(6)1. Puggalavaggavaṇṇanā
53. Dutiyapaṇṇāsakassa
V2.49M2.51 paṭhame cakkavattinā saddhiṃ gahitattā ‘‘ lokānukampāyā ’’ ti na vuttaṃ .
Ettha ca cakkavattino uppattiyā dve sampattiyo labhanti , buddhānaṃ uppattiyā tissopi . 54. Dutiye acchariyamanussāti āciṇṇamanussā abbhutamanussā .
55. Tatiye bahuno janassa anutappā hotīti mahājanassa anutāpakārī hoti .
Tattha cakkavattino kālakiriyā ekacakkavāḷe devamanussānaṃ anutāpaṃ karoti , tathāgatassa kālakiriyā dasasu cakkavāḷasahassesu .
56. Catutthe thūpārahāti thūpassa yuttā anucchavikā .
Cakkavattino hi cetiyaṃ paṭijaggitvā dve sampattiyo labhanti , buddhānaṃ cetiyaṃ paṭijaggitvā tissopi .
57. Pañcame buddhāti attano ānubhāvena cattāri saccāni buddhā .
58. Chaṭṭhe phalantiyāti saddaṃ karontiyā .
Na santasantīti na bhāyanti .
Tattha khīṇāsavo attano sakkāyadiṭṭhiyā pahīnattā na bhāyati , hatthājānīyo sakkāyadiṭṭhiyā balavattāti .
Sattamaṭṭhamesupi
P2.151 eseva nayo . 61. Navame kiṃpurisāti kinnarā .
Mānusiṃ vācaṃ na bhāsantīti manussakathaṃ na kathenti .
Dhammāsokassa kira ekaṃ kinnaraṃ ānetvā dassesuṃ .
So ‘‘ kathāpetha nan ’’ ti āha .
Kinnaro kathetuṃ
V2.50 na icchati .
Eko puriso ‘‘ ahametaṃ kathāpessāmī ’’ ti heṭṭhāpāsādaṃ otāretvā dve khāṇuke koṭṭetvā ukkhaliṃ āropesi .
Sā ubhatopassehi patati .
Taṃ disvā kinnaro ‘‘ kiṃ aññaṃ ekaṃ khāṇukaṃ koṭṭetuṃM2.52 na vaṭṭatī ’’ ti ettakameva āha .
Puna aparabhāge dve kinnare ānetvā dassesuṃ .
Rājā ‘‘ kathāpetha ne ’’ ti āha .
Te kathetuṃ na icchiṃsu .
Eko puriso ‘‘ ahamete kathāpessāmī ’’ ti te gahetvā antarāpaṇaṃ agamāsi .
Tattheko ambapakkañca macche ca addasa , eko kabiṭṭhaphalañca ambilikāphalañca .
Tattha purimo ‘‘ mahāvisaṃ manussā khādanti , kathaṃ te kilāsino na hontī ’’ ti āha .
Itaro ‘‘ kathaṃ ime etaṃ nissāya kuṭṭhino na hontī ’’ ti āha .
Evaṃ mānusiṃ vācaṃ kathetuṃ sakkontāpi dve atthe sampassamānā na kathentīti . 62. Dasame appaṭivānoti anukaṇṭhito apaccosakkito .
63. Ekādasame asantasannivāsan ti asappurisānaṃ sannivāsaṃ .
Na vadeyyāti ovādena vā anusāsaniyā vā na vadeyya , mā vadatūti attho .
Therampāhaṃ na vadeyyan ti ahampi theraṃ bhikkhuṃ ovādānusāsanivasena na vadeyyaṃ .
Ahitānukampīti ahitaṃ icchamāno .
No hitānukampīti hitaṃ anicchamāno .
Noti naṃ vadeyyan ti ‘‘ ahaṃ tava vacanaṃ na karissan ’’ ti naṃ vadeyyaṃ .
Viheṭheyyan ti vacanassa akaraṇena viheṭheyyaṃ .
Passampissa
P2.152 nappaṭikareyyan ti passantopi jānantopi ahaṃ tassa vacanaṃ na kareyyaṃ .Iminā upāyena sabbattha attho veditabbo .
Sukkapakkhe pana sādhūti naṃ vadeyyan ti ‘‘ sādhu bhaddakaṃ sukathitaṃ tayā ’’ ti tassa kathaṃ abhinandanto naṃ vadeyyanti attho .
64. Dvādasame ubhato vacīsaṃsāroti dvīsupi pakkhesu aññamaññaṃ akkosanapaccakkosanavasena saṃsaramānā vācā vacīsaṃsāro .
Diṭṭhipaḷāsoti diṭṭhiṃ nissāya uppajjanako yugaggāhalakkhaṇo paḷāso diṭṭhipaḷāso nāma .
Cetaso āghātoti kopo .
So hi cittaṃ āghātento uppajjati .
Appaccayoti atuṭṭhākāro , domanassanti attho .
Anabhiraddhīti kopoyeva .
So hi anabhirādhanavasena anabhiraddhīti vuccati .
Ajjhattaṃ avūpasantaṃ hotīti sabbampetaṃ niyakajjhattasaṅkhāte
M2.53 attano citte ca saddhivihārikaantevāsikasaṅkhātāyaV2.51 attano parisāya ca avūpasantaṃ hoti .
Tasmetan ti tasmiṃ etaṃ .
Sesaṃ vuttanayeneva veditabbanti .Puggalavaggo paṭhamo .