso āna muccate .
40.
Vego javo rayo khippaṃ , tu sīghaṃ turitaṃ lahu ;
Āsu tuṇṇa maraṃ cāvi , lambitaṃ tuvaṭaṃpi ca .
41.
Satataṃ nicca maviratā , nārata santata manavaratañca dhuvaṃ ;
Bhusa matisayo ca daḷhaṃ , tibbe ’ kantā ’ timatta , bāḷhāni ;
Khippādī paṇḍake dabbe , dabbagā tesu ye tisu .
42.
Aviggaho tu kāmo ca , manobhū madano bhave ;
Antako vasavattī ca , pāpimā ca pajāpati .
43.
Pamattabandhu kaṇho ca , māro namuci , tassa tu ;
Taṇhā ’ ratī ragā dhītū , hatthī tu girimekhalo .
44.
Yamarājā ca vesāyī , yamo ’ ssa nayanā vudhaṃ ;
Vepacitti pulomo ca , kimpuriso tu kinnaro .
45.
Antalikkhaṃ kha ’ mādicca , patho ’ bbhaṃ gagana ’ mbaraṃ ;
Vehāso cānilapatho , ākāso nitthiyaṃ nabhaṃ .
46.
Devo
M0.6 vehāyaso tārā ,Patho surapatho aghaṃ .
47.
Megho valāhako devo , pajjunno ’ mbudharo ghano ;
Dhārādharo ca jīmūto , vārivāho tathā ’ mbudo .
48.
Abbhaṃ tīsvatha vassañca , vassanaṃ vuṭṭhi nāriyaṃ ;
Sateratā ’ kkhaṇā vijju , vijjutā cācirappabhā .
49.
Meghanāde tu dhanitaṃ , gajjitaṃ rasitādi ca ;
Indāvudhaṃ indadhanu , vātakkhittambu sīkaro .
50.
Āsāro dhārā sampāto ,
Karakā tu ghanopalaṃ ;
Duddinaṃ meghacchannāhe , pidhānaṃ tvapadhāraṇaṃ .
51.
Tirodhāna ’ ntaradhānā , pidhāna chādanāni ca ;
Indu cando ca nakkhatta , rājā somo nisākaro .
52.
Osadhīso himaraṃsi , sasaṅko candimā sasī ;
Sītaraṃsi nisānātho , uḷurājā ca mā pume .
53.
Kalā soḷasamo bhāgo , bimbaṃ tu maṇḍalaṃ bhave ;
Aḍḍho tvaddho upaḍḍho ca , vā khaṇḍaṃ sakalaṃ pume .
54.
Addhaṃ vuttaṃ same bhāge , pasādo tu pasannatā ;
Komudī candikā juṇhā , kanti sobhā juti cchavi .
55.
Kalaṅko lañchanaṃ lakkhaṃ , aṅko ’ bhiññāṇa lakkhaṇaṃ ;
Cihanaṃ cāpi sobhā tu , paramā susamā tha ca .
56.
Sītaṃ guṇe , guṇiliṅgā , sīta sisira sītalā ;
Himaṃ tuhina mussāvo , nīhāro mahikā pyatha .
57.
Nakkhattaṃ joti bhaṃ tārā , apume tārako ’ ḷu ca ;
58.
Assayujo bharaṇitthī , sakattikā rohiṇī pica ;
Migasira [ magasira ( sī .)] maddā ca punabbasu , phusso [ pusso ( ṭī .)] cāsilesa ’ pi .
59.
Māghā [ magha ( sī .)] ca phaggunī dve ca , hatthā cittā ca svātipi ;
Visākhā ’ nurādhā jeṭṭhā , mūlā ’ sāḷhā duve tathā .
60.
Savaṇo
M0.7 ca dhaniṭṭhā ca , satabhisajo pubbu ’ ttarabhaddapadā ;Revatyapīti kamato , sattādhikavīsanakkhattā .
61.
Sobbhānu kathito rāhu , sūrā dī tu navaggahā ;
Rāsi mesā diko bhadda , padā poṭṭhapadā samā .
62.
Ādicco sūriyo sūro , sataraṃsi divākaro ;
Verocano dinakaro , uṇharaṃsi pabhaṅkaro .
63.
Aṃsumālī dinapati , tapano ravi bhānumā ;
Raṃsimā bhākaro bhānu , akko sahassaraṃsi ca .
64.
Raṃsi ābhā pabhā ditti , ruci bhā juti dīdhiti ;
Marīci dvīsu bhānvaṃ ’ su , mayūkho kiraṇo karo .
65.
Paridhi pariveso tha , marīci migataṇhikā ;
Sūrassodayato pubbu ’, ṭṭhitaraṃsi siyā ’ ruṇo .
66.
Kālo ’ ddhā samayo velā ,
Tabbisesā khaṇādayo ;
Khaṇo dasaccharākālo ,
Khaṇā dasa layo bhave .
67.
Layā dasa khaṇalayo ,
Muhutto te siyā dasa ;
Dasa khaṇamuhutto te , divaso tu ahaṃ dinaṃ .
68.
Pabhātañca vibhātañca , paccūso kalla mapyatha ;
Abhidoso padoso tha ,
Sāyo sañjhā dinaccayo .
69.
Nisā ca rajanī ratti , tiyāmā saṃvarī bhave ;
Juṇhā tu candikāyuttā , tamussannā timisikā .
70.
Nisītho majjhimā ratti , aḍḍharatto mahānisā ;
Andhakāro tamo nitthī , timisaṃ timiraṃ mataṃ .
71.
Caturaṅgatamaṃ evaṃ , kāḷapakkhacatuddasī ;
Vanasaṇḍo ghano megha , paṭalaṃ cā ’ ḍḍharatti ca .
72.
Andhatamaṃ
M0.8 ghanatame , pahāro yāma , saññito ;Pāṭipado tu dutiyā , tatiyādī tithī [ tithi ], tāyati pāletīti tithi , tā + iti ( ṇvādi ) dvisu .
73.
Pannarasī pañcadasī , puṇṇamāsī tu puṇṇamā ;
Amāvasī pyamāvāsī , thiyaṃ pannarasī ’ parā .
74.
Ghaṭikā saṭṭhya ’ horatto , pakkho te dasa pañca ca ;
Te tu pubbāparā sukka ,
Kāḷā , māso tu te duve .
75.
Citto vesākha , jeṭṭho cā , sāḷho dvīsu ca sāvaṇo ;
Poṭṭhapāda ’ ssayujā ca , māsā dvādasa kattiko .
76.
Māgasiro tathā phusso , kamena māgha phagguṇā ;
Kattika ’ ssayujā māsā , pacchima pubbakattikā .
77.
Sāvaṇo nikkhamanīyo ,
Cittamāso tu rammako .
78.
Caturo caturo māsā , kattikakāḷapakkhato ;
Kamā hemanta gimhāna , vassānā utuyo dvisu .
79.
Hemanto sisira mutū ,
Cha vā vasanto ca gimha vassānā ;
Saradoti kamā māsā , dve dve vuttānusārena .
80.
Uṇho nidāgho gimhotha ,
Vasso vassāna pāvusā ;
Utūhi tīhi vassānā , dikehi dakkhiṇāyanaṃ .
81.
Uttarāyana maññehi , tīhi vassāyanadvayaṃ ;
Vassa saṃvaccharā nitthī , sarado hāyano samā .
82.
Kappakkhayo tu saṃvaṭṭo , yuganta palayā api ;
Alakkhī kālakaṇṇitthī , atha lakkhī siri ’ tthiyaṃ .
83.
Danu dānavamātā tha , devamātā panā ’ diti ;
84.
Pāpañca kibbisaṃ verā , ghaṃ duccarita dukkaṭaṃ ;
Apuññā ’ kusalaṃ kaṇhaṃ , kalusaṃ duritā ’ gu ca .
85.
Kusalaṃ
M0.9 sukataṃ sukkaṃ , puññaṃ dhamma manitthiyaṃ ;Sucarita matho diṭṭha , dhammikaṃ ihalokikaṃ .
86.
Sandiṭṭhika matho pāra , lokikaṃ samparāyikaṃ ;
Takkālaṃ tu tadātvaṃ co ,
Ttarakālo tu āyati .
87.
Hāso ’ ttamanatā pīti , vitti tuṭṭhi ca nāriyaṃ ;
Ānando pamudā ’ modo , santoso nandi sammado .
88.
Pāmojjañca pamodo tha , sukhaṃ sātañca phāsva ’ tha ;
Bhaddaṃ seyyo subhaṃ khemaṃ , kalyāṇaṃ maṅgalaṃ sivaṃ .
89.
Dukkhañca kasiraṃ kicchaṃ , nīgho ca byasanaṃ aghaṃ ;
Dabbe tu pāpapuññāni , tīsvākicchaṃ sukhādi ca .
90.
Bhāgyaṃ niyati bhāgo ca , bhāgadheyyaṃ vidhī ’ rito ;
Atho uppatti nibbatti , jāti janana mubbhavo .
91.
Nimittaṃ kāraṇaṃ ṭhānaṃ , padaṃ bījaṃ nibandhanaṃ ;
Nidānaṃ pabhavo hetu , sambhavo setu paccayo .
92.
Kāraṇaṃ yaṃ samāsannaṃ , padaṭṭhānan ti taṃ mataṃ ;
Jīvo tu puriso ’ ttā tha , padhānaṃ pakatitthiyaṃ .
93.
Pāṇo sarīrī bhūtaṃ vā , satto dehī ca puggalo ;
Jīvo pāṇī pajā jantu ,
Jano loko tathāgato .
94.
Rūpaṃ saddo gandha rasā , phasso dhammo ca gocarā ;
Ālambā visayā te chā , rammaṇā lambaṇāni ca .
95.
Sukko goro sito ’ dātā ,
Dhavalo seta , paṇḍarā ;
Soṇo tu lohito ratto ,
Tamba mañjiṭṭha rohitā .
96.
Nīlo kaṇhā ’ sitā kāḷo ,
Mecako sāma sāmalā ;
Sitapītetu paṇḍu ’ tto , īsaṃpaṇḍutu dhūsaro .
97.
Aruṇo
M0.10 kiñciratto tha ,Pāṭalo setalohito ;
Atho pīto halidyābho ,
Palāso harito hari .
98.
Kaḷāro kapilo nīla , pīte tha rocanappabhe ;
Piṅgo pisaṅgo pyathavā , kaḷārādī tu piṅgale .
99.
Kammāso sabalo citto ,
Sāvo tu kaṇhapītake ;
Vāccaliṅgā guṇinyete , guṇe sukkādayo pume .
100.
Naccaṃ naṭṭañca naṭanaṃ , nattanaṃ lāsanaṃ bhave ;
Naccaṃ tu vāditaṃ gīta , miti nāṭu midaṃ tayaṃ .
101.
Naccaṭṭhānaṃ siyā raṅgo , bhinayo sūcyasūcanaṃ ;
Aṅgahāro ’ ṅgavikkhepo , naṭṭako naṭako naṭo .
102.
Siṅgāro karuṇo vīra , bbhuta hassa bhayānakā ;
Santo bībhaccha ruddāni , nava nāṭyarasā ime .
103.
Posassa nāriyaṃ pose , itthiyā saṅgamaṃ pati ;
Yā pihā esa siṅgāro , ratikīḷādikāraṇo .
104.
Uttama ppakatippāyo , itthipurisahetuko ;
So sambhogo viyogoti ,
Siṅgāro duvidho mato .
105.
Bhāsitaṃ
M0.11 lapitaṃ bhāsā , vohāro vacanaṃ vaco ;Utti vācā girā vāṇī , bhāratī kathitā [ kathā ( katthaci )] vacī .
106.
Ekākhyāto padacayo , siyā vākyaṃ sakārako ;
Āmeḍitan ti viññeyyaṃ , dvattikkhattu mudīraṇaṃ .
107.
Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ , turite kotūhale ’ cchare ;
Hāse soke pasāde ca , kare āmeḍitaṃ budho .
108.
Iru nārī yaju sāma , miti vedā tayo siyuṃ ;
Ete eva tayī nārī , vedo manto sutitthiyaṃ .
109.
Aṭṭhako vāmako vāma , devo caṅgīraso bhagu ;
Yamadaggi ca vāsiṭṭho , bhāradvājo ca kassapo ;
Vessāmittoti mantānaṃ , kattāro isayo ime .
110.
Kappo byākaraṇaṃ joti , satthaṃ sikkhā nirutti ca ;
Chandoviciti cetāni , vedaṅgāni vadanti cha .
111.
Itihāso purāvutta , ppabandho bhāratādiko ;
Nāmappakāsakaṃ satthaṃ , rukkhādīnaṃ nighaṇḍu so .
112.
Vitaṇḍasatthaṃ viññeyyaṃ , yaṃ taṃ lokāyataṃ iti ;
Keṭubhaṃ tu kriyākappa , vikappo kavinaṃ hito .
113.
Ākhyāyiko paladdhatthā , pabandhakappanā kathā ;
Daṇḍanītya ’ tthasatthasmiṃ , vuttanto tu pavatti ca .
114.
Saññā , khyā , vhā samaññā cā , bhidhānaṃ nāma mavhayo ;
Nāmadheyyā ’ dhivacanaṃ , paṭivākyaṃ tu uttaraṃ .
115.
Pañho tīsva nuyogo ca , pucchā pyatha nidassanaṃ ;
Upogghāto ca diṭṭhanto , tatho ’ dāharaṇaṃ bhave .
116.
Samā saṅkhepa saṃhārā , samāso saṅgaho pyatha ;
Sataṃ dhārayasī tyādya , bbhakkhānaṃ tucchabhāsanaṃ .
117.
Vohāro tu vivādo tha , sapanaṃ sapathopi ca ;
Yaso siloko kittitthī ,
Ghosanā tu ’ ccasaddanaṃ .
118.
Paṭighoso paṭiravo , tho ’ paññāso vacīmukhaṃ ;
Katthanā ca silāghā ca , vaṇṇanā ca nuti tthuti .
119.
Thomanañca [ thomanaṃ vā ( katthaci thomanaṃ thomanā dviliṅge )] pasaṃsātha , kekā nādo sikhaṇḍinaṃ ;
Gajānaṃ koñca nādo tha ,
Matā hesā hayaddhani .
120.
Pariyāyo vevacanaṃ , sākacchā tu ca saṃkathā ;
Upavādo cu ’ pakkosā , vaṇṇavādā ’ nuvādo ca ;
Janavādā ’ pavādāpi , parivādo ca tulyatthā .
121.
Khepo
M0.12 nindā tathā kucchā , jigucchā garahā bhave ;Nindāpubbo upārambho , paribhāsana muccate .
122.
Aṭṭhānariyavohāra , vasena yā pavattitā ;
Abhivākyaṃ siyā vācā , sā vītikkamadīpanī .
123.
Muhuṃbhāsā nulāpo tha , palāpo natthikā girā ;
Ādobhāsana mālāpo ,
Vilāpo tu pariddavo .
124.
Vippalāpo virodhotti , sandesotti tu vācikaṃ ;
Sambhāsanaṃ tu sallāpo , virodharahitaṃ mithu .
125.
Pharusaṃ niṭṭhuraṃ vākyaṃ , manuññaṃ hadayaṅgamaṃ ;
Saṃkulaṃ tu kiliṭṭha ñca , pubbāparavirodhinī .
126.
Samudāyattharahitaṃ , abaddha miti [ abandha ( ka .)] kittitaṃ ;
Vitathaṃ tu musā cātha [ āhataṃ tu musātthakaṃ ( katthaci , amarakose )], pharusādī tiliṅgikā .
127.
Sammā byayañcā vitathaṃ , saccaṃ tacchaṃ yathātathaṃ ;
Tabbantā tīsva līkaṃ tva , saccaṃ micchā musā byayaṃ .
128.
Ravo ninādo ninado ca saddo ,
Nigghosa nāda ddhanayo ca rāvo ;
Ārāva saṃrāva virāva ghosā ,
Ravā sutitthī sara nissanā ca .
129.
Vissaṭṭha mañju viññeyyā , savanīyā visārino ;
Bindu gambhīra ninnādī , tyeva maṭṭhaṅgiko saro .
130.
Tiracchānagatānañhi , rutaṃ vassita muccate ;
Kolāhalo kalahalo ,
Gītaṃ gānañca gītikā .
131.
Sarā satta tayo gāmā , cekavīsati mucchanā ;
Tānā [ ṭhānāni ( bahūsu )] cekūnapaññāsa , iccetaṃ saramaṇḍalaṃ .
132.
Usabho dhevato ceva , chajja gandhāra majjhimā ;
Pañcamo ca nisādoti , satte ’ te gaditā sarā .
133.
Nadanti
M0.13 usabhaṃ gāvo , turagā dhevataṃ tathā ;Chajjaṃ mayūrā gandhāra , majā koñcā ca majjhimaṃ .
134.
Pañcamaṃ parapuṭṭhādī , nisāda mpi ca vāraṇā ;
Chajjo ca majjhimo gāmā ,
Tayo sādhāraṇoti ca .
135.
Saresu tesu pacceke , tisso tisso hi mucchanā ;
Siyuṃ tatheva tānāni [ ṭhānāni ( bahūsu )], satta satteva labbhare .
136.
Tisso duve catasso ca , catasso kamato sare ;
Tisso duve catassoti , dvāvīsati sutī siyuṃ .
137.
Uccatare rave tāro , thābyatte madhure kalo ;
Gambhīre tu rave mando , tārādī tīsvatho kale ;
Kākalī sukhume vutto ,
Kriyādisamatā layo .
138.
Vīṇā ca vallakī satta , tantī sā parivādinī ;
Pokkharo doṇi vīṇāya ,
Upavīṇo tu veṭhako .
139.
Ātatañceva vitata , mātatavitataṃ ghanaṃ ;
Susiraṃ ceti tūriyaṃ , pañcaṅgika mudīritaṃ .
140.
Ātataṃ nāma cammāva , naddhesu bheriyādisu ;
Tale ’ kekayutaṃ kumbha , thuṇa daddarikādikaṃ .
141.
Vitataṃ co ’ bhayatalaṃ , tūriyaṃ murajādikaṃ ;
Ātatavitataṃ sabba , vinaddhaṃ paṇavādikaṃ .
142.
Susiraṃ vaṃsasaṅkhādi , sammatālādikaṃ ghanaṃ ;
Ātojjaṃ tu ca vādittaṃ , vāditaṃ vajja muccate .
143.
Bherī ( bheri ) dundubhi vutto tha ,
Mudiṅgo murajossa tu ;
Āliṅga , ṅkyo , ddhakā bhedā ,
Tiṇavo tu ca ḍiṇḍimo .
144.
Ālambaro
M0.14 tu paṇavo , koṇo vīṇādivādanaṃ ;Daddarī paṭaho bheri , ppabhedā maddalā dayo .
145.
Janappiye vimadduṭṭhe , gandhe parimalo bhave ;
So tvā modo dūragāmī , vissantā tīsvito paraṃ .
146.
Iṭṭhagandho ca surabhi , sugandho ca sugandhi ca ;
Pūtigandhi tu duggandho , tha vissaṃ āmagandhi yaṃ .
147.
Kuṅkumañceva yavana , pupphañca tagaraṃ tathā ;
Turukkhoti catujjāti , gandhā ete pakāsitā .
148.
Kasāvo nitthiyaṃ titto , madhuro lavaṇo ime ;
Ambilo kaṭuko ceti , cha rasā tabbatī tisu .
149.
Siyā phasso ca phoṭṭhabbo ,
Visayī tvakkha mindriyaṃ ;
Nayanaṃ tvakkhi nettañca , locanaṃ ca ’ cchi cakkhu ca .
150.
Sotaṃ saddaggaho kaṇṇo , savanaṃ suti natthu tu ;
Nāsā ca nāsikā ghānaṃ , jivhātu rasanā bhave .
151.
Sarīraṃ vapu gattañcā , ttabhāvo bondi viggaho ;
Dehaṃ vā purise kāyo , thiyaṃ tanu kaḷevaraṃ .
152.
Cittaṃ ceto mano nitthī , viññāṇaṃ hadayaṃ tathā ;
Mānasaṃ dhī tu paññā ca , buddhi medhā mati muti .
153.
Bhūrī mantā ca paññāṇaṃ , ñāṇaṃ vijjā ca yoni ca ;
Paṭibhāna mamoho tha , paññābhedā vipassanā .
154.
Sammādiṭṭhi pabhutikā , vīmaṃsā tu vicāraṇā ;
Sampajaññaṃ tu nepakkaṃ , vedayitaṃ tu vedanā .
155.
Takko vitakko saṅkappo ,
Ppano ’ hā ’ yu tu jīvitaṃ ;
Ekaggatā tu samatho , avikkhepo samādhi ca .
156.
Ussāhā ’ tappa paggāhā , vāyāmo ca parakkamo ;
Padhānaṃ vīriyaṃ cehā , uyyāmo ca dhiti tthiyaṃ .
157.
Cattāri vīriyaṅgāni , tacassa ca nahāruno ;
Avasissana maṭṭhissa , maṃsalohitasussanaṃ .
158.
Ussoḷhī
M0.15 tva dhimattehā , sati tva nussati tthiya ;Lajjā hirī samānā tha , ottappaṃ pāpabhīrutā .
159.
Majjhattatā tu ’ pekkhā ca , adukkhamasukhā siyā ;
Cittābhogo manakkāro ,
Adhimokkho tu nicchayo .
160.
Dayā ’ nukampā kāruññaṃ , karuṇā ca anuddayā ;
Thiyaṃ veramaṇī ceva , viratyā ’ rati cāpyatha .
161.
Titikkhā khanti khamanaṃ , khamā mettā tu metya ’ tha ;
Dassanaṃ diṭṭhi laddhitthī , siddhanto samayo bhave .
162.
Taṇhā ca tasiṇā ejā , jālinī ca visattikā ;
Chando jaṭā nikantyā ’ sā , sibbinī bhavanetti ca .
163.
Abhijjhā vanatho vānaṃ , lobho rāgo ca ālayo ;
Pihā manoratho icchā , bhilāso kāma dohaḷā ;
Ākaṅkhā ruci vuttā sā , tvadhikā lālasā dvisu .
164.
Veraṃ virodho viddeso , doso ca paṭighañca vā ;
Kodhā ’ ghātā kopa rosā ,
Byāpādo ’ nabhiraddhi ca .
165.
Baddhavera mupanāho , siyā soko tu socanaṃ ;
Roditaṃ kanditaṃ ruṇṇaṃ , paridevo pariddavo .
166.
Bhītitthi bhaya muttāso , bheravaṃ tu mahabbhayaṃ ;
167.
Bheravaṃ bhīsanaṃ bhīmaṃ , dāruṇañca bhayānakaṃ ;
Ghoraṃ paṭibhayaṃ bhesmaṃ , bhayaṅkara mime tīsu .
168.
Issā usūyā maccheraṃ , tu macchariya maccharaṃ ;
Moho ’ vijjā tathā ’ ñāṇaṃ , māno vidhā ca unnati .
169.
Uddhacca muddhaṭaṃ cātha [ uddhavaṃuddhaṃ dhāvati citta metenāti uddhavaṃ ( ṭīkā )], tāpo kukkuccameva ca ;
Pacchātāpo nutāpo ca , vippaṭisāro pakāsito .
170.
Manovilekha sandehā , saṃsayo ca kathaṃkathā ;
Dveḷhakaṃ vicikicchā ca , kaṅkhā saṅkā vimatyapi .
171.
Gabbo
M0.16 bhimāno ’ haṃkāro , cintātu jhāna muccate ;Nicchayo niṇṇayo vutto , paṭiññā tu paṭissavo .
172.
Avamānaṃ tirakkāro , paribhavo pya ’ nādaro ;
Parābhavo pya ’ vaññā tha , ummādo cittavibbhamo .
173.
Pemaṃ sineho sneho tha , cittapīḷā visaññitā ;
Pamādo sativossaggo , kotūhalaṃ kutūhalaṃ .
174.
Vilāso lalitaṃ līlā , hāvo heḷā ca vibbhamo ;
Iccādikā siyuṃ nāri , siṅgārabhāvajā kiriyā .
175.
Hasanaṃ hasitaṃ hāso , mando so mihitaṃ sitaṃ ;
Aṭṭahāso mahāhāso ,
Romañco lomahaṃsanaṃ .
176.
Parihāso davo khiḍḍā , keḷi kīḷā ca kīḷitaṃ ;
Niddā tu supinaṃ soppaṃ , middhañca pacalāyikā .
177.
Thiyaṃ nikati kūṭañca , dambho sāṭhyañca ketavaṃ ;
Sabhāvo tu nissaggo ca , sarūpaṃ pakatitthiyaṃ .
178.
Sīlañca lakkhaṇaṃ bhāvo ,
Ussavo tu chaṇo maho [ mato ( ṭī .)].
179.
Dhārento jantu sasneha , mabhidhānappadīpikaṃ ;
Khuddakādyatthajātāni [ khuddakānyatthajātāni ( ka .)], sampassati yathāsukhaṃ .
Saggakaṇḍo niṭṭhito .