3. Taṇhāmūlakasuttavaṇṇanā
23. Tatiye ( dī . ni . ṭī .2.103) esanataṇhāti bhogānaṃ pariyesanavasena pavattā taṇhā .
Esitataṇhāti pariyiṭṭhesu bhogesu uppajjamānataṇhā .
Paritassanavasena
M3.292 pariyesati etāyāti pariyesanā , āsayato payogato ca pariyesanā tathāpavatto cittuppādo .Tenāha ‘‘ taṇhāya sati hotī ’’ ti .
Rūpādiārammaṇappaṭilābhoti savatthukānaṃ rūpādiārammaṇānaṃ gavesanavasena paṭilābho .
Yaṃ pana apariyiṭṭhaṃyeva labbhati , tampi atthato pariyesanāya laddhameva nāma tathārūpassa kammassa pubbekatattā eva labbhanato .
Tenāha ‘‘ so hi pariyesanāya sati hotī ’’ ti .
Sukhavinicchayan ti
V3.270 sukhaṃ visesato nicchinotīti sukhavinicchayo .Sukhaṃ sabhāvato samudayato atthaṅgamato ādīnavato nissaraṇato ca yāthāvato jānitvā pavattañāṇaṃva sukhavinicchayaṃ .
Jaññāti jāneyya .
‘‘ Subhaṃ sukhan ’’ tiādikaṃ ārammaṇe abhūtākāraṃ vividhaṃ ninnabhāvena cinoti āropetīti vinicchayo , assādānupassanā taṇhā .
Diṭṭhiyāpi evameva vinicchayabhāvo veditabbo .
Imasmiṃ pana sutte vitakkoyeva āgatoti yojanā .
Imasmiṃ pana sutteti sakkapañhasutte ( dī . ni .2.358).
Tattha hi ‘‘ chando kho , devānaminda , vitakkanidāno ’’ ti āgataṃ .
Idhāti imasmiṃ sutte .
Vitakkeneva vinicchinantīti etena ‘‘ vinicchinati etenāti vinicchayo ’’ ti vinicchayasaddassa karaṇasādhanamāha .
Ettakan tiādi vinicchayanākāradassanaṃ .
Chandanaṭṭhena chando , evaṃ rañjanaṭṭhena rāgoti chandarāgo .
Svāyaṃ anāsevanatāya mando hutvā pavatto idhādhippetoti āha ‘‘ dubbalarāgassādhivacanan ’’ ti .
Ajjhosānan ti taṇhādiṭṭhivasena abhinivesanaṃ .
‘‘ Mayhaṃ idan ’’ ti hi taṇhāgāho yebhuyyena attaggāhasannissayova hoti .
Tenāha ‘‘ ahaṃ mamantī ’’ ti .
Balavasanniṭṭhānan ti ca tesaṃ gāhānaṃ thirabhāvappattimāha .
Taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇan ti ahaṃ mamanti balavasanniṭṭhānavasena abhiniviṭṭhassa attattaniyaggāhavatthuno aññāsādhāraṇaṃ viya katvā pariggahetvā ṭhānaṃ , tathāpavatto lobhasahagatacittuppādo .
Attanā pariggahitassa vatthuno yassa vasena parehi sādhāraṇabhāvassa asahamāno hoti puggalo , so dhammo asahanatā .
Evaṃ vacanatthaṃ vadanti niruttinayena .
Saddalakkhaṇena pana yassa dhammassa vasena macchariyayogato puggalo maccharo
M3.293 , tassa bhāvo , kammaṃ vā macchariyaṃ , maccharo dhammo .Macchariyassa balavabhāvato ādarena rakkhaṇaṃ ārakkhoti āha ‘‘ dvāra … pe … suṭṭhu rakkhaṇan ’’ ti .
Attano phalaṃ karotīti karaṇaṃ , yaṃ kiñci kāraṇaṃ .
Adhikaṃ karaṇanti adhikaraṇaṃ , visesakāraṇaṃ .
Visesakāraṇañca bhogānaṃ ārakkhadaṇḍādānādianatthasambhavassāti vuttaṃ ‘‘ ārakkhādhikaraṇan ’’ tiādi .
Paranisedhanatthan ti māraṇādinā paresaṃ vibādhanatthaṃ .
Ādiyanti etenāti ādānaṃ , daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ , daṇḍaṃ āharitvā paraviheṭhanacittuppādo .
Satthādāne pi eseva nayo .
Hatthaparāmāsādivasena kāyena kātabbo kalaho kāyakalaho .
Mammaghaṭṭanādivasena vācāya kātabbo kalaho vācākalaho .
Virujjhanavasena virūpaṃ gaṇhāti etenāti viggaho .
Viruddhaṃ vadati etenāti vivādo .
‘‘ Tuvaṃ tuvan ’’ ti agāravavacanasahacaraṇato
V3.271 tuvaṃtuvaṃ .Sabbepi te tathāpavattadosasahagatā cittuppādā veditabbā .
Tenāha bhagavā ‘‘ aneke pāpakā akusalā dhammā sambhavantī ’’ ti .
Taṇhāmūlakasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .