Issues
Catukkanipāta-ṭīkā
Catukkanipāta-ṭīkā

5. Brahmacariyasuttavaṇṇanā

Author: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

5. Brahmacariyasuttavaṇṇanā

25. PañcameV2.232 nayidan ti ettha na -iti paṭisedhe nipāto , tassa ‘‘ vussatī ’’ ti iminā sambandho ‘‘ na vussatī ’’ ti , ya -kāro padasandhikaro .
Idaṃ -saddo ‘‘ ekamidāhaṃ , bhikkhave , samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhagavane sālarājamūle ’’ tiādīsu ( dī . ni .2.91; ma . ni .1.501) nipātamattaṃ ,‘‘ idaṃ kho taṃ , bhikkhave , appamattakaṃ sīlamattakan ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.27) yathāvutte āsannapaccakkhe āgato .
‘‘ Idañhi taṃ jetavanaṃ , isisaṅghanisevitaṃ ;
Āvutthaṃ dhammarājena , pītisañjananaṃ mamā ’’ ti .( ma . ni .3.387-388; saṃ . ni .1.48,101)–
Ādīsu vakkhamāne āsannapaccakkhe .
Idhāpi vakkhamāneyeva āsannapaccakkhe daṭṭhabbo .
Brahmacariya -saddo –
‘‘ Kiṃ te vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ ,
Kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti ,
Idañca te nāga mahāvimānaṃ .
‘‘ Ahañca bhariyā ca manussaloke ,
Saddhā ubho dānapatī ahumhā ;
Opānabhūtaṃ me gharaṃ tadāsi ,
Santappitā samaṇabrāhmaṇā ca .
‘‘ TaṃM2.256 me vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ ,
Tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko ;
Iddhī jutī balavīriyūpapatti ,
Idañca me vīra mahāvimānan ’’ ti .
–
ImasmiṃV2.233 puṇṇakajātake ( jā .2.22.1595) dāne āgato .
‘‘ Kena pāṇi kāmadado , kena pāṇi madhussavo ;
Kena te brahmacariyena , puññaṃ pāṇimhi ijjhatī ’’ ti .
–
Imasmiṃ aṅkurapetavatthusmiṃ ( pe . va .275,277) veyyāvacce .
‘‘ Evaṃ kho taṃ , bhikkhave , tittiriyaṃ nāma brahmacariyaṃ ahosī ’’ ti imasmiṃ tittirajātake ( cūḷava .311) pañcasikkhāpadasīle .
‘‘ Taṃ kho pana me , pañcasikha , brahmacariyaṃ neva nibbidāya na virāgāya … pe … yāvadeva brahmalokūpapattiyā ’’ ti imasmiṃ mahāgovindasutte ( dī . ni .2.329) brahmavihāre .
‘‘ Pare abrahmacārī bhavissanti , mayamettha brahmacārī bhavissāmā ’’ ti imasmiṃ sallekhasutte ( ma . ni .1.83) methunaviratiyaṃ .
‘‘ Mayañca bhariyā nātikkamāma ,
Amhe ca bhariyā nātikkamanti ;
Aññatra tāhi brahmacariyaṃ carāma ,
Tasmā hi amhaṃ daharā na mīyare ’’ ti .
–
Imasmiṃ mahādhammapālajātake ( jā .1.10.97) sadārasantose .
‘‘ Abhijānāmi kho panāhaṃ , sāriputta , caturaṅgasamannāgataṃ brahmacariyaṃ caritā , tapassī sudaṃ homī ’’ ti lomahaṃsasutte ( ma . ni .1.155) vīriye .
‘‘ Hīnena brahmacariyena , khattiye upapajjati ;
Majjhimena ca devattaṃ , uttamena visujjhatī ’’ ti .
–
Nimijātake ( jā .2.22.429) attadamanavasena kate aṭṭhaṅgike uposathe .
‘‘ IdaṃM2.257V2.234 kho pana me , pañcasikha , brahmacariyaṃ ekantanibbidāya virāgāya … pe … ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo ’’ ti mahāgovindasutteyeva ( dī . ni .2.329) ariyamagge .
‘‘ Tayidaṃ brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthārikaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitan ’’ ti pāsādikasutte ( dī . ni .3.174) sikkhattayasaṅgahite sakalasmiṃ sāsane .
Idhāpi ariyamagge sāsane ca vattati .
Vussatīti vusīyati , carīyatīti attho .
Janakuhanatthan ti ‘‘ aho ayyo sīlavā vattasampanno appiccho santuṭṭho mahiddhiko mahānubhāvo ’’ tiādinā janassa sattalokassa vimhāpanatthaṃ .
Keci pana ‘‘ kuhanatthan ti pāpicchassa icchāpakatassa sato sāmantajappanairiyāpathanissitapaccayapaṭisevanasaṅkhātena tividhena kuhanavatthunā kuhakabhāvena janassa vimhāpanatthan ’’ ti vadanti .
Idhāpi ayamevattho dassito .
Tenevāha ‘‘ tīhi kuhanavatthūhi janassa kuhanatthāyā ’’ ti , janassa vimhāpanatthāyāti attho .
Janalāpanatthan ti ‘‘ evarūpassa nāma ayyassa dinnaṃ mahapphalaṃ bhavissatī ’’ ti pasannacittehi ‘‘ kenattho , kiṃ āharīyatū ’’ ti vadāpanatthaṃ .
‘‘ Janalapanatthan ’’ tipi paṭhanti , tassa pāpicchassa sato paccayatthaṃ parikathobhāsādivasena lapanabhāvena upalāpakabhāvena janassa lapanatthanti attho .
Tenevāha ‘‘ na janalapanatthanti na janassa upalāpanatthan ’’ ti .
Na itivādappamokkhānisaṃsatthan ti ettha ‘‘ na lābhasakkārasilokānisaṃsatthan ’’ tipi paṭhanti .
Tattha yvāyaṃ ‘‘ ākaṅkheyya ce , bhikkhave , bhikkhu ‘ lābhī assaṃ cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānan ’ ti , sīlesvevassa paripūrakārī ’’ ti ( ma . ni .1.65) sīlānisaṃsabhāvena vutto catupaccayalābho ca .
Catunnaṃ paccayānaṃ sakkaccadānasaṅkhāto ādarabahumānagarukaraṇasaṅkhāto ca sakkāro , yo ca ‘‘ sīlasampanno bahussuto sutadharo āraddhavīriyo ’’ tiādinā nayena uggacchanakathutighosasaṅkhāto siloko brahmacariyaṃ vasantānaṃ diṭṭhadhammiko ānisaṃso , tadatthanti attho .
Keci pana ‘‘ lābhasakkārasilokānisaṃsatthan ti pāpicchasseva sato lābhādigarutāya lābhasakkārasilokasaṅkhātassa ānisaṃsassa udayassa nipphādanatthan ’’ ti evamatthaṃ vadanti .
NaM2.258 iti maṃ jano jānātūti evaṃ brahmacariyavāse sati ‘‘ sīlavā kalyāṇadhammo ’’ tiādināV2.235 maṃ loko jānātu sambhāvetūti attano santaguṇavasena sambhāvanatthampi na idaṃ brahmacariyaṃ vussatīti sambandho .
Keci pana ‘‘ pāpicchassa sato asantaguṇasambhāvanādhippāyena ‘ iti evaṃguṇoti maṃ loko jānātū ’ ti na idaṃ brahmacariyaṃ vussatī ’’ ti evamettha atthaṃ vadanti .
Sabbatthāpi panettha purimo purimoyeva atthavikappo sundarataro .
Atha khoti ettha athāti aññatthe nipāto , khoti avadhāraṇe .
Tena kuhanādito aññadatthaṃyeva idaṃ , bhikkhave , brahmacariyaṃ vussatīti dasseti .
Idāni taṃ payojanaṃ dassento ‘‘ saṃvaratthaṃ pahānatthan ’’ ti āha .
Tattha pañcavidho saṃvaro – pātimokkhasaṃvaro , satisaṃvaro , ñāṇasaṃvaro , khantisaṃvaro , vīriyasaṃvaroti .
‘‘ Iti iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hoti samupeto ’’ tiādinā ( vibha .511) nayena āgato ayaṃ pātimokkhasaṃvaro , sīlasaṃvarotipi vuccati .
‘‘ Rakkhati cakkhundriyaṃ , cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatī ’’ ti ( ma . ni .1.295; saṃ . ni .4.239; a . ni .3.16) āgato ayaṃ satisaṃvaro .
‘‘ Yāni sotāni lokasmiṃ , sati tesaṃ nivāraṇaṃ ;
Sotānaṃ saṃvaraṃ brūmi , paññāyete pidhīyare ’’ ti .( su . ni .1041; cūḷani . ajitamāṇavapucchāniddeso 4; netti .4.11,45)–
Āgato ayaṃ ñāṇasaṃvaro .
‘‘ Khamo hoti sītassa uṇhassā ’’ tiādinā ( ma . ni .1.24; a . ni .4.114;6.58) nayena āgato ayaṃ khantisaṃvaro .
‘‘ Uppannaṃ kāmavitakkaṃ nādhivāsetī ’’ tiādinā ( ma . ni .1.26; a . ni .4.114;6.58) nayena āgato ayaṃ vīriyasaṃvaro .
Atthato pana pāṇātipātādīnaṃ pajahanavasena vattappaṭivattānaṃ pūraṇavasena ca pavattā cetanā ceva virati ca .
Saṅkhepato sabbo kāyavacīsaṃyamo , vitthārato sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamo sīlasaṃvaro .
Sati eva satisaṃvaro , satippadhānā vā kusalā khandhā .
Ñāṇameva ñāṇasaṃvaro .
Adhivāsanavasena adoso , adosappadhānā vāM2.259 tathāpavattā kusalā khandhā khantisaṃvaro , paññāti eke .
Kāmavitakkādīnaṃ abhibhavanavasena pavattaṃ vīriyameva vīriyasaṃvaro .
Tesu paṭhamo kāyaduccaritādīsu dussīlassa saṃvaraṇato saṃvaro , dutiyo muṭṭhassaccassaV2.236 , tatiyo aññāṇassa , catuttho akkhantiyā , pañcamo kosajjassa saṃvaraṇato pidahanato saṃvaroti veditabbo .
Evametassa saṃvarassa atthāya saṃvaratthaṃ saṃvaranipphādanatthanti attho .
Tīhi pahānehīti tadaṅgavikkhambhanasamucchedasaṅkhātehi tīhi pahānehi .
Pañcavidhappahānampi idha vattuṃ vaṭṭatiyeva .
Pañcavidhañhi pahānaṃ tadaṅgavikkhambhanasamucchedappaṭippassaddhinissaraṇavasena .
Tattha yaṃ dīpālokeneva tamassa paṭipakkhabhāvato alobhādīhi lobhādikassa nāmarūpaparicchedādivipassanāñāṇehi tassa tassa anatthassa pahānaṃ , seyyathidaṃ – pariccāgena lobhādimalassa , sīlena pāṇātipātādidussīlyassa , saddhādīhi assaddhiyādikassa , nāmarūpavavatthānena sakkāyadiṭṭhiyā , paccayapariggahena ahetuvisamahetudiṭṭhīnaṃ , tasseva aparabhāgena kaṅkhāvitaraṇena kathaṃkathībhāvassa , kalāpasammasanena ahaṃmamāti gāhassa , maggāmaggavavatthānena amagge maggasaññāya , udayadassanena ucchedadiṭṭhiyā , vayadassanena sassatadiṭṭhiyā , bhayadassanena sabhaye abhayasaññāya , ādīnavadassanena assādasaññāya , nibbidānupassanena abhiratisaññāya , muccitukamyatāñāṇena amuccitukamyatāya , upekkhāñāṇena anupekkhāya , anulomena dhammaṭṭhitiyaṃ nibbāne ca paṭilomabhāvassa , gotrabhunā saṅkhāranimittaggāhassa pahānaṃ , etaṃ tadaṅgappahānaṃ nāma .
Yaṃ pana upacārappanābhedena samādhinā pavattibhāvanivāraṇato ghaṭappahāreneva udakapiṭṭhe sevālassa , tesaṃ tesaṃ nīvaraṇādidhammānaṃ pahānaṃ , etaṃ vikkhambhanappahānaṃ nāma .
Yaṃ catunnaṃ ariyamaggānaṃ bhāvitattā taṃtaṃmaggavato attano santāne ‘‘ diṭṭhigatānaṃ pahānāyā ’’ tiādinā ( dha . sa .277; vibha .628) nayena vuttassa samudayapakkhiyassa kilesagahaṇassa accantaṃ appavattibhāvena samucchindanaṃ , etaṃ samucchedappahānaṃ nāma .
Yaṃ pana phalakkhaṇe paṭippassaddhatthaṃ kilesānaṃ , etaṃ paṭippassaddhippahānaṃ nāma .
Yaṃ sabbasaṅkhatanissaṭattā pahīnasabbasaṅkhataṃ nibbānaṃ , etaṃ nissaraṇappahānaṃ nāmaM2.260 .
Tassa pañcavidhassapi tathā tathā rāgādikilesānaṃ paṭinissajjanaṭṭhena samatikkamanaṭṭhena vā pahānassa atthāya , pahānasādhanatthanti evamettha attho daṭṭhabbo .
Tattha saṃvarena kilesānaṃ cittasantāne pavesanivāraṇaṃ pahānena ca pavesanivāraṇameva samugghāto cāti vadanti .
Ubhayenapi pana yathārahaṃ ubhayaṃ sampajjatīti daṭṭhabbaṃ .
Sīlādidhammā eva hi saṃvaraṇato saṃvaraṃ , pajahanato pahānanti .
Anītihan tiV2.237 ītiyo vuccanti upaddavā diṭṭhadhammikā samparāyikā ca .
Ītiyo hantīti ītihaṃ , anu ītihanti anītihaṃ , sāsanabrahmacariyaṃ maggabrahmacariyañca .
Atha vā ītīhi anatthehi saddhiṃ hananti gacchanti pavattantīti ītihā , taṇhādiupakkilesā .
Natthi ettha ītihāti anītihaṃ .
Ītihā vā yathāvuttenatthena titthiyasamayā , tappaṭipakkhato idaṃ anītihaṃ .
‘‘ Anitihan ’’ tipi pāṭho .
Tassattho –
‘‘ itihāyan ’’ ti dhammesu anekaṃsaggāhabhāvato vicikicchā itihaṃ nāma , sammāsambuddhappaveditattā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjantānaṃ nikkaṅkhabhāvasādhanato ca natthi ettha itihanti anitihaṃ , aparapattiyanti attho .
Vuttañhetaṃ ‘‘ paccattaṃ veditabbo viññūhī ’’ ti ,‘‘ atakkāvacaro ’’ ti ( dī . ni .2.67; ma . ni .1.281;2.337; saṃ . ni .1.172; mahāva .7-8) ca .
Gāthābandhasukhatthaṃ pana ‘‘ anītihan ’’ ti dīghaṃ katvā paṭhanti .
Pacchimaṃ panettha atthavikappaṃ dassetuṃ ‘‘ itihaparivajjitan ’’ tiādi vuttaṃ .
Nibbānasaṅkhātaṃ ogadhaṃ patiṭṭhaṃ pāraṃ gacchatīti nibbānogadhagāmī , vimuttirasattā ekanteneva nibbānasampāpakoti attho , taṃ nibbānogadhagāminaṃ brahmacariyaṃ .
Nibbānogadhoti vā ariyamaggo vuccati tena vinā nibbānāvagāhaṇassa asambhavato tassa ca nibbānaṃ anālambitvā appavattanato , tañcetaṃ ekantasampādanena gacchatīti nibbānogadhagāmī .
Atha vā nibbānogadhagāminan ti nibbānassa antogāminaṃ .
Maggabrahmacariyañhi nibbānaṃ ārammaṇaṃ karitvā tassa anto eva pavattatīti .
Imameva ca atthavikappaṃ dassetuṃ ‘‘ nibbānassa antogāminan ’’ tiādi vuttaṃ .
Soti yo so samatiṃsa pāramiyo pūretvā sabbakilese bhañjitvā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho , so bhagavā adesayi desesiM2.261 .
Mahantehīti mahāātumehi uḷārajjhāsayehi .
Mahantaṃ nibbānaṃ , mahante vā sīlakkhandhādike esanti gavesantīti mahesino , buddhādayo ariyā .
Tehi anuyāto paṭipanno .
Yathā buddhena desitan ti yathā abhiññeyyādibhāvena sammāsambuddhena mayā desitaṃ , evaṃ ye etaṃ maggabrahmacariyaṃ tadatthaṃ sāsanabrahmacariyañca paṭipajjanti .
Te diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi yathārahaṃ anusāsantassa satthu mayhaṃ sāsanakārino ovādappaṭikarā sakalassa vaṭṭadukkhassa antaṃ pariyantaṃ appavattiṃ karissanti , dukkhassa vā antaṃ nibbānaṃ sacchikarissantīti .
Brahmacariyasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .