Issues
Abhidhānappadīpikā

3. Sāmaññakaṇḍa

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

3. Sāmaññakaṇḍa

1. Visesyādhīnavagga

691.
Visesyādhīna saṃkiṇṇā , nekatthehya ’ byayehi ca ;
Sā ’ ṅgo ’ pāṅgehi kathyante , kaṇḍe vaggā iha kkamā .
692.
Guṇadabbakriyāsaddā ,M0.58 siyuṃ sabbe visesanā ;
Visesyādhīnabhāvena , visesyasamaliṅgino .
693.
Sobhanaṃ ruciraṃ sādhu , manuññaṃ cāru sundaraṃ ;
Vaggu manoramaṃ kantaṃ , hārī mañju ca pesalaṃ .
694.
Bhaddaṃ vāmañca kalyāṇaṃ , manāpaṃ laddhakaṃ subhaṃ ;
Uttamo pavaro jeṭṭho , pamukhā ’ nuttaro varo .
695.
Mukhyo padhānaṃ pāmokkho , para maggañña muttaraṃ ;
Paṇītaṃ paramaṃ seyyo , gāmaṇī seṭṭha sattamā .
696.
Visiṭṭhā ’ riya nāge ’ ko , sabhaggā mokkha puṅgavā ;
Sīha kuñjara saddūlā , dī tu samāsagā pume .
697.
Citta ’ kkhi pītijanana , mabyāseka masecanaṃ ;
Iṭṭhaṃ tu subhagaṃ hajjaṃ , dayitaṃ vallabhaṃ piyaṃ .
698.
Tucchañca rittakaṃ suññaṃ , athā ’ sārañca pheggu ca ;
Mejjhaṃ pūtaṃ pavitto tha , aviraddho apaṇṇako .
699.
Ukkaṭṭho ca pakaṭṭho tha , nihīno hīna lāmakā ;
Patikiṭṭhaṃ nikiṭṭhañca , ittarā ’ vajja kucchitā .
700.
Adhamo ’ maka gārayhā ,
Malīno tu malīmaso ;
Brahā mahantaṃ vipulaṃ , visālaṃ puthulaṃ puthu .
701.
Garu ’ ru vitthiṇṇa matho , pīnaṃ thūlañca pīvaraṃ ;
Thullañca vaṭharañcā tha , ācitaṃ nicitaṃ bhave .
702.
Sabbaṃ samatta makhilaṃ , nikhilaṃ sakalaṃ tathā ;
Nissesaṃ kasiṇā ’ sesaṃ , samaggañca anūnakaṃ ,
703.
Bhūri pahutaṃ pacuraṃ , bhiyyo sambahulaṃ bahu ;
Yebhuyyaṃ bahulaṃ cātha , bāhiraṃ paribāhiraṃ .
704.
Parosatā dī te , yesaṃ , paraṃ mattaṃ satādito ;
Parittaṃ sukhumaṃ khuddaṃ , thoka mappaṃ kisaṃ tanu .
705.
Cullaṃ matte ’ tthiyaṃ lesa ,
Lavā ’ ṇuhi kaṇo pume ;
Samīpaṃ nikaṭā ’ sanno , pakaṭṭhā ’ bhyāsa santikaṃ .
706.
AvidūrañcaM0.59 sāmantaṃ , sannikaṭṭha mupantikaṃ ;
Sakāsaṃ antikaṃ ñattaṃ , dūraṃ tu vippakaṭṭhakaṃ .
707.
Nirantaraṃ ghanaṃ sandaṃ , viraḷaṃ pelavaṃ tanu ;
Athā yataṃ dīgha matho , nittalaṃ vaṭṭa vaṭṭulaṃ .
708.
Ucco tu unnato tuṅgo , udaggo ceva ucchito ;
Nīco rasso vāmano tha , ajimho paguṇo uju .
709.
Aḷāraṃ vellitaṃ vaṅkaṃ , kuṭilaṃ jimha kuñcitaṃ ;
Dhuvo ca sassato nicco , sadātana sanantanā .
710.
Kūṭaṭṭho tve ’ karūpena , kālabyāpī pakāsito ;
Lahu sallahukaṃ cātha , saṅkhyātaṃ gaṇitaṃ mitaṃ .
711.
Tiṇhaṃ tu tikhiṇaṃ tibbaṃ , caṇḍaṃ uggaṃ kharaṃ bhave ;
Jaṅgamañca carañceva , tasaṃ ñeyyaṃ carācaraṃ .
712.
Kampanaṃ calanaṃ cātha , atiritto tathā ’ dhiko ;
Thāvaro jaṅgamā añño , lolaṃ tu cañcalaṃ calaṃ .
713.
Taralañca purāṇo tu , purātana sanantanā ;
Cirantano tha paccaggho , nūtano ’ bhinavo navo .
714.
Kurūraṃ kaṭhinaṃ daḷhaṃ , niṭṭhuraṃ kakkhaḷaṃ bhave ;
Anitthya ’ nto pariyanto , panto ca pacchiman ’ timā .
715.
Jighaññaṃ carimaṃ pubbaṃ , tva ’ ggaṃ paṭhama mādi so ;
Patirūpo nucchavikaṃ , atha moghaṃ niratthakaṃ .
716.
Byattaṃ puṭa [ phuṭaṃ ( sī .)] ñca mudu tu , sukumārañca komalaṃ ;
Paccakkhaṃ indriyaggayhaṃ , apaccakkhaṃ atindriyaṃ .
717.
Itarā ’ ññataro eko , añño bahuvidho tu ca ;
Nānārūpo ca vividho , abādhaṃ tu niraggalaṃ .
718.
Athe ’ kākī ca ekacco , eko ca ekako samā ;
Sādhāraṇañca sāmaññaṃ , sambādho tu ca saṃkaṭaṃ .
719.
Vāmaṃ kaḷevaraṃ sabyaṃ ;
Apasabyaṃ tu dakkhiṇaṃ ;
Paṭikūlaṃ tva ’ pasabyaṃ , gahanaṃ kalilaṃ samā .
720.
UccāvacaṃM0.60 bahubhedaṃ , saṃkiṇṇā ’ kiṇṇa saṃkulā ;
Katahattho ca kusalo , pavīṇā ’ bhiñña sikkhitā .
721.
Nipuṇo ca paṭu cheko , cāturo dakkha pesalā ;
Bālo dattu jalo mūḷho , mando viññū ca bāliso .
722.
Puññavā sukatī dhañño , mahussāho mahādhiti ;
Mahātaṇho mahiccho tha , hadayī hadayālu ca .
723.
Sumano haṭṭhacitto tha , dummano vimano pyatha ;
Vadāniyo vadaññū ca , dānasoṇḍo bahuppado .
724.
Khyāto patīto paññāto ,
Bhiññāto pathito suto ,
Vissuto vidito ceva , pasiddho pākaṭo bhave .
725.
Issaro nāyako sāmī , patī ’ sā ’ dhipatī pabhū ;
Ayyā ’ dhipā ’ dhibhū netā ,
Ibbho tva ’ ḍḍho tathā dhanī .
726.
Dānāraho dakkhiṇeyyo , siniddho tu ca vacchalo ;
Parikkhako kāraṇiko ,
Āsatto tu ca tapparo .
727.
Kāruṇiko dayālupi , sūrato ussuko tu ca ;
Iṭṭhatthe uyyuto cātha , dīghasutto cirakriyo .
728.
Parādhīno parāyatto , āyatto tu ca santako ;
Pariggaho adhīno ca , sacchando tu ca serini .
729.
Anisammakārī jammo , atitaṇho tu lolupo ;
Giddho tu luddho lolo tha ,
Kuṇṭho mando kriyāsu hi .
730.
Kāmayitā tu kamitā , kāmano kāmi kāmuko ;
Soṇḍo matto vidheyyo tu ,
Assavo subbaco samā .
731.
PagabbhoM0.61 paṭibhāyutto , bhīsīlo bhīru bhīruko ;
Adhīro [ avīro ( ṭī .)] kātaro cātha ,
Hiṃsāsīlo ca ghātuko .
732.
Kodhano rosano [ dosano ( sī .)] kopī ,
Caṇḍo tvaccantakodhano ;
Sahano khamano khantā , titikkhavā ca khantimā .
733.
Saddhāyutto tu saddhālu , dhajavā tu dhajālu ca [ lajjālutu ca lajjavā ( ka .)];
Niddālu niddāsīlo tha , bhassaro bhāsuro bhave .
734.
Naggo digambaro ’ vattho , ghasmaro tu ca bhakkhako ;
Eḷamūgo tu vattuñca , sotuṃ cā ’ kusalo bhave .
735.
Mukharo dummukhā ’ baddha , mukhā cāppiyavādini ;
Vācālo bahugārayha , vace vattā tu so vado .
736.
Nijo sako attaniyo ,
Vimhayo ’ cchariya ’ bbhuto ;
Vihattho byākulo cātha ,
Ātatāyī vadhudyato .
737.
Sīsacchejjamhi vajjho tha , nikato ca saṭho ’ nuju ;
Sūcako pisuṇo kaṇṇe ,
Japo dhutto tu vañcako .
738.
Anisamma hi yo kiccaṃ , puriso vadhabandhanādi mācarati ;
Avinicchitakārittā , sokhalu capaloti viññeyyo .
739.
Khuddo kadariyo thaddha , maccharī kapaṇo pyatha ;
Akiñcano daliddo ca , dīno niddhana duggatā .
740.
Asambhāvitasampattaṃ , kākatāliya muccate ;
Atha yācanako atthī , yācako ca vanibbako .
741.
Aṇḍajā pakkhisappādī , narādī tu jalābujā ;
Sedajā kimiḍaṃsādī , devādī tvo ’ papātikā .
742.
JaṇṇutagghoM0.62 jaṇṇumatto , kappo tu kiñcidūnake ;
Antaggataṃ bhu pariyā , panna mantogadho ’ gadhā .
743.
Rādhito sādhito cātha , nippakkaṃ kuthitaṃ bhave ;
Āpanno tvā ’ padappatto , vivaso tvavaso bhave .
744.
Nuṇṇo nuttā ’ tta , khittā ce ’, ritā viddhā tha kampito ;
Dhūto ādhūta calitā , nisitaṃ tu ca tejitaṃ .
745.
Pattabbaṃ gamma māpajjaṃ [ āsajjaṃ ( ka .)], pakkaṃ pariṇataṃ samā ;
Veṭhitaṃ tu valayitaṃ , ruddhaṃ saṃvuta māvutaṃ .
746.
Parikkhittañca nivutaṃ , visaṭaṃ vitthataṃ tataṃ ;
Litto tu diddho gūḷho tu ,
Gutto puṭṭho tu posito .
747.
Lajjito hīḷito cātha , sanitaṃ dhanitaṃ pyatha ;
Sandānito sito baddho ,
Kīlito saṃyato bhave .
748.
Siddhe nipphanna nibbattā , dārite bhinna bheditā ;
Channo tu chādite cātha , viddhe chiddita vedhitā .
749.
Āhaṭo ābhatā ’ nītā ,
Danto tu damito siyā ;
Santo tu samito ceva ,
Puṇṇo tu pūrito bhave .
750.
Apacāyito mahito , pūjitā ’ rahito ’ ccito ;
Mānito cā ’ pacito ca , tacchitaṃ tutanūkate .
751.
Santatto dhūpito copa ,
Carito tu upāsito ;
Bhaṭṭhaṃ tu galitaṃ pannaṃ , cutañca dhaṃsitaṃ bhave .
752.
Pīto pamudito haṭṭho ,
Matto tuṭṭho tha kantito ;
Sañchinno lūna dātā tha ,
Pasattho vaṇṇito thuto .
753.
Tinto ’ lla ’ ddaM0.63 kilinno ’ nnā , maggitaṃ pariyesitaṃ ;
Anvesitaṃ gavesitaṃ , laddhaṃ tu patta muccate .
754.
Rakkhitaṃ gopitaṃ guttaṃ , tātaṃ gopāyitā ’ vitā ;
Pālitaṃ atha ossaṭṭhaṃ , cattaṃ hīnaṃ samujjhitaṃ .
755.
Bhāsitaṃ lapitaṃ vuttā , bhihitā ’ khyāta jappitā ;
Udīritañca kathitaṃ , gaditaṃ bhaṇito ’ ditā .
756.
Avaññātā ’ vagaṇitā , paribhūtā ’ vamānitā ;
Jighacchito tu khudito ,
Chāto ceva bubhukkhito .
757.
Buddhaṃ ñātaṃ paṭipannaṃ , viditā ’ vagataṃ mataṃ ;
Gilito khādito bhutto ,
Bhakkhito ’ jjhohaṭā ’ sitā .
Iti visesyādhīnavaggo .