1. Paṇḍitakaṇḍo
1.
Lokanītiṃ
M0.1 pavakkhāmi ,Nānāsatthasamuddhaṭaṃ ;
Māgadheneva saṅkhepaṃ ,
Vanditvā ratanatthayaṃ .
2.
Nītiloke purisassa sāro ,
Mātā pitā ācariyoca mitto ;
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā ,
Ñāṇī mahā hoti bahussutoca .
3.
Alasassa kuto sippaṃ ,
Asippassa kuto dhanaṃ ;
Adhanassa kuto mittaṃ ,
Amittassa kuto sukhaṃ ;
Asukhassa
M0.2 kuto puññaṃ ,Apuññassa kuto varaṃ .
4.
Sippā samaṃ dhanaṃ natthi ,
Sippaṃ corā nagaṇhare ;
Idha loke sippaṃ mittaṃ ,
Paraloke sukhāvahaṃ .
5.
Appakaṃ nātimaññeyya ,
Citte sutaṃ nidhāpaye ;
Vammikodakabindūva ,
Cirena paripūrati .
6.
Khuddoti nātimaññeyya ,
Vijjaṃ vā sippameva vā ;
Ekampi pariyodātaṃ ,
Jīvitakappakāraṇaṃ .
7.
Sele sele na māṇikaṃ ,
Gaje gaje na muttikaṃ ;
Vane vane na candanaṃ ,
Ṭhāne ṭhāne na paṇḍitaṃ .
8.
Paṇḍito sutasampanno ,
Yattha atthīti ce suto ;
Mahussāhena
M0.3 taṃ ṭhānaṃ ,Gantabbaṃva sutesinā .
9.
Sine sippaṃ sine dhanaṃ ,
Sine pabbatamāruhaṃ ;
Sine kāmassa kodhassa ,
Ime pañca sine sine .
10.
Suti sammuti saṅkhyāca ,
Yogā nīti visesakā ;
Gandhabbā gaṇikā ceva ,
Dhanu bedā ca pūraṇā .
11.
Tikicchā itihāsā ca ,
Joti māyā ca chandati ;
Ketu mantā ca saddā ca ,
Sippāṭṭhārasakā ime .
12.
Apuṭṭho paṇḍito bherī ,
Pajjunno me hoti pucchito ;
Bālo puṭṭho apuṭṭhopi ,
Bahumpi bhaṇate sadā .
13.
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ ,
Parahatthesu yaṃ dhanaṃ ;
Yathākicce
M0.4 samuppanne ,Na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ .
14.
Jalappamāṇaṃ kumuddanālaṃ ,
Kulappamāṇaṃ vinayo pamāṇaṃ ;
Byattippamāṇaṃ kathītavākyaṃ ,
Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇa milātaṃ .
15.
Appassuto sutaṃ appaṃ ,
Bahuṃ maññati mānavā ;
Sindhūdakaṃ apassanto ,
Kūpe toyaṃva maṇḍuko .
16.
Pathamaṃ parājaye sippaṃ ,
Dutiyaṃ parājaye dhanaṃ ;
Tatiyaṃ parājaye dhammaṃ ,
Catutthaṃ kiṃ karissati .
17.
Byatta putra kimalaso ,
Abyatto bhārahārako ;
Byattako pūjito loke ,
Byatta putra dine dine .
18.
Mātā verī pitā satru ,
Kena bāle na sikkhitā ;
Sabhāmajjhe
M0.5 na sobhanti ,Haṃsamajjhe bakoyathā .
19.
Kaṇṭakaṃ giri ko tikkhati ,
Ko añjanaṃ migakkhikaṃ ;
Uppathaṃ pallale ko sugandhaṃ ,
Kula-putta-rūpo ko pavattati ;
Sāmaṃ-bhāvo .
20.
Na rasaṃ akotambulaṃ ,
Adhanassa , laṅkatampi ;
Alonakantu byañjanaṃ ,
Byākaraṇaṃ asippassa .
21.
Sussusā sutasampanno ,
Sutāpaññāya pavaḍḍhati ;
Paññāya atthaṃ jānāti ,
Ñāto attho sukhāvaho .
22.
Bhojanaṃ methunaṃ niddā ,
Goṇe posepi vijjati ;
Vijjā viseso posassa ,
Taṃ hīno gosamo bhave .
23.
Natthi vijjāsamaṃmittaṃ ,
Naca byādhisamo ripu ;
Naca
M0.6 attasamaṃ pemaṃ ,Naca kammasamaṃ balaṃ .
24.
Haṃso majjhe na kākānaṃ ,
Sīho gunnaṃ na sobhate ;
Gadrabhamajjhe turaṅgo ,
Bālamajjhe ca paṇḍito .
25.
Yāvajīvampi ce bālo ,
Paṇḍitaṃ payirupāsati ;
Na so dhammaṃ vijānāti ,
Dabbi sūparasaṃ yathā .
26.
Muhuttamapi ce viññū ,
Paṇḍitaṃ payirupāsati ;
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti ,
Jivhā sūparasaṃ yathā .
27.
Vinā satthaṃ na gaccheyya ,
Sūro saṅgāmabhūmiyaṃ ;
Paṇḍitvāddhagū vāṇijo ,
Videsagamano tathā .
28.
Dhananāsaṃ manotāpaṃ ,
Ghare duccaritāni ca ;
Vañcanañca
M0.7 avamānaṃ ,Paṇḍito na pakāsaye .
29.
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ ,
Sabhāvarūpakaṃ piyaṃ ;
Attānurūpakaṃ kodhaṃ ,
Yo jānāti sa paṇḍito .
30.
A-dhanassa rasaṃ khādā ,
A-balassa hathā narā ;
A-paññassa vākya-kathā ,
Ummattaka-samā ime .
31.
Anavhāyaṃ gamayanto ,
A-pucchā bahu-bhāsako ;
Atta-guṇaṃ pakāsento ,
Ti-vidhaṃ hīna-lakkhaṇaṃ .
32.
Appa-rūpo bahuṃ bhāso ,
Appa-pañño pakāsito ;
Appa-pūro ghaṭo khobhe ,
Appa-khīrā gāvī cathe .
33.
Maṇḍūkepi ukre sīhe ,
Kākaggahe piye piye ;
A-paṇḍīpi
M0.8 paṇḍī hutvā ,Dhīrā pucche vaye vaye .
34.
Maṇḍūkepi ukre sīhe ,
Sūkarepi uhe dīpe ;
Biḷāre sadise byagghe ,
Sabba dhīre sippa-same .
35.
Na titti rājā dhanamhi ,
Paṇḍitopi su-bhāsite ;
Cakkhuṃpi piya-dassane ,
Jale sāgaro na titti .
36.
Rūpa-yobbana-sampannā ,
Visātha-kutha-sambhavā ;
Vijjā-hīnā na sobhanti ,
Nigandhā iva kiṃsukā .
37.
Hīne putto rājāmacco ,
Bāla-putto ca paṇḍito ;
A-dhanassa dhanaṃ bahu ,
Purisānaṃ na maññatha .
38.
Yo sippa-lobhena ,
Bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ ;
Mūgova
M0.9 supinaṃ passaṃ ,Kathetumpi na ussahe .
39.
Bhijjetuṃ kumbhakāro ,
Sobhetuṃ kumbha ghaṭṭati ;
Na khipituṃ apāyesu ,
Sissānaṃ vuḍḍhi-kāraṇā .
40.
Taggarañca palāsena ,
Yo naro upanayhati ;
Pattāpi surabhi vāyanti ,
Evaṃ dhīrūpasevanā .
Paṇḍitakaṇḍo niṭṭhito .