Saṅghādisesanigamanavaṇṇanā

PaṭhamāpattikātiM0.257V0.237 avayavena viggaho samudāyo samāsatthoti āha ‘‘ paṭhamaṃ āpatti etesanti paṭhamāpattikā ’’ ti .

Vītikkamanakkhaṇeyevāti vatthuvītikkamanakkhaṇeyeva .

Eva -kārena samanubhāsanakammakkhaṇaṃ paṭikkhipati .

Ahassa yattako paricchedo yāvatīhaṃ .

Tenāha ‘‘ yattakāni ahānī ’’ ti .

Ahānīti ca divasānīti attho .

Vatthuvasena vāti asucimocanādivītikkamamattavasena vā .

Idan ti idaṃ vītikkamaṃ .

Nāmamattavasena vā ayaṃ itthannāmā āpattīti ‘‘ ayaṃ saṅghādiseso nāma āpattī ’’ ti evaṃ vinā vatthuṃ nāmavasena vā .

Matta saddena cettha vatthuṃ paṭikkhipati .

Potthakesu pana katthaci ‘‘ nāmagottavasena vā ’’ ti likhanti , taṃ na sundaraṃ ‘‘ ayaṃ itthannāmā āpattī ’’ ti vuttattā .

Idāni naṃ kassaci na ārocessāmīti sambandho .

Dhuraṃ nikkhipitvāti ārocane ussāhaṃ ṭhapetvā .

Na kevalaṃ vatthunāmavaseneva āpattisaññī hutvā chādentasseva , atha kho yopi evaṃ ajānanto kevalaṃ ‘‘ āpattiṃ chādemī ’’ ti āpattisaññāya chādeti , tassapi channā hotīti veditabbaṃ .

Sace panettha anāpattisaññī vā hoti , aññāpattikkhandhasaññī vā vematiko vā hutvā ‘‘ na dāni naṃ kassaci ārocessāmī ’’ ti evaṃ chādetukāmova dhuraṃ nikkhipitvā aruṇaṃ uṭṭhāpeti , acchannāva hotīti ānetvā yojetabbaṃ .

Anāpatti pana āpattisaññāyapi anāpattisaññāyapi chādentena acchāditāva hoti .

Lahukaṃ vā ‘‘ garukā ’’ ti garukaṃ vā ‘‘ lahukā ’’ ti chādeti , alajjipakkhe tiṭṭhati , āpatti pana acchannā hoti .

Garukaṃ ‘‘ lahukā ’’ ti maññamāno deseti , neva desitā hoti nacchannā .

Pakato sabhāvabhūto attā assāti pakatatto , na kammehi vikatattoti attho .

Tenāha ‘‘ anukkhitto samānasaṃvāsako ’’ ti .

Vuttanayenevāti ‘‘ na dāni naṃ kassaci ārocessāmī ’’ tiādinā vuttaneva nayena .

Atha ‘‘ mayhaṃ saṅghena kammaṃ katan ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .102) apakatattasaññī hutvā chādeti , acchannāva hoti .

Apakatattena pana pakatattasaññinā vā pakatattena apakatattasaññinā vā chāditāpi acchannāva hoti .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ ĀpajjatiM0.258 garukaṃ sāvasesaṃ ;

Chādeti anādariyaṃ paṭicca ;

NaV0.238 bhikkhunī no ca phuseyya vajjaṃ ;

Pañhāmesā kusalehi cintitā ’’ ti .( pari .481);

Ayañhi pañho ukkhittakena kathito .

Dasasu antarāyesu yaṃ vattabbaṃ , taṃ heṭṭhā vuttameva .

Sace pana yo bhīrukajātikatāya andhakāre amanussacaṇḍamigabhayena antarāyikasaññī hutvā chādeti , acchannāva hoti .

Yassapi pabbatavihāre vasantassa kandaraṃ vā nadiṃ vā atikkamitvā ārocetabbaṃ hoti , antarāmagge ca caṇḍavāḷaamanussādibhayaṃ atthi , magge ajagarā nipajjanti , nadī pūrā hoti , etasmiṃ satiyeva antarāye antarāyikasaññī hutvā chādeti , acchannāva hoti .

Antarāyikassa pana antarāyikasaññāya vā anantarāyikasaññāya vā chādayato acchannāva .

Bhikkhunoti sabhāgassa bhikkhuno .

Sacassa mukhe appamattako gaṇḍo vā hoti , hanukavāto vā vijjhati , danto vā rujjati , bhikkhā vā mandā laddhā hoti , tāvatakena pana neva vattuṃ na sakkoti , na gantuṃ .

Apica kho ‘‘ na sakkomī ’’ ti saññī hoti , ayaṃ pahu hutvā appahusaññī nāma .

Iminā chāditāpi acchāditā .

Appahunā pana vattuṃ vā gantuṃ vā asamatthena pahusaññinā vā appahusaññinā vā chāditāpi acchāditāva .

Idaṃ uttānamevāti idaṃ aṅgadvayaṃ uttānatthameva .

Sace pana ‘‘ chādessāmī ’’ ti dhuranikkhepaṃ katvā purebhatte vā pacchābhatte vā paṭhamayāmādīsu vā lajjidhammaṃ okkamati , antoaruṇeyeva āroceti , ayaṃ chādetukāmo na chādeti nāma .

Yassa pana abhikkhuke ṭhāne vasantassa āpattiṃ āpajjitvā sabhāgassa bhikkhuno āgamanaṃ āgamentassa vā , sabhāgassa santikaṃ vā gacchantassa aḍḍhamāsopi māsopi atikkamati , ayaṃ nacchādetukāmo chādeti nāma .

Ayampi acchannāva hoti .

YoM0.259 pana āpannamattova aggiṃ akkantapuriso viya sahasā apakkamitvā sabhāgaṭṭhānaṃ gantvā āvi karoti , ayaṃ nacchādetukāmova na chādeti nāma .

Sabhāgamattameva pamāṇan ti averisabhāgamattameva pamāṇaṃ .

Averisabhāgassa hi santike ārocetabbaṃ .

Yo pana visabhāgo hoti sutvā pakāsetukāmo , evarūpassa upajjhāyassapi santike na ārocetabbā .

Tattha purebhattaṃV0.239 āpattiṃ āpanno hotu , pacchābhattaṃ vā divā vā rattiṃ vā , yāva aruṇaṃ na uggacchati , tāva ārocetabbaṃ .

Uddhaste aruṇe paṭicchannā hoti , paṭicchādanapaccayā ca dukkaṭaṃ āpajjati .

Saṅkhepatoti samāsato .

Vitthārato pana samantapāsādikāyaṃ vuttoti adhippāyo .

Akāmā parivatthabban ti appaṭikammakatāya āpattiyā saggamokkhāvaraṇabhāvato anicchantenāpi parivasitabbanti attho .

Tenāha ‘‘ na kāmenā ’’ tiādi .

Parivāsaṃ samādāyāti parivāsavattaṃ saṅghamajjhe samādiyitvā .

Yadipi catubbidho parivāso appaṭicchannaparivāso , paṭicchannaparivāso , suddhantaparivāso , samodhānaparivāsoti , tathāpi appaṭicchannaparivāso idha na adhippetoti āha ‘‘ tattha paṭicchanna … pe … tividho parivāso ’’ ti .

Tatthāti tasmiṃ vākye .

Paṭicchannāya āpattiyā sati dātabbo parivāso paṭicchannavisayatāya paṭicchannaparivāso .

Suddhantato paṭṭhāya dātabbo parivāso suddhantaparivāso .

Samodahitvā dātabbo parivāso samodhānaparivāso .

Idāni te tividheyeva parivāse sarūpato dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .

Hīti yasmā .

Ekāhaṃ paṭicchannā ekāhappaṭicchannā .

Vuttanayenāti ‘‘ āpatti ca hotī ’’ tiādinā vuttena nayena .

Ekāhappaṭicchannan ti ettha iti saddo ‘‘ iti vā , iti evarūpā visūkadassanā paṭivirato ’’ tiādīsu ( dī . ni .1.13,197) viya ādiattho .

Tena ‘‘ sohaṃ , bhante , saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavisaṭṭhiyā ekāhappaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yācāmī ’’ ti imaṃ pāḷisesaṃ ( cūḷava .102) saṅgaṇhāti .

Evaṃ parivāsaṃ yācāpetvāti evaṃ yāvatatiyaṃ yācāpetvā .

Khandhake āgatanayenāti samuccayakkhandhake ( cūḷava .97 ādayo ) āgatanayena .

Tatoti pakkhatoM0.260 paṭṭhāya .

Atirekapakkhappaṭicchannan ti pakkhassa atireko atirekapakkho , taṃ paṭicchannanti attho .

Tatoti tiṃsatimadivasato paṭṭhāya .

Māsappaṭicchannan ti sattānaṃ āyuṃ minanto viya siyati antaṃ karotīti māso , tiṃsarattindivo , taṃ paṭicchannanti attho .

Saṃvacchare puṇṇeti taṃ taṃ sattaṃ , dhammappavattiñca saṅgamma vadanto viya sarati pavattatīti saṃvaccharo , dvādasa māsā , tasmiṃ paripuṇṇe .

Vatthukittanavasena vāti nāmena saha vatthukittanavasena vāti attho .

Teneva hi upari ‘‘ nāmamattavasena vā ’’ ti mattaggahaṇaṃ katanti daṭṭhabbaṃ .

Nāmamattavasenāti vatthukittanaṃ vinā kevalaṃ nāmasseva vasena .

Tasmāti yasmā duvidhe nāme ‘‘ āpattī ’’ ti sabbasādhāraṇaṃ nāmaṃ , tasmāV0.240 .

Sukkavissaṭṭhīti sukkavissaṭṭhi nāmāyaṃ .

Iti saddo hettha vacanīyatthaṃ nidasseti .

Nidassanamattañcetaṃ ‘‘ sukkavissaṭṭhī ’’ ti kāyasaṃsaggādīnampi vatthuādibhāvena icchitabbattā .

Vatthu ceva gottañcāti vītikkamattā vatthu ceva anaññasādhāraṇattā gottañca .

Gaṃ tāyatīti gottaṃ , sajātito aññattha kāyasaṃsaggādīsu gantuṃ adatvā buddhiṃ , vacanañca rakkhatīti attho .

Saṅghādisesoti saṅghādiseso nāmāyaṃ .

Ettha pana iti saddo vacanavacanīyasamudāyaṃ nidasseti .

Tenāha ‘‘ nāmañceva āpatti cā ’’ ti , sajātisādhāraṇanāmattā nāmañceva tena tena vītikkamenāpajjitabbattā āpatti cāti attho .

Idampi nidassanamattameva ‘‘ āpattiyo ’’ ti imassāpi nāmādibhāvena icchitabbattā .

Iti saddo vā ādiattho .

Evañca katvā ‘‘ kāyasaṃsaggantiādivacanenāpī ’’ tiādikampi samatthitaṃ hoti .

Tayidaṃ kammavācāya kena vacanena gahitanti anuyogaṃ sandhāya ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .

‘‘ Āpattī ’’ ti sabbasādhāraṇanāmattā , vītikkamena āpajjitabbattā ca nāmañceva āpatti ca hotīti āha ‘‘ āpattiyoti vacanenāpī ’’ ti .

Tasmāti yasmā idaṃ parivāsādivinayakammaṃ vatthuvasena , gottavasena , nāmavasena , āpattivasena ca kātuṃ vaṭṭatiyeva , tasmā .

Etesūti vatthuādīsu , sukkavissaṭṭhiādīsu vā .

Vattaṃ samādātabban ti yathāvuttesu dvīsu padesu ekenapi samādātabbaṃ .

Dvīhi pana susamādinnaṃyeva .

Teneva vakkhati ‘‘ samādānepi eseva nayo ’’ ti ( kaṅkhā . aṭṭha . nidānavaṇṇanā ).

ĀrocetvātiM0.261 –

‘‘ Ahaṃ , bhante , ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhappaṭicchannaṃ , sohaṃ saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhappaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ yāciṃ , tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā ekāhappaṭicchannāya ekāhaparivāsaṃ adāsi , sohaṃ parivasāmi , vedayāmahaṃ , bhante ,‘ vedayatī ’ ti maṃ saṅgho dhāretū ’’ ti ( cūḷava . aṭṭha .102)–

Evamādinā taṃ taṃ yojanānurūpaṃ ārocetvā .

Imañca panatthaṃ gahetvā yāya kāyaci bhāsāya ārocetuṃ vaṭṭatiyeva ( cūḷava . aṭṭha .102).

‘‘ Puna āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ ārocentenā ’’ ti idaṃ āgantukaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttaṃ .

Ettha ca ekassa ārocentena avasāneV0.241 ‘‘ vedayatīti maṃ āyasmā dhāretu ’’, dvinnaṃ ‘‘ āyasmantā dhārentu ’’, tiṇṇaṃ ‘‘ āyasmanto dhārentū ’’ ti vattabbaṃ .

Vattabhedañca ratticchedañca akatvāti ‘‘ na , bhikkhave , pārivāsikena bhikkhunā sāditabbaṃ pakatattānaṃ bhikkhūnaṃ abhivādanaṃ paccupaṭṭhānan ’’ tiādinā ( cūḷava .75) pārivāsikakkhandhake yāni catunavuti vattāni vuttāni , tesaṃ bhedañca , yo ca ‘‘ tayo kho , upāli , pārivāsikassa bhikkhuno ratticchedā sahavāso vippavāso anārocanā ’’ ti ( cūḷava .83) ratticchedo vutto , tañca akatvā .

Ayaṃ hettha vinicchayo – sace ( cūḷava . aṭṭha .76) āgantukā muhuttaṃ vissamitvā vā avissamitvā eva vā vihāramajjhena gacchanti , tesampi ārocetabbaṃ .

Sace tassa ajānantasseva gacchanti , ayañca gatakāle jānāti , gantvā ārocetabbaṃ .

Sampāpuṇituṃ asakkontassa ratticchedova hoti , na vattabhedadukkaṭaṃ .

Yepi antovihāraṃ appavisitvā upacārasīmaṃ okkamitvā gacchanti , ayañca nesaṃ chattasaddaṃ vā ukkāsitasaddaṃ vā khipitasaddaṃ vā sutvāva āgantukabhāvaṃ jānāti , gantvā ārocetabbaṃ .

Gatakāle jānantenāpi anubandhitvā ārocetabbameva .

Sampāpuṇituṃ asakkontassa ratticchedova hoti , na vattabhedadukkaṭaṃ .

Yopi rattiṃyeva āgantvā rattiṃyeva gacchati , sopissa ratticchedaṃ karoti .

AññātattāM0.262 pana vattabhedadukkaṭaṃ natthi .

Sace ajānitvāva abbhānaṃ karoti , akatameva hotīti kurundiyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .76) vuttaṃ .

Tasmā adhikā rattiyo gahetvā kātabbaṃ .

Ayaṃ apaṇṇakappaṭipadā .

Nadiādīsu nāvāya gacchantampi paratīre ṭhitampi ākāse gacchantampi pabbatatalaaraññādīsu dūre ṭhitampi bhikkhuṃ disvā sace ‘‘ bhikkhū ’’ ti vavatthānaṃ atthi , nāvādīhi vā gantvā , mahāsaddaṃ katvā vā vegena anubandhitvā vā ārocetabbaṃ , anārocentassa ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca .

Sace vāyamantopi sampāpuṇituṃ vā sāvetuṃ vā na sakkoti , ratticchedova hoti , na vattabhedadukkaṭaṃ .

Aññaṃ kañci vihāraṃ gatenapi bhikkhūnaṃ ārocetabbameva ( cūḷava . aṭṭha .76).

Sace sabbe ekaṭṭhāne ṭhite passati , ekaṭṭhāne ṭhiteneva ārocetabbaṃ .

Atha rukkhamūlādīsu visuṃ visuṃ ṭhitā honti , tattha tattha gantvā ārocetabbaṃ .

Sañcicca anārocentassa ratticchedo ca hoti , vattabhede ca dukkaṭaṃ .

Atha vicinanto ekacce na passati , ratticchedova hotiV0.242 , na ca vattabhedadukkaṭaṃ .

Sañcicca anārocentassa pana ratticchedo ceva hoti , vattabhede ca dukkaṭaṃ .

Tatthevāti māḷakasīmāyameva .

Māḷakato pana bhikkhūsu nikkhantesu ekassapi santike nikkhipituṃ vaṭṭati ( cūḷava . aṭṭha .97).

Māḷakato nikkhamitvā satiṃ paṭilabhantena saha gacchantassa santike nikkhipitabbaṃ .

Tenāha ‘‘ ekapuggalassa vā santike ’’ ti .

Sace sopi pakkanto , aññassa yassa māḷake nārocitaṃ , tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ .

Pakatattaṭṭhāneti saṅghakammānaṃ arahaṭṭhāne .

Dve leḍḍupāte atikkamitvāti ( sārattha . ṭī . cūḷavagga 3.97) bhikkhūnaṃ sajjhāyanasaddasavanūpacāravijahanatthaṃ vuttaṃ .

Mahāmaggato okkammāti maggappaṭipannabhikkhūnaṃ upacāravijahanatthaṃ vuttaṃ .

Gumbena vā vatiyā vā paṭicchannaṭṭhāneti dassanūpacāravijahanatthaṃ vuttaṃ .

Vattaṃ samādiyitvā ārocetabban ti vuttanayeneva vattaṃ samādiyitvā parivāso ārocetabbo .

‘‘ Ārocetabban ’’ ti pana sāmaññena vuttaṃ .

Ārocentena ca sace navakataro hoti ,‘‘ āvuso ’’ ti vattabbaṃ .

Sace vuḍḍhataro ,‘‘ bhante ’’ ti vattabbaṃ .

Sace añño koci bhikkhu kenacideva karaṇīyena taṃ ṭhānaṃ āgacchati .

SaceM0.263 esa naṃ passati , saddaṃ vā tassa suṇāti , ārocetabbaṃ .

Anārocentassa ratticchedo ceva vattabhedo ca .

Tenāha ‘‘ yampi aññaṃ bhikkhuṃ passati , tassāpi ārocetabbamevā ’’ ti .

Atha dvādasahatthaṃ upacāraṃ okkamitvā ajānantasseva gacchati , ratticchedo hotiyeva , vattabhedo pana natthi .

Uṭṭhiteti uggate .

Yaṃ sabbapaṭhamaṃ bhikkhun ti vihārato nikkhamantaṃ vā āgantukaṃ vā sabbapaṭhamaṃ yaṃ aññaṃ bhikkhuṃ passati .

Tassa ārocetvā nikkhipitabban ti anārocentassa dukkaṭaṃ siyā , taṃ sandhāya vuttaṃ , na tu ratticchedaṃ sandhāya .

Itarathā hi ‘‘ vihārasīmāpariyāpannānaṃ sabbesaṃ ārocetvā ’’ ti vadeyya .

Yāva rattiyo pūrentīti yattakā rattiyo āpatti paṭicchannā hoti , tattakā rattiyo yāva pūrenti , tāva parivatthabbaṃ .

Samantapāsādikāyaṃ pana ‘‘ evaṃ yattakāni divasāni āpatti paṭicchannā hoti , tattakāni , tato adhikatarāni vā kukkuccavinodanatthāya parivasitvā ’’ ti vuttaṃ .

Vitthāroti papañco .

Itaresu pana dvīsūti suddhantaparivāso , samodhānaparivāsoti dvinnaṃ majjhe .

Khandhaketi samuccayakkhandhake ( cūḷava .156 ādayo ).

Cūḷasuddhanto mahāsuddhantoti ettha yo upasampadato ( cūḷava . aṭṭha .102; vi . saṅga . aṭṭha .242) paṭṭhāya anulomakkamena vā ārocitadivasato paṭṭhāya paṭilomakkamena vā ‘‘ asukañca asukañca divasaṃ vā pakkhaṃ vā māsaṃ vā saṃvaccharaṃ vā tava suddhabhāvaṃ jānāsī ’’ ti pucchiyamāno ‘‘ āma , bhante , jānāmiV0.243 , ettakaṃ nāma kālaṃ ahaṃ suddho ’’ ti vadati , tassa dinno suddhantaparivāso ‘‘ cūḷasuddhanto ’’ ti vuccati .

Taṃ gahetvā parivasantena yattakaṃ kālaṃ attano suddhabhāvaṃ jānāti , tattakaṃ apanetvā avasesaṃ māsaṃ vā dvemāsaṃ vā parivasitabbaṃ .

Sace ‘‘ māsamattaṃ asuddhomhī ’’ ti sallakkhetvā parivāsaṃ aggahesi , parivasanto ca puna aññaṃ māsaṃ sarati , tampi māsaṃ parivasitabbameva , puna parivāsadānakiccaṃ natthi .

Atha ‘‘ dvemāsaṃ asuddhomhī ’’ ti sallakkhetvā aggahesi , parivasanto ca ‘‘ māsamattamevāhaṃ asuddhomhī ’’ ti sanniṭṭhānaṃ karoti , māsameva parivasitabbaṃ , puna parivāsadānakiccaṃ natthi .

Ayañhi suddhantaparivāso uddhampi ārohati , heṭṭhāpi orohati , idamassa lakkhaṇaṃ .

YoM0.264 pana yathāvuttena anulomappaṭilomavasena pucchiyamānopi rattipariyantaṃ ( cūḷava . aṭṭha .102) na jānāti nassarati , rattipariyante vematiko vā hoti , tassa dinno suddhantaparivāso ‘‘ mahāsuddhanto ’’ ti vuccati .

Taṃ gahetvā gahitadivasato yāva upasampadadivaso , tāva rattiyo gaṇetvā parivasitabbaṃ .

Ayaṃ uddhaṃ nārohati , heṭṭhā pana orohati .

Tasmā sace parivasanto rattiparicchede sanniṭṭhānaṃ karoti ‘‘ māso vā saṃvaccharo vā mayhaṃ āpannassā ’’ ti , māsaṃ vā saṃvaccharaṃ vā parivasitabbaṃ .

Ettha ca kiñcāpi ‘‘ ettakaṃ kālaṃ ahaṃ suddho ’’ ti vadantassa cūḷasuddhanto dīyati , tathāpi niyameneva jānanābhāvā ‘‘ duvidhopi cesa … pe … dātabbo ’’ ti vuttaṃ .

Tassa dānavidhi khandhake āgatoti tassa duvidhassāpi suddhantassa dānavidhi ‘‘ tena , bhikkhave , bhikkhunā saṅghaṃ upasaṅkamitvā … pe … evamassa vacanīyo ’’ tiādinā samuccayakkhandhake ( cūḷava .156) āgato .

Tasmā tattha vuttanayeneva veditabboti adhippāyo .

Esa nayo vinicchayakathā pana vitthārato samantapāsādikāyaṃ vuttāti etthāpi .

Odhunitvā avadhuya pahāya samodhāno odhānasamodhāno .

Cirappaṭicchannānaṃ agghena samodhāno agghasamodhāno .

Missakānaṃ samodhāno missakasamodhāno .

Idāni taṃ tividhampi samodhānaparivāsaṃ saṅkhepato dassetuṃ ‘‘ tatthā ’’ tiādimāha .

Antarāpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassāti yo parivāsaṃ gahetvā anikkhittavatto hutvā parivasanto apariniṭṭhiteyeva parivāse antarā vemajjhe saṅghādisesāpattiṃ āpajjitvā paṭicchādeti , tassa .

Parivutthadivaseti lakkhaṇavacanametaṃ , tena ‘‘ mānattaciṇṇadivase cā ’’ tipi vuttameva hoti .

Makkhetvāti ñatticatutthenaV0.244 kammena mūlāya paṭikassanavasena makkhetvā .

Samodahitvāti mūlāpattiṭṭhāne ṭhapetvā , pakkhipitvāti attho .

Dātabbaparivāsoti ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho ’’ tiādinā ñatticatutthena kammena dātabbaparivāso .

Idaṃ vuttaṃ hoti – yo paṭicchannāya āpattiyā parivāsaṃ gahetvā parivasanto ( cūḷava . aṭṭha .102; vi . saṅga . aṭṭha .243) vā mānattāraho vā mānattaṃ caranto vā abbhānāraho vā anikkhittavatto aññaṃ āpattiṃ āpajjitvā purimāpattiyā samā vā ūnatarā vā rattiyoM0.265 paṭicchādeti , tassa mūlāya paṭikassanena te parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase ca sabbe odhunitvā adivase katvā pacchā āpannāpattiṃ mūlāpattiyaṃ samodhāya parivāso dātabboti .

Sace pana antarāpatti mūlāpattito atirekappaṭicchannā hoti ( cūḷava . aṭṭha .102), taṃ mūlāpattiṃ katvā tattha itaraṃ samodhāya parivāso dātabbo .

Sace pana antarāpatti appaṭicchannā hoti , mūlāya paṭikassanaṃ akatvā pubbe gahitaparivāseneva parivasitabbaṃ .

Yā ekā vā … pe … sabbacirappaṭicchannāyoti yā ekā vā āpatti sabbacirappaṭicchannā , yā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirappaṭicchannāyoti attho .

Tāsan ti sabbacirappaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ .

Dānavidhi panassa khandhake vuttanayeneva veditabbo .

Yassa pana sataṃ āpattiyo dasāhapaṭicchannā , aparampi sataṃ āpattiyo dasāhapaṭicchannā , aparampi sataṃ āpattiyo dasāhapaṭicchannāti evaṃ dasakkhattuṃ katvā āpattisahassaṃ divasasatapaṭicchannaṃ hoti , tena kiṃ kātabbanti ?

Sabbaṃ samodahitvā dasa divase parivasitabbaṃ .

Evaṃ ekeneva dasāhena divasasatampi parivasitameva hoti .

Vuttampi cetaṃ –

‘‘ Dasasataṃ rattisataṃ , āpattiyo chādayitvāna ;

Dasa rattiyo vasitvāna , mucceyya pārivāsiko ’’ ti .( pari .477);

Ayaṃ agghasamodhāno nāma .

IdāniV0.245 missakasamodhānaṃ niddisituṃ ‘‘ missakasamodhāno nāmā ’’ tiādimāha .

Tatrāyaṃ nayo –

‘‘ Ahaṃ , bhante , sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ , ekaṃ kāyasaṃsaggaṃ , ekaṃ duṭṭhullavācaṃ , ekaṃ attakāmaṃ , ekaṃ sañcarittaṃ , ekaṃ kuṭikārakaṃ , ekaṃ vihārakārakaṃ , ekaṃ duṭṭhadosaṃ , ekaṃ aññabhāgiyaṃ , ekaṃ saṅghabhedaṃ , ekaṃ bhedānuvattakaṃ , ekaṃ dubbacaṃ , ekaṃ kuladūsakaṃ , sohaṃ , bhante , saṅghaṃ tāsaṃ āpattīnaṃ samodhānaparivāsaṃ yācāmī ’’ ti –

TikkhattuṃM0.266 yācāpetvā tadanurūpāya kammavācāya parivāso dātabbo .

Ettha ca ‘‘ saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyo ’’ tipi ‘‘ saṅghādisesā āpattiyo āpajjin ’’ tipi evaṃ pubbe vuttanayena vatthuvasenapi gottavasenapi nāmavasenapi āpattivasenapi yojetvā kammavācaṃ kātuṃ vaṭṭhatiyevāti .

Ayaṃ missakasamodhāno .

Sabbaparivāsakammavācāvasāne pana nikkhittānikkhittavattādikathā purimanayeneva veditabbā .

Tividhepi samodhānaparivāse atthamattasseva vuttattā , vinicchayādīnaṃ vā anāmaṭṭhattā ‘‘ ayaṃ tividhepi samodhānaparivāse saṅkhepakathā ’’ ti vuttaṃ .

Mahāvisayattā samodhānavicāraṇāya sā niravasesā kuto laddhabbāti āha ‘‘ vitthāro ’’ tiādi .

Chārattan ti rā saddo tīyati chijjati etthāti ratti , sattānaṃ saddassa vūpasamanakāloti attho , cha rattiyo samāhaṭā , channaṃ rattīnaṃ vā samāhāro charattaṃ , charattameva chārattaṃ , avayavabyatirekena samudāyassābhāvato cha rattiyoti attho vutto .

Parivāsaṃ adatvā mānattameva dātabban ti yasmā āpatti appaṭicchannā , yasmā ca āpannabhāveneva mānattāraho hoti , tasmā parivāsaṃ adatvā kevalaṃ mānattameva dātabbaṃ .

Yaṃ paṭicchannāya āpattiyā parivutthaparivāsassa dīyati , idaṃ paṭicchannamānattaṃ nāmāti āha ‘‘ yassa paṭicchannā hotī ’’ tiādi .

Idan ti paṭicchannamānattaṃ .

Idhāti imasmiṃ vākye .

Kathaṃ pana tesaṃ dvinnaṃ mānattānaṃ dānavidhi ca vinicchayakathā ca veditabbāti āha ‘‘ ubhinnampi panā ’’ tiādi .

Ayan ti vakkhamānaṃ sandhāyāha .

Parivāse vuttappakāraṃ padesan ti parikkhittassa vihārassa parikkhepatoV0.246 , aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggato okkamma gumbena vā vatiyā vā paṭicchannaṭṭhānaṃ .

Samādiyitvāti antoaruṇeyeva samādiyitvā .

Ārocetvāti –

‘‘ Ahaṃ , bhante , ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ appaṭicchannaṃ , sohaṃ , bhante , saṅghaṃ ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā appaṭicchannāya chārattaṃ mānattaṃ yāciṃM0.267 , tassa me saṅgho ekissā āpattiyā sañcetanikāya sukkavissaṭṭhiyā appaṭicchannāya chārattaṃ mānattaṃ adāsi , sohaṃ mānattaṃ carāmi , vedayāmahaṃ , bhante , vedayatī ’ ti maṃ saṅgho dhāretū ’’ tiādinā ( cūḷava . aṭṭha .97)–

Āpattidivasānurūpaṃ ārocetvā .

Imañca pana atthaṃ gahetvā ( cūḷava . aṭṭha .97) yāya kāyaci bhāsāya ārocetuṃ vaṭṭatiyeva .

Ārocitakālato paṭṭhāya ca ekaṃ bhikkhuṃ ṭhapetvā sesehi sati karaṇīye gantumpi vaṭṭati .

Aruṇe uṭṭhite tassa bhikkhussa santike vattaṃ nikkhipitabbaṃ .

Sace sopi kenaci kammena pure aruṇeyeva gacchati , aññaṃ vihārato nikkhantaṃ vā āgantukaṃ vā yaṃ paṭhamaṃ passati , tassa santike ārocetvā nikkhipitabbaṃ .

Ayañca yasmā gaṇassa ārocetvā , bhikkhūnañca atthibhāvaṃ sallakkhetvāva vasi , tenassa ūne gaṇe caraṇadoso vā vippavāso vā na hoti .

Sace pana kañci na passati , vihāraṃ gantvā yaṃ paṭhamaṃ passati , tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ .

Tenāha ‘‘ tato tesu gatesu vā agatesu vā purimanayena paṭipajjitabban ’’ ti .

Yattha siyāti yassaṃ samānasaṃvāsakasīmāyaṃ vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho atthi .

Avhātabboti abbhānakammavasena pakkositabbo .

Abbhānakammaṃ pana kathanti āha ‘‘ abbhānakammaṃ panā ’’ tiādi .

Pāḷivasenāti ‘‘ suṇātu me , bhante , saṅgho ’’ tiādinā ( cūḷava .101) pāḷivasena .

Vinicchayavasenāti ‘‘ abbhantehi ca paṭhamaṃ abbhānāraho kātabbo .

Ayañhi nikkhittavattattā pakatattaṭṭhāne ṭhito , pakatattassa ca abbhānaṃ kātuṃ na vaṭṭati , tasmā vattaṃ samādapetabbo .

Vatte samādinne abbhānāraho hoti .

Tenāpi vattaṃ samādiyitvā ārocetvā abbhānaṃ yācitabbaṃ .

Anikkhittavattassa pana vattasamānakiccaṃ natthi .

So hi chārattātikkameneva abbhānāraho hotī ’’ tiādinā ( cūḷava . aṭṭha .97) vinicchayavasena .

Taṃ panetaṃ sabbaṃ parivāsādikammaṃ pāḷivasena ( cūḷava .75) ca aṭṭhakathāvasena ( cūḷava . aṭṭha .75,97) caV0.247 suviññeyyattā ativitthārabhayena na vitthārayimha , atthikehi pana tatova gahetabbaṃ .

ImassaM0.268 pana kammassa vīsativaggakaraṇīyattā tato ūnatarena kataṃ kuppati .

Tenāha ‘‘ ekenāpi ce … pe … anabbhito ’’ ti .

Ayan ti ayaṃ yathāvuttā .

Sāmīcīti vattaṃ .

Iti kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya

Vinayatthamañjūsāyaṃ līnatthappakāsaniyaṃ

Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā .

Select Version

Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā

Kaṅkhāvitaraṇī-abhinavaṭīkā