Issues
Pañcakanipāta-ṭīkā
Pañcakanipāta-ṭīkā

10. Gavesīsuttavaṇṇanā

කතුවරයා: _System_Pali_VRI_ @ Administrator

10. Gavesīsuttavaṇṇanā

180. Dasame sukāraṇan ti bodhiparipācanassa ekantikaṃ sundaraṃ kāraṇaṃ .
Mandahasitan ti īsakaṃV3.53 hasitaṃ .
Kahaṃ kahan ti hāsasaddassa anukaraṇametaṃ .
Haṭṭhappahaṭṭhākāramattan ti haṭṭhassa pahaṭṭhākāramattaṃ .
Yathā gahitasaṅketā ‘‘ pahaṭṭho bhagavā ’’ ti sañjānanti , evaṃ ākāranidassanamattaṃ .
Idāni iminā pasaṅgena hāsasamuṭṭhānaṃ vibhāgato dassetuṃ ‘‘ hasitañca nāmetan ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha ajjhupekkhanavasenapi hāso na sambhavati , pageva domanassavasenāti āha ‘‘ terasahi somanassasahagatacittehī ’’ ti .
Nanu ca keci kodhavasenapi hasantīti ?
Na , te sampiyanti kodhavatthuṃ tattha ‘‘ mayaṃ dāni yathākāmakāritaṃ āpajjissāmā ’’ ti duviññeyyantarena somanassacitteneva hāsassa uppajjanato .
TesūtiM3.55 pañcasu somanassasahagatakiriyacittesu .
Balavārammaṇeti uḷāratame ārammaṇe yamakapāṭihāriyasadise .
Dubbalārammaṇeti anuḷāraārammaṇe .
‘‘ Imasmiṃ pana ṭhāne … pe … uppādetī ’’ ti idaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ tathā āgatattā vuttaṃ , na sahetukasomanassasahagatacittehi bhagavato sitaṃ na hotīti dassanattaṃ .
Abhidhammaṭīkāyaṃ ( dha . sa . mūlaṭī .968) pana ‘‘ atītaṃsādīsu appaṭihataṃ ñāṇaṃ vatvā ‘ imehi dhammehi samannāgatassa buddhassa bhagavato sabbaṃ kāyakammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattī ’ tiādivacanato ( mahāni .156; paṭi . ma .3.5)‘ bhagavato idaṃ cittaṃ uppajjatī ’ ti vuttavacanaṃ vicāretabban ’’ ti vuttaṃ .
Tattha iminā hasituppādacittena pavattiyamānampi bhagavato sitakaraṇaṃ pubbenivāsaanāgataṃsasabbaññutaññāṇānaṃ anuvattakattā ñāṇānuparivattiyevāti evaṃ pana ñāṇānuparivattibhāve sati na koci pāḷiaṭṭhakathānaṃ virodho .
Tathā hi abhidhammaṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .568)‘‘ tesaṃ ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Avassañcetaṃ evaṃ icchitabbaṃ , aññathā āvajjanacittassapi bhagavato tathārūpe kāle na yujjeyya .
Tassapi hi viññattisamuṭṭhāpakabhāvassa nicchitattā .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ evañca katvā manodvārāvajjanassapi viññattisamuṭṭhāpakattaṃ upapannaṃ hotī ’’ ti ( dha . sa . mūlaṭī .1 kāyakammadvārakathāvaṇṇanā ) na ca viññattisamuṭṭhāpakatte taṃsamuṭṭhānakāyaviññattiyā kāyakammādibhāvaṃ āpajjanabhāvo vissajjatīti .
Hasitan ti sitameva sandhāya vadati .
Tenāha ‘‘ evaṃ appamattakampī ’’ ti .
Samosaritā vijjulatā .
Sā hi itaravijjulatā viya khaṇaṭṭhitiyā sīghanirodhā ca na hoti , apica kho dandhanirodhā , na ca sabbakālikā .
Dīdhiti pāvakamahāmeghato vā cātuddīpikamahāmeghato vāV3.54 niccharati .
Tenāha ‘‘ cātuddīpikamahāmeghamukhato ’’ ti .
Ayaṃ kira tāsaṃ rasmīnaṃ dhammatā , yadidaṃ tikkhattuṃ sīsaṃ padakkhiṇaṃ katvā dāṭhaggesuyeva antaradhānaṃ .
Sesamettha suviññeyyameva .
Gavesīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Upāsakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .