23. Syādīsu rassoti
Napuṃsake vattamānassa syādīsu rasso .
Bho chattupāhana , chattupāhanaṃ , chattupāhanena iccādi .
Te
M0.161 ca samāhāritarītarayogā bahulaṃvidhānā niyatavisayāyeva honti , tatrā + yaṃ visayavibhāgo-niruttipiṭakāgato-pāṇi + tūriya + yogga + senaṅgānaṃ , niccaverīnaṃ , saṅkhyāparimāṇasaññānaṃ , khuddajantukānaṃ , pacanacaṇḍālānaṃ , caraṇasādhāraṇānaṃ , ekajjhāyanapāvacanānaṃ , liṅgavisesānaṃ , vividhaviruddhānaṃ , disānaṃ , nadīnañca niccasamāhārekatthaṃ bhavati .Pāṇaṅgānaṃ-cakkhu ca sotañca cakkhusotaṃ , mukhañca nāsikā ca mukhanāsikaṃ ,‘‘ syādīsu rasso ’’ ti napuṃsake vattamānassa rasso .
Hanu ca gīvā ca hanugīvaṃ , kaṇṇā ca nāsā ca kaṇṇanāsaṃ , pāṇi ca pādo ca pāṇipādaṃ , chavi ca maṃsañca lohitañca chavimaṃsalohitaṃ , nāmañca rūpañca nāmarūpaṃ , jarā ca maraṇañca jarāmaraṇaṃ .
Tūriyaṅgānaṃ-alaso ca tālambaro ca alasatālambaraṃ , murajo ca gomukho ca murajagomukhaṃ , saṃkho ca paṇavo ca deṇḍimo ca , saṃkhā ca paṇavā ca deṇḍimā cāti vā saṃkhapaṇavadeṇḍimaṃ , paṇavādayo dvepi bherivisesā , maddaviko ca pāṇaviko ca maddavikapāṇavikaṃ , gītañca vāditañca gītavāditaṃ , sammañca tāḷañca sammatāḷaṃ , sammaṃti kaṃsatālaṃ , tāḷaṃti hatthatāḷaṃ .
Yoggaṅgānaṃ-phālo ca pācanañca phālapācanaṃ , yugañca naṅgalañca yuganaṅgalaṃ .
Senaṅgānaṃ-hatthino ca assā ca hatthiassaṃ , rathā ca pattikā ca rathapattikaṃ , asi ca satti ca tomarañca piṇḍañca asisattitomarapiṇḍaṃ , asi ca cammañca asicammaṃ , cammanti saravāraṇa-phalakaṃ
M0.162 .Dhanu ca kalāpo ca dhanukalāpaṃ , kalāpo = tuṇīraṃ .
Paharaṇañca āvaraṇañca paharaṇāvaraṇaṃ .
Niccaverīnaṃ-ahi ca nakulo ca , ahī ca nakulā cāti vā ahinakulaṃ .
Evaṃ biḷāramūsikaṃ , antassa rassattaṃ .
Kākolukaṃ , sappamaṇḍūkaṃ , garuḷasappaṃ , nāgasupaṇṇaṃ .
Saṅkhyāparimāṇasaññānaṃ-ekakañca dukañca ekakadukaṃ .
Evaṃ , dukatikaṃ , tikacatukkaṃ , catukkapañcakaṃ .
Dasakañca ekādasakañca dasekādasakaṃ ,‘‘ titālīsa ’’ iti caka-bhāgalopaniddesena kakārassa lopo .
Khuddajantukānaṃ-kīṭā ca paṭaṅgā ca kīṭapaṭaṅgaṃ , kīṭā = kapālapiṭṭhikapāṇā .
Evaṃ kunthakipillikaṃ , ḍaṃsā ca makasā ca ḍaṃsamakasaṃ , makkhikā ca kipillikā ca makkhikakipillikaṃ , kīṭā ca sariṃsapā ca kīṭasariṃsapaṃ .
Tattha kunthā = sukhumakipillikā .
Khuddajantu anaṭṭhī vā , atha kho khuddakopi vā ;
Sataṃ vā pasato yesaṃ , keci ānatulā iti .
Pacanacaṇḍālānaṃ-orabbhikā ca sūkarikā ca orabbhikasūkarikaṃ , evaṃ sākuntikamāgavikaṃ .
Sapāko ca caṇḍālo ca sapākacaṇḍālaṃ , pukkusachavaḍāhakaṃ , venarathakāraṃ , tattha venā = tacchakā , rathakārā = cammakārā .
Caraṇasādhāraṇānaṃ-atiso ca bhāradvājo ca atisabhāradvājaṃ , kaṭṭho ca kapālo ca kaṭṭhakapālaṃ , sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ , samatho ca vipassanā ca samathavipassanaṃ , vijjā ca caraṇañca vijjācaraṇaṃ , evaṃ nāmarūpaṃ , hirottappaṃ , satisampa-jaññaṃ
M0.163 , lobhamohaṃ , dosamohaṃ , ahirikānottappaṃ , thinamiddhaṃ , uddhaccakukkucca + miccādi .Ekajjhāyanapāvacanānaṃ-dīgho ca majjhimo ca dīghamajjhimaṃ , evaṃ ekuttara saṃyuttakaṃ , khandhakavibhaṅgaṃ .
Liṅgavisesānaṃ-itthī ca pumā ca itthipumaṃ , dāsī ca dāso ca dāsidāsaṃ , cīvarañca piṇḍapāto ca senāsanañca gilānapaccayabhesajjaparikkhāro ca cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ , tiṇañca kaṭṭho ca sākhā ca palāsañca tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ .
‘‘ Lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ ’’ tipi dissati .
Vividhaviruddhānaṃ-kusalañca akusalañca kusalākusalaṃ , evaṃ sāvajjānavajjaṃ , hīnapaṇītaṃ , kaṇhasukkaṃ , chekapāpakaṃ , sukhadukkhaṃ , adhamuttamaṃ , paṭighānunayaṃ , chāyātapaṃ , ālokandhakāraṃ .
Rattiñca divā ca rattindivaṃ ,‘‘ rattindivadāragavacaturassā ’’ ti apaccaye kate numaāgamo .
Aho ca ratti ca ahorattaṃ ,‘‘ dīghā + hovassekadesehi ca ratyā ’’ ti apaccaye kate ‘‘ manādyāpādīna + mo maye ce ’’ ti okāro .
Disānaṃ-pubbā ca aparā ca pubbāparaṃ , evaṃ puratthimapacchimaṃ , dakkhiṇuttaraṃ , pubbadakkhiṇaṃ , pubbuttaraṃ , aparadakkhiṇaṃ , aparuttaraṃ .
Nadīnaṃ-gaṅgā ca yamunā ca gaṅgāyamunaṃ , evaṃ mahīsarabhū .
Tiṇa + rukkha + pasu + sakuṇa + dhana + khañña + byañjana + janapadānaṃ vā .
Tiṇavisesānaṃ-usīrāni ca bīraṇāni ca usīrabīraṇaṃ usīrabīraṇāni vā .
Evaṃ muñjapabbajaṃ muñjapabbajāni vā , kāsakusaṃ kāsakusā vā .
Rukkhavisesānaṃ-assatthā
M0.164 ca kapiṭṭhā ca assatthakapiṭṭhaṃ assatthakapiṭṭhā vā , evaṃ ambapanasaṃ ambapanasā , khadirapalāsaṃ khadirapalāsā , dhavāssakaṇṇaṃ dhavāssakaṇṇā , pilakkhanigrodhaṃ pilakkhanigrodhā , sākasālaṃ sākasālā .Pasuvisesānaṃ-gajā ca gavajā ca gajagavajaṃ gajagavajā vā , ajā ca eḷakā ca ajeḷakaṃ ajeḷakā , hatthī ca gāvo ca assā ca vaḷavā ca hatthīgavassavaḷavaṃ hatthīgavassavaḷavā , rassattaṃ .
Evaṃ gomahisaṃ gomahisā , eṇeyyavarāhaṃ eṇeyyavarāhā , sīhabyagghataracchaṃ sīhabyagghataracchā , kukkuṭasūkaraṃ kukkuṭasūkarā , eṇeyyagomahisaṃ eṇeyyagomahisā .
Sakuṇavisesānaṃ-haṃsā ca bakā ca haṃsabakaṃ haṃsabakā .
Evaṃ kāraṇḍavacakkavākaṃ kāraṇḍavacakkavākā , mayūrakoñcaṃ mayūrakoñcā , sukasālikaṃ sukasālikā , bakabalākaṃ bakabalākā .
Dhanānaṃ-hiraññañca suvaṇṇañca hiraññasuvaṇṇaṃ hiraññasuvaṇṇāni .
Evaṃ jātarūparajataṃ jātarūparajatāni , maṇisaṅkhamuttaveḷuriyaṃ maṇisaṅkhamuttaveḷuriyā .
Dhaññānaṃ-sālī ca yavā ca sāliyavaṃ sāliyavā vā .
Evaṃ tilamuggamāsaṃ tilamuggamāsāni , nippāvakulatthaṃ nippāvakulatthā .
Byañjanānaṃ-sāko ca suvā ca sākasuvaṃ sākasuvā .
Evaṃ gabyamāhisaṃ gabyamāhisā , eṇeyyavarāhaṃ eṇeya , varāhā .
Migamayūraṃ migamayūrā .
Janapadānaṃ-kāsi
M0.165 ca kosalā ca kāsikosalaṃ kāsikosalā , vajjī ca mallā ca vajjimallaṃ vajjimallā , aṅgā ca magadhā ca aṅgamagadhaṃ aṅgamagadhā , evaṃ cetivaṃsaṃ cetivaṃsā , macchasūrasenaṃ macchasūrasenā , kurupañcālaṃ kurupañcālā .Nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpanāmarūpanti caturekapañcavokāravasena vattabbe bahulādhikārā sarūpekasesaṃ katvā nāmarūpanti vuttaṃ .
Etasmiṃ ekatthībhāvakaṇḍe yaṃ vuttaṃ pubbaṃ , tadeva pubbaṃ nipatati , kamātikkame payojanassā + bhāvā .
Kvaci vipallāsopi hoti , bahulādhikārato , dantānaṃ rājā rājadanto .
Catthe samāhāre ‘‘ sabhāparisāyā ’’ ti ñāpakā kvaci napuṃsakaliṅgaṃ na bhavati , ādhipaccañca parivāro ca ādhipaccaparivāro .
Evaṃ chandapārisuddhi , paṭisandhipavattiyaṃ .