7. Sakkudānasuttavaṇṇanā
27. Sattame sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinno hoti aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvāti ettha keci tāva āhu ‘‘ arahattaphalasamādhi idha ‘ aññataro samādhī ’ ti adhippeto ’’ ti .
Tañhi so āyasmā
V0.158 bahulaṃ samāpajjati diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ , pahoti ca sattāhampi phalasamāpattiyā vītināmetuṃ .Tathā hi bhagavatā –
‘‘ Ahaṃ , bhikkhave , yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi , vivicca akusalehi dhammehi … pe … viharāmi .
Kassapopi , bhikkhave , yāvade ākaṅkhati vivicceva kāmehi … pe … viharatī ’’ ti ( saṃ . ni .2.152)–
Ādinā navānupubbavihārachaḷabhiññādibhede
P0.196 uttarimanussadhamme attanā samasamaṭṭhāne ṭhapito , na cettha ‘‘ yadi evaṃ thero yamakapāṭihāriyampi kareyyā ’’ ti vattabbaṃ sāvakasādhāraṇānaṃyeva jhānādīnaṃ adhippetattāti .Porāṇā panāhu – aññataraṃ samādhiṃ samāpajjitvāti nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā .
Kathaṃ pana nirodhasamāpatti samādhīti vuttā ?
Samādhānaṭṭhena .
Ko panāyaṃ samādhānaṭṭho ?
Sammadeva ādhātabbatā .
Yā hi esā paccanīkadhammehi akampanīyā balappattiyā samathabalaṃ vipassanābalanti imehi dvīhi balehi , aniccadukkhānattanibbidāvirāganirodhapaṭinissaggavivaṭṭānupassanā cattāri maggañāṇāni cattāri ca phalañāṇānīti imesaṃ
M0.177 soḷasannaṃ ñāṇānaṃ vasena soḷasahi ñāṇacariyāhi , paṭhamajjhānasamādhiādayo aṭṭha samādhī ekajjhaṃ katvā gahito tesaṃ upacārasamādhi cāti imesaṃ navannaṃ samādhīnaṃ vasena navahi samādhicariyāhi kāyasaṅkhāro vacīsaṅkhāro cittasaṅkhāroti imesaṃ tiṇṇaṃ saṅkhārānaṃ tattha tattha paṭippassaddhiyā tathā viharitukāmena yathāvuttesu ṭhānesu vasībhāvappattena arahatā anāgāminā vā yathādhippetaṃ kālaṃ cittacetasikasantānassa sammadeva appavatti ādhātabbā , tassā tathā samādhātabbatā idha samādhānaṭṭho , tenāyaṃ vihāro samādhīti vutto , na avikkhepaṭṭhena .Etenassa samāpattiatthopi vuttoti veditabbo .
Imañhi nirodhasamāpattiṃ sandhāya paṭisambhidāmagge –
‘‘ Kathaṃ dvīhi balehi samannāgatattā tiṇṇaṃ saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā soḷasahi ñāṇacariyāhi navahi samādhicariyāhi vasībhāvatāya saññānirodhasamāpattiyā ñāṇan ’’ ti ( paṭi . ma .1.83)–
Pucchitvā ‘‘ dvīhi balehī ’’ ti dve balāni samathabalaṃ vipassanābalanti vitthāro .
Sāyaṃ nirodhasamāpattikathā visuddhimagge ( visuddhi .2.867 ādayo ) saṃvaṇṇitāva .
Kasmā panāyaṃ thero
V0.159 phalasamāpattiṃ asamāpajjitvā nirodhaṃ samāpajji ?Sattesu anukampāya .
Ayañhi mahāthero sabbāpi samāpattiyo vaḷañjeti , sattānuggahena pana
P0.197 yebhuyyena nirodhaṃ samāpajjati .Tañhi samāpajjitvā vuṭṭhitassa kato appakopi sakkāro visesato mahapphalo mahānisaṃso hotīti .
Vuṭṭhāsīti arahattaphalacittuppattiyā vuṭṭhāsi .
Nirodhaṃ samāpanno hi arahā ce arahattaphalassa , anāgāmī ce anāgāmiphalassa uppādena vuṭṭhito nāma hoti .
Tena kho pana samayena sakko devānamindo āyasmato mahākassapassa piṇḍapātaṃ dātukāmo hotīti kathaṃ tassa dātukāmatā jātā ?
Yāni ‘‘ tāni pañcamattāni devatāsatānī ’’ ti vuttāni , tā sakkassa devarañño paricārikā kakuṭapādiniyo pubbe ‘‘ ayyo mahākassapo rājagahaṃ piṇḍāya pavisati , gacchatha therassa dānaṃ dethā ’’ ti sakkena pesitā upagantvā dibbāhāraṃ dātukāmā ṭhitā therena
M0.178 paṭikkhittā devalokameva gatā .Idāni purimappaṭikkhepaṃ cintetvā ‘‘ kadāci gaṇheyyā ’’ ti samāpattito vuṭṭhitassa therassa dānaṃ dātukāmā sakkassa anārocetvā sayameva āgantvā dibbabhojanāni upanentiyo purimanayeneva therena paṭikkhittā devalokaṃ gantvā sakkena ‘‘ kahaṃ gatatthā ’’ ti puṭṭhā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘ dinno vo therassa piṇḍapāto ’’ ti sakkena vutte ‘‘ gaṇhituṃ na icchatī ’’ ti .
‘‘ Kiṃ kathesī ’’ ti ?
‘‘‘ Duggatānaṃ saṅgahaṃ karissāmī ’ ti āha , devā ’’ ti .
‘‘ Tumhe kenākārena gatā ’’ ti ?
‘‘ Imināva , devā ’’ ti .
Sakko ‘‘ tumhādisiyo therassa piṇḍapātaṃ kiṃ dassantī ’’ ti ?
Sayaṃ dātukāmo , jarājiṇṇo khaṇḍadanto palitakeso obhaggasarīro mahallako tantavāyo hutvā , sujampi asuradhītaraṃ tathārūpimeva mahallikaṃ katvā , ekaṃ pesakāravīthiṃ māpetvā tantaṃ pasārento acchi , sujā tasaraṃ pūreti .
Tena vuttaṃ –
‘‘ tena kho pana samayena sakko devānamindo … pe … tasaraṃ pūretī ’’ ti .
Tattha tantaṃ vinātīti pasāritatantaṃ vinanto viya hoti .
Tasaraṃ pūretīti tasaravaṭṭiṃ vaḍḍhentī viya .
Yena sakkassa devānamindassa nivesanaṃ tenupasaṅkamīti thero nivāsetvā pattacīvaramādāya ‘‘ duggatajanasaṅgahaṃ karissāmī ’’ ti nagarābhimukho gacchanto
P0.198 bahinagare sakkena māpitaṃ pesakāravīthiṃ paṭipajjitvā olokento addasa oluggaviluggajiṇṇasālaṃ tattha ca te jāyampatike yathāvuttarūpe tantavāyakammaṃ karonte disvā cintesi –‘‘ ime mahallakakālepi kammaṃ karonti .
Imasmiṃ nagare imehi duggatatarā natthi maññe .
Imehi dinnaṃ sākamattampi
V0.160 gahetvā imesaṃ saṅgahaṃ karissāmī ’’ ti .So tesaṃ gehābhimukho agamāsi .
Sakko taṃ āgacchantaṃ disvā sujaṃ āha –
‘‘ bhadde , mayhaṃ ayyo ito āgacchati , taṃ tvaṃ apassantī viya tuṇhī hutvā nisīda .
Khaṇeneva vañcetvā piṇḍapātaṃ dassāmā ’’ ti thero gantvā gehadvāre aṭṭhāsi .
Tepi apassantā viya attano kammameva karontā thokaṃ āgamayiṃsu .
Atha sakko ‘‘ gehadvāre ṭhito eko thero viya khāyati , upadhārehi tāvā ’’ ti āha .
‘‘ Tumhe gantvā upadhāretha , sāmī ’’ ti .
So gehā nikkhamitvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā ubhohi hatthehi jaṇṇukāni olumbitvā nitthunanto uṭṭhāya ‘‘ kataratthero nu kho ayyo ’’ ti thokaṃ osakkitvā ‘‘ akkhīni
M0.179 me dhūmāyantī ’’ ti vatvā nalāṭe hatthaṃ ṭhapetvā uddhaṃ ulloketvā ‘‘ aho dukkhaṃ ayyo no mahākassapattherova cirassaṃ me kuṭidvāraṃ āgato .Atthi nu kho kiñci gehe ’’ ti āha .
Sujā thokaṃ ākulā viya hutvā ‘‘ atthi , sāmī ’’ ti paṭivacanaṃ adāsi .
Sakko ,‘‘ bhante , lūkhaṃ vā paṇītaṃ vāti acintetvā saṅgahaṃ no karothā ’’ ti pattaṃ gaṇhi .
Thero pattaṃ dento ‘‘ imesaṃ eva duggatānaṃ jarājiṇṇānaṃ mayā saṅgaho kātabbo ’’ ti cintesi .
So anto pavisitvā ghaṭiodanaṃ nāma ghaṭito uddharitvā , pattaṃ pūretvā , therassa hatthe ṭhapesi .
Tena vuttaṃ –
‘‘ addasā kho sakko devānamindo … pe … adāsī ’’ ti .
Tattha ghaṭiyāti bhattaghaṭito .
‘‘ Ghaṭiodanan ’’ tipi pāṭho , tassa ghaṭiodanaṃ nāma devānaṃ koci āhāravisesoti atthaṃ vadanti .
Uddharitvāti kutoci bhājanato uddharitvā .
Anekasūpo
P0.199 so eva āhāro patte pakkhipitvā therassa hatthe ṭhapanakāle kapaṇānaṃ upakappanakalūkhāhāro viya paññāyittha , hatthe ṭhapitamatte pana attano dibbasabhāveneva aṭṭhāsi .Anekasūpoti muggamāsādisūpehi ceva khajjavikatīhi ca anekavidhasūpo .
Anekabyañjanoti nānāvidhauttaribhaṅgo .
Anekarasabyañjanoti anekehi sūpehi ceva byañjanehi ca madhurādimūlarasānañceva sambhinnarasānañca abhibyañjako , nānaggarasasūpabyañjanoti attho .
So kira piṇḍapāto therassa hatthe ṭhapitakāle rājagahanagaraṃ attano dibbagandhena ajjhotthari , tato thero cintesi –
‘‘ ayaṃ puriso appesakkho , piṇḍapāto ativiya paṇīto sakkassa bhojanasadiso .
Ko nu kho eso ’’ ti ?
Atha naṃ ‘‘ sakko ’’ ti ñatvā āha –
‘‘ bhāriyaṃ te , kosiya , kammaṃ kataṃ duggatānaṃ sampattiṃ vilumpantena , ajja mayhaṃ dānaṃ datvā kocideva duggato senāpatiṭṭhānaṃ vā seṭṭhiṭṭhānaṃ vā labheyyā ’’ ti .
‘‘ Ko mayā duggatataro atthi , bhante ’’ ti ?
‘‘ Kathaṃ tvaṃ duggato devarajjasiriṃ anubhavanto ’’ ti ?
‘‘ Bhante , evaṃ nāmetaṃ , mayā
V0.161 pana anuppanne buddhe kalyāṇakammaṃ kataṃ , buddhuppāde pana vattamāne puññakammaṃ katvā cūḷarathadevaputto mahārathadevaputto anekavaṇṇadevaputtoti ime tayo devaputtāM0.180 mamāsannaṭṭhāne nibbattā mahātejavantatarā .Ahaṃ tesu devaputtesu ‘ nakkhattaṃ kīḷissāmā ’ ti paricārikāyo gahetvā antaravīthiṃ otiṇṇesu palāyitvā gehaṃ pavisāmi .
Tesañhi sarīrato tejo mama sarīraṃ ottharati , mama sarīrato tejo tesaṃ sarīraṃ na ottharati .
Ko mayā duggatataro , bhante ’’ ti ?
‘‘ Evaṃ santepi ito paṭṭhāya mayhaṃ
P0.200 mā evaṃ vañcetvā dānamadāsī ’’ ti .‘‘ Vañcetvā tumhākaṃ dāne dinne mayhaṃ kusalaṃ atthi natthī ’’ ti ?
‘‘ Atthi , āvuso ’’ ti .
‘‘ Evaṃ sante kusalakaraṇaṃ nāma mayhaṃ bhāro , bhante ’’ ti vatvā theraṃ vanditvā sujaṃ ādāya theraṃ padakkhiṇaṃ katvā , vehāsaṃ abbhuggantvā ‘‘ aho dānaṃ paramadānaṃ , kassape suppatiṭṭhitan ’’ ti tikkhattuṃ udānaṃ udānesi .
Tena vuttaṃ ‘‘ atha kho āyasmato mahākassapassa etadahosī ’’ tiādi .
Tattha kosiyāti sakkaṃ devānamindaṃ gottena ālapati .
Puññena atthoti puññena payojanaṃ .
Atthīti vacanaseso .
Vehāsaṃ abbhuggantvāti pathavito vehāsaṃ abhiuggantvā .
Ākāse antalikkheti ākāsameva pariyāyasaddena antalikkheti vadanti .
Atha vā antalikkhasaṅkhāte ākāse na kasiṇugghāṭimādiākāseti visesento vadati .
Aho dānan ti ettha ahoti acchariyatthe nipāto .
Sakko hi devānamindo ,‘‘ yasmā nirodhā vuṭṭhitassa ayyassa mahākassapattherassa sakkaccaṃ sahatthena cittīkatvā anapaviddhaṃ kālena paresaṃ anupahacca , sammādiṭṭhiṃ purakkhatvā idamīdisaṃ mayā dibbabhojanadānaṃ dinnaṃ , tasmā khettasampatti deyyadhammasampatti cittasampattīti , tividhāyapi sampattiyā samannāgatattā sabbaṅgasampannaṃ vata mayā dānaṃ pavattitan ’’ ti acchariyabbhutacittajāto tadā attano hadayabbhantaragataṃ pītisomanassaṃ samuggiranto ‘‘ aho dānan ’’ ti vatvā tassa dānassa vuttanayena uttamadānabhāvaṃ khettaṅgatabhāvañca pakāsento ‘‘ paramadānaṃ kassape suppatiṭṭhitan ’’ ti udānaṃ udānesi .
Evaṃ pana sakkassa udānentassa bhagavā vihāre ṭhitoyeva dibbasotena saddaṃ sutvā ‘‘ passatha , bhikkhave , sakkaṃ devānamindaṃ udānaṃ udānetvā ākāsena gacchantan ’’ ti bhikkhūnaṃ vatvā tehi ‘‘ kiṃ pana , bhante , tena katan ’’ ti puṭṭho ‘‘ mama puttassa kassapassa vañcetvā dānaṃ adāsi , tena ca attamano udānesī ’’ ti āha .
Tena vuttaṃ ‘‘ assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā ’’ tiādi .
Tattha
V0.162M0.181P0.201 dibbāya sotadhātuyāti dibbasadisattā dibbā .Devatānañhi sucaritakammanibbattā pittasemharuhirādīhi apalibuddhā upakkilesavinimuttatāya dūrepi ārammaṇaṃ gahetuṃ samatthā dibbapasādasotadhātu hoti .
Ayañcāpi bhagavato vīriyabhāvanābalanibbattā ñāṇamayā sotadhātu tādisā evāti dibbasadisattā dibbā .
Api ca dibbavihāravasena paṭiladdhattā attanā ca dibbavihārasannissitattāpi dibbā .
Savanaṭṭhena ca sabhāvadhāraṇaṭṭhena ca sotadhātu , sotadhātuyāpi kiccakaraṇena sotadhātu viyāti sotadhātu , tāya dibbāya sotadhātuyā .
Visuddhāyāti parisuddhāya nirupakkilesāya .
Atikkantamānusikāyāti manussūpacāraṃ atikkamitvā saddassavanena mānusikamaṃsasotadhātuṃ atikkamitvā ṭhitāya .
Etamatthaṃ viditvāti ‘‘ sammāpaṭipattiyā guṇavisese patiṭṭhitaṃ purisātisayaṃ devāpi manussāpi ādarajātā ativiya pihayantī ’’ ti imamatthaṃ viditvā tadatthadīpanaṃ imaṃ udānaṃ udānesi .
Tatra piṇḍapātikaṅgasaṅkhātaṃ dhutaṅgaṃ samādāya tassa paripūraṇena piṇḍapātikassa .
Nanu cāyaṃ gāthā āyasmantaṃ mahākassapaṃ nimittaṃ katvā bhāsitā , thero ca sabbesaṃ dhutavādānaṃ aggo terasadhutaṅgadharo , so kasmā ekeneva dhutaṅgena kittitoti ?
Aṭṭhuppattivasenāyaṃ niddeso .
Atha vā desanāmattametaṃ , iminā desanāsīsena sabbepissa dhutaṅgā vuttāti veditabbā .
Atha vā ‘‘ yathāpi bhamaro pupphan ’’ ti ( dha . pa .49) gāthāya vuttanayena paramappicchatāya kulānuddayatāya cassa sabbaṃ piṇḍapātikavattaṃ akkhaṇḍetvā tattha sātisayaṃ paṭipattiyā pakāsanatthaṃ ‘‘ piṇḍapātikassā ’’ ti vuttaṃ .
Piṇḍapātikassāti ca pihayantīti padaṃ apekkhitvā sampadānavacanaṃ , taṃ upayogatthe daṭṭhabbaṃ .
Attabharassāti ‘‘ appāni ca tāni sulabhāni anavajjānī ’’ ti ( a . ni .4.27; itivu .101) evaṃ vuttehi appānavajjasulabharūpehi catūhi paccayehi attānameva
P0.202 bharantassa .Anaññaposinoti āmisasaṅgaṇhanena aññe sissādike posetuṃ anussukkatāya anaññaposino .
Padadvayenassa kāyaparihārikena cīvarena kucchiparihārikena piṇḍapātena vicaraṇato sallahukavuttitaṃ subharataṃ paramañca santuṭṭhiṃ
M0.182 dasseti .Atha vā attabharassāti ekavacanicchāya attabhāvasaṅkhātaṃ ekaṃyeva imaṃ attānaṃ bharati , na ito paraṃ aññanti attabharo , tato eva attanā aññassa posetabbassa abhāvato anaññaposī , tassa attabharassa anaññaposino .
Padadvayenapi khīṇāsavabhāvena āyatiṃ anādānataṃ dasseti .
Devā
V0.163 pihayanti … pe … satīmatoti taṃ aggaphalādhigamena sabbakilesadarathapariḷāhānaṃ vūpasamena paṭippassaddhiyā upasantaṃ , sativepullappattiyā niccakālaṃ satokāritāya satimantaṃ , tato eva iṭṭhāniṭṭhādīsu tādilakkhaṇappattaṃ khīṇāsavaṃ sakkādayo devā pihayanti patthenti , tassa sīlādiguṇavisesesu bahumānaṃ uppādentā ādaraṃ janenti , pageva manussāti .Sattamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā .