12. Cūḷaviyūhasuttaniddeso

AthaV0.209 cūḷaviyūhasuttaniddesaṃ vakkhati –

113.

SakaṃT0.343P2.285 sakaṃ diṭṭhiparibbasānā , viggayha nānā kusalā vadanti ;

Yo evaṃ jānāti [ evaṃ pajānāti ( sī .)] sa vedi dhammaṃ , idaṃ paṭikkosamakevalī so .

SakaṃM0.221 sakaṃ diṭṭhiparibbasānāti .

Santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā ;

te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṃvasanti āvasanti parivasanti .

Yathā agārikā gharesu vasanti , sāpattikā vā āpattīsu vasanti , sakilesā vā kilesesu vasanti ;

evameva santeke samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā , te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṃvasanti āvasanti parivasantīti – sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānā .

Viggayha nānā kusalā vadantīti .

Viggayhāti gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā nānā vadanti vividhaṃ vadanti aññoññaṃ vadanti puthu [ puthuṃ ( sī .)] vadanti , na ekaṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

Kusalāti kusalavādāT0.344 paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādāP2.286 kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – viggayha nānā kusalā vadanti .

Yo evaṃ jānāti sa vedi dhamman ti .

Yo imaṃ [ idaṃ ( sī . ka .)] dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ jānāti so dhammaṃ vedi aññāsi apassi paṭivijjhīti – yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ .

Idaṃ paṭikkosamakevalī soti .

Yo imaṃ dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ paṭikkosati , akevalīV0.210 so asamatto so aparipuṇṇo so hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti – idaṃ paṭikkosamakevalī so .

Tenāha so nimmito –

‘‘ Sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānā , viggayha nānā kusalā vadanti ;

Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ , idaṃ paṭikkosamakevalī so ’’ ti .

114.

Evampi viggayha vivādayanti , bālo paro akkusaloti cāhu ;

Sacco nu vādo katamo imesaṃ , sabbeva hīme kusalāvadānā .

EvampiM0.222 viggayha vivādayantīti .

Evaṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti , kalahaṃ karonti , bhaṇḍanaṃT0.345 karonti , viggahaṃ karonti , vivādaṃ karonti , medhagaṃ karonti –

‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi … pe … nibbeṭhehi vā sace pahosī ’’ ti – evampi viggayha vivādayanti .

Bālo paro akkusaloti cāhūti .

Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī duppaññoti , evamāhaṃsu evaṃ kathentiP2.287 evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – bālo paro akkusaloti cāhu .

Sacco nu vādo katamo imesan ti .

Imesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ vādo katamo sacco taccho tatho bhūto yāthāvo aviparītoti – sacco nu vādo katamo imesaṃ .

Sabbeva hīme kusalāvadānāti .

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – sabbeva hīme kusalāvadānā .

Tenāha so nimmito –

‘‘ Evampi viggayha vivādayanti , bālo paro akkusaloti cāhu ;

Sacco nu vādo katamo imesaṃ , sabbeva hīme kusalāvadānā ’’ ti .

115.

ParassaV0.211 ce dhammamanānujānaṃ , bālomako hoti nihīnapañño ;

SabbevaT0.346 bālā sunihīnapaññā , sabbevime diṭṭhiparibbasānā .

Parassa ce dhammamanānujānan ti .

Parassa dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ anānujānanto anānupassanto anānumananto anānumaññanto anānumodantoti – parassa ce dhammamanānujānaṃ .

BālomakoM0.223 hoti nihīnapaññoti .

Paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto , hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti – bālomako hoti nihīnapañño .

Sabbeva bālā sunihīnapaññāti .

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā bālā hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā , sabbeva hīnapaññā nihīnapaññā omakapaññāP2.288 lāmakapaññā chatukkapaññā parittapaññāti – sabbeva bālā sunihīnapaññā .

Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti .

Sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā ;

te dvāsaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ aññataraññataraṃ diṭṭhigataṃ gahetvāT0.347 uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā sakāya sakāya diṭṭhiyā vasanti saṃvasanti āvasanti parivasanti .

Yathā agārikā vā gharesu vasanti , sāpattikā vā āpattīsu vasanti , sakilesā vā kilesesu vasanti ;

evameva sabbevime samaṇabrāhmaṇā diṭṭhigatikā … pe … parivasantīti – sabbevime diṭṭhiparibbasānā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Parassa ce dhammamanānujānaṃ , bālomako hoti nihīnapañño ;

Sabbeva bālā sunihīnapaññā , sabbevime diṭṭhiparibbasānā ’’ ti .

116.

Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā ,[ cevanavevadātā ( sī .), ce pana vivadātā ( syā .)] saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā ;

Na tesaṃ koci parihīnapañño , diṭṭhī hi tesampi tathā samattā .

Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātāti .

Sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāyaV0.212 laddhiyā anavīvadātā avodātā apariyodātā saṃkiliṭṭhā saṃkilesikāti – sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā .

SaṃsuddhapaññāP2.289 kusalā mutīmāti .

Suddhapaññā visuddhapaññā parisuddhapaññā vodātapaññā pariyodātapaññā .

Atha vā suddhadassanā visuddhadassanā parisuddhadassanāM0.224 vodātadassanā pariyodātadassanāti – saṃsuddhapaññā .

Kusalāti kusalā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇino vibhāvino medhāvinoti – saṃsuddhapaññā kusalā .

Mutīmāti mutimā paṇḍitā paññavanto iddhimanto ñāṇinoT0.348 vibhāvino medhāvinoti – saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā .

Tesaṃ na koci parihīnapaññoti .

Tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ na koci hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapañño atthi .

Sabbeva seṭṭhapaññā visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti – tesaṃ na koci parihīnapañño .

Diṭṭhī hi tesampi tathā samattāti .

Tesaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti – diṭṭhī hi tesampi tathā samattā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Sandiṭṭhiyā ceva navīvadātā , saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā ;

Tesaṃ na koci parihīnapañño , diṭṭhī hi tesampi tathā samattā ’’ ti .

117.

Na vāhametaṃ tathiyanti [ tathivanti ( syā .)] brūmi , yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ ;

Sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ , tasmā hi bāloti paraṃ dahanti .

NaP2.290 vāhametaṃ tathiyanti brūmīti .

Nāti paṭikkhepo .

Etan ti ‘‘ dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni nāhaṃ etaṃ tacchaṃ tathaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparītan ’’ tiT0.349 brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – na vāhametaṃ tathiyanti brūmi .

Yamāhu bālā mithu aññamaññan ti .

Mithūti dve janā , dve kalahakārakā , dve bhaṇḍanakārakā , dve bhassakārakā , dve vivādakārakā , dve adhikaraṇakārakā , dve vādino , dve sallapakā ;

te aññamaññaṃ bālo [ bālato ( sī . ka .) evamaññesu chappadesupi topaccayantavasena ] hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti , evamāhaṃsuV0.213M0.225 evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ .

Sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccan ti .

‘‘ Sassato loko , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti – sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ .

‘‘ Asassato loko , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti … pe …‘‘ neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti – sakaṃ sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ .

Tasmā hi bāloti paraṃ dahantīti .

Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā paraṃ bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti dahanti passanti dakkhanti olokenti nijjhāyanti upaparikkhantīti – tasmā hi bāloti paraṃ dahanti .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Na vāhametaṃ tathiyanti brūmi , yamāhu bālā mithu aññamaññaṃ ;

SakaṃT0.350 sakaṃ diṭṭhimakaṃsu saccaṃ , tasmā hi bāloti paraṃ dahantī ’’ ti .

118.

YamāhuP2.291 saccaṃ tathiyanti eke , tamāhu aññepi [ aññe ( sī . ka .)] tucchaṃ musāti ;

Evampi viggayha vivādayanti , kasmā na ekaṃ samaṇā vadanti .

Yamāhu saccaṃ tathiyanti eketi .

Yaṃ dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ eke samaṇabrāhmaṇā ‘‘ idaṃ saccaṃ tacchaṃ tathaṃ bhūtaṃ yāthāvaṃ aviparītan ’’ ti , evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – yamāhu saccaṃ tathiyanti eke .

Tamāhu aññepi tucchaṃ musātīti .

Tameva dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ eke samaṇabrāhmaṇā ‘‘ tucchaṃ etaṃ , musā etaṃ , abhūtaṃ etaṃ , alikaṃ etaṃ , ayāthāvaṃ etan ’’ ti , evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – tamāhu aññepi tucchaṃ musāti .

EvampiM0.226 viggayha vivādayantīti .

Evaṃ gahetvā uggahetvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vivādayanti , kalahaṃ karonti , bhaṇḍanaṃ karonti , viggahaṃ karonti , vivādaṃ karontiV0.214 , medhagaṃ karonti –

‘‘ na tvaṃ imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi … pe … nibbeṭhehi vā sace pahosī ’’ ti – evampi viggayha vivādayanti .

KasmāT0.351 na ekaṃ samaṇā vadantīti .

Kasmāti kasmā kiṃkāraṇā kiṃhetu kiṃpaccayā kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā na ekaṃ vadanti nānā vadanti vividhaṃ vadanti aññoññaṃ [ aññoññe ( ka .)] vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – kasmā na ekaṃ samaṇā vadanti .

Tenāha so nimmito –

‘‘ YamāhuP2.292 saccaṃ tathiyanti eke , tamāhu aññepi tucchaṃ musāti ;

Evampi viggayha vivādayanti , kasmā na ekaṃ samaṇā vadantī ’’ ti .

119.

Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi , yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ ;

Nānā te saccāni sayaṃ thunanti , tasmā na ekaṃ samaṇā vadanti .

Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthīti .

Ekaṃ saccaṃ vuccati dukkhanirodho nibbānaṃ .

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .

Atha vā ekaṃ saccaṃ vuccati – maggasaccaṃ , niyyānasaccaṃ , dukkhanirodhagāminī paṭipadā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi , sammāsaṅkappo , sammāvācā , sammākammanto , sammāājīvo , sammāvāyāmo , sammāsati , sammāsamādhīti – ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi .

YasmiṃT0.352 pajā no vivade pajānan ti .

Yasmin ti yasmiṃ sacce .

Pajāti sattādhivacanaṃ .

Pajānan ti [ pajānaṃ ( sī . ka .), pajā ( syā .)] yaṃ saccaṃ pajānantā ājānantā vijānantā paṭivijānantā paṭivijjhantā na kalahaṃ kareyyuṃ , na bhaṇḍanaṃ kareyyuṃ , na viggahaṃ kareyyuṃ , na vivādaṃ kareyyuṃ , na medhagaṃ kareyyuṃ , kalahaṃ bhaṇḍanaṃ viggahaṃ vivādaṃ medhagaṃ pajaheyyuṃ , vinodeyyuṃ , byantiṃ kareyyuṃ [ byantīkareyyuṃ ( sī . syā .)], anabhāvaṃ gameyyunti – yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ .

NānāM0.227 te saccāni sayaṃ thunantīti .

Nānā te saccāni sayaṃ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

‘‘ Sassato loko , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ tiP2.293 sayaṃ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

‘‘ Asassato loko … pe … neva hoti na na hotiV0.215 tathāgato paraṃ maraṇā , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti sayaṃ thunanti vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – nānā te saccāni sayaṃ thunanti .

Tasmā na ekaṃ samaṇā vadantīti .

Tasmāti tasmā taṃkāraṇā taṃhetu tappaccayā taṃnidānā na ekaṃ vadanti nānā vadanti vividhaṃ vadanti aññoññaṃ vadanti puthu vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – tasmā na ekaṃ samaṇā vadanti .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Ekañhi saccaṃ na dutīyamatthi , yasmiṃ pajā no vivade pajānaṃ ;

NānāT0.353 te saccāni sayaṃ thunanti , tasmā na ekaṃ samaṇā vadantī ’’ ti .

120.

Kasmā nu saccāni vadanti nānā , pavādiyāse kusalāvadānā ;

Saccāni sutāni bahūni nānā , udāhu te takkamanussaranti .

Kasmā nu saccāni vadanti nānāti .

Kasmāti kasmā kiṃkāraṇā kiṃhetu kiṃpaccayā kiṃnidānā saccāni nānā [ nānāni ( ka .)] vadanti , vividhāni vadanti , aññoññāni vadanti , puthūni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – kasmā nu saccāni vadanti nānā .

Pavādiyāse kusalāvadānāti .

Pavādiyāseti vippavadantītipi pavādiyāse .

Atha vā sakaṃ sakaṃ diṭṭhigataṃ pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

‘‘ Sassato loko , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

‘‘ Asassato loko … pe … neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti pavadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

KusalāvadānātiP2.294M0.228 kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – pavādiyāse kusalāvadānā .

Saccāni sutāni bahūni nānāti saccāni sutāni bahukāni nānāniT0.354 vividhāni aññoññāni puthūnīti – saccāni sutāni bahūni nānā .

Udāhu te takkamanussarantīti udāhu takkena saṅkappena yāyanti nīyanti vuyhanti saṃharīyantītiV0.216 .

Evampi udāhu te takkamanussaranti .

Atha vā takkapariyāhataṃ vīmaṃsānucaritaṃ sayaṃ paṭibhānaṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti .

Evampi udāhu te takkamanussaranti .

Tenāha so nimmito –

‘‘ Kasmā nu saccāni vadanti nānā , pavādiyāse kusalāvadānā ;

Saccāni sutāni bahūni nānā , udāhu te takkamanussarantī ’’ ti .

121.

Na heva saccāni bahūni nānā , aññatra saññāya niccāni loke ;

Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā , saccaṃ musāti dvayadhammamāhu .

Na heva saccāni bahūni nānāti na heva saccāni bahukāni nānāni vividhāni aññoññāni puthūnīti – na heva saccāni bahūni nānā .

Aññatra saññāya niccāni loketi aññatra saññāya niccaggāhā ekaññeva saccaṃ loke kathīyati bhaṇīyati dīpīyati voharīyati – dukkhanirodho nibbānaṃ .

Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggoT0.355 taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ .

Atha vā ekaṃ saccaṃ vuccati maggasaccaṃ , niyyānasaccaṃ , dukkhanirodhagāminī paṭipadā , ariyo aṭṭhaṅgiko maggo , seyyathidaṃ – sammādiṭṭhiP2.295 … pe … sammāsamādhīti – aññatra saññāya niccāni loke .

Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā , saccaṃ musāti dvayadhammamāhūti .

Takkaṃ vitakkaṃ saṅkappaṃ takkayitvā vitakkayitvā saṅkappayitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanentiM0.229 nibbattenti abhinibbattenti .

Diṭṭhigatāni janetvā sañjanetvā nibbattetvā abhinibbattetvā ‘‘ mayhaṃ saccaṃ tuyhaṃ musā ’’ ti , evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā saccaṃ musāti dvayadhammamāhu .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Na heva saccāni bahūni nānā , aññatra saññāya niccāni loke ;

Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā , saccaṃ musāti dvayadhammamāhū ’’ ti .

122.

DiṭṭheV0.217 sute sīlavate mute vā , ete ca [ etesu ( sī .)] nissāya vimānadassī ;

Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno , bālo paro akkusaloti cāha .

DiṭṭheT0.356 sute sīlavate mute vā , ete ca nissāya vimānadassīti .

Diṭṭhaṃ vā diṭṭhasuddhiṃ vā , sutaṃ vā sutasuddhiṃ vā , sīlaṃ vā sīlasuddhiṃ vā , vataṃ vā vatasuddhiṃ vā , mutaṃ vā mutasuddhiṃ vā nissāya upanissāya gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti – diṭṭhe sute sīlavate mute vā .

Ete ca nissāya vimānadassīti .

Na sammānetītipi vimānadassī .

Atha vā domanassaṃ janetītipi vimānadassīti – diṭṭhe sute sīlavate mute vā ete ca nissāya vimānadassī .

Vinicchaye ṭhatvā pahassamānoti .

Vinicchayā vuccantiP2.296 dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni .

Diṭṭhivinicchaye vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvāti – vinicchaye ṭhatvā .

Pahassamānoti tuṭṭho hoti haṭṭho pahaṭṭho attamano paripuṇṇasaṅkappo .

Atha vā dantavidaṃsakaṃ pahassamānoti – vinicchaye ṭhatvā pahassamāno .

Bālo paro akkusaloti cāhāti .

Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto akusalo avidvā avijjāgato aññāṇī avibhāvī amedhāvī duppaññoti , evamāha evaṃ katheti evaṃ bhaṇati evaṃ dīpayati evaṃ voharatīti – bālo paro akkusaloti cāha .

Tenāha bhagavā –

‘‘ DiṭṭheT0.357M0.230 sute sīlavate mute vā , ete ca nissāya vimānadassī ;

Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno , bālo paro akkusaloti cāhā ’’ ti .

123.

Yeneva bāloti paraṃ dahāti , tenātumānaṃ kusaloti cāha ;

Sayamattanā so kusalāvadāno , aññaṃ vimāneti tadeva pāva .

Yeneva bāloti paraṃ dahātīti .

Yeneva hetunā yena paccayena yena kāraṇena yena pabhavena paraṃ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato dahati passati dakkhati oloketi nijjhāyati upaparikkhatīti – yeneva bāloti paraṃ dahāti .

TenātumānaṃV0.218 kusaloti cāhāti .

Ātumāno vuccati attā .

Sopi teneva hetunā tena paccayena tena kāraṇena tena pabhavena attānaṃ ahamasmi kusalo paṇḍitoP2.297 paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – tenātumānaṃ kusaloti cāha .

Sayamattanā so kusalāvadānoti .

Sayameva attānaṃ kusalavādo paṇḍitavādo thiravādo ñāyavādo hetuvādo lakkhaṇavādo kāraṇavādo ṭhānavādo sakāya laddhiyāti – sayamattanā so kusalāvadāno .

AññaṃT0.358 vimāneti tadeva pāvāti .

Na sammānetītipi aññaṃ vimāneti .

Atha vā domanassaṃ janetītipi aññaṃ vimāneti .

Tadeva pāvāti tadeva taṃ diṭṭhigataṃ pāvadati ‘‘ itipāyaṃ puggalo micchādiṭṭhiko viparītadassano ’’ ti – aññaṃ vimāneti tadeva pāvada .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Yeneva bāloti paraṃ dahāti , tenātumānaṃ kusaloti cāha ;

Sayamattanā so kusalāvadāno , aññaṃ vimāneti tadeva pāvā ’’ ti .

124.

AtisāradiṭṭhiyāM0.231 so samatto , mānena matto paripuṇṇamānī ;

Sayameva sāmaṃ manasābhisitto , diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā .

Atisāradiṭṭhiyā so samattoti .

Atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni .

Kiṃkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni ?

Sabbā tā diṭṭhiyo kāraṇātikkantā lakkhaṇātikkantā ṭhānātikkantā , taṃkāraṇā atisāradiṭṭhiyo vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni .

SabbāpiP2.298 diṭṭhiyo atisāradiṭṭhiyo [ sabbepi titthiyā atisāradiṭṭhiyā ( syā .)].

Kiṃkāraṇā sabbāpi diṭṭhiyo vuccanti atisāradiṭṭhiyo ?

Te [ tā ( ka .)] aññamaññaṃ atikkamitvā samatikkamitvā vītivattitvā diṭṭhigatāni janenti sañjanentiT0.359 nibbattenti abhinibbattenti , taṃkāraṇā sabbāpi diṭṭhiyo vuccanti atisāradiṭṭhiyo .

Atisāradiṭṭhiyā so samattoti .

Atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo anomoti – atisāradiṭṭhiyā so samatto .

Mānena matto paripuṇṇamānīti .

Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhimānena matto pamatto ummatto atimattotiV0.219 – mānena matto .

Paripuṇṇamānīti paripuṇṇamānī samattamānī anomamānīti – mānena matto paripuṇṇamānī .

Sayameva sāmaṃ manasābhisittoti .

Sayameva attānaṃ cittena abhisiñcati ‘‘ ahamasmi kusalo paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvī ’’ ti – sayameva sāmaṃ manasābhisitto .

Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti .

Tassa sā diṭṭhi tathā samattā samādinnā gahitā parāmaṭṭhā abhiniviṭṭhā ajjhositā adhimuttāti – diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Atisāradiṭṭhiyā so samatto , mānena matto paripuṇṇamānī ;

Sayameva sāmaṃ manasābhisitto , diṭṭhī hi sā tassa tathā samattā ’’ ti .

125.

ParassaM0.232 ce hi vacasā nihīno , tumo sahā hoti nihīnapañño ;

AthaT0.360 ce sayaṃ vedagū hoti dhīro , na koci bālo samaṇesu atthi .

ParassaP2.299 ce hi vacasā nihīnoti parassa ce vācāya vacanena ninditakāraṇā garahitakāraṇā upavaditakāraṇā paro bālo hoti hīno nihīno omako lāmako chatukko parittoti – parassa ce hi vacasā nihīno .

Tumo sahā hoti nihīnapaññoti .

Sopi teneva sahā hoti hīnapañño nihīnapañño omakapañño lāmakapañño chatukkapañño parittapaññoti – tumo sahā hoti nihīnapañño .

Atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīroti atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro .

Na koci bālo samaṇesu atthīti .

Samaṇesu na koci bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto atthi , sabbeva seṭṭhapaññā [ aggapaññā seṭṭhapaññā ( syā .)] visiṭṭhapaññā pāmokkhapaññā uttamapaññā pavarapaññāti – na koci bālo samaṇesu atthi .

TenāhaV0.220 bhagavā –

‘‘ Parassa ce hi vacasā nihīno , tumo sahā hoti nihīnapañño ;

Atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro , na koci bālo samaṇesu atthī ’’ ti .

126.

AññaṃT0.361 ito yābhivadanti dhammaṃ , aparaddhā suddhimakevalī te ;

Evampi titthyā puthuso vadanti , sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā .

Aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ , aparaddhā suddhimakevalī teti .

Ito aññaṃ dhammaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃP2.300 ye abhivadanti , te suddhimaggaṃ visuddhimaggaṃ parisuddhimaggaṃ vodātamaggaṃ pariyodātamaggaṃ viraddhā aparaddhā khalitā galitā aññāya aparaddhāM0.233 akevalī te , asamattā te , aparipuṇṇā te , hīnā nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittāti – aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ , aparaddhā suddhimakevalī te .

Evampi titthyā puthuso vadantīti .

Titthaṃ vuccati diṭṭhigataṃ .

Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā .

Puthudiṭṭhiyā puthudiṭṭhigatāni vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – evampi titthyā puthuso vadanti .

Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattāti .

Sakāya diṭṭhiyā diṭṭhirāgena rattā abhirattāti – sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ , aparaddhā suddhimakevalī te ;

EvampiT0.362 titthyā puthuso vadanti , sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā ’’ ti .

127.

Idheva suddhiṃ iti vādayanti , nāññesu dhammesu visuddhimāhu ;

Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā , sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā .

Idheva suddhiṃ iti vādayantīti .

Idha suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ , muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti .

‘‘ Sassato loko , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti idha suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ , muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇantiV0.221 dīpayanti voharanti .

‘‘ Asassato loko … pe … neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā , idameva saccaṃ moghamaññan ’’ ti idha suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇantiP2.301 dīpayanti voharantīti – idheva suddhiṃ iti vādayanti .

Nāññesu dhammesu visuddhimāhūti .

Attano satthāraṃ dhammakkhānaṃ gaṇaṃ diṭṭhiṃ paṭipadaṃ maggaṃ ṭhapetvā sabbe paravāde khipanti ukkhipanti parikkhipanti .

‘‘ So satthā na sabbaññū , dhammo na svākkhāto , gaṇo na suppaṭipanno , diṭṭhi na bhaddikā , paṭipadā na supaññattā , maggo na niyyāniko , natthettha suddhi vā visuddhi vā parisuddhi vā , mutti vā vimutti vā parimutti vā , natthetthaT0.363 sujjhanti vā visujjhanti vā parisujjhanti vā , muccanti vā vimuccanti vā parimuccanti vā hīnāM0.234 nihīnā omakā lāmakā chatukkā parittā ’’ ti , evamāhaṃsu evaṃ kathenti evaṃ bhaṇanti evaṃ dīpayanti evaṃ voharantīti – nāññesu dhammesu visuddhimāhu .

Evampi titthyā puthuso niviṭṭhāti .

Titthaṃ vuccati diṭṭhigataṃ .

Titthiyā vuccanti diṭṭhigatikā .

Puthudiṭṭhiyā [ puthutitthiyā ( sī . ka .) purimagāthāya pāṭhabhedo natthi ] puthudiṭṭhigatesu niviṭṭhā patiṭṭhitā allīnā upagatā ajjhositā adhimuttāti – evampi titthyā puthuso niviṭṭhā .

Sakāyane tattha daḷhaṃ vadānāti .

Dhammo sakāyanaṃ , diṭṭhi sakāyanaṃ , paṭipadā sakāyanaṃ , maggo sakāyanaṃ , sakāyane daḷhavādā thiravādā balikavādā avaṭṭhitavādāti – sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Idheva suddhiṃ iti vādayanti , nāññesu dhammesu visuddhimāhu ;

Evampi titthyā puthuso niviṭṭhā , sakāyane tattha daḷhaṃ vadānā ’’ ti .

128.

Sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno , kamettha [ kaṃ tattha ( sī . ka .)] bāloti paraṃ daheyya ;

Sayaṃva [ sayameva ( syā .)] so medhagamāvaheyya , paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ .

SakāyaneT0.364P2.302 vāpi daḷhaṃ vadānoti .

Dhammo sakāyanaṃ , diṭṭhi sakāyanaṃ , paṭipadā sakāyanaṃ , maggo sakāyanaṃ , sakāyane daḷhavādo thiravādo balikavādo avaṭṭhitavādoti – sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno .

KametthaV0.222 bāloti paraṃ daheyyāti .

Etthāti sakāya diṭṭhiyā sakāya khantiyā sakāya ruciyā sakāya laddhiyā paraṃ bālato hīnato nihīnato omakato lāmakato chatukkato parittato kaṃ daheyya kaṃ passeyya kaṃ dakkheyya kaṃ olokeyya kaṃ nijjhāyeyya kaṃ upaparikkheyyāti – kamettha bāloti paraṃ daheyya .

SayaṃvaM0.235 so medhagamāvaheyya , paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhamman ti .

Paro bālo hīno nihīno omako lāmako chatukko paritto asuddhidhammo avisuddhidhammo aparisuddhidhammo avodātadhammoti – evaṃ vadanto evaṃ kathento evaṃ bhaṇanto evaṃ dīpayanto evaṃ voharanto sayameva kalahaṃ bhaṇḍanaṃ viggahaṃ vivādaṃ medhagaṃ āvaheyya samāvaheyya āhareyya samāhareyya ākaḍḍheyya samākaḍḍheyya gaṇheyya parāmaseyya abhiniviseyyāti – sayaṃva so medhagamāvaheyya paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno , kamettha bāloti paraṃ daheyya ;

SayaṃvaT0.365 so medhagamāvaheyya , paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhamman ’’ ti .

129.

Vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya , uddhaṃsa [ uddhaṃ so ( syā .)] lokasmiṃ vivādameti ;

Hitvāna sabbāni vinicchayāni , na medhagaṃ kubbati jantu loke .

VinicchayeP2.303 ṭhatvā sayaṃ pamāyāti .

Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni .

Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā patiṭṭhahitvā gaṇhitvā parāmasitvā abhinivisitvā vinicchaye ṭhatvā .

Sayaṃ pamāyāti sayaṃ pamāya paminitvā .

‘‘ Ayaṃ satthā sabbaññū ’’ ti sayaṃ pamāya paminitvā ,‘‘ ayaṃ dhammo svākkhāto … ayaṃ gaṇo suppaṭipanno … ayaṃ diṭṭhi bhaddikā … ayaṃ paṭipadā supaññattā … ayaṃ maggo niyyāniko ’’ ti sayaṃ pamāya paminitvāti – vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya .

Uddhaṃsa lokasmiṃ vivādametīti .

Uddhaṃso vuccati anāgataṃ .

Attano vādaṃ uddhaṃ ṭhapetvā sayameva kalahaṃ bhaṇḍanaṃ viggahaṃ vivādaṃ medhagaṃ eti upeti upagacchati gaṇhāti parāmasati abhinivisatīti .

Evampi uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti .

Atha vā aññena uddhaṃ vādena saddhiṃ kalahaṃ karoti bhaṇḍanaṃ karoti viggahaṃ karoti vivādaṃ karoti medhagaṃ karoti –

‘‘ na tvaṃV0.223 imaṃ dhammavinayaṃ ājānāsi … pe … nibbeṭhehi vā sace pahosī ’’ ti .

Evampi uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti .

HitvānaT0.366M0.236 sabbāni vinicchayānīti .

Vinicchayā vuccanti dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni .

Diṭṭhivinicchayā sabbe vinicchaye [ sabbā vinicchitadiṭṭhiyo ( syā .), sabbā vinicchayadiṭṭhiyo ( ka .)] hitvā cajitvā pariccajitvā jahitvā pajahitvā vinodetvā byantiṃ karitvā anabhāvaṃ gametvāti – hitvāna sabbāni vinicchayāni .

Na medhagaṃ kubbati jantu loketi .

Na kalahaṃ karoti , na bhaṇḍanaṃ karoti , na viggahaṃ karoti , na vivādaṃ karoti , na medhagaṃ karoti .

Vuttañhetaṃ bhagavatā –

‘‘ evaṃ vimuttacitto kho , aggivessana , bhikkhu na kenaci saṃvadati , na kenaci vivadati , yañca loke vuttaṃ tena ca voharati aparāmasan ’’ ti .

Jantūti satto naro mānavo posoP2.304 puggalo jīvo jāgu jantu indagu manujo .

Loketi apāyaloke … pe … āyatanaloketi – na medhagaṃ kubbati jantu loketi .

Tenāha bhagavā –

‘‘ Vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya , uddhaṃsa lokasmiṃ vivādameti ;

Hitvāna sabbāni vinicchayāni , na medhagaṃ kubbati jantu loke ’’ ti .

Cūḷaviyūhasuttaniddeso dvādasamo .

Issues

選擇版本

Mahāniddesapāḷi

Mahāniddesapāḷi