1. DukanipātassaV2.1M2.1P2.88 paṭhame vajjānīti dosā aparādhā .

Diṭṭhadhammikan ti diṭṭheva dhamme imasmiṃyeva attabhāve uppannaphalaṃ . Samparāyikan ti samparāye anāgate attabhāve uppannaphalaṃ .

Āgucārin ti pāpakāriṃ aparādhakārakaṃ . Rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārenteti coraṃ gahetvā vividhā kammakāraṇā rājapurisā karonti , rājāno pana tā kārenti nāma . Taṃ coraṃ evaṃV2.2 kammakāraṇā kāriyamānaṃ esa passati . Tena vuttaṃ – ‘‘ passati coraṃ āgucāriṃ rājāno gahetvā vividhā kammakāraṇā kārente ’’ ti .

Addhadaṇḍakehīti muggarehi , pahārasādhanatthaṃ vā catuhatthadaṇḍaṃ dvedhā chetvā gahitadaṇḍakehi . Bilaṅgathālikan ti kañjiyaukkhalikakammakāraṇaṃ . Taṃ karontā sīsakaṭāhaṃ uppāṭetvā tattaṃ ayoguḷaṃ saṇḍāsena gahetvā tattha pakkhipanti , tena matthaluṅgaṃ pakkuthitvāM2.2 uttarati . Saṅkhamuṇḍikan ti saṅkhamuṇḍakammakāraṇaṃ . Taṃ karontā uttaroṭṭhaubhatokaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchedenaP2.89 cammaṃ chinditvā sabbakese ekato gaṇṭhiṃ katvā daṇḍakena veṭhetvā uppāṭenti , saha kesehi cammaṃ uṭṭhahati . Tato sīsakaṭāhaṃ thūlasakkharāhi ghaṃsitvā dhovantā saṅkhavaṇṇaṃ karonti . Rāhumukhan ti rāhumukhakammakāraṇaṃ . Taṃ karontā saṅkunā mukhaṃ vivaritvā antomukhe dīpaṃ jālenti , kaṇṇacūḷikāhi vā paṭṭhāya mukhaṃ nikhādanena khananti , lohitaṃ paggharitvā mukhaṃ pūreti . Jotimālikan ti sakalasarīraṃ telapilotikāya veṭhetvā ālimpenti . Hatthapajjotikan ti hatthe telapilotikāya veṭhetvā dīpaṃ viya pajjālenti . Erakavattikan ti erakavattakammakāraṇaṃ . Taṃ karontā heṭṭhāgīvato paṭṭhāya cammavaṭṭe kantitvā gopphake ṭhapenti , atha naṃ yottehi bandhitvā kaḍḍhanti . So attano cammavaṭṭe akkamitvā akkamitvā patati . Cīrakavāsikan ti cīrakavāsikakammakāraṇaṃ . Taṃ karontā tatheva cammavaṭṭe kantitvā kaṭiyaṃ ṭhapenti , kaṭito paṭṭhāya kantitvā gopphakesu ṭhapenti , uparimehi heṭṭhimasarīraṃ cīrakanivāsananivatthaṃ viya hoti . Eṇeyyakan ti eṇeyyakakammakāraṇaṃ . Taṃ karontā ubhosu kapparesu ca ubhosu jāṇukesu ca ayavalayāni datvā ayasūlāni koṭṭenti . So catūhi ayasūlehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahati . Atha naṃ parivāretvā aggiṃ karonti . ‘‘ Eṇeyyako jotipariggaho yathā ’’ ti āgataṭṭhānepi idameva vuttaṃ . Taṃ kālena kālaṃ sūlāni apanetvā catūhi aṭṭhikoṭīhiyeva ṭhapenti . Evarūpā kammakāraṇā nāma natthi . Baḷisamaṃsikan tiP2.90 ubhatomukhehi baḷisehi paharitvā cammamaṃsanhārūni uppāṭenti . Kahāpaṇikan ti sakalasarīraṃ tiṇhāhi vāsīhi koṭito paṭṭhāya kahāpaṇamattaṃ , kahāpaṇamattaṃ pātentā koṭṭenti . Khārāpatacchikan ti sarīraṃ tattha tattha āvudhehi paharitvā kocchehi khāraṃ ghaṃsanti , cammamaṃsanhārūni paggharitvā aṭṭhikasaṅkhalikāva tiṭṭhati . Palighaparivattikan ti ekena passena nipajjāpetvā kaṇṇacchiddena ayasūlaṃ koṭṭetvā pathaviyā ekābaddhaṃ karonti . Atha naṃ pādeV2.3 gahetvā āviñchanti . Palālapīṭhakan ti chekoM2.3 kāraṇiko chavicammaṃ acchinditvā nisadapotehi aṭṭhīni bhinditvā kesesu gahetvā ukkhipati , maṃsarāsiyeva hoti . Atha naṃ keseheva pariyonandhitvā gaṇhanti , palālavaṭṭiṃ viya katvā puna veṭhenti . Sunakhehipīti katipayāni divasāni āhāraṃ adatvā chātakasunakhehi khādāpenti . Te muhuttena aṭṭhikasaṅkhalikameva karonti . Sūle uttāsenteti sūle āropente .

Na paresaṃ pābhataṃ vilumpanto caratīti paresaṃ santakaṃ bhaṇḍaṃ parammukhaṃ ābhataṃ antamaso antaravīthiyaṃ patitaṃ sahassabhaṇḍikampi disvā ‘‘ iminā jīvissāmī ’’ ti vilumpanto na vicarati , ko iminā atthoti piṭṭhipādena vā pavaṭṭetvā gacchati .

PāpakotiP2.91 lāmako . Dukkhoti aniṭṭho .

Kiñca tan ti kiṃ nāma taṃ kāraṇaṃ bhaveyya . Yāhan ti yena ahaṃ .

Kāyaduccaritan ti pāṇātipātādi tividhaṃ akusalaṃ kāyakammaṃ . Kāyasucaritan ti tassa paṭipakkhabhūtaṃ tividhaṃ kusalakammaṃ . Vacīduccaritan ti musāvādādi catubbidhaṃ akusalaṃ vacīkammaṃ . Vacīsucaritan ti tassa paṭipakkhabhūtaṃ catubbidhaṃ kusalakammaṃ . Manoduccaritan ti abhijjhādi tividhaṃ akusalakammaṃ . Manosucaritan ti tassa paṭipakkhabhūtaṃ tividhaṃ kusalakammaṃ . Suddhaṃ attānaṃ pariharatīti ettha duvidhā suddhi – pariyāyato ca nippariyāyato ca . Saraṇagamanena hi pariyāyena suddhaṃ attānaṃ pariharati nāma . Tathā pañcahi sīlehi , dasahi sīlehi – catupārisuddhisīlena , paṭhamajjhānena … pe … nevasaññānāsaññāyatanena , sotāpattimaggena , sotāpattiphalena … pe … arahattamaggena pariyāyena suddhaṃ attānaṃ pariharati nāma . Arahattaphale patiṭṭhito pana khīṇāsavo chinnamūlake pañcakkhandhe nhāpentopi khādāpentopi bhuñjāpentopi nisīdāpentopi nipajjāpentopi nippariyāyeneva suddhaṃ nimmalaṃ attānaṃ pariharati paṭijaggatīti veditabbo .

Tasmāti yasmā imāni dve vajjāneva , no na vajjāni , tasmā . Vajjabhīrunoti vajjabhīrukā . Vajjabhayadassāvinoti vajjāni bhayato dassanasīlā .

Etaṃ pāṭikaṅkhan ti etaṃ icchitabbaṃ , etaṃ avassaṃbhāvīti attho . Yan ti nipātamattaṃ , kāraṇavacanaṃ vā yena kāraṇena parimuccissati sabbavajjehiM2.4 . Kena pana kāraṇena parimuccissatīti ? Catutthamaggena ceva catutthaphalena ca . MaggenaP2.92 hi parimuccati nāma , phalaṃ patto parimutto nāma hotīti . Kiṃ panaV2.4 khīṇāsavassa akusalaṃ na vipaccatīti ? Vipaccati , taṃ pana khīṇāsavabhāvato pubbe kataṃ . Tañca kho imasmiṃyeva attabhāve , samparāye panassa kammaphalaṃ nāma natthīti .

Paṭhamaṃ .