5. Vappasuttavaṇṇanā
195. Pañcame pihitattāti akusalassa pavesanadvāraṃ pidahitvā ṭhitattā .
Kāyena saṃvaritabbañhi apihitena dvārena pavattanakaṃ pāpadhammaṃ saṃvaritvā ṭhito kāyena saṃvuto nāma .
Khayavirāgenāti accantakhayasaṅkhātena virajjanena , anuppādanirodhenāti attho .
Kiṃ vijjā pubbe uppannāti ?
Ubhayametaṃ na vattabbaṃ .
Pahānābhisamayabhāvanābhisamayānaṃ abhinnakālattā padīpujjalanena
V2.333 andhakāraṃ viya vijjuppādena avijjā niruddhāva hoti , vattabbaṃ vā hetuphalattamupacāravasena .Yathā hi padīpujjalanahetuko andhakāravigamo , evaṃ vijjuppādahetuko avijjānirodho .
Hetuphaladhammā ca samānakālāpi pubbāparakālā viya voharīyanti yathā ‘‘ cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇan ’’ ti ( ma . ni .1.400;3.421,425,426; saṃ . ni .2.43-44;2.4.60; kathā .465,467) paccayādānuppajjanakiriyā .
Cittassa kāyassa ca vihananato vighāto , dukkhaṃ .
Paridahanato pariḷāho .
Niccavihārāti sabbadā pavattanakavihārā .
Ṭhapetvā hi samāpattivelaṃ bhavaṅgavelañca khīṇāsavā iminā chaḷaṅgupekkhāvihārena sabbakālaṃ viharanti .
Cakkhunā rūpaṃ disvāti cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvā .
Cakkhunā rūpaṃ disvāti
M2.365 hi nissayavohārena vuttaṃ .Sasambhārakathā hesā yathā ‘‘ dhanunā vijjhatī ’’ ti , tasmā nissayasīsena nissitassa gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ .
Rāgavasena na somanassajāto hotīti gehasitapemavasenapi javanakkhaṇe somanassajāto na hoti maggena samucchinnattā , na domanassajāto pasādaññathattavasenapi .
Upekkhako majjhatto hutvā viharatīti asamapekkhanena mohaṃ anuppādento ñāṇupekkhāvaseneva upekkhako viharati majjhatto .
Khīṇāsavo hi iṭṭhepi aniṭṭhepi majjhattepi ārammaṇe yo asamapekkhanena samasamā ayonisogahaṇe akhīṇāsavānaṃ moho uppajjati , taṃ anuppādento maggeneva tassa samugghātitattā ñāṇupekkhāvaseneva upekkhako viharati , ayañcassa paṭipatti sativepullapattiyā paññāvepullapattiyā cāti vuttaṃ ‘‘ satisampajaññapariggahitāyā ’’ ti .
Ettha ca ‘‘ chasu dvāresu upekkhako viharatī ’’ ti iminā chaḷaṅgupekkhā kathitā .
‘‘ Sampajāno ’’ ti vacanato pana cattāri ñāṇasampayuttacittāni labbhanti tehi vinā sampajānatāya asambhavato .
‘‘ Satatavihārā ’’ ti vacanato aṭṭhapi mahākiriyacittāni labbhanti ñāṇuppattipaccayarahitakālepi pavattijotanato .
‘‘ Arajjanto adussanto ’’ ti vacanato hasituppādavoṭṭhabbanehi saddhiṃ dasa cittāni labbhanti .
Arajjanādussanavasena pavatti hi tesampi sādhāraṇāti .
Nanu cettha ‘‘ upekkhako viharatī ’’ ti chaḷaṅgupekkhāvasena imesaṃ satatavihārānaṃ āgatattā somanassaṃ kathaṃ labbhatīti ?
Āsevanatoti .
Kiñcāpi hi khīṇāsavo iṭṭhāniṭṭhepi ārammaṇe majjhatte viya bahulaṃ upekkhako viharati attano parisuddhappakatibhāvāvijahanato , kadāci pana tathā cetobhisaṅkhārabhāve yaṃ taṃ sabhāvato iṭṭhaṃ ārammaṇaṃ
V2.334 , tassa yāthāvato sabhāvaggahaṇavasenapi arahato cittaṃ somanassasahagataṃ hutvā pavattateva , tañca kho pubbāsevanavasena .Kāyoti ( saṃ . ni . ṭī .2.2.51) pañcadvārakāyo , so anto avasānaṃ etissāti kāyantikā , taṃ kāyantikaṃ .
Tenāha –
‘‘ yāva pañcadvārakāyo pavattati , tāva pavattan ’’ ti .
Jīvitantikan ti etthāpi eseva nayo .
Pacchā uppajjitvāti etasmiṃ attabhāve manodvārikavedanāto pacchā uppajjitvā tato paṭhamaṃ
M2.366 nirujjhati , tato eva atthasiddhamatthaṃ sarūpeneva dassetuṃ ‘‘ manodvārikavedanā paṭhamaṃ uppajjitvā pacchā nirujjhatī ’’ ti vuttaṃ .Idāni tameva saṅkhepena vuttaṃ vivarituṃ ‘‘ sā hī ’’ tiādimāha .
Yāva tettiṃsavassāni paṭhamavayo .
Paññāsavassakāleti paṭhamavayato yāva paññāsavassakālā , tāva .
Ṭhitā hotīti vaḍḍhihāniyo anupagantvā samarūpeneva ṭhitā hoti .
Mandāti mudukā atikhiṇā .
Tadāti asītinavutivassakāle vadantepi tathāciraparicitepīti adhippāyo .
Bhaggāti tejobhaggena bhaggā dubbaṇṇā .
Hadayakoṭiṃyevāti cakkhādivatthūsu appavattitvā tesaṃ ādiantakoṭibhūtaṃ hadayavatthuṃyeva .
Tāvāti yāva vedanā vattati , tāva .
Vāpiyāti mahātaḷākena .
Pañcaudakamaggasampannan ti pañcahi udakassa pavisananikkhamanamaggehi yuttaṃ .
Tato tato vissandamānaṃ sabbaso puṇṇattā .
Paṭhamaṃ deve vassantetiādi upamāsaṃsandanaṃ .
Imaṃ vedanaṃ sandhāyāti imaṃ yathāvuttaṃ pariyosānappattaṃ manodvārikavedanaṃ sandhāya .
Kāyassa bhedāti attabhāvassa vināsanato .
Parato agantvāti paralokavasena agantvā .
Vedanānaṃ sītibhāvo nāma saṅkhāradarathapariḷāhābhāvo .
So panāyaṃ sabbaso appavattivasenevāti āha ‘‘ appavattanadhammāni bhavissantī ’’ ti .
Attabhāvaṃ nāsetukāmassa daḷhaṃ uppannaṃ saṃvegañāṇaṃ sandhāyāha ‘‘ kudālo viya paññā ’’ ti .
Tato nibbattitajjhānasamādhiṃ sandhāya ‘‘ piṭakaṃ viya samādhī ’’ ti .
Tannissāya pavattetabbavipassanārambhañāṇaṃ sandhāya ‘‘ khanitti viya vipassanā ’’ ti ca vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Vappasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .