Lokanīti
1. Paṇḍitakaṇḍo
1.
Lokanītiṃ
M0.1 pavakkhāmi ,Nānāsatthasamuddhaṭaṃ ;
Māgadheneva saṅkhepaṃ ,
Vanditvā ratanatthayaṃ .
2.
Nītiloke purisassa sāro ,
Mātā pitā ācariyoca mitto ;
Tasmā hi nītiṃ puriso vijaññā ,
Ñāṇī mahā hoti bahussutoca .
3.
Alasassa kuto sippaṃ ,
Asippassa kuto dhanaṃ ;
Adhanassa kuto mittaṃ ,
Amittassa kuto sukhaṃ ;
Asukhassa
M0.2 kuto puññaṃ ,Apuññassa kuto varaṃ .
4.
Sippā samaṃ dhanaṃ natthi ,
Sippaṃ corā nagaṇhare ;
Idha loke sippaṃ mittaṃ ,
Paraloke sukhāvahaṃ .
5.
Appakaṃ nātimaññeyya ,
Citte sutaṃ nidhāpaye ;
Vammikodakabindūva ,
Cirena paripūrati .
6.
Khuddoti nātimaññeyya ,
Vijjaṃ vā sippameva vā ;
Ekampi pariyodātaṃ ,
Jīvitakappakāraṇaṃ .
7.
Sele sele na māṇikaṃ ,
Gaje gaje na muttikaṃ ;
Vane vane na candanaṃ ,
Ṭhāne ṭhāne na paṇḍitaṃ .
8.
Paṇḍito sutasampanno ,
Yattha atthīti ce suto ;
Mahussāhena
M0.3 taṃ ṭhānaṃ ,Gantabbaṃva sutesinā .
9.
Sine sippaṃ sine dhanaṃ ,
Sine pabbatamāruhaṃ ;
Sine kāmassa kodhassa ,
Ime pañca sine sine .
10.
Suti sammuti saṅkhyāca ,
Yogā nīti visesakā ;
Gandhabbā gaṇikā ceva ,
Dhanu bedā ca pūraṇā .
11.
Tikicchā itihāsā ca ,
Joti māyā ca chandati ;
Ketu mantā ca saddā ca ,
Sippāṭṭhārasakā ime .
12.
Apuṭṭho paṇḍito bherī ,
Pajjunno me hoti pucchito ;
Bālo puṭṭho apuṭṭhopi ,
Bahumpi bhaṇate sadā .
13.
Potthakesu ca yaṃ sippaṃ ,
Parahatthesu yaṃ dhanaṃ ;
Yathākicce
M0.4 samuppanne ,Na taṃ sippaṃ na taṃ dhanaṃ .
14.
Jalappamāṇaṃ kumuddanālaṃ ,
Kulappamāṇaṃ vinayo pamāṇaṃ ;
Byattippamāṇaṃ kathītavākyaṃ ,
Pathaviyā pamāṇaṃ tiṇa milātaṃ .
15.
Appassuto sutaṃ appaṃ ,
Bahuṃ maññati mānavā ;
Sindhūdakaṃ apassanto ,
Kūpe toyaṃva maṇḍuko .
16.
Pathamaṃ parājaye sippaṃ ,
Dutiyaṃ parājaye dhanaṃ ;
Tatiyaṃ parājaye dhammaṃ ,
Catutthaṃ kiṃ karissati .
17.
Byatta putra kimalaso ,
Abyatto bhārahārako ;
Byattako pūjito loke ,
Byatta putra dine dine .
18.
Mātā verī pitā satru ,
Kena bāle na sikkhitā ;
Sabhāmajjhe
M0.5 na sobhanti ,Haṃsamajjhe bakoyathā .
19.
Kaṇṭakaṃ giri ko tikkhati ,
Ko añjanaṃ migakkhikaṃ ;
Uppathaṃ pallale ko sugandhaṃ ,
Kula-putta-rūpo ko pavattati ;
Sāmaṃ-bhāvo .
20.
Na rasaṃ akotambulaṃ ,
Adhanassa , laṅkatampi ;
Alonakantu byañjanaṃ ,
Byākaraṇaṃ asippassa .
21.
Sussusā sutasampanno ,
Sutāpaññāya pavaḍḍhati ;
Paññāya atthaṃ jānāti ,
Ñāto attho sukhāvaho .
22.
Bhojanaṃ methunaṃ niddā ,
Goṇe posepi vijjati ;
Vijjā viseso posassa ,
Taṃ hīno gosamo bhave .
23.
Natthi vijjāsamaṃmittaṃ ,
Naca byādhisamo ripu ;
Naca
M0.6 attasamaṃ pemaṃ ,Naca kammasamaṃ balaṃ .
24.
Haṃso majjhe na kākānaṃ ,
Sīho gunnaṃ na sobhate ;
Gadrabhamajjhe turaṅgo ,
Bālamajjhe ca paṇḍito .
25.
Yāvajīvampi ce bālo ,
Paṇḍitaṃ payirupāsati ;
Na so dhammaṃ vijānāti ,
Dabbi sūparasaṃ yathā .
26.
Muhuttamapi ce viññū ,
Paṇḍitaṃ payirupāsati ;
Khippaṃ dhammaṃ vijānāti ,
Jivhā sūparasaṃ yathā .
27.
Vinā satthaṃ na gaccheyya ,
Sūro saṅgāmabhūmiyaṃ ;
Paṇḍitvāddhagū vāṇijo ,
Videsagamano tathā .
28.
Dhananāsaṃ manotāpaṃ ,
Ghare duccaritāni ca ;
Vañcanañca
M0.7 avamānaṃ ,Paṇḍito na pakāsaye .
29.
Pattānurūpakaṃ vākyaṃ ,
Sabhāvarūpakaṃ piyaṃ ;
Attānurūpakaṃ kodhaṃ ,
Yo jānāti sa paṇḍito .
30.
A-dhanassa rasaṃ khādā ,
A-balassa hathā narā ;
A-paññassa vākya-kathā ,
Ummattaka-samā ime .
31.
Anavhāyaṃ gamayanto ,
A-pucchā bahu-bhāsako ;
Atta-guṇaṃ pakāsento ,
Ti-vidhaṃ hīna-lakkhaṇaṃ .
32.
Appa-rūpo bahuṃ bhāso ,
Appa-pañño pakāsito ;
Appa-pūro ghaṭo khobhe ,
Appa-khīrā gāvī cathe .
33.
Maṇḍūkepi ukre sīhe ,
Kākaggahe piye piye ;
A-paṇḍīpi
M0.8 paṇḍī hutvā ,Dhīrā pucche vaye vaye .
34.
Maṇḍūkepi ukre sīhe ,
Sūkarepi uhe dīpe ;
Biḷāre sadise byagghe ,
Sabba dhīre sippa-same .
35.
Na titti rājā dhanamhi ,
Paṇḍitopi su-bhāsite ;
Cakkhuṃpi piya-dassane ,
Jale sāgaro na titti .
36.
Rūpa-yobbana-sampannā ,
Visātha-kutha-sambhavā ;
Vijjā-hīnā na sobhanti ,
Nigandhā iva kiṃsukā .
37.
Hīne putto rājāmacco ,
Bāla-putto ca paṇḍito ;
A-dhanassa dhanaṃ bahu ,
Purisānaṃ na maññatha .
38.
Yo sippa-lobhena ,
Bahuṃ gaṇhāti taṃ sippaṃ ;
Mūgova
M0.9 supinaṃ passaṃ ,Kathetumpi na ussahe .
39.
Bhijjetuṃ kumbhakāro ,
Sobhetuṃ kumbha ghaṭṭati ;
Na khipituṃ apāyesu ,
Sissānaṃ vuḍḍhi-kāraṇā .
40.
Taggarañca palāsena ,
Yo naro upanayhati ;
Pattāpi surabhi vāyanti ,
Evaṃ dhīrūpasevanā .
Paṇḍitakaṇḍo niṭṭhito .
Sujanakaṇḍo
41.
Sabbhireva samāsetha ,
Sabbhi kubbetha santhavaṃ ;
Sataṃ saddhammamaññāya ,
Seyyo hoti na pāpiyo .
42.
Caja dujjana saṃsaggaṃ ,
Bhaja sādhu samāgamaṃ ;
Kara puññamahorattiṃ ,
Sara niccamaniccataṃ .
43.
Yathā
M0.10 udumbarapakkā ,Bahirattakamevaca ;
Anto kimīhi sampuṇṇā ,
Evaṃ dujjanahaddayā .
44.
Yathāpi panasāpakkā ,
Bahi kaṇḍakameva ca ;
Anto amatasampannā ,
Evaṃ sujanahadayā .
45.
Sukkhopi candanataru na jahāti gandhaṃ ,
Nāgo gato naramukhe na jahāti līḷaṃ ;
Yantāgato madhurasaṃ na jahāti ucchu ,
Dukkhopi paṇḍitajano na jahāti dhammaṃ .
46.
Sīho nāma jighacchāpi ,
Paṇṇādīni na khādati ;
Sīho nāma kisocāpi ,
Nāgamaṃsaṃ na khādati .
47.
Kula-jāto kula-putto ,
Kula-vaṃsa-surakkhato ;
Attanā dukkha-pattopi ,
Hīna-kammaṃ na kāraye .
48.
Candanaṃ
M0.11 sītalaṃ loke ,Tato candaṃva sītalaṃ ;
Canda-candanasītamhā ,
Sādhu vākyaṃ subhāsitaṃ .
49.
Udeyya bhāṇu pacchime ,
Merurājā nameyyapi ;
Sītalā narakaggipi ,
Pabbatagge ca uppalaṃ .
Vikase na viparītaṃ ,
Sādhuvāyyaṃ kudācanaṃ .
50.
Sukhā rukkhassa chāyāva ,
Tato ñāti mātā pitu ;
Tato ācariyo rañño ,
Tato buddhassanekadhā .
51.
Bhamarā pupphamicchanti ,
Guṇamicchanti sujanā ;
Makkhikā pūtimicchanti ,
Dosamicchanti dujjanā .
52.
Mātāhīnassa dubbhāsā ,
Pitāhīnassa dukriyā ;
Ubho
M0.12 mātā pitā hīnā ,Dubbhasāca dukīriyā .
53.
Mātā seṭṭhassa subhāsā ,
Pitā seṭṭhassa sukriyā ;
Ubho mātā pitā seṭṭhā ,
Subhāsāca sukīriyā .
54.
Saṅgāme sūra-micchanti ,
Mantīsu akūtūhalaṃ ;
Piyañca annapānesu ,
Atthe jāte ca paṇḍitaṃ .
55.
Sunakho sunakhaṃ disvā ,
Dantaṃ dasseti hiṃsituṃ ;
Dujjano sujanaṃ disvā ,
Rosayaṃ hiṃsamicchati .
56.
Mā ca vegena kiccāni ,
Karosi kārāpesi vā ;
Sahasā kāritaṃ kammaṃ ,
Mando pacchānutappati .
57.
Kodhaṃ vihitvā na kadācinasoce ,
Makkhappahānaṃ isayo avaṇṇayuṃ ;
Sabbesa
M0.13 phārusa-vacaṃ khametha ,Etaṃ khantiṃ uttamamāhu santo .
58.
Dukkho nivāso sambādhe ,
Ṭhāne asucisaṅkate ;
Tato arimhi appiye ,
Tatopi akataññunā .
59.
Ovādeyyānusāseyya ,
Gāpakā ca nivāraye ;
Satañhi so piyo hoti ,
Asataṃ hoti appiyo .
60.
Uttamattanivātena ,
Sūraṃ bhedena nijjaye ;
Nīcaṃ appaka dānena ,
Vīriyena samaṃ jaye .
61.
Na visaṃ visamiccāhu ,
Dhanaṃ saṅghassa uccate ;
Visaṃ ekaṃva hanati ,
Sabbaṃ saṅghassa santakaṃ .
62.
Javane bhadraṃ jānanti ,
Baliddañca vāhenā ;
Duhena
M0.14 dhenuṃ jānanti ,Bhāsamānena paṇḍitaṃ .
63.
Dhanamappampi sādhūnaṃ ,
Kūpe vāriva nissayo ;
Bahuṃ api asādhūnaṃ ,
Naca vārīva aṇṇave .
64.
Najjo pivanti no āpaṃ ,
Rukkhā khādanti no phalaṃ ;
Vassanti kvaci no meghā ,
Paratthāya sataṃ dhanaṃ .
65.
Apattheyyaṃ na pattheyya ,
A cinteyyaṃ na cintaye ;
Dhammameva sucinteyya ,
Kālaṃ moghaṃ na accaye .
66.
Acintitampi bhavati ,
Cintitampi vinassati ;
Na hi cintāmayā bhogā ,
Itthiyā purisassavā .
67.
Asantassa piyo hoti ,
Sante na kurute piyaṃ ;
Asataṃ
M0.15 dhammaṃ roceti ,Taṃ parābhavato mukhaṃ .
Sujanakaṇḍo niṭṭhito .
4. Bāladujjanakaṇḍo
68.
Atippiyo na kātabbo ,
Khalo kotūhalaṃ karo ;
Sirasā vahyamānopi ,
Aḍḍhapūro ghaṭo yathā .
69.
Sappo duṭṭho khalo duṭṭho ,
Sappo duṭṭhataro khalo ;
Mantosadhehi so sappo ,
Khalo kenupasammati .
70.
Yo bālo maññati bālyaṃ ,
Paṇḍito vāpi tena so ;
Bālova paṇḍitamānī ,
So ve bāloti vuccati .
71.
Madhuṃva maññatī bālo ,
Yāva pāpaṃ na paccati ;
Yadāca
M0.16 paccatī pāpaṃ ,Atha dukkhaṃ nigacchati .
72.
Na sādhu balavā bālo ,
Sahasā vindate dhanaṃ ;
Kāyassa bhedā duppañño ,
Nirayaṃ sopapajjati .
73.
Ghare duṭṭho ca mūsīko ca ,
Vane duṭṭho ca vānaro ;
Sakuṇe ca duṭṭho kāko ,
Nare duṭṭhoca brāhmaṇo .
74.
Dīghā jāgarato ratti ,
Dīghaṃ santassa yojanaṃ ;
Dīgho bālāna saṃsāro ,
Saddhammaṃ a-vijānataṃ .
75.
Tila mattaṃ paresaṃva ,
Appa dosañca passati ;
Nāḷikerampi sadosaṃ ,
Khala-jāto na passati .
76.
Nattadosaṃ pare jaññā ,
Jaññā dosaṃ parassatu ;
Guyhe
M0.17 kummo aṅgāni ,Para dosañca lakkhaye .
77.
Paṇḍitassa pasaṃsāya ,
Daṇḍo bālena dīyate ;
Paṇḍito paṇḍiteneva ,
Vaṇṇitova suvaṇṇito .
78.
Luddhaṃ atthena gaṇheyya ,
Thaddhaṃ añjali kammunā ;
Chandānuvattiyā mūḷhaṃ ,
Yathābhūtena paṇḍitaṃ .
Bāladujjanakaṇḍo niṭṭhito .
4. Mittakaṇḍo
79.
Hitakāro paro bandhu ,
Bandhūpi ahito paro ;
A hito dehajo byādhi ,
Hitaṃ araññamosadhaṃ .
80.
Parokkhe guṇa-hantāraṃ ,
Paccakkhe piyavādinaṃ ;
Vajjeyya
M0.18 tādisaṃ mittaṃ ,Visakumbhe yathā madhuṃ .
81.
Dhanahīne caje mitto ,
Puttadārā sahodarā ;
Dhanavantaṃva sevanti ,
Dhanaṃ loke mahā sakhā .
82.
Jāneyya pesena bhaccaṃ ,
Bandhuṃ vāpi bhayāgate ;
Appakāsu tathā mittaṃ ,
Dārañca vibhavakkhaye .
83.
So bandhu yo hite yutto ,
Pitaro honti posako ;
Taṃ mittaṃ yattha vissāso ,
Sā bhariyā ca yassa nibbūti .
84.
Na vissase a-vissattaṃ ,
Mittañcāpi na vissase ;
Kadāci kupito mito ,
Sabbaṃ dosaṃ pakāsaye .
85.
Sakiṃ duṭṭhañca yo mittaṃ ,
Puna sandhitumicchati ;
So
M0.19 maccuṃ upagaṇhāti ,Gabbhamassatarī yathā .
86.
Vahe a-mittaṃ khandhena ,
Yāva kālo anāgato ;
Tameva āgate kāle ,
Sele bhinde ghaṭaṃ iva .
87.
Iṇaseso aggiseso ,
Satruseso tatheva ca ;
Punappunaṃ vivaḍḍhanti ,
Tasmā sesaṃ na kāraye .
88.
Padumaṃva mukhaṃ yassa ,
Vācā candana sītalā ;
Tādisaṃ nopaseveyya ,
Hadayetu halāhalaṃ .
89.
Na seve pharusaṃ sāmiṃ ,
Naca seveyya macchariṃ ;
Tato apaggaṇhaṃ sāmiṃ ,
Neva niggahitaṃ tato .
90.
Siṅgī paññāsa hatthena ,
Vajje satena vājinaṃ ;
Hatthiṃ
M0.20 dantiṃ sahassena ,Desa cāgena dujjanaṃ .
91.
Kudesañca kumittañca ,
Kukulañca kubandhavaṃ ;
Kudārañca kudāsañca ,
Dūrato parivajjaye .
92.
Rogāture ca dubbhikkhe ,
Byasane sattu viggahe ;
Rājadvāre susāne ca ,
Ye tiṭṭhanti sumittakā .
93.
Sītavāco bahumitto ,
Pharuso appamittako ;
Upamaṃ ettha ñātabbā ,
Canda-sūriya-rājūnaṃ .
Mittakaṇḍo niṭṭhito .
5. Itthikaṇḍo
94.
Kokilānaṃ saddaṃ rūpaṃ ,
Nārīrūpaṃ patibbatā ;
Vijjā
M0.21 rūpaṃ a-rūpānaṃ ,Khamā rūpaṃ tapassinaṃ .
95.
Itthīnañca dhanaṃ rūpaṃ ,
Purisānaṃ vijjā dhanaṃ ;
Bhikkhūnañca dhanaṃ sīlaṃ ,
Rājānañca dhanaṃ balaṃ .
96.
Tapassino kisā sobhā ,
Thūlā sobhā catuppadā ;
Purisā vijjavā sobhā ,
Itthī sobhāsa sāmikā .
97.
Pañca ratyā sugandhabbā ,
Satta ratyā dhanuggahā ;
Eka māsā subhariyā ,
Aḍḍha māsā sissā malā .
98.
Hiṃ ramati paṅa ,
Haṅa ramati poka .
Thī ramati pu ,
Khu ramati dhaṃ .
99.
Jiṇṇamannaṃ pasaṃseyya ,
Dārañca gatayobbanaṃ ;
Raṇā punāgatā sūraṃ ,
Sassañca gehamāgataṃ .
100.
Dvatti-patikā
M0.22 nārī ca ,Bhikkhu dvatti-vihāriko ;
Dvatti-pāsa-mutto pakkhī ,
Kata-māyā bahūtharaṃ .
101.
Dujjanaṃ pahārādame ,
Mittaṃ dame a-bhāṇikā ;
Itthiñca byasanā dame ,
Rāginaṃ appa bhojanā .
102.
Na ratti vinā candimā ,
Vīciṃ vinā ca aṇṇavo ;
Haṃsaṃ vinā pokkharaṇī ,
Patiṃ kaññāca sobhate .
103.
Patinā janito bhogo ,
Itthiyāva saṃgoppito ;
Purisova hi padhāno ,
Itthī suttaṃva sūciyā .
104.
Sabbānadī vaṅkanadī ,
Sabbe kaṭṭhamayā vanā ;
Sabbitthiyo kare pāpaṃ ,
Labhamāne nivātake .
105.
Vivādasīliṃ
M0.23 usūyabhāṇiniṃ ,Sampassataṇhiṃ bahupākabhuttiniṃ ;
Aggantabhuttiṃ paragehavāsiniṃ ,
Nāriṃ caje puttasatampi pūmā .
106.
Bhuttesu maṇḍesu janīva kantinī ,
Guyheca ṭhāne bhaginīva hiriṇī ;
Kammesu pattesu karoti dāsīva ,
Bhayesu mantī sayanesu rāmaye ;
Rūpīsu sikkhī kupanesu khantinī ,
Sā nārī seṭṭhāti vadanti paṇḍitā ;
Kāyassa bhedāca divebhaveyya sā .
107.
Sāmā migakkhī tanumajjhagattā ,
Sūrū sukesī samadantapantī ;
Gambhīranābhī yuvatī susīlī ,
Hīne kule jātāpi vivāhyā .
108.
Saradaṃratu-kālānaṃ ,
Bhariyānaṃ rūpavatī ;
Jeṭṭho padhānaṃ puttānaṃ ,
Disānaṃ uttarādisā .
109.
Yā icche puriso hotuṃ ,
Jāti jāti punappunaṃ ;
Sāmikaṃ
M0.24 apacāyeyya ,Indaṃva pāricārikā .
110.
Yo icche puriso hotuṃ ,
Jāti jāti punappunaṃ ;
Paradānaṃ vivajjeyya ,
Dhotapādova kaddamaṃ .
111.
Atikkanta vayo poso ,
Āneti timbaruttaniṃ ;
Tassā issā asaddhāti ,
Taṃ parābhavato mukhaṃ .
Itthikaṇḍo niṭṭhito .
6. Rājakaṇḍo
112.
Ekayāmaṃ saye rājā ,
Dviyāmaññeva paṇḍito ;
Gharāvāso tiyāmaṃva ,
Catuyāmaṃ tu yācako .
113.
Dhanavā sutavā rājā ,
Nadī vejjo cimepañca ;
Yattha
M0.25 dese na vijjanti ,Na tattha divasaṃ vase .
114.
Yasmiṃ padese na māno ,
Na pemaṃ naca bandhavā ;
Naca vijjāgamo koci ,
Na tattha divasaṃ vase .
115.
Aputtakaṃ gharaṃ suññaṃ ,
Raṭṭhaṃ suññaṃ arājakaṃ ;
A sippassa mukhaṃ suññaṃ ,
Sabba suññaṃ daliddakā .
116.
Dhanamiccheyya vāṇijjo ,
Vijjamicche bhajesutaṃ ;
Puttamicche taruṇitthiṃ ,
Rājāmaccaṃ vasaṃ game .
117.
Naṭṭhoyati asantuṭṭho ,
Santuṭṭho ca mahīpati ;
Lajjā ca gaṇikā naṭṭhā ,
Nillajjā kuladhītikā .
118.
Pakkhīnaṃ balamākāso ,
Macchānamudakaṃ balaṃ ;
Dubbalassa
M0.26 balaṃ rājā ,Kumārānaṃ rudaṃ balaṃ .
119.
Khamā jāgariyuṭṭhānaṃ ,
Saṃvibhāgo dayikkhaṇā ;
Nāyakassa guṇā ete ,
Icchitabbā sataṃ guṇā .
120.
Sakiṃ vadanti rājāno ,
Sakiṃ samaṇabrāhmaṇā ;
Sakiṃ sappurisā loke ,
Esa dhammo sanantano .
121.
Alaso gihī kāmabhogī na sādhu ,
Asaññato pabbajito na sādhu ;
Rājā anisammakārī na sādhu ,
Paṇḍito kodhano taṃpi na sādhu .
122.
Bahavo yattha nettāro ,
Sabbe paṇḍitamānino ;
Sabbe mahattamicchanti ,
Tesaṃ kammaṃ vinassati .
123.
Āyaṃ khayaṃ sayaṃ jaññā ,
Rājā sayaṃ katākataṃ ;
Niggahe
M0.27 niggahetabbaṃ ,Paggahe paggahārahaṃ .
124.
Piṭṭhitokkaṃ niseveyya ,
Kucchināva hutāsanaṃ ;
Sāmikaṃ sabbabhāgena ,
Paralokaṃ amohavā .
125.
Aggi āpo itthimūḷho ,
Sappo rāja-kulānica ;
Apayantena gantabbā ,
Acceka-pāṇahārakā .
126.
Paduṭṭha-bhariya-saṃvāso ,
Paduṭṭha citta dāsako ;
Sa-sappe ca ghare vāso ,
Maccu eva na saṃsayo .
127.
Mūḷha sisso padesena ,
Kunārī bharaṇena ca ;
Asatā sampayogena ,
Paṇḍitoppavasīdati .
128.
Mātā puttakaraṃ pāpaṃ ,
Sissapāpaṃ gurukatā ;
Rājā
M0.28 raṭṭhakaraṃ pāpaṃ ,Rājapāpaṃ purohito .
129.
Akodhena jine kodhaṃ ,
Asādhuṃ sādhunā jine ;
Jine macchariṃ dānena ,
Saccenālīkavādinaṃ ;
130.
Adantaṃ damanaṃ dānaṃ ,
Dānaṃ sabbattha sādhakaṃ ;
Dānena piya vācāya ,
Unnamanti namanti ca ;
131.
Dānaṃ sinehabhesajjaṃ ,
Maccheraṃ dosanosadhaṃ ;
Dānaṃ yasassī bhesajjaṃ ,
Maccheraṃ kapaṇosadhaṃ .
132.
Bahūnamappasārānaṃ ,
Sāmaggiyā jayaṃ jaye ;
Tiṇehi vattate yottaṃ ,
Tena nāgopi bajjhate .
133.
Sahāyo asamatthopi ,
Tejasā kiṃkarissati ;
Nivāte
M0.29 jalito aggi ,Sayame vūpasampati .
134.
Na raññā samakaṃ bhuñje ,
Kāmabhogaṃ kudācanaṃ ;
Ākappaṃ rasa bhuttiṃvā ,
Mālā gandha vilepanaṃ ;
Vatthaṃ sabbaalaṅkāraṃ ,
Na raññā sadisaṃ kare .
135.
Na me rājā sakhā hoti ,
Na rājā hoti methuno ;
Eso sāmiko mayhanti ,
Citte niṭṭhaṃ suthāpaye .
136.
Nātidūre bhaje rañño ,
Nāccāsannopavātake ;
Ujuke nātininne ca ,
Na bhaje uccamāsane .
Chadose vajje sevako ,
Tiṭṭhe aggiṃva saṃyato .
137.
Guṇī sabbaññu tulyopi ,
Nasobhati anissayo ;
Anagghamopi
M0.30 maṇiseṭṭho ,Hemaṃ nissāya sobhati .
Rājakaṇḍo niṭṭhito .
7. Pakiṇṇakakaṇḍo
138.
Itthimisse kutosīlaṃ ,
Maṃsa bhakkhe kutodayā ;
Surā pāne kutosaccaṃ ,
Mahālobhe kutohirī ;
Mahātande kutosippaṃ ,
Mahā kodhe kutodhanaṃ .
139.
Surā yogo vikālo ca ,
Samajja caraṇālasaṃ ;
Khiḍḍādhutto pāpamitto ,
Bhoganāsamukhā ime .
140.
Divā nādikkhā vattabbaṃ ,
Ratto nāvacanena ca ;
Sañcareyya bhayā bhīto ,
Vane vanacarī yathā .
141.
Jīvantāpi matāpañca ,
Byāsena parikittitā ;
Dukkhito
M0.31 byādhitomūḷho ,Iṇavā nityasevako .
142.
Anāgataṃ bhayaṃ disvā ,
Dūrato parivajjaye ;
Āgatañca bhayaṃ disvā ,
A bhīto hoti paṇḍito .
143.
Niddāluko pamattoca ,
Sukhatto rogavālaso ;
Mahiccho kammārāmoca ,
Satte te satthavajjitā .
144.
Duggataṃ gaccha he lābha ,
Lābhī lābhena pūrati ;
Thale pavassa pajjunna ,
Sindhu āpena pūrati ;
Natthidaṃ kammappadhānakaṃ .
145.
Na hi koci kate kicce ,
Kattāraṃ samupekkhate ;
Tasmā sabbāni kiccāni ,
Sāva sesena kāraye .
146.
Tūlaṃ sallahukaṃ loke ,
Tato cāpalla-jātiko ;
Tato
M0.32 vuḍḍha manovādo ,Pamatto buddhasāsane .
147.
Pāsāṇachattaṃ garukaṃ ,
Tato devānacikkhaṇaṃ ;
Tato vuḍḍhānamovādo ,
Tato buddhassa sāsanaṃ .
148.
Kāyassa dakkhiṇa hattho ,
Doso ettha kaniṭṭhako ;
Kaṇṇa ghānāna-makkhīnaṃ ,
Vāmo tu pāda-pāsako .
149.
Tambūlassa majjha patte ,
Kuvero rakkhatī sadā ;
Mūlamhi rakkhati yakkho ,
Aggamhi kālakaṇṇikā ;
Tāni bhuñjeyya chinditvā ,
Sirī evaṃ pavaḍḍhati .
150.
Sampuṇṇarakkho brahmāva ,
Accurakkho ca bissaṇo ;
Tasmā hi te pūjayantu ,
Sadā mānenti taṃ naraṃ .
151.
Goṇā
M0.33 hi sabbagihīnaṃ ,Posakā bhogadāyakā ;
Tasmā hi mātā pitūva ,
Mānaye sakkareyya ca .
152.
Yeca khādanti gomaṃsaṃ ,
Mātu maṃsaṃva khādare ;
Matesu tesu gijjhānaṃ ,
Dade sote ca vāhaye .
153.
Gurusiddho sippārambho ,
Ravi sokrā ca majjhimo ;
Na sippo buddhacandaro ,
Sorī aṅgāca maraṇaṃ .
154.
Aṭṭhamiyaṃ guruṃ hanti ,
Sissaṃ hanti catuddasiṃ ;
Sippaṃ hanti dasa sippaṃ ,
Mātāpitā ca puṇṇamiṃ .
155.
Nāḷikaṃ satta nabhuñje ,
Na lābuṃ navamaṃ tathā ;
Dvādasa prinnaṃtriminaṃ ,
Bhuñje sippaṃ vinassati .
156.
Ekaṃ
M0.34 caje kulaatthaṃ ,Gāmassatthaṃ kuvaṃ caje ;
Gāma caje janapadatthaṃ ,
Attatthaṃ pathaviṃ caje .
157.
Desaṃ ossajja gacchanti ,
Sīho sappuriso gajo ;
Tattheva nidhanaṃ yanti ,
Kāko kāpuriso migo .
158.
Yamhi padese na māno ,
Na pemaṃ na ca bandhavā ;
Na ca vijjāgāho koci ,
Na tattha vasanaṃ kare .
159.
Caratyekena pādena ,
Tiṭṭhatyekena paṇḍito ;
A nisamma paraṃ ṭhānaṃ ,
Na pubbamālayaṃ jahe .
160.
Dhana dhañña payogesu ,
Tathā vijjāgamesu ca ;
Dūtesu apacāresu ,
Cajjā lajjā tadā bhave .
161.
Dvi
M0.35 guṇo thīnamāhāro ,Buddhicāpi catugguṇo ;
Chagguṇo hoti vāyāmo ,
Kāmotvaṭṭha-guṇo bhave .
162.
Pabbe pabbe kamenucchu ,
Visesarasavāggato ;
Tathā sumettiko sādhu ,
Viparītova dujjano .
163.
Kassako vāṇijo macco ,
Samaṇo suta sīlavā ;
Tesu vipula jātesu ,
Raṭṭhampi vipulaṃ siyā .
164.
Asajjhāya malā mantā ,
Anuṭṭhāna malā gharā ;
Malaṃ vaṇṇassa kosajjaṃ ,
Pamādo rakkhato malaṃ .
165.
Hīnānaṃ gacchate vittaṃ ,
Vīrānaṃ santakattanaṃ ;
Vadanti ca hīnā janā ,
Pubba-kammappadhānakā .
166.
Na
M0.36 vadanti cevaṃdhīrā ,Vāyamiṃsu sabbakamme ;
Na ce sijjhati taṃ kammaṃ ,
A-phalaṃ eva ko doso .
167.
Nīcaṃ kulaṃ nipaññaṃ vā ,
Nirūpaṃ nibalaṃ samaṃ ;
Imaṃ kālaṃ chuttakālaṃ ,
Dhanameva visesakaṃ .
Pakiṇṇakakaṇḍo niṭṭhito .
Paṇḍito sujano kaṇḍo ,
Dujjano mitta-itthi ca ;
Rājā pakiṇṇako cāti ,
Satta-kaṇḍa-vibhūsitaṃ .
Visuddhā cāra-therena ,
Visuddhārāma-vāsinā ;
Sabba-kulānamatthāya ,
Visodhitaṃ pathakkhaye .