Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā
1. Pārājikakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
1. Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
656. Bhikkhunīvibhaṅge
M3.111V3.102 yoti yo bhikkhunīnaṃ vibhaṅgo .Migāranattāti majjhapadalopenetaṃ vuttanti āha ‘‘ migāramātuyā pana nattā hotī ’’ ti .
Migāramātāti visākhāyetaṃ adhivacanaṃ .
Navakammādhiṭṭhāyikan ti navakammasaṃvidhāyikaṃ .
Byañjanānaṃ paṭivijjhitabbo ākāro nātigambhīro , yathāsutaṃ dhāraṇameva tattha karaṇīyanti satiyā byāpāro adhiko , paññā tattha guṇībhūtāti vuttaṃ ‘‘ satipubbaṅgamāya paññāyā ’’ ti .
Sati pubbaṅgamā etissāti satipubbaṅgamā .
Pubbaṅgamatā cettha padhānabhāvo ‘‘ manopubbaṅgamā ’’ tiādīsu viya .
Atthaggahaṇe pana paññāya byāpāro adhiko paṭivijjhitabbassa atthassa atigambhīrattāti āha ‘‘ paññāpubbaṅgamāya satiyā ’’ ti .
Ālasiyavirahitāti kosajjarahitā .
Yathā
V3.103 aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti , ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva , evaṃ ahutvā vipphārikena cittena sabbakiccaṃ nipphādeti .Sabbā bhikkhuniyo satthuladdhūpasampadā saṅghato laddhūpasampadāti duvidhā .
Garudhammapaaggahaṇena hi laddhūpasampadā mahāpajāpatigotamī satthusantikāva laddhūpasampadattā satthuladdhūpasampadā nāma .
Sesā sabbāpi saṅghato laddhūpasampadā .
Tāpi ekatoupasampannā ubhatoupasampannāti duvidhā .
Tattha yā tā mahāpajāpatigotamiyā saddhiṃ nikkhantā pañcasatā sākiyāniyo , tā ekatoupasampannā bhikkhusaṅghato eva laddhūpasampadattā , itarā ubhatoupasampannā ubhatosaṅghe upasampannattā .
Ehibhikkhunībhāvena upasampannā pana bhikkhuniyo na santi tāsaṃ tathā
M3.112 upasampadāya abhāvato .Yadi evaṃ ‘‘ ehi bhikkhunī ’’ ti idha kasmā vuttanti ?
Desanāya sotapatitabhāvato .
Ayañhi sotapatitatā nāma katthaci labbhamānassapi aggahaṇena hoti , yathā abhidhamme manodhātuniddese ( dha . sa .160-161) labbhamānampi jhānaṅgaṃ pañcaviññāṇasote patitāya na uddhaṭaṃ katthaci desanāya asambhavato , yathā tattheva vatthuniddese ( dha . sa .984 ādayo ) hadayavatthu .
Katthaci alabbhamānassapi gahaṇavasena yathāṭhitakappīniddese .
Yathāha –
‘‘ Katamo ca puggalo ṭhitakappī ?
Ayañca puggalo sotāpattiphalasacchikiriyāya paṭipanno assa , kappassa ca uḍḍayhanavelā assa , neva tāva kappo uḍḍayheyya , yāvāyaṃ puggalo na sotāpattiphalaṃ sacchikareyyā ’’ ti ( pu . pa .17).
Evamidhāpi alabbhamānagahaṇavasena veditabbaṃ .
Parikappavacanañhetaṃ ‘‘ sace bhagavā bhikkhunībhāvayogyaṃ kañci mātugāmaṃ ‘ ehi bhikkhunī ’ ti vadeyya , evaṃ bhikkhunībhāvo siyā ’’ ti .
Kasmā pana bhagavā evaṃ na kathesīti ?
Tathā katādhikārānaṃ abhāvato .
Ye pana ‘‘ anāsannāsannihitabhāvato ’’ ti kāraṇaṃ vatvā ‘‘ bhikkhū eva hi satthu āsannacārino sadā sannihitā ca honti , tasmā te eva ‘ ehibhikkhū ’ ti vattabbataṃ arahanti , na bhikkhuniyo ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ satthu āsannadūrabhāvassa bhabbābhabbabhāvasiddhattā .
Vuttañhetaṃ bhagavatā –
‘‘ Saṅghāṭikaṇṇe
V3.104 cepi me , bhikkhave , bhikkhu gahetvā piṭṭhito piṭṭhito anubandho assa pāde pādaṃ nikkhipanto , so ca hoti abhijjhālu kāmesu tibbasārāgo byāpannacitto paduṭṭhamanasaṅkappo muṭṭhassati asampajāno asamāhito vibbhantacitto pākatindriyo , atha kho so ārakāva mayhaṃ , ahañca tassa .Taṃ kissa hetu ?
Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu na passati , dhammaṃ apassanto na maṃ passati .
Yojanasate cepi so , bhikkhave , bhikkhu vihareyya , so ca hoti anabhijjhālu kāmesu na tibbasārāgo abyāpannacitto appaduṭṭhamanasaṅkappo upaṭṭhitassati
M3.113 sampajāno samāhito ekaggacitto saṃvutindriyo , atha kho so santikeva mayhaṃ , ahañca tassa .Taṃ kissa hetu ?
Dhammañhi so , bhikkhave , bhikkhu passati , dhammaṃ passanto maṃ passatī ’’ ti ( itivu .92).
Tasmā akāraṇaṃ desato satthu āsannānāsannatā .
Akatādhikāratāya pana bhikkhunīnaṃ ehibhikkhunūpasampadāya ayogyatā veditabbā .
Yadi evaṃ yaṃ taṃ therīgāthāsu bhaddāya kuṇḍalakesāya vuttaṃ –
‘‘ Nihacca jāṇuṃ vanditvā , sammukhā añjaliṃ akaṃ ;
Ehi bhaddeti maṃ avaca , sā me āsūpasampadā ’’ ti .( therīgā .109);
Tathā apadānepi –
‘‘ Āyācito tadā āha , ehi bhaddeti nāyako ;
Tadāhaṃ upasampannā , parittaṃ toyamaddasan ’’ ti .( apa . therī 2.3.44);
Taṃ kathanti ?
Nayidaṃ ehibhikkhunībhāvena upasampadaṃ sandhāya vuttaṃ , upasampadāya pana hetubhāvato ‘‘ yā satthu āṇatti , sā me āsūpasampadā ’’ ti vuttā .
Tathā hi vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ( therīgā . aṭṭha .111)‘‘ ehi bhadde bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike pabbaja upasampajjassūti maṃ avaca āṇāpesi , sā satthu āṇā mayhaṃ upasampadāya kāraṇattā upasampadā āsi ahosī ’’ ti .
Apadānagāthāya mpi evameva attho gahetabbo .
Tasmā bhikkhunīnaṃ ehibhikkhunūpasampadā natthiyevāti niṭṭhamettha gantabbaṃ .
Yathā cetaṃ sotapatitavasena ‘‘ ehi
V3.105 bhikkhunī ’’ ti vuttaṃ , evaṃ ‘‘ tīhi saraṇagamanehi upasampannāti bhikkhunī ’’ ti idampi sotapatitavaseneva vuttanti daṭṭhabbaṃ saraṇagamanūpasampadāyapi bhikkhunīnaṃ asambhavato . 659. Bhikkhuvibhaṅge ‘‘ kāyasaṃsaggaṃ sādiyeyyā ’’ ti avatvā ‘‘ samāpajjeyyā ’’ ti vuttattā ‘‘ bhikkhu āpattiyā na kāretabbo ’’ ti vuttaṃ .
Tabbahulanayenāti kiriyāsamuṭṭhānasseva bahulabhāvato .
Dissati hi tabbahulanayena tabbohāro yathā ‘‘ brāhmaṇagāmo ’’ ti .
Brāhmaṇagāmepi
M3.114 hi antamaso rajakādīni pañca kulāni santi .Sāti kiriyāsamuṭṭhānatā .
662. Tathevāti kāyasaṃsaggarāgena avassutoyevāti attho .
Sesamettha uttānameva .
Paṭhamapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
666. Dutiye ‘‘ kissa pana tvaṃ ayye jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannan ’’ ti vacanato ‘‘ uddiṭṭhā kho ayyāyo aṭṭha pārājikā dhammā ’’ tiādivacanato ca bhikkhunīvibhaṅgaṃ patvā sādhāraṇāni sikkhāpadāni bhikkhūnaṃ uppannavatthusmiṃyeva ‘‘ yā pana bhikkhunī chandaso methunaṃ dhammaṃ paṭiseveyya , antamaso tiracchānagatenapi , pārājikā hoti asaṃvāsā ’’ tiādinā nayena savisesampi avisesampi mātikaṃ ṭhapetvā anukkamena padabhājanaṃ āpattibhedaṃ tikacchedaṃ anāpattivārañca anavasesaṃ vatvā vitthāresi .
Saṅgītikārakehi pana asādhāraṇapaññattiyoyeva idha vitthāritāti veditabbā .
Atha uparimesu dvīsu apaññattesu aṭṭhannaṃ pārājikānaṃ aññataranti idaṃ vacanaṃ na yujjatīti āha ‘‘ idañca pārājikaṃ pacchā paññattan ’’ tiādi .
Yadi evaṃ imasmiṃ okāse kasmā ṭhapitanti āha ‘‘ purimena pana saddhiṃ yugaḷattā ’’ tiādi , purimena saddhiṃ ekasambandhabhāvato idha vuttanti adhippāyo .
‘‘ Aṭṭhannaṃ pārājikānaṃ aññataran ’’ ti vacanato ca vajjapaṭicchādikaṃ yā paṭicchādeti , sāpi vajjapaṭicchādikāyevāti daṭṭhabbaṃ .
Kiñcāpi vajjapaṭicchādanaṃ pemavasena hoti , tathāpi sikkhāpadavītikkamacittaṃ domanassitameva hotīti katvā ‘‘ dukkhavedanan ’’ ti vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Dutiyapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
668. Tatiyaṃ
M3.115V3.106 uttānatthameva .4. Catutthapārājikasikkhāpadavaṇṇanā
675. Catutthe lokassādamittasanthavavasenāti lokassādasaṅkhātassa mittasanthavassa vasena .
Vuttamevatthaṃ pariyāyantarena vibhāvetuṃ ‘‘ kāyasaṃsaggarāgenā ’’ ti vuttaṃ .
Tissitthiyo methunaṃ taṃ na seveti ( pari . aṭṭha .481) yā tisso itthiyo vuttā , tāsupi yaṃ taṃ methunaṃ nāma , taṃ na sevati .
Tayo puriseti tayo purisepi upagantvā methunaṃ na sevati .
Tayo ca anariyapaṇḍaketi ubhatobyañjanasaṅkhāte tayo anariye , tayo ca paṇḍaketi imepi cha jane upagantvā methunaṃ na sevati .
Na cācare methunaṃ byañjanasmin ti anulomapārājikavasenapi attano nimitte methunaṃ nācarati .
Chejjaṃ siyā methunadhammapaccayāti siyā methunadhammapaccayā pārājikanti ayaṃ pañho aṭṭhavatthukaṃva sandhāya vutto .
Tassā hi methunadhammassa pubbabhāgakāyasaṃsaggaṃ āpajjituṃ vāyamantiyā methunadhammapaccayā chejjaṃ hoti .
Chedoyeva chejjaṃ .
Methunadhammassa pubbabhāgattāti iminā methunadhammassa pubbabhāgabhūto kāyasaṃsaggoyeva tattha methunadhamma -saddena vutto , na dvayaṃdvayasamāpattīti dīpeti .
Vaṇṇāvaṇṇoti dvīhi sukkavissaṭṭhi vuttā .
Gamanuppādanan ti sañcarittaṃ .
Sabbapadesūti ‘‘ saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ sādiyeyyā ’’ tiādīsu .
Sesamettha uttānameva .
Kāyasaṃsaggarāgo , saussāhatā , aṭṭhamassa vatthussa pūraṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Catutthapārājikasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Bhikkhunīvibhaṅge pārājikakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pārājikakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
679. Saṅghādisesakaṇḍassa
M3.116V3.107 paṭhamasikkhāpade dvīsu janesūti aḍḍakārakesu dvīsu janesu .Yo kocīti tesuyeva dvīsu yo koci , añño vā tehi āṇatto .
Dutiyassa ārocetīti etthāpi dvīsu janesu yassa kassaci dutiyassa kathaṃ yo koci ārocetīti evamattho gahetabboti āha ‘‘ dutiyassa ārocetīti etthāpi eseva nayo ’’ ti .
Gatigatan ti cirakālapavattaṃ .
Āpattīti āpajjanaṃ .
Saha vatthujjhācārāti vatthuvītikkamena saha .
Sahayoge karaṇavacanappasaṅge idaṃ nissakkavacanaṃ .
Yan ti yaṃ dhammaṃ .
Nissāretīti āpannaṃ bhikkhunisaṅghamhā nissāreti .
Hetumhi cāyaṃ kattuvohāro .
Nissāraṇahetubhūto hi dhammo nissāraṇīyoti vutto .
Gīvāyeva hoti , na pārājikaṃ anāṇattiyā gahitattā .
Yathā dāsadāsīvāpīādīni sampaṭicchituṃ na vaṭṭati , evaṃ tesaṃ atthāya aḍḍakaraṇampi na vaṭṭatīti āha ‘‘ ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma , na vaṭṭatī ’’ ti .
Ettha ca sace adhikaraṇaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘ amhākaṃ eso dāso , dāsī , vāpī , khettaṃ , ārāmo , ārāmavatthu , gāvo , ajā , kukkuṭā ’’ tiādinā voharati , akappiyaṃ .
‘‘ Ayaṃ amhākaṃ ārāmiko , ayaṃ vāpī itthannāmena saṅghassa bhaṇḍadhovanatthāya dinnā , ito khettato ārāmato uppajjanakacatupaccayā ito gāvito mahiṃsito ajāto uppajjanakagorasā itthannāmena saṅghassa dinnāti pucchite vā apucchite vā vattuṃ vaṭṭatī ’’ ti vadanti .
Sesamettha uttānameva .
Anākaḍḍhitāya aḍḍakaraṇaṃ , aḍḍapariyosānanti imāni panettha dve aṅgāni .
Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
683. Dutiye
M3.117V3.108 mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikan tiādīsu mallagaṇo nāma nārāyanabhattiko tattha tattha pānīyaṭṭhapanapokkharaṇīkhaṇanādipuññakammakārako gaṇo , bhaṭiputtagaṇo nāma kumārabhattikagaṇo .Dhammagaṇoti sāsanabhattigaṇo anekappakārapuññakammakārakagaṇo vuccati .
Gandhikaseṇīti anekappakārasugandhivikatikārako gaṇo .
Dussikaseṇīti pesakārakagaṇo .
Kappagatikan ti kappiyabhāvaṃ gataṃ .
Vuṭṭhāpentiyāti upasampādentiyā .
‘‘ Coriṃ vuttanayena anāpucchā pabbājentiyā dukkaṭan ’’ ti vadanti .
Paṇṇattiṃ ajānantā ariyāpi vuṭṭhāpentīti vā kammavācāpariyosāne āpattikkhaṇe vipākābyākatasamaṅgitāvasena vā ‘‘ ticittan ’’ ti vuttanti veditabbaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Coritā , corisaññā , aññatra anuññātakāraṇā vuṭṭhāpananti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
692. Tatiye parikkhepaṃ atikkāmentiyāti sakagāmato aññassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā .
‘‘ Gāmantaraṃ gaccheyyā ’’ ti hi vacanato aññassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā eva āpatti , na sakagāmassa .
Añño hi gāmo gāmantaraṃ .
Aparikkhittassa gāmassa upacāran ti ettha upacāra -saddena gharūpacārato paṭhamaleḍḍupātasaṅkhātaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ gahitaṃ , na tato dutiyaleḍḍupātasaṅkhāto upacāroti āha ‘‘ parikkhepārahaṭṭhānan ’’ ti .
Teneva pāḷiyaṃ ‘‘ upacāraṃ atikkāmentiyā ’’ ti vuttaṃ .
Aññathā yathā vikālagāmappavisanasikkhāpade ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa , aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā ’’ ti ( pāci .513) vuttaṃ , evamidhāpi ‘‘ parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyā ’’ ti vadeyya .
Saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhajitvā dassento ‘‘ apicetthā ’’ tiādimāha .
Vihārassa
M3.118 catugāmasādhāraṇattāti iminā ‘‘ vihārato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭatī ’’ ti etthaV3.109 kāraṇamāha .Vihārassa catugāmasādhāraṇattāyeva hi catūsu gāmesu yaṃkiñci ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭati .
Yatthāti yassaṃ nadiyaṃ .
‘‘ Paṭhamaṃ pādaṃ uttārentiyā āpatti thullaccayassa , dutiyaṃ pādaṃ uttārentiyā āpatti saṅghādisesassā ’’ ti vacanato nadiṃ otaritvā padasā uttarantiyā eva āpattīti āha ‘‘ setunā gacchati , anāpattī ’’ tiādi .
Paratīrameva akkamantiyā anāpattīti nadiṃ anotaritvā yānanāvādīsu aññatarena gantvā paratīrameva akkamantiyā anāpatti .
Ubhayatīresu vicaranti , vaṭṭatīti idaṃ asatipi nadīpāragamane upari vakkhamānassa vinicchayassa phalamattadassanatthaṃ vuttanti veditabbaṃ .
Orimatīrameva āgacchati , āpattīti paratīraṃ gantukāmatāya otiṇṇattā vuttaṃ .
Tameva tīran ti tameva orimatīraṃ .
Anāpattīti paratīraṃ gantukāmatāya abhāvato anāpatti .
Tādise araññeti ‘‘ bahiindakhīlā sabbametaṃ araññan ’’ ti ( vibha .529) evaṃ vuttalakkhaṇe araññe .
Atha tādisasseva araññassa gahitabhāvo kathaṃ viññāyatīti āha ‘‘ tenevā ’’ tiādi .
Iminā hi aṭṭhakathāvacanena īdisepi gāmasamīpe dassanūpacāre vijahite satipi savanūpacāre āpatti hotīti viññāyati .
Maggamūḷhā uccāsaddaṃ karontīti āha ‘‘ maggamūḷhasaddena viyā ’’ ti .
Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā .
Purimāyoti puretaraṃ gacchantiyo .
Aññaṃ maggaṃ gaṇhātīti maggamūḷhattā , na ohātuṃ , tasmā dvinnampi anāpatti .
Sesamettha uttānameva .
Anantarāyena ekabhāvo , gāmantaragamanādīsu aññataratāpajjanaṃ , āpadāya abhāvoti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
694. Catutthe kārakagaṇassāti ukkhepanīyakammakārakagaṇassa .
Tecattālīsappabhedaṃ vattaṃ khandhake āvi bhavissati .
Netthāravatteti nittharaṇahetumhi
M3.119 vatte .Sesaṃ uttānameva .
Dhammena kammena ukkhittatā , aññatra anuññātakāraṇā osāraṇanti imāni panettha dve aṅgāni .
Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
701. Pañcame
V3.110 etaṃ na vuttan ti ‘‘ bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo ’’ ti etaṃ niyamanaṃ na vuttaṃ .Tan ti taṃ niyametvā avacanaṃ .
Pāḷiyā sametīti ‘‘ ekato avassute ’’ ti avisesetvā vuttapāḷiyā ‘‘ anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī ’’ ti imāya ca pāḷiyā sameti .
Yadi hi puggalassa avassutabhāvo nappamāṇaṃ , kiṃ ‘‘ anavassutoti jānantī ’’ ti iminā vacanena ,‘‘ anāpatti ubhatoanavassutā honti , anavassutā paṭiggaṇhātī ’’ ti ettakameva vattabbaṃ siyā .
‘‘ Ubhatoanavassutā honti , anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī ’’ ti imassa ca anāpattivārassa ayamattho .
Ubho ce anavassutā , sabbathāpi anāpatti .
Atha bhikkhunī anavassutā samānā avassutampi ‘‘ anavassuto ’’ ti saññāya tassa hatthato paṭiggaṇhāti , evampi anāpatti .
Atha sayaṃ anavassutāpi aññaṃ anavassutaṃ vā avassutaṃ vā ‘‘ avassuto ’’ ti jānāti , dukkaṭameva .
Vuttañhetaṃ anantarasikkhāpade ‘‘ kissa tvaṃ ayye na paṭiggaṇhāsīti .
Avassutā ayyeti .
Tvaṃ pana ayye avassutāti .
Nāhaṃ ayye avassutā ’’ ti .
Sesamettha uttānameva .
Udakadantaponato aññaṃ ajjhoharaṇīyaṃ , ubhatoavassutatā , sahatthā gahaṇaṃ , ajjhoharaṇanti imāni panettha cattāri aṅgāni .
Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
705. Chaṭṭhe parivāragāthāya ayamattho .
Na deti na paṭiggaṇhātīti ( pari . aṭṭha .481) na uyyojikā deti , nāpi uyyojitā tassā hatthato gaṇhāti
M3.120 .Paṭiggaho tena na vijjatīti teneva kāraṇena uyyojikāya hatthato uyyojitāya paṭiggaho na vijjati .
Āpajjati garukan ti evaṃ santepi avassutassa hatthato piṇḍaggahaṇe uyyojentī saṅghādisesāpattiṃ āpajjati .
Tañca paribhogapaccayāti tañca pana āpattiṃ āpajjamānā tassā uyyojitāya paribhogapaccayā āpajjati .
Tassā hi bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādiseso hoti .
Sesamettha uttānameva .
Manussapurisatā , aññatra anuññātakāraṇā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ gahetvā bhuñjāti uyyojanā , tena vacanena gahetvā itarissā bhojanapariyosānanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
709. Sattame
V3.111 kinnumāva samaṇiyoti kiṃ nu imā eva samaṇiyo .Tāsāhan ti tāsaṃ ahaṃ .
Sesaṃ uttānameva .
Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
715. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva .
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
721. Navame vajjappaṭicchādikāti khuddānukhuddakavajjassa paṭicchādikā .
Samanubhāsanakammakāle cettha dve tisso ekato samanubhāsitabbā .
Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
727. Dasamaṃ uttānatthameva .
Bhikkhunīvibhaṅge saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Saṅghādisesakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .
3. Nissaggiyakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
733. Nissaggiyesu
M3.121V3.112 paṭhamaṃ uttānameva . 740. Dutiye ‘‘ ayyāya dammīti evaṃ paṭiladdhan ti nissaṭṭhapaṭiladdhaṃ .
Teneva mātikāṭṭhakathāya mpi ‘‘ nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvāpi yathādāneyeva upanetabban ’’ ti vuttaṃ .
Yathādāneyeva upanetabban ti yathā dāyakena dinnaṃ , tathā upanetabbaṃ , akālacīvarapakkheyeva ṭhapetabbanti vuttaṃ hoti .
Ettha ca bhājāpitāya laddhacīvarameva nissaggiyaṃ hoti , taṃ vinayakammaṃ katvāpi attanā na labhati .
Sesamettha uttānameva .
Akālacīvaratā , tathāsaññitā , kālacīvaranti adhiṭṭhāya lesena bhājāpanaṃ , paṭilābhoti imāni panettha cattāri aṅgāni .
743. Tatiye metan ti me etaṃ .
Sakasaññāya gahitattā pācittiyaṃ dukkaṭañca vuttaṃ .
Itarathā bhaṇḍagghena kāretabbaṃ .
Upasampannatā , parivattitacīvarassa vikappanupagatā , sakasaññāya acchindanaṃ vā acchindāpanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
748-752.
Catutthe āhaṭasappiṃ datvāti attano datvā .
Yamakaṃ pacitabban ti sappiñca telañca ekato katvā pacitabbaṃ .
Lesena gahetukāmatā , aññassa viññāpanaṃ , paṭilābhoti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
753. Pañcame sāti thullanandā .
Ayan ti ayaṃ sikkhamānā .
Cetāpetvāti jānāpetvā icceva atthoti idha vuttaṃ , mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . aññacetāpanasikkhāpadavaṇṇanā ) pana ‘‘ aññaṃ cetāpetvāti attano kappiyabhaṇḍena idaṃ nāma āharāti aññaṃ parivattāpetvā ’’ ti vuttaṃ , tasmā ‘‘ cetāpetvā ’’ ti imassa parivattāpetvātipi attho daṭṭhabbo .
Aññaṃ cetāpeyyāti ‘‘ evaṃ me idaṃ datvā aññampi āharissatī ’’ ti maññamānā ‘‘ na me iminā attho , idaṃ nāma me āharā ’’ ti tato aññaṃ cetāpeyya .
758. Chaṭṭhe
M3.122V3.113 dhammakiccan ti puññakammaṃ .Pāvārikassāti dussavāṇijakassa .
Yāya cetāpitaṃ , tassāyeva nissaggiyaṃ nissaṭṭhapaṭilābho ca , tasmā tāya bhikkhuniyā nissaṭṭhaṃ paṭilabhitvā yathādāne upanetabbaṃ , na attanā gahetabbaṃ .
Aññassatthāyāti cīvarādīsu aññatarassatthāya .
Aññuddisikenāti purimassevatthadīpanaṃ .
Parikkhārenāti kappiyabhaṇḍena .
764. Sattame sayaṃ yācitakenāti sayaṃ yācitakenāpīti attho .
Teneva pāḷiyaṃ ‘‘ tena ca parikkhārena sayampi yācitvā ’’ ti vuttaṃ , tatoyeva mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘ saññācikenāti sayaṃ yācitakenāpī ’’ ti attho vutto .
768-773.
Aṭṭhamanavamadasamāni uttānatthāneva .
784. Ekādasame yasmā pavāritaṭṭhāne viññatti nāma na paṭisedhetabbā , tasmā bhagavā dhammanimantanavasena pavāritaṭṭhāne ‘‘ vadeyyāsi yenattho ’’ ti vuttāya ‘‘ catukkaṃsaparamaṃ viññāpetabban ’’ ti paricchedaṃ dassetīti veditabbaṃ .
Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ ( kaṅkhā . aṭṭha . garupāvuraṇasikkhāpadavaṇṇanā )‘‘ cetāpetabbanti ṭhapetvā sahadhammike ca ñātakapavārite ca aññena kismiñcideva guṇe parituṭṭhena vadeyyāsi yenatthoti vuttāya viññāpetabban ’’ ti vuttaṃ .
788. Dvādasamaṃ uttānatthameva .
Bhikkhunīvibhaṅge nissaggiyapācittiyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Nissaggiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .
4. Pācittiyakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
1. Lasuṇavaggavaṇṇanā
793-797.
Pācittiyesu
M3.123V3.114 lasuṇavaggassa paṭhame jātiṃ saratīti jātissaro .Sabhāvenevāti sūpasampākādiṃ vināva .
Badarasāḷavaṃ nāma badaraphalāni sukkhāpetvā cuṇṇetvā kattabbā khādanīyavikati .
Sesamettha uttānameva .
Āmakalasuṇañceva ajjhoharaṇañcāti imāni panettha dve aṅgāni .
798-802.
Dutiyatatiyacatutthāni uttānatthāneva .
812. Pañcame dvinnaṃ pabbānaṃ uparīti ettha dvinnaṃ aṅgulīnaṃ saha pavesane ekekāya aṅguliyā ekekaṃ pabbaṃ katvā dvinnaṃ pabbānaṃ upari .
Ekaṅgulipavesane dvinnaṃ pabbānaṃ upari na vaṭṭatīti veditabbaṃ .
Mahāpaccariyampi ayameva nayo dassito .
Udakasuddhipaccayena pana satipi phassasādiyane yathāvuttaparicchede anāpatti .
815-817.
Chaṭṭhe āsumbhitvāti pātetvā .
Dadhimatthūti dadhimaṇḍaṃ dadhimhi pasannodakaṃ .
Bhuñjantassa bhikkhuno hatthapāse ṭhānaṃ , pānīyassa vā vidhūpanassa vā gahaṇanti imāni panettha dve aṅgāni .
822. Sattame ‘‘ paṭiggaṇhāti , āpatti dukkaṭassā ’’ ti idaṃ pubbapayogadukkaṭassa nidassanamattanti āha ‘‘ na kevalaṃ paṭiggahaṇeyeva hotī ’’ tiādi .
Pamāṇan ti pācittiyāpattiyā pamāṇaṃ .
Imehiyeva dvīhi pācittiyaṃ hoti , nāññehi bhajjanādīhīti attho .
Vuttamevatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘ tasmā ’’ tiādimāha .
Taṃ pubbāparaviruddhan ti punapi vuttanti vuttavādaṃ sandhāyāha .
Aññāya viññattiyā laddhampi hi anāṇattiyā viññattiyā imissā
V3.115 aviññattiyā laddhapakkhaṃ bhajati , tasmā heṭṭhā aviññattiyā laddhe karaṇakārāpanesu visesaṃ avatvā idha visesavacanaṃ pubbāparaviruddhaṃ .Yadi cettha karaṇe pācittiyaṃ , kārāpanepi pācittiyeneva bhavitabbaṃ .
Atha kārāpane dukkaṭaṃ , karaṇepi dukkaṭeneva bhavitabbaṃ .
Na hi karaṇe vā kārāpane vā viseso atthi , tasmā aññāya viññattiyā
M3.124 laddhaṃ sayaṃ bhajjanādīni katvāpi kārāpetvāpi bhuñjantiyā dukkaṭamevāti idamettha sanniṭṭhānaṃ .Avisesena vuttan ti karaṇakārāpanānaṃ sāmaññato vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Sattannaṃ dhaññānaṃ aññatarassa viññāpanaṃ vā viññāpāpanaṃ vā , paṭilābho , bhajjanādīni katvā vā kāretvā vā ajjhoharaṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
824. Aṭṭhame nibbiṭṭhoti patiṭṭhāpito .
Keṇīti rañño dātabbassa āyassetaṃ adhivacanaṃ .
Ṭhānantaran ti gāmajanapadādiṭhānantaraṃ .
Sesamettha uttānameva .
Uccārādibhāvo , anavalokanaṃ , vaḷañjanaṭṭhānaṃ , tirokuṭṭapākāratā , chaḍḍanaṃ vā chaḍḍāpanaṃ vāti imāni panettha pañca aṅgāni .
830. Navame sabbesan ti bhikkhussa bhikkhuniyā ca .
Idha khettapālakā ārāmādigopakā ca sāmikā eva .
836. Dasame ekapayogenāti ekadisāvalokanapayogena .
Tesaṃyevāti yesaṃ naccaṃ passati .
Kiñcāpi sayaṃ naccanādīsu pācittiyaṃ pāḷiyaṃ na vuttaṃ , tathāpi aṭṭhakathāpamāṇena gahetabbanti dassetuṃ ‘‘ sabbaaṭṭhakathāsu vuttan ’’ ti āha .
‘‘ Ārāme ṭhatvāti na kevalaṃ ṭhatvā , tato tato gantvāpi sabbiriyāpathehi labhati ,‘ ārāme ṭhitā ’ ti pana ārāmapariyāpannabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ .
Itarathā nisinnāpi na labheyyā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Sesamettha uttānameva .
Naccādīnaṃ aññataratā , aññatra anuññātakāraṇā gamanaṃ , dassanaṃ vā savanaṃ vāti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
Lasuṇavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
2. Andhakāravaggavaṇṇanā
841. Andhakāravaggassa paṭhame dāne vā pūjāya vāti dānanimittaṃ vā pūjānimittaṃ vā .
V3.116 Mantetīti katheti .Rattandhakāratā , purisassa hatthapāse ṭhānaṃ vā sallapanaṃ vā , sahāyābhāvo , rahopekkhatāti imāni panettha cattāri aṅgāni .
842-846.
Dutiyatatiyacatutthāni uttānatthāneva .
856-857.
Pañcame
M3.125 anovassakaṃ atikkāmentiyāti channassa anto nisīditvā pakkamantiṃ sandhāya vuttaṃ .‘‘ Upacāro dvādasahattho ’’ ti vadanti .
Pallaṅkassa anokāseti ūrubaddhāsanassa anokāse appahonte .
Purebhattatā , antaraghare nisajjā , āsanassa pallaṅkokāsatā , aññatra anuññātakāraṇā anāpucchanaṃ , vuttaparicchedātikkamoti imāni panettha pañca aṅgāni .
859-864.
Chaṭṭhasattamādīni uttānatthāneva .
Andhakāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
3. Naggavaggavaṇṇanā
883-887.
Naggavaggassa paṭhamadutiyāni uttānatthāneva .
893. Tatiye visibbetvāti dussibbitaṃ puna sibbanatthāya visibbetvā vijaṭetvā .
Aññatra catūhapañcāhāti visibbitadivasato pañca divase atikkamitvā .
Nivāsanapāvuraṇūpagacīvaratā , upasampannāya santakatā , sibbanatthāya visibbanaṃ vā visibbāpanaṃ vā , aññatra anuññātakāraṇā pañcāhātikkamo , dhuranikkhepoti imāni panettha pañca aṅgāni .
898. Catutthe pañcannaṃ cīvarānan ti ticīvaraṃ udakasāṭikā saṅkaccikāti imesaṃ pañcannaṃ cīvarānaṃ .
Pañcannaṃ cīvarānaṃ aññataratā , pañcāhātikkamo , anuññātakāraṇābhāvo , aparivattananti imāni panettha cattāri aṅgāni .
902. Pañcamaṃ uttānatthameva .
907. Chaṭṭhe
V3.117 cīvaralābhan ti labhitabbacīvaraṃ .Vikappanupagapacchimatā , saṅghassa pariṇatabhāvo , vinā ānisaṃsadassanena antarāyakaraṇanti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
911. Sattamaṃ uttānatthameva .
916. Aṭṭhame
M3.126 kumbhathūṇaṃ nāma kumbhasaddo , tena caranti kīḷanti , taṃ vā sippaṃ etesanti kumbhathūṇikā .Tenāha ‘‘ ghaṭakena kīḷanakā ’’ ti .
Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ ( dī . ni . aṭṭha .1.13) pana ‘‘ kumbhathūṇaṃ nāma caturassaambaṇakatāḷan ’’ ti vuttaṃ .
Caturassaambaṇakatāḷaṃ nāma rukkhasāradantādīsu yena kenaci caturassaambaṇaṃ katvā catūsu passesu cammena onandhitvā katavāditabhaṇḍaṃ .
Bimbisakan tipi tasseva vevacanaṃ , taṃ vādenti , taṃ vā sippaṃ etesanti kumbhathūṇikā .
Tenāha ‘‘ bimbisakavādakātipi vadantī ’’ ti .
Samaṇacīvaratā , ṭhapetvā sahadhammike mātāpitaro ca aññesaṃ dānaṃ , atāvakālikatāti imāni panettha tīṇi aṅgāni .
920. Navamaṃ uttānatthameva .
927. Dasame dhammikaṃ kathinuddhāran ti sabbāsaṃ bhikkhunīnaṃ akālacīvaraṃ dātukāmena upāsakena yattako atthāramūlako ānisaṃso , tato adhikaṃ vā samakaṃ vā datvā yācitakena samaggena bhikkhunisaṅghena yaṃ kathinaṃ ñattidutiyena kammena antarā uddharīyati , tassa so uddhāro dhammikoti vuccati , evarūpaṃ kathinuddhāranti attho .
Sesaṃ uttānatthameva .
Naggavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
932. Tuvaṭṭavagge sabbaṃ uttānameva .
5. Cittāgāravaggavaṇṇanā
978. Cittāgāravaggassa paṭhame kīḷanaupavanan ti antonagare ṭhitaṃ sandhāya vuttaṃ , kīḷanuyyānan ti bahinagare ṭhitaṃ sandhāya .
Pāṭekkā āpattiyoti gīvāya parivaṭṭanappayogagaṇanāya āpattiyo , na ummīlanagaṇanāya .
‘‘ Ajjhārāme rājāgārādīni karonti
V3.118 , tāni passantiyā anāpattī ’’ ti vacanato ‘‘ antoārāme tattha tattha gantvā naccādīni passituṃ labhatī ’’ tipi siddhaṃ . 982. Dutiyādīni
M3.127 uttānatthāneva . 1015. Navame hatthiādīsu sippa -saddo paccekaṃ yojetabbo , tathā āthabbaṇādīsu manta -saddo .
Tattha āthabbaṇamanto nāma āthabbaṇavedavihito parūpaghātakaro manto , khīlanamanto nāma dārusārakhīlaṃ mantetvā pathaviyaṃ pavesetvā māraṇamanto , agadappayogo visayojanaṃ .
Nāgamaṇḍalan ti sappānaṃ pavesanivāraṇatthaṃ maṇḍalabaddhamanto .
1018. Dasamaṃ uttānatthameva .
Cittāgāravaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
1021. Ārāmavagge sabbaṃ uttānatthameva .
1067. Gabbhinivaggepi sabbaṃ suviññeyyameva .
8. Kumāribhūtavaggavaṇṇanā
1119. Kumāribhūtavaggassa paṭhame sabbapaṭhamā dve mahāsikkhamānāti gabbhinivagge sabbapaṭhamaṃ vuttā dve sikkhamānā .
Sikkhamānā icceva vattabbāti sammutikammādīsu evaṃ vattabbā .
Gihigatāti vā kumāribhūtāti vā na vattabbāti sace vadanti , kammaṃ kuppatīti adhippāyo .
Ito paraṃ navamapariyosānaṃ uttānatthameva .
1163. Dasame apubbasamuṭṭhānasīsan ti paṭhamapārājikasamuṭṭhānādīsu terasasu samuṭṭhānesu ananuññātasamuṭṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ .
Tañhi ito pubbe tādisassa samuṭṭhānasīsassa anāgatattā ‘‘ apubbasamuṭṭhānasīsan ’’ ti vuttaṃ .
1166. Ekādasamādīni
V3.119 uttānatthāneva .Kumāribhūtavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
9. Chattupāhanavaggavaṇṇanā
1214. Chattupāhanavaggassa
M3.128 ekādasame upacāraṃ sandhāyāti samantā dvādasahatthupacāraṃ sandhāya .Sesaṃ sabbattha uttānameva .
Chattupāhanavaggavaṇṇanā niṭṭhitā .
Giraggasamajjādīni acittakāni lokavajjānīti vuttattā naccanti vā vaṇṇakanti vā ajānitvāva passantiyā vā nahāyantiyā vā āpattisambhavato vatthuajānanacittena acittakāni , naccanti vā vaṇṇakanti vā jānitvā passantiyā vā nahāyantiyā vā akusaleneva āpajjanato lokavajjānīti veditabbāni .
Corīvuṭṭhāpanādīni corītiādinā vatthuṃ jānitvā karaṇe eva āpattisambhavato sacittakāni , upasampadādīnaṃ ekantaakusalacitteneva akattabbattā paṇṇattivajjāni .
‘‘ Idha sacittakācittakatā paṇṇattijānanājānanatāya aggahetvā vatthujānanājānanatāya gahetabbā ’’ ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ .
Sesamettha uttānatthameva .
Bhikkhunīvibhaṅge khuddakavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pācittiyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .
5. Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ ( bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā )
Pāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā
1228. Pāṭidesanīyā
M3.129V3.120 nāma ye aṭṭha dhammā saṅkhepeneva saṅgahaṃ āruḷhāti sambandho .Pāḷivinimuttakesūti pāḷiyaṃ anāgatesu sappiādīsu .
Pāṭidesanīyasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā .
Pāṭidesanīyakaṇḍaṃ niṭṭhitaṃ .
Ye pana pañcasattati sekhiyā dhammā uddiṭṭhā , ye ca tesaṃ anantarā sattādhikaraṇavhayā dhammā uddiṭṭhāti sambandho .
Tattha tesan ti tesaṃ sekhiyānaṃ .
Sattādhikaraṇavhayāti sattādhikaraṇasamathasaṅkhātā .
Taṃ atthavinicchayaṃ tādisaṃyeva yasmā vidū vadantīti attho .
Yathā niṭṭhitāti sambandho .
Sabbāsavapahaṃ maggan ti sabbāsavavighātakaṃ arahattamaggaṃ patvā sasantāne uppādetvā .
Passantu nibbutin ti maggañāṇalocanena nibbānaṃ sacchikarontu , pappontūti vā pāṭho .
Tattha nibbutin ti khandhaparinibbānaṃ gahetabbaṃ .
Iti samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpaniyaṃ .
Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā .
Ubhatovibhaṅgaṭṭhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā .
Pācittiyavaṇṇanā niṭṭhitā .
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa