Paṭicchannaparivāsakathā
236. Evaṃ
V2.152 codanādivinicchayaṃ kathetvā idāni garukāpattivuṭṭhānavinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘ garukāpattivuṭṭhānan ’’ tiādimāha .Tattha garu alahukaṃ paṭikaraṇaṃ etissā āpattiyāti garukā , āpajjitabbāti āpatti , garukā ca sā āpatti
M2.208 cāti garukāpatti , vuṭṭhahate vuṭṭhānaṃ , garukāpattiyā vuṭṭhānaṃ garukāpatti vuṭṭhānaṃ .Kiṃ taṃ ?
Saṅghādisesāpattito parisuddhabhāvo .
Tenāha ‘‘ parivāsamānattādīhi vinayakammehi garukāpattito vuṭṭhānan ’’ ti .
Kiñcāpi catubbidho parivāso , appaṭicchannaparivāso pana idha nādhippetoti āha ‘‘ tividho parivāso ’’ ti .
Tathā hi vuttaṃ samantapāsādikāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .75)‘‘ tattha catubbidho parivāso – appaṭicchannaparivāso paṭicchannaparivāso suddhantaparivāso samodhānaparivāsoti .
Tesu ‘ yo so , bhikkhave , aññopi aññatitthiyapubbo imasmiṃ dhammavinaye ākaṅkhati pabbajjaṃ , ākaṅkhati upasampadaṃ , tassa cattāro māse parivāso dātabbo ’ ti evaṃ mahākhandhake ( mahāva .86) vutto titthiyaparivāso appaṭicchannaparivāso nāma .
Tattha yaṃ vattabbaṃ , taṃ vuttameva .
Ayaṃ pana idha anadhippeto ’’ ti .
Ito paraṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva suviññeyyoti tasmā dubbiññeyyaṭṭhāneyeva vaṇṇayissāma .
237. Evaṃ yo yo āpanno hoti , tassa tassa nāmaṃ gahetvā kammavācā kātabbāti etena pāḷiyaṃ sabbasādhāraṇavasena ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho , ayaṃ itthannāmo bhikkhū ’’ ti ca ‘‘ yadi saṅghassa pattakallaṃ , saṅgho itthannāmassa bhikkhuno ’’ ti ca āgatepi kammavācābhaṇanakāle tathā abhaṇitvā ‘‘ ayaṃ buddharakkhito bhikkhū ’’ ti ca ‘‘ imassa buddharakkhitassa bhikkhuno ’’ ti ca evaṃ sakasakanāmaṃ uddharitvāva kammavācā kātabbāti dasseti .
Māḷakasīmāyameva vattaṃ samādātabbaṃ , na tato bahi .
Kasmā ?
‘‘ Aññattha kammavācā aññattha samādānan ’’ ti vattabbadosappasaṅgato .
Asamādinnavattassa ārocanāsambhavato , māḷakasīmāya
M2.209 sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ ekassapi anārocane sati ratticchedasambhavato ca .Parivāsaṃ samādiyāmi , vattaṃ samādiyāmīti imesu dvīsu padesu ekekena vā ubhohi padehi vā
V2.153 samādātabbaṃ .Kathaṃ viññāyatīti ce ?
‘‘ Ekapadenapi cettha nikkhitto hoti parivāso , dvīhi pana sunikkhittoyeva , samādānepi eseva nayo ’’ ti vakkhamānattā .
Samādiyitvā tattheva saṅghassa ārocetabbaṃ , na tattha anārocetvā aññattha gantabbaṃ .
Kasmā ?
Vuṭṭhitāya parisāya puna sannipātetuṃ dukkarattā , ekassapi bhikkhuno anārocetvā aruṇuṭṭhāpane sati ratticchedakarattā .
Ārocentena evaṃ ārocetabbanti sambandho .
‘‘ Ahaṃ bhante … pe … saṅgho dhāretū ’’ ti ettakameva vatvā yācane viya ‘‘ dutiyampi tatiyampī ’’ ti avuttattā accāyikakaraṇe sati ekavāraṃ ārocitepi upapannamevāti daṭṭhabbaṃ .
Vediyāmahaṃ bhante , vediyatīti maṃ saṅgho dhāretūti ettha ‘‘ vediyāmīti cittena sampaṭicchitvā sukhaṃ anubhavāmi , na tappaccayā ahaṃ dukkhitoti adhippāyo ’’ ti sāratthadīpaniyaṃ ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.97) vuttaṃ .
Ettha ca ‘‘ sukhaṃ vedemi vedanan ’’ tiādīsu viya pi -saddo anubhavanattho hoti .
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . cūḷavagga 97) pana ‘‘ vediyāmīti jānemi , cittena sampaṭicchitvā sukhaṃ anubhavāmi , na tappaccayā ahaṃ dukkhitoti adhippāyoti likhitan ’’ ti vuttaṃ .
Ettha pana ‘‘ dīpaṅkaro lokavidū ’’ tiādīsu viya ñāṇattho anubhavanattho ca .
Vimativinodaniyaṃ ( vi . vi . ṭī . cūḷavagga 2.97) pana ‘‘ vediyāmahan ti jānāpemahaṃ , ārocemīti attho , anubhavāmītipissa atthaṃ vadanti .
Purimaṃ pana pasaṃsanti ārocanavacanattā ’’ ti .
Ettha tu –
‘‘ Sampannaṃ
M2.210 sālikedāraṃ , suvā khādanti brāhmaṇa ;Paṭivedemi te brahme , na naṃ vāretumussahe ’’ ti .
–
Ādīsu viya ārocanatthoti daṭṭhabbo .
Ārocetvā … pe … nikkhipitabban ti dukkaṭaparimocanatthaṃ vuttaṃ .
Keci pana ‘‘ tadaheva puna vattaṃ samādiyitvā aruṇaṃ uṭṭhāpetukāmassa ratticchedaparihāratthampī ’’ ti vadanti .
Yassa māḷake nārocitaṃ , tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ .
Yassa ārocitaṃ , tassa puna ārocanakiccaṃ natthi , kevalaṃ nikkhipitabbameva .
‘‘ Sabhāgā bhikkhū vasantī ’’ ti vuttattā visabhāgānaṃ vasanaṭṭhāne vattaṃ asamādiyitvā bahi eva kātumpi vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ .
Dve leḍḍupāte
V2.154 atikkamitvāti idaṃ vihāre bhikkhūnaṃ sajjhāyādisaddasavanūpacāravijahanatthaṃ vuttaṃ , mahāmaggato okkammāti idaṃ maggapaṭipannānaṃ bhikkhūnaṃ savanūpacārātikkamanatthaṃ , gumbena vātiādi dassanūpacāravijahanatthaṃ .Sopi kenaci kammena purearuṇe eva gacchatīti iminā ārocanāya katāya sabbesu bhikkhūsu bahivihāraṃ gatesupi ūnegaṇecaraṇadoso vā vippavāsadoso vā na hoti ārocanatthattā sahavāsassāti dasseti .
Tenāha ‘‘ ayañcā ’’ tiādi .
Anikkhittavattena antoupacāragatānaṃ sabbesampi ārocetabbā .
‘‘ Ayaṃ nikkhittavattassa parihāro ’’ ti vuttaṃ , tattha nikkhittavattassāti vattaṃ nikkhipitvā parivasantassāti attho .
Ayaṃ panettha therassa adhippāyo – vattaṃ nikkhipitvā parivasantassa upacāragatānaṃ sabbesaṃ ārocanakiccaṃ natthi , diṭṭharūpānaṃ sutasaddānaṃ ārocetabbaṃ , adiṭṭhaasutānampi antodvādasahatthagatānaṃ ārocetabbaṃ .
Idaṃ vattaṃ nikkhipitvā parivasantassa lakkhaṇanti .
Therassāti mahāpadumattherassa .
238. Kukkuccavinodanatthāyāti imesu paṭicchannadivasappamāṇena parivasitadivasesu ‘‘ siyuṃ nu kho tividharatticchedakāraṇayuttāni
M2.211 kānici divasāni , evaṃ sati aparipuṇṇaparivāsadivasattā na mānattāraho bhaveyya , asati ca mānattārahabhāve mānattaṃ dinnampi adinnaṃyeva bhaveyya , evañca sati āpannāpattito vuṭṭhānaṃ na bhaveyyā ’’ ti imassa vinayakukkuccassa vinodanatthāya .Ekena vā dvīhi vā tīhi vā divasehi adhikatarāni divasāni parivasitvā nanu cāyaṃ parivutthaparivāso , tasmānena mānattameva yācitabbaṃ , atha kasmā vattaṃ samādiyitvā mānattaṃ yācitabbanti āhāti codanaṃ manasi karontena vuttaṃ ‘‘ ayañhi vatte samādinne ’’ tiādi .
Hi yasmā ayaṃ bhikkhu vatte samādinne eva mānattāraho hoti , na asamādinne , iti tasmā vattaṃ samādiyitvā mānattaṃ yācitabbanti sambandho .
Nanu ca kammavācāyaṃ ‘‘ so parivutthaparivāso saṅghaṃ mānattaṃ yācati ’’ icceva vuttaṃ , na vuttaṃ ‘‘ samādinnavatto ’’ ti , atha kasmā ‘‘ vatte samādinne eva mānattāraho hotī ’’ ti vuttanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ nikkhittavattena parivutthattā ’’ ti .
Yasmā ayaṃ bhikkhu nikkhittavattena hutvā parivuttho hoti , no anikkhittavattena , tasmā nikkhittavattena hutvā parivutthattā ayaṃ bhikkhu vatte samādinne eva mānattāraho hoti , no asamādinneti yojanā .
Tathā hi vuttaṃ ‘‘ anikkhittavattassa pana puna samādānakiccaṃ natthi .
So hi paṭicchannadivasātikkameneva mānattāraho hoti , tasmā tassa mānattaṃ dātabbamevā ’’ ti .
Catūhi
V2.155 pañcahi vā bhikkhūhi saddhin ti ūnegaṇecaraṇadosā vimuccanatthaṃ .Parikkhittassa vihārassa parikkhepatotiādi kiñcāpi pāḷiyaṃ natthi , atha kho aṭṭhakathācariyānaṃ vacanena tathā eva paṭipajjitabbanti ca vuttaṃ .
‘‘ Atthibhāvaṃ sallakkhetvāti dvādasahatthe upacāre sallakkhetvā , anikkhittavattānaṃ upacārasīmāya āgatabhāvaṃ sallakkhetvā
M2.212 sahavāsādikaṃ veditabbanti ca vuttaṃ .‘ Nikkhipantena ārocetvā nikkhipitabbaṃ payojanaṃ atthī ’ ti ca vuttaṃ , na pana taṃ payojanaṃ dassitan ’’ ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ ( vajira . ṭī . cūḷavagga 97) vuttaṃ , vattabhedadukkaṭā muccanapayojanaṃ hotīti veditabbaṃ .
239. Abbhānaṃ kātuṃ na vaṭṭatīti katampi akatameva hotīti attho .
‘‘ Tenāpi vattaṃ samādiyitvā ārocetvā abbhānaṃ yācitabban ’’ ti vuttattā abbhānayācanatthaṃ mānattassa samādiyanakālepi ārocetabbameva .
Pubbe mānattacāritakāle ārocitamevāti anārocetvā abbhānaṃ na yācitabbanti viññāyati .
Evaṃ mānattayācanakālepi parivāsaṃ samādiyitvā ārocetabbamevāti daṭṭhabbaṃ .
240. Ciṇṇamānatto bhikkhu abbhetabboti ciṇṇamānattassa ca abbhānārahassa ca ninnānākaraṇattā vuttaṃ .
Aññathā ‘‘ abbhānāraho abbhetabbo ’’ ti vattabbaṃ siyā .
Ukkhepanīyakammakatopi attano laddhiggahaṇavasena sabhāgabhikkhumhi sati tassa anārocāpetuṃ na labhati .
‘‘ Anantarāyikassa pana antarāyikasaññāya chādayato acchannāvā ’’ ti pāṭho .
Averibhāvena sabhāgo averisabhāgo .
‘‘ Sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassa pana santike āvi kātuṃ na vaṭṭatī ’’ ti pasaṅgato idheva pakāsitaṃ .
Lahukesu paṭikkhepo natthi .
Tattha ñattiyā āvi katvā uposathaṃ kātuṃ anuññātattā lahukasabhāgaṃ āvi kātuṃ vaṭṭatīti .
Sabhāgasaṅghādisesaṃ pana ñattiyā ārocanaṃ na vaṭṭatīti kira .
‘‘ Tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissatīti ( mahāva .171) vuttattā lahukassevāyaṃ samanuññātā .
Na hi sakkā suddhassa ekassa santike saṅghādisesassa
M2.213 paṭikaraṇaṃ kātun ’’ ti likhitaṃ .Lahukesupi sabhāgaṃ āvi kātuṃ na vaṭṭatīti .
Tasmā eva hi ñattiyā āvikaraṇaṃ anuññātaṃ , itarathā taṃ niratthakaṃ siyā .
Aññamaññārocanassa vaṭṭati , tato na vaṭṭatīti dīpanatthameva ñattiyā āvikaraṇamanuññātaṃ
V2.156 , teneva idha ‘‘ sabhāgasaṅghādisesaṃ āpannassā ’’ tiādi vuttaṃ , ayamattho ‘‘ ettāvatā te dve nirāpattikā honti , tesaṃ santike sesehi sabhāgāpattiyo desetabbā ’’ ti vacanena kaṅkhāvitaraṇiyampi ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ) pakāsitova .Saṅghādisesaṃ pana ñattiyā ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati .
Tassā ñattiyā ayamattho – yadā suddhaṃ bhikkhuṃ passissati , tassa santike aññamaññārocanavasena paṭikarissati , evaṃ paṭikate ‘‘ na ca , bhikkhave , sāpattikena pātimokkhaṃ sotabbaṃ , yo suṇeyya , āpatti dukkaṭassā ’’ ti ( cūḷava .386) vuttāpattito mokkho hoti , tasmā ‘‘ garukaṃ vā hotu lahukaṃ vā , ñattiyā āvi kātuṃ vaṭṭatī ’’ ti vuttaṃ .
Ubhosu nayesu yuttataraṃ gahetabbaṃ .
‘‘ Nāmañceva āpatti cāti tena tena vītikkamenāpannāpatti āpatti .
Nāman ti tassā āpattiyā nāman ’’ ti likhitaṃ .
Ārocetvā nikkhipitabban ti ettha ārocanaṃ vattabhedadukkaṭapariharaṇappayojananti veditabbaṃ .
‘‘ Satiyeva antarāye antarāyikasaññī chādeti , acchannā hoti .
Antarāyikassa pana antarāyikasaññāya vā anantarāyikasaññāya vā chādayato acchannāvā ’’ tipi pāṭho .
Averīti hitakāmo .
Uddhaste aruṇeti uṭṭhite aruṇe .
Suddhassa santiketi sabhāgasaṅghādisesaṃ anāpannassa santike .
Vatthun ti asucimocanādivītikkamaṃ .
Sukkavissaṭṭhīti vatthu ceva gottañcāti ‘‘ sukkavissaṭṭhī ’’ ti idaṃ asucimocanalakkhaṇassa vītikkamassa pakāsanato
M2.214 vatthu ceva hoti , sajātiyasādhāraṇavijātiyavinivattasabhāvāya sukkavissaṭṭhiyā eva pakāsanato gottañca hotīti attho .Gaṃ tāyatīti hi gottaṃ .
Saṅghādisesoti nāmañceva āpatti cāti saṅghādisesoti tena tena vītikkamena āpannassa āpattinikāyassa nāmapakāsanato nāmañceva hoti , āpattisabhāvato āpatti ca .
Suddhassāti sabhāgasaṅghādisesaṃ anāpannassa , tato vuṭṭhitassa vā .
Aññasmin ti suddhantaparivāsavasena āpattivuṭṭhānato aññasmiṃ āpattivuṭṭhāne .
Paṭicchādiyitthāti paṭicchannā .
Kā sā ?
Āpatti .
Divasādīhi paricchinditvā vasanaṃ parivāso .
Ko so ?
Vinayakammakaraṇaṃ .
Paṭicchannāya āpattiyā parivāso paṭicchannaparivāso .
Paṭicchannaparivāsakathā niṭṭhitā .