(18)3. Upāsakavaggo
1-6.Sārajjasuttādivaṇṇanā
171-176.
Tatiyassa paṭhamadutiyatatiyacatutthe natthi vattabbaṃ .
Pañcame upāsakapacchimakoti upāsakanihīno .
‘‘ Iminā diṭṭhādinā idaṃ nāma maṅgalaṃ bhavissatī ’’ ti evaṃ bālajanaparikappitakotūhalasaṅkhātena diṭṭhasutamutamaṅgalena samannāgato kotūhalamaṅgaliko .
Tenāha ‘‘ iminā idaṃ bhavissatī ’’ tiādi .
Maṅgalaṃ paccetīti diṭṭhamaṅgalādibhedaṃ maṅgalameva patthiyāyati .
No kamman ti kammassakataṃ no patthiyāyati .
Imamhā sāsanāti ito sabbaññubuddhasāsanato .
Bahiddhāti bāhirakasamaye .
Dakkhiṇeyyaṃ pariyesatīti ‘‘ duppaṭipannā dakkhiṇeyyā ’’ ti saññī gavesati .
Ettha dakkhiṇapariyesanapubbakāre ekaṃ katvā pañca dhammā veditabbā .
Chaṭṭhaṃ uttānameva .
Sārajjasuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
7-8.Vaṇijjāsuttādivaṇṇanā
177-8.
Sattame
V3.52 satthavaṇijjāti āvudhabhaṇḍaṃ katvā vā kāretvā vā kataṃ vā paṭilabhitvā tassa vikkayo .Āvudhabhaṇḍaṃ kāretvā tassa vikkayoti idaṃ pana nidassanamattaṃ .
Sūkaramigādayo posetvā tesaṃ vikkayoti sūkaramigādayo posetvā tesaṃ maṃsaṃ sampādetvā vikkayo .
Ettha ca satthavaṇijjā paroparādhanimittatāya akaraṇīyā vuttā , sattavaṇijjā abhujissabhāvakaraṇato , maṃsavisavaṇijjā vadhahetuto , majjavaṇijjā pamādaṭṭhānato .
Aṭṭhamaṃ uttānameva .
Vaṇijjāsuttādivaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Gihisuttavaṇṇanā
179. Navame
M3.54 ābhicetasikānan ti abhicetoti abhikkantaṃ visuddhacittaṃ vuccati adhicittaṃ vā , abhicetasi jātāni ābhicetasikāni , abhiceto sannissitānīti vā ābhicetasikāni .Tenevāha ‘‘ uttamacittanissitānan ’’ ti .
Diṭṭhadhammasukhavihārānan ti diṭṭhadhamme sukhavihārānaṃ .
Diṭṭhadhammoti paccakkho attabhāvo vuccati , tattha sukhavihārānanti attho .
Rūpāvacarajjhānānametaṃ adhivacanaṃ .
Tāni hi appetvā nisinnā jhāyino imasmiṃyeva attabhāve asaṃkiliṭṭhaṃ nekkhammasukhaṃ vindanti , tasmā ‘‘ diṭṭhadhammasukhavihārānī ’’ ti vuccanti .
Catubbidhamerayan ti pupphāsavo , phalāsavo , guḷāsavo , madhvāsavoti evaṃ catuppabhedaṃ merayaṃ .
Pañcavidhañca suran ti pūvasurā , piṭṭhasurā , odanasurā , kiṇṇapakkhittā , sambhārasaṃyuttāti evaṃ pañcappabhedaṃ suraṃ .
Puññaṃ attho etassāti puññattho .
Yasmā panesa puññena atthiko nāma hoti , tasmā vuttaṃ ‘‘ puññena atthikassā ’’ ti .
Sesamettha uttānameva .
Gihisuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
10. Gavesīsuttavaṇṇanā
180. Dasame sukāraṇan ti bodhiparipācanassa ekantikaṃ sundaraṃ kāraṇaṃ .
Mandahasitan ti īsakaṃ
V3.53 hasitaṃ .Kahaṃ kahan ti hāsasaddassa anukaraṇametaṃ .
Haṭṭhappahaṭṭhākāramattan ti haṭṭhassa pahaṭṭhākāramattaṃ .
Yathā gahitasaṅketā ‘‘ pahaṭṭho bhagavā ’’ ti sañjānanti , evaṃ ākāranidassanamattaṃ .
Idāni iminā pasaṅgena hāsasamuṭṭhānaṃ vibhāgato dassetuṃ ‘‘ hasitañca nāmetan ’’ tiādi āraddhaṃ .
Tattha ajjhupekkhanavasenapi hāso na sambhavati , pageva domanassavasenāti āha ‘‘ terasahi somanassasahagatacittehī ’’ ti .
Nanu ca keci kodhavasenapi hasantīti ?
Na , te sampiyanti kodhavatthuṃ tattha ‘‘ mayaṃ dāni yathākāmakāritaṃ āpajjissāmā ’’ ti duviññeyyantarena somanassacitteneva hāsassa uppajjanato .
Tesūti
M3.55 pañcasu somanassasahagatakiriyacittesu .Balavārammaṇeti uḷāratame ārammaṇe yamakapāṭihāriyasadise .
Dubbalārammaṇeti anuḷāraārammaṇe .
‘‘ Imasmiṃ pana ṭhāne … pe … uppādetī ’’ ti idaṃ porāṇaṭṭhakathāyaṃ tathā āgatattā vuttaṃ , na sahetukasomanassasahagatacittehi bhagavato sitaṃ na hotīti dassanattaṃ .
Abhidhammaṭīkāyaṃ ( dha . sa . mūlaṭī .968) pana ‘‘ atītaṃsādīsu appaṭihataṃ ñāṇaṃ vatvā ‘ imehi dhammehi samannāgatassa buddhassa bhagavato sabbaṃ kāyakammaṃ ñāṇapubbaṅgamaṃ ñāṇānuparivattī ’ tiādivacanato ( mahāni .156; paṭi . ma .3.5)‘ bhagavato idaṃ cittaṃ uppajjatī ’ ti vuttavacanaṃ vicāretabban ’’ ti vuttaṃ .
Tattha iminā hasituppādacittena pavattiyamānampi bhagavato sitakaraṇaṃ pubbenivāsaanāgataṃsasabbaññutaññāṇānaṃ anuvattakattā ñāṇānuparivattiyevāti evaṃ pana ñāṇānuparivattibhāve sati na koci pāḷiaṭṭhakathānaṃ virodho .
Tathā hi abhidhammaṭṭhakathāyaṃ ( dha . sa . aṭṭha .568)‘‘ tesaṃ ñāṇānaṃ ciṇṇapariyante idaṃ cittaṃ uppajjatī ’’ ti vuttaṃ .
Avassañcetaṃ evaṃ icchitabbaṃ , aññathā āvajjanacittassapi bhagavato tathārūpe kāle na yujjeyya .
Tassapi hi viññattisamuṭṭhāpakabhāvassa nicchitattā .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ evañca katvā manodvārāvajjanassapi viññattisamuṭṭhāpakattaṃ upapannaṃ hotī ’’ ti ( dha . sa . mūlaṭī .1 kāyakammadvārakathāvaṇṇanā ) na ca viññattisamuṭṭhāpakatte taṃsamuṭṭhānakāyaviññattiyā kāyakammādibhāvaṃ āpajjanabhāvo vissajjatīti .
Hasitan ti sitameva sandhāya vadati .
Tenāha ‘‘ evaṃ appamattakampī ’’ ti .
Samosaritā vijjulatā .
Sā hi itaravijjulatā viya khaṇaṭṭhitiyā sīghanirodhā ca na hoti , apica kho dandhanirodhā , na ca sabbakālikā .
Dīdhiti pāvakamahāmeghato vā cātuddīpikamahāmeghato vā
V3.54 niccharati .Tenāha ‘‘ cātuddīpikamahāmeghamukhato ’’ ti .
Ayaṃ kira tāsaṃ rasmīnaṃ dhammatā , yadidaṃ tikkhattuṃ sīsaṃ padakkhiṇaṃ katvā dāṭhaggesuyeva antaradhānaṃ .
Sesamettha suviññeyyameva .
Gavesīsuttavaṇṇanā niṭṭhitā .
Upāsakavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .